گلّ 1999 دی ہَے جدۄں مَیں نواں-نواں اِںٹرنَیٹّ نال جُڑِیا۔ میرے من وِچّ پھُرنا پھُرِیا کِہ کِئۄں ناں ترکشِیل سُسائِٹی دی اِکّ وَیبّ سائیِٹ بݨائی جاوے۔ ہَۄلی-ہَۄلی اسِیں سُسائِٹی دی وَیبّ سائیِٹ ہۄںد وِچّ لَے آئے۔ پھِر سۄچِیا کِہ اِس وِچّ پںجّابی لِپّی وِچّ کُجھّ لیکھ پائے جاݨ تاں جۄ ساڈے باہر رہِںدّے پںجّابی اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھ سکݨ اتے نال ہی آپݨے وِچار وی ساںجھے کر سکݨ۔ اُس سمیں اسِیں پںجّابی دی ستلُج پھَۄںٹ وِچّ کمّ کردے سی۔ اُدۄں اُس پھَۄںٹ دی سمسِّیا اِہ سی کِہ اُس نُۄں اِںٹرَینٹّ اُتّے ڈائۄُنلۄڈِںگّ لئی نہِیں سی پائِیا جا سکدا۔ اِس سمسِّیا دے ہلّ دے یتناں وجۄں اسِیں ستلُجّ پھَۄںٹ نال مِلدے جُلدے کُجھّ پھَۄںٹ تِیار کر لئے اتے اِنہاں وِچّ آپݨے پںجّابی دے ٹَیکسٹ نُۄں کنورٹ کر کے لۄکاں دے پڑھن لئی آپݨی وَیبّ سائیِٹ اُپّر پا دِتّا۔ سمیں-سمیں اسِیں اِس وَیبّ سائیِٹ نُۄں اپّڈیٹ کردے رہِںدّے۔ بہُت لۄکاں دا ہُںگھّارا مِلݨ لگِّیا۔ اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھ کے وِدیشِیں رہِںدّے بہُت سارے لۄکاں نیں ترکشِیل سُسائِٹی بابت جاݨِیا۔

اِکّ دِن کِرپال سِںگھّ پنُّۄں جی ناں دے اِکّ وِئکتی دی اُلامبھے بھری اِیمیل آئی جِس وِچّ اُنہاں کِہا کِہ مَیں تاں تُہانُۄں سِیاݨے لۄک سمجھداں ہاں٬ تُسِیں آہ کی کری جاںدے ہۄ؟ اُنہاں دا اِشارا میرے دُیارا بݨا کے وَیبّ سائیِٹ تے پائے گئے نویں پھَۄںٹا بارے سی۔ پنُّۄں جی دا کہِݨا سی کِہ جدۄں پںجّابی دے پہِلاں ہی سَیںکڑے پھَۄںٹ اُپلبھّدھ ہن تاں نویں پھَۄںٹاں دا آئُݨا پںجّابی بھاشا دے کمپِّئۄُٹر ’تے وِستھار وِچّ اڑِکّا ہی پَیدا کریگا۔ مَینُۄں اُہناں دی گلّ واجب لگّی۔ تے اِس ڈھںگّ نال ساڈا آپس وِچّ اِیمیلاں دا ادان پْردان شُرُۄ ہۄ گِیا۔

مَیں اُہناں دِناں وِچّ نواں-نواں باہرلے اخباراں نال کمّ کرنا شُرُۄ کِیتا سی۔ ہر اخبار اِکّ وکھّرے ترہاں دے پھَۄںٹ وِچّ چھپدا ہُںدّا سی جۄ وِئکتی کمپِّئۄُٹر دے جاݨکار ہن اتے پںجّابی بھاشا دی ٹائیِپِںگّ کمپِّئۄُٹر راہِیں کردے ہن اُہ سمجھ سکدے ہن کِہ وکھّ-وکھّ پںجّابی پھَۄںٹاں نال کمپِّئۄُٹر دے کِیبۄرڈ راہِیں وکھّ-وکھّ اکھّر پَیںدے ہن۔ سانُۄں وی آپݨے گاہکاں دی لۄڑ مُتابِک وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں وِچّ ٹائیِپ کروائُݨا پَیںدا جِس نال کافی دِکّت آئُںدی سی۔ میرے ٹائیِپِسٹاں نُۄں وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں دِییاں لیئئۄُٹس یاد رکھّݨ وِچّ کافی اَۄکھ آ رہی سی۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں جی نال جدۄں مَیں اِس دِکّت سمبّںدھّی گلّ کِیتی تاں اُنہاں کِہا کِہ اُہ میری اِس سمسِّیا دا ہلّ کر دیݨگے۔ مَیں اُس سمیں اِہ سُݨ کے بہُت ہَیران سی کِہ پنُّۄں جی میری اِس سمسِّیا نُۄں کِویں سلجھائُݨگے؟

کُجھ مہِینِیاں بائد پنُّۄں اںکّل آپݨی پںجّاب پھیری مَۄکے مَینُۄں مِلݨ برنالے آئے تے اُنہاں مَینُۄں پںجّابی دا پہِلا پھَۄںٹ کنورٹر دِتّا۔ جِس نیں ساڈا سارا کمّ ہی اسان کر دِتّا۔ ہُݨ سانُۄں وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں وِچّ ٹائیِپ کروائُݨ دی لۄڑ ناں رہی۔ اِکّ ہی پھَۄںٹ وِچّ ٹائیِپ کردے اتے جِہڑے پھَۄںٹ وِچّ اخبار چاہُںدّے اُہدے وِچّ کنورٹ کر کے بھیج دِںدّے۔ پنُّۄں اںکّل نُۄں مَیں کِہا کِہ تُسِیں میرا کمّ بہُت اسان کر دِتّا ہَے۔ تُسِیں دسّۄ مَیں تُہانُۄں کی میہنتانا دیواں تاں اُنہاں کِہا کِہ اُہ اِہ سارا کمّ سیوا دے تَۄر تے کردے ہن۔ مَینُۄں بڑی کھُشی ہۄئی کِہ اںکّل اِس اُمر وِچّ وی پںجّابی بھاشا دے وِکاس لئی کِنّا کُجھ کری جاںدے ہن تے اُہ وی بِناں کِسے لالچ تۄں۔ دُۄجے پاسے مَینُۄں ہُݨ اِہ وی پتا چلِّیا پںجّابی یُۄنِیورسٹی پٹِیالا دے کُجھ پْرۄپھَیسر وی پںجّابی بھاشا دے اجِہے پْرۄگرام بݨائُݨ وِچّ لگّے ہۄئے ہن۔ مَیں آپݨے کُجھّ مِتّراں راہِیں اُس پْرۄگرام بارے جانݨ دی کۄشِش کِیتی تاں پتا لگّا کِہ اُہ پَیںتی ہذار تۄں گھٹّ نہِیں مِل سکدا۔ مَیں سۄچدا ہاں کِہ پںجّابی بھاشا دے وِکاس دے ناں تے بݨِییاں یُۄنِیورسٹِییاں ولّۄں پنُّۄں جِہے لۄکاں نُۄں بݨدا ماݨ سنمان کِئۄں نہِیں دِتّا جا رِہا۔

خَیر٬ اجِہے ڈھاںچے تۄں اجِہے دی ہی آس کِیتی جا سکدی ہَے۔ مُڑ پہِلی گلّ تے آئُںدا ہاں۔ پنُّۄں ہُراں نال ہُݨ مَیں وِچار وٹاںدرا کردا رہِںدّا۔ اُہناں دا ہمیشا منّݨا رِہا ہَے کِہ پںجّابی بھاشا دا وِکاس کمپِّئۄُٹر ’تے تد ہی سمبھّو ہَے جد اںگّریجی واںگُۄ اِکّ ہی کِیء دبائُݨا نال سارے پھَۄںٹاں وِچّ اِکّ پْرکار دے اکھّر پَیݨ, مَیں اُہناں دی اِس گلّ نال سہِمت ہاں۔ پر اُہ کہِںدّے ہن کِہ پھۄنَیٹِک ٹائیِپ پھَۄںٹ سٹائیِل ہی ودھِییا تے سہی ہن٬ مَیں اُہناں دی اِس گلّ نال سہِمت نہِیں کِئُںکِہ پںجّاب دے سارے دفتراں وِچّ لۄک ٹائیِپ مشِیناں تۄں کمّ کردے-کردے ہی کمپِّئۄُٹراں تے ٹائیِپ کرن لگّے ہن٬ جِس کرکے بہُتِیاں نُۄں ایدھر رمِںگّٹن ٹائیِپِںگّ ہی آئُںدی ہَے تے اِس کرکے پںجّاب وِچّ اُہدے نال مِلدے جُلدے پھَۄںٹ ہی ودھیرے پْرچلّت ہن۔ وِدیشِیں رہِںدّے بہُتے لیکھک سِدھّے کمپِّئۄُٹر ’تے ہی ٹائیِپ کرنی سِکھّے ہن۔ پھِر وی پنُّۄں اںکّل جِہے کُجھ اُدمی لۄکاں نیں اِس پاڑے نُۄں گھٹّ کرن دے یتن ذرُۄر کِیتے ہن۔

اںکّل نال مِلݨ دا سِلسلا ہُݨ لگاتار چلدا رہِںدّا۔ اُہ جدۄں وی بھارت آئُںدے تاں میرے کۄل برنالے جرُۄر آ کے جاںدے٬ مَیں اُنہاں نُۄں کھُشی-کھُشی جی آئِیاں کہِںدّا۔ اُہ آئُںدے ہی مَینُۄں پہِلاں پُچھّدے نیں کِہ آئیں دسّ کِہ تَینُۄں کۄئی کمپِّئۄُٹر تے کمّ کرِدیاں کِسے سمسِّیا دا ساہمݨا تاں نہِیں کرنا پَے رِہا؟ مَیں اُہناں نُۄں سمسِّیاواں دسّدا گِیا تے اُہ اُہناں دا ہلّ کردے گئے۔

اِکّ دِن مَیں اُہناں دے اگّے سُجھاء رکھِّیا کِہ اںکّل اسِیں ترکبھارتی پْرکاشن ولّۄں بہُت سارِییاں اجِہِییاں کِتاباں کڈھِّییاں نیں جۄ کِہ پاکِستان وسدے پںجّابی لۄک جے پڑھ لَیݨ تاں اُتھّے پھاشِیواد نُۄں کُجھّ ٹھلّ پَے سکدی ہَے۔ اُہناں تُرںتّ میری گلّ دا ہُںگھّارا بھرِیا تے کِہا کِہ تُۄں کُجھّ کِتاباں مَینُۄں بھیج دے مَیں اُہ ’شاہمُکھی‘ وِچّ تبدِیل کر کے تَینُۄں بھیج دیواںگا۔ تُۄں یُۄنِیکۄڈ جاں پِیڈِیئَف بݨا کے آپݨی وَیبّ سائیِٹ ’تے پا دیوِیں۔ اُہناں دی سہائِتا نال مَیں ترکشِیل لہِر دی پچِّیںوِیں ورہے گںڈھّ مَۄکے 25 کِتاباں شاہمُکھی وِچّ تبدِیل کر کے آنلائیِل کر دِتِّییاں۔ جۄ ہُݨ وی شاہمُکھی وِچّ ’ترکشِیل ڈاٹ کَۄم‘ تے مُپھت وِچّ پڑھِییاں جا سکدِییا ہن۔ مَینُۄں کُجھ مہِینِیاں بائد ہی پتا چلِّیا کِہ پاکِستان سراکر نیں ’ترکشِیل ڈاٹ کَۄم‘ بَین وَیب سائِٹاں دی سُۄچی وِچّ پا دِتّی ہَے! ہُݨ اُہ شائِد پاکِستان وِچّ نہِیں کھُلّہدی۔

میری اںکّل نال دۄستی دا اِہ سِلسلا لگاتار چلّ رِہا ہَے۔ میری بینتی ’تے ہی اُنہاں پںجّابی وِچّ کمپِّئۄُٹر نال سمبّںدھِّت 2009 وِچّ آپݨی پہِلی کِتاب ’آئۄ کمپِّئۄُٹر سِکھِّیئے‘ لِکھی جِس نُۄں اسِیں ترکبھارتی پْرکاشن ولّۄں چھاپِیا۔ اِہ کِتاب پاٹھکاں نیں بہُت پسںدّ کِیتی٬ اِس دا دۄ سالاں وِچّ ہی تِیسرا اَیڈِیشن جلدی ہی چھپ کے آ رِہا ہَے۔

مَیں پنُّۄں اںکّل دے سارے وِلکھّݨ کارجاں نُۄں پرنام کردا ہۄئِیا٬ اُنہاں دی لمبّی اُمر لئی پْرارتھنا کردا ہاں۔