اِکّ مارچ 2025 تۄں پںجّاب سرکار نیں ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ چھیڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ نشا تسکراں دی پھڑۄ پھڑی٬ اُنہاں کۄلۄں برامد نشا٬ نشا کرن والِیاں وِچّۄں بہُت سارے تسکراں دی جُںڈّلی وِچّ شامل کرکے پھڑے گئے نشیڑی نشا تسکراں دی گِݨتی وِچّ وادھا کرکے نشا مُکت سماج سِرجݨ دا سُنیہا دِتّا گِیا ہَے۔ پںجّاب دِییاں 26 جیلہاں جِنہاں وِچّ 29970 کَیدی اتے ہوالاتی رکھّݨ دی سمرّتھا ہَے٬ پر اِس ویلے سمرتھّا تۄں کِتے ودھّ اںدّاذن 40, 000 کَیدی اتے ہوالاتی جیلہاں وِچّ بںدّ ہن۔ اِنہاں وِچّۄں ذِیاداتر نشے دے تسکر اتے کُجھ پُلِس دے دھکّے چڑھے نشئی وی جیلہ دی ہوا کھا رہے ہن۔ دُۄجے پاسے پںجّاب وِچّ 354 نشا چھڈائۄُ کیںدر ہن۔ اِنہاں تۄں بِناں سَیںکڑے ہۄر اجِہے نشا چھڈائۄُ کیںدر ہن٬ جِنہاں نیں نشا چھڈائۄُ کیںدر چلائُݨ لئی نِئماں نُۄں چھِکّے ٹںگّ کے سرکار تۄں پْروانگی نہِیں لئی۔ سرکاری تَۄر ’تے 36 مُڑ وسیبا کیںدر اتے 177 گَیر سرکاری مُڑ وسیبا کیںدر نشئی مرِیذاں نُۄں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ لئی یتنشِیل ہن۔ اِس ویلے نشا چھڈائۄُ کیںدراں وِچّ وی نشا چھڈّݨ والے رۄگی سمرتھّا تۄں کِتے ودھّ داخل ہن۔

پںجّاب دے کِسے ناں کِسے کیںدر وِچّۄں داخل ہۄئے مرِیذ دے بھجّݨ دِییاں کھبراں آئُںدِییاں رہِںدِّییاں ہن۔ کئی تھاںواں ’تے تاں داخل نشئی مرِیذاں دے جھُںڈّ اُتھّۄں دے پْربںدھّکاں جاں سمبھّال کرن والِیاں نُۄں کُٹّݨ اُپرںتّ بِناں کِسے ڈر بھَیء تۄں دَۄڑ گئے۔ کئی سَیںٹراں وِچّ وارڈ دِییاں گرِلّاں تۄڑ کے٬ تاکِییاں بھنّ کے جاں پھِر گیٹ تۄڑ کے وی بھجّݨ وِچّ سپھل ہۄئے ہن۔ اِکّ سَیںٹر وِچّ تاں دَۄڑے نشئی مرِیذاں نُۄں جدۄں اُتھّۄں دے کرمچارِییاں نیں پھڑن دی کۄشِش کِیتی سی تاں اُنہاں وِچّۄں اِکّ نیں نہِر وِچّ چھال مار کے آپݨی جِیون لِیلا ہی سماپت کر لئی سی۔ کئی وار داخل نشئی مرِیذ اَینا پْریشان کردا ہَے کِہ پْربںدھّک اُس تۄں کھہِڑا چھُڈوائُݨ لئی اُسدے ماپِیاں نُۄں بُلاکے اُنہاں دے سپُرد کر دِںدّے ہن۔ بہُت وار نشئی مرِیذ گھڑی گئی ساذِش انُسار کِسے ناں کِسے بِماری دا بہانا لاکے ہال دُہائی پائُںدے ہن۔ پْربںدھّک اُنہاں دا پتا کرن لئی جدۄں وارڈ دا گیٹ کھۄلہدے ہن تاں نشئی مرِیذاں دی دھاڑ دی دھاڑ پْربںدھّکاں نُۄں دھکّے مار کے کھُلّہے گیٹ راہِیں دَۄڑ جاںدی ہَے۔

ہُݨ ساڈے اگّے گمبھِّیر پْرشن ہَے کِہ داخل نشئی مرِیذ انُشاسن بھںگّ کر کے اِس ترہاں کِئۄں دَۄڑدے ہن؟ اِلاج کروائُݨ دی تھاں اُہ نشا کرن دے نال نال جُرم دی دُنِییاں وِچّ دُبارا کِئۄں پَیر دھردے ہن؟ کِئۄں ذِںدّگی دی تھاں اُہ مَۄت نُۄں ترجِیہ دِںدّے ہن؟

اِکّ نامور نشا چھڈائۄُ کیںدر دے ڈائِرَیکٹر وجۄں سیوا نِبھائُݨ کرکے مَیں آپݨے نِجّی انُبھو دے ادھار ’تے لِکھ رِہا ہاں کِہ بِناں دْرِڑھ اِچھّا شکتی تۄں نشئی نشا نہِیں چھڈّ سکدا۔ اُسدی اِچھّا شکتی نُۄں مذبُۄت کرن لئی دھرم٬ ساہِت اتے کِرت دے سںکّلپ نال نشئی نُۄں جۄڑنا اتِئںتّ ذرُۄری ہَے۔ اِہ تِنّ کرم رُۄں٬ مۄمبتّی اتے سُۄئی دھاگے دا کمّ کردے ہن۔ رُۄں تۄں کپّڑا تِیار ہُںدّا ہَے جۄ ساڈی اِذّت دا پْرتِیک ہَے۔ رُۄں نال ذخم وی ساف کِیتے جاںدے ہن۔ مۄمبتّی ہنیرے تۄں چانݨ دا پْرتِیک ہَے اتے سُۄئی دھاگا میل مِلاپ اتے گُۄڑھِییاں ساںجھا دا پْرتِیک ہَے۔ جیکر نشئی مرِیذاں نُۄں اِنہاں تِنّاں کرماں نال جۄڑِیا جاوے٬ اُسارُۄ ساہِت پڑھن لئی دِتّا جاوے اتے نَیتِک کدراں کِیمتاں دی مہتّتا سبںدھّی کَۄںسلِںگّ کردِیاں دسِّیا جاوے تاں نشئی مرِیذاں دی ناکارتمِک سۄچ دا رُکھّ بدل جاویگا۔ بہُت سارے نشا چھڈائۄُ کیںدراں وِچّ اِہ کُجھ نہِیں ہۄ رِہا ہَے۔ کُٹّمار٬ گالی گلۄچ٬ جاں پھِر دُرورتائۄ نال اُنہاں اںدّر وِدرۄہ دی بھاونا جاگدی ہَے اتے اِہ وِدرۄہ٬ بگاوت دا رُۄپ دھارن کر لَیںدا ہَے۔ درئسل نشئی ذِںدّگی دے کھلنائِک نہِیں٬ پِیڑِت ہن۔ اِنہاں دے ہِسّے آئے اِہ دُکھاںت نُۄں ڈُںگھّائی نال گھۄکھݨ اُپرںتّ اُسدا ہلّ کرن دی لۄڑ ہَے۔ نَۄجواناں دا پْرواہ ہڑھاں دے پاݨی ورگا ہُںدّا ہَے۔ جیکر اُس پاݨی دے پْرواہ نُۄں وِئُںتبںدّی نال رجباہِیاں٬ نالِیاں جاں ندِییاں وِچّ ناں پائِیا جاوے تاں اُہ گھراں اتے پھسلاں دا بیپناہ نُکسان کرنگے۔ جوانی دے ویگ نُۄں وی سہی دِشا اتے دشا دیݨ دی لۄڑ ہَے۔

نشا اِکّ سماجِک٬ آرتھِک اتے منۄوِگِیانک سمسِّیا ہَے اتے اِہ سمسِّیا ڈںڈّے دے ذۄر نال٬ دھمکِییاں نال جاں پھِر پُلِس تںتّر ولّۄں بہُت تھاںواں ’تے دھکّیشاہی نال نشا چھُڈوائُݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے۔ اجِہے ڈھںگّ نال اںکّڑِیاں وِچّ ذرُۄر وادھا ہُںدّا ہَے۔ ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ مُہِمّ وِچّ جدۄں پُلِس نشئی نُۄں پھڑکے تھاݨے لَے کے جاںدی ہَے تاں اُسدی چھِترَۄل کرن اُپرںتّ اُس نُۄں پُچھِّیا جاںدا ہَے کِہ بۄل جیلہ جاݨا ہَے جاں اِلاج کروائُݨ لئی نشا چھڈائۄُ کیںدر چھڈّ کے آئیِئے؟ جیلہ جاݨ اتے پُلِس دی کُٹّمار تۄں ڈردِیاں اُہ نشا چھڈائۄُ کیںدر وِچّ داکھل ہۄݨ نُۄں پہِل دِںدّا ہَے۔ پُلِس والے اُسدے ماپِیاں نُۄں نال لَیکے نشا چھڈائۄُ کیںدر پہُںچّ جاںدے ہن۔ اگاںہ سارے سَیںٹر والِیاں نُۄں پْرشاسن ولّۄں ہدائِتاں جاری کِیتِییاں ہۄئیِیاں ہن کِہ جدۄں وی پُلِس والے نشئی مرِیذ نُۄں لَے کے آئُݨ تاں اُس نُۄں تُرںتّ داخل کر لِیا جاوے۔ بِناں اُسدی کَۄںسلِںگّ کِیتِیاں٬ اُسدی اِچھّا شکتی دی پرخ کرن تۄں بِناں ہی اُس نُۄں داخل کر لِیا جاںدا ہَے۔ اجِہے نشئی مرِیذ سِرپھ نشا ہی نہِیں کردے٬ سگۄں جُرم دی دُنِییاں نال وی جُڑے ہُںدّے ہن۔ وارڈ وِچّ جاکے اُہ آپݨا رںگّ وِکھائُںدے ہن۔ آپݨے نال اُہ پںجّ چار ہۄر داخل مرِیذاں نُۄں جۄڑ لَیںدے ہن اتے پھِر سکِیم بݨاکے سَیںٹر تۄں دَۄڑ جاںدے ہن۔ اِںج دھکّے نال نشیڑی نُۄں داخل کرن نال گھاتک نتِیجے ساہمݨے آئُںدے ہن۔

نِجّی مُڑ وسیبا کیںدر درئسل اِس کرکے ہۄںد وِچّ لِیاںدے گئے کِہ جِہڑا نشئی مرِیذ مُڑ وسیبا کیںدر وِچّ داکھلا لَیںدا ہَے٬ اُسدا پہِلاں منۄوِگِیانک ڈاکٹر نُۄں وِکھاکے اِلاج کروائِیا جاوے اتے اُس اُپرںتّ اُسدے مُڑ وسیبے اتے سہی ڈھںگّ نال ذِںدّگی جِئۄُݨ دی وِئُںتبںدّی بݨائی جاوے۔ پر ہُںدّا سبھ کُجھ اُلٹ ہَے۔ پِیڑِت ماپے اُنہاں کۄل جاںدے ہن۔ نشئی مرِیذ دی ہالت اتے گھر دی دُردشا دا ذِکر کردے ہن۔ نِجّی کیںدراں دے مالکاں ولّۄں اُنہاں دی ترسیۄگ ہالت دا نجائِذ پھائِدا اُٹھائِیا جاںدا ہَے اتے پھِر اُنہاں دے گھر دا پتا پُچھّ کے کہِ دِںدّے ہن کِہ اںدّاذن وِیہ ہذار رُپئے پْرتی مہِینا لِیا جاویگا۔ اُس نُۄں گڈّی راہِیں لِیائُݨ اتے ڈاکٹری کھرچا اِس تۄں وکھّ ہۄویگا۔ مالکاں ولّۄں راشی اُگراہُݨ بائد تَیء کر لِیا جاںدا ہَے کِہ اُس نُۄں رات نُۄں سُتّے پئے نُۄں چُکّ کے لِیاںواںگے۔ اگلے دِن رات نُۄں پںجّ چھے لٹھّ مار پِیڑِت ماپِیاں دے گھر پُجّ جاںدے ہن اتے اُس نُۄں سُتّے پئے نُۄں اُٹھاکے اُتھّے ہی اُہدی لتّاں٬ گھسُنّاں اتے تھپّڑاں نال سُرت بدلا دِںدّے ہن۔ راہ وِچّ وی کُٹاپا چاڑھِیا جاںدا ہَے۔ اِہۄ جِہے چالی پںجّاہ نشیڑی اُتھّے پہِلاں ہی تُنّ کے رکھّے ہُںدّے ہن۔ اجِہے سَیںٹراں وِچّ ڈاںگ دے ذۄر ’تے مرِیذاں دے ’اِلاذ‘ دے ناں تے تسِیہے دِتّے جاںدے ہن۔ تسِیہے سہِںدِّیاں اُنہاں دی آپݨے ماپِیاں پْرتی سۄچ کھُۄںکھار بݨ جاںدی ہَے۔ کئی داخل شکّی نشیڑِییاں نُۄں تاں بیڑِییاں نال نُۄڑ کے وی رکھِّیا جاںدا ہَے۔ بھلا اجِہی نرک بھری ذِںدّگی وِچّ اُہ نشا کِںجّ چھڈّݨگے؟ اِس گلّ دی چِںتّا دی تھاں پْربںدھّکاں ولّۄں ماپِیاں نُۄں سُنیہا دِتّا جاںدا ہَے٬ “تُہاڈا مُںڈّا رِکوری ذۄن وِچّ ہَے۔ کۄئی پھِکر ناں کرۄ۔” نال ہی مۄٹی رکم بھیجݨ دا سُنیہا وی دِتّا جاںدا ہَے۔ نشیڑِییاں دی ستھِتی اُس گیںد ورگی ہُںدّی ہَے جِس نُۄں پَیںراں نال دبائِیا جاںدا ہَے اتے پَیر چُکّݨ ’تے گیںد پہِلاں والی ستھِتی وِچّ آ جاںدی ہَے۔ اجِہے سَیںٹراں وِچّ داکھل نشئی مرِیذاں دا جدۄں وی داء لگدا ہَے٬ اُہ پْربںدھّکاں دِییاں اکھّاں وِچّ گھٹّا پاکے دَۄڑ جاںدے ہن۔ اگِّئۄں ماپِیاں نُۄں رۄئب نال شِکوے بھرپُۄر لہِجے وِچّ سٹّاں دے نِشان وِکھائُںدِیاں کہِںدّے ہن٬ “مَینُۄں بُچّڑاں دے وسّ پاکے کروا لِیا میرا اِلاج؟ ہُݨ مَیں وی اگّے نالۄں دُگّݨا نشا کرُۄںگا۔” کئی تھاںواں ’تے تاں اجِہے سَیںٹراں وِچّۄں بھجّ کے نشئیِیاں نیں آپݨے باپ نُۄں مَۄت دے گھاٹ وی اُتارِیا ہَے۔

نشا چھڈائۄُ کیںدر دے ڈائِرَیکٹر وجۄں سیوا کردِیاں مَیں جدۄں اُنہاں نُۄں ’پُتّ‘ کہِکے بُکّل وِچّ لَیںدا سی تاں اُہ اکسر اکھّاں بھر کے کہِںدّے سن٬ “سر٬ سانُۄں تاں ہُݨ تک کِسے نیں ’پُتّ‘ کِہا ہی نہِیں۔ بسّ٬ چار چُپھیرے گالہاں دی واچھڑ ہی ہُںدّی رہی ہَے۔” درئسل داکھل نشئی مرِیذاں نال پْربںدھّکاں ولّۄں اِکّ سُکھاواں رِشتا کائِم رکھّݨا ذرُۄری ہَے۔ اِںج ہمدردی٬ پِیار اتے اپݨتّ دی بُنِیاد رکھّݨ نال اُہ نشا چھڈائۄُ کیںدر دے ماہَۄل وِچّ رچ-مِچ جاݨگے۔

درئسل داکھل نشئی مرِیذاں لئی ہر رۄذ کَۄںسلِںگّ دے نال نال اُس نُۄں ساہِت پڑھن دی پْریرنا دیݨی٬ سَیںٹر وِچّ ہی لائِبریری ستھاپِت کرنا٬ پْربھُۄ سِمرن لئی کُجھ سماں راکھواں رکھّݨا٬ کِرت دے سںکّلپ لئی اُنہاں تۄں کُجھ ناں کُجھ کمّ کروائُݨ دے نال نال کِسے کِتّے دی سِکھلائی دا پْربںدھّ کرنا اتے دُیا اتے دوائی دے سُمیل دی اتِئںتّ لۄڑ ہَے۔ پْربںدھّکاں نُۄں اِہ گمبھِّیر ہۄکے سۄچݨا چاہِیدا ہَے کِہ سَیںٹر سِرپھ پَیسے اِکٹھّے کرن دا سادھن نہِیں٬ سگۄں ذِںدّگی دے کھلنائِکاں نُۄں نائِک وجۄں پیش کرکے ماپِیاں٬ سماج اتے دیش پْرتی سمرپِت بھاونا نال لبریذ اجِہی پْریرنا دیݨ دی لۄڑ ہَے کِہ اُہ باہر آکے لۄکاں نُۄں اِہ سُنیہا دیوے٬ “نشا کرن والے دے ہِسّے دھکّے٬ جیلہ جاں پھِر مَۄت آئُںدی ہَے۔” ذِںدّگی ذِںدّاباد دا سُنیہا اُنہاں دے ہۄٹھاں ’تے آئُݨا چاہِیدا ہَے۔ اِس سبھ کُجھ لئی پْربںدھّکاں ولّۄں آپ رۄل ماڈل بݨکے ذِمّیواری نِبھائُݨی ذرُۄری ہَے۔ سُکھاواں ماہَۄل دیݨ لئی مرِیذاں نُۄں نِگرانی ہیٹھ وارڈ وِچّۄں کڈھّ کے وکھّ وکھّ کھیڈاں نال جۄڑنا وی ذرُۄری ہَے۔ کئی وار چار دِواری دے اںدّر اِکّ کمرے وِچّ ہی سارا دِن گُذارن نال وی اُنہاں دا دم گھُٹدا ہَے اتے اُہ سَیںٹر تۄں بھجّݨ لئی ہر سمیں کۄئی ناں کۄئی جُگاڑ پھِٹّ کرن دِییاں سۄچاں وِچّ گھِرے رہِںدّے ہن۔

* * * * *