" اۄئے کَۄݨ اےَ بئی........? بلوںتّ سِںگھّ نُۄں لگِّیا جِویں کۄئی اُہناں دے بُۄہے اگّے آ کے رُکِیا ہۄوے۔
" اسِیں آں چاچا جگّے ہُرِیں تیرے کۄل کمّ آئے آں۔ " باہرۄں آواذ آئی۔ بلوںتّ سِںگھّ نیں باہرلا بلب جگا دِتّا۔
" اَینی رات نُۄں کی کمّ پَے گِیا بھائی ? اُس نیں بُۄہا کھۄلہدِیاں پُچھِّیا۔
بلوںتّ سِںگھّ نیں جگّے دے نال کھڑھے مُںڈّے ولّ گہُ نالھ تکِّیا ۔
"اِہ میری بھُۄیا دا مُںڈّا وِکرم , کہِںدّا سی مَیں وی دیکھݨَے٬ نانکے پِںڈّ وۄٹاں کِویں پَیںدِییاں نیں۔" جگّے نیں مُسکرائُںدِّیاں کِہا۔ اَینے نُۄں ادھّکھڑ اُمر دا بںدّا ہردیو سِںگھّ وی اُنہاں نال آ رلِیا۔
بلوںتّ سِںگھّ نیں بڑے ادب نال اُنہاں نُۄں اںدّر بُلائِیا۔ اُہ بہُت کاہلی وِچّ سن۔ بِناں کُجھّ کہے ہی اُنہاں نیں دۄ بۄتلاں میج تے رکھّ دِتِّییاں اِکّ شراب دی دُۄجی کۄکا کۄلا ۔
"کلّہ نُۄں کھِیال رکھّݨا بلوںتّ سِیاں وۄٹ لال سِںگھّ نُۄں پائُݨی اےَ آپاں ۔ کِسے ہۄر چِیذ دی لۄڑ اےَ تاں دسّ دیئیِں ۔ " ہردیو سِںگھّ نیں کِہا۔
بلوںتّ سِںگھّ دے کنّاں وِچّ دی سیک نِکلݨ لگّا ۔ لال سِںگھّ ہمیشاں پُٹھّے سِدھّے تَۄر ترِیکے ورتدا سی۔ پہِلاں پںچّ بݨدا رِہا٬ پِچھلی وار سرپںچّ بݨِیا۔ ہُݨ پھِر سرپںچّی دا اُمِیدوار سی۔ اُس دی سرپںچّی دَۄران پِںڈّ وِچّ نشِیاں دی آمد ودھ گئی۔ لۄک کہِںدّے سن کِہ سرکاری لِیڈراں دی گںڈھّ تُپّ نال نشے چلّدے سن۔ " چکّۄ بۄتلاں .....مَیں کِہا بۄتلاں چکّۄ ۔" اُس نیں گُسّے وِچّ آ کے کِہا۔
اُس نیں آپݨے گاترے پائی کْرِپان اگّے کردِیاں کِہا٬"اۄئے......تھۄنُۄں آہ نی دِسی ? "
" اِہ پا کے وی لۄک بتھیرا کُش کری جاںدے نیں چاچا۔............ کِسے رِشتیدار دے کمّ آ جاںدی۔ " جگّے نیں دبّوِیں آواذ وِچّ کِہا۔ گلّ ودھݨ دے ڈرۄں اُنہاں نیں شراب دی بۄتل چُکّ لئی٬ دُۄجی بۄتل بلوںتّ سِںگھّ نیں چُکّ کے پھڑا دِتّی۔ بِناں کُجھّ بۄلِیاں اُس نیں ہتھّ جۄڑ کے جاݨ دا اِشارا کر دِتّا۔
" مَیں اِہناں نُۄں کِہا سی بئی پںجّے اُںگلاں برابر نہِیں........۔" ہردیو سِںگھّ بُۄہے دے باہر ہُںدِّیاں بلوںتّ سِںگھّ دے مۄڈھے تے ہتھّ رکھّ کہِݨ لگّا ہی سی کِہ اُس نیں بڑے ادب نال اُس دا ہتھّ پرے کِیتا٬ دۄویں ہتھّ جۄڑے تے ٹھاہ دیݨے بُۄہا بںدّ کر دِتّا۔
" ہُݨ کِیہتۄں بیئِذّتی کرائُݨی اےَ چاچا ? " جگّے نیں مُسکڑِیئیں ہسّدے دھِیمی آواذ وِچّ پُچھِّیا۔
" وۄٹاں لَیݨ واستے سارا کُش جھلّݨا پَیںدَے جگِّیا۔" اُس نیں جںٹّے دے گھر دا بُۄہا کھڑکائُںدِیاں کِہا۔
شائِد اںدّر کِسے نُۄں سُݨِیا نہِیں سی ۔ اُس نیں جںٹّے نُۄں پھۄن کِیتا۔ تھۄڑھی دیر بائد بُۄہا کھُلّہِیا۔ جںٹّے دے مُۄںہ وِچّۄں شراب دی بُۄ آ رہی سی۔ سارے جݨے اںدّر لںگھّ گئے۔ جںٹّا تُۄڑی والے کۄٹھے ولّ چلا گِیا۔ جںٹّے دی بیبے نیں سبھ نُۄں بَیٹھݨ لئی کِہا۔
" ناں جی بَیٹھݨا نی اسِیں , کِسے چِیذ دی لۄڑ ہۄوے تاں دسِّئۄ۔ " جںٹّے دی ماں تاں کُجھّ ناں بۄلی٬ پر اُس دے گھروالی بۄل پئی٬
" اَیتکِیں شراب دِییاں بۄتلاں نِیں لَے کے آئے چاچا جی ? پِچھلی وار تاں تھۄڈی دِتّی مُکھت دی شراب پی کے ایہدی اِکّ لتّ ٹُٹّی تی٬ ہُݨ دُۄجی وی تُڑا لَیںدا٬ پھیر مَیں ایہنُۄں ریڑھی 'چ بٹھا کے مںگّݨ وگ جِیا کرُۄں۔ "
" ہَے کملھی مںگّݨ کِئۄں وگ جِیا کریںگی تاں ہی تاں کہِ رہے آں بھائی کِسے چِیج دی لۄڑ ہۄوے دسِّئۄ۔" ہردیو سِںگھّ ہِمّت جِہی اِکٹھّی کر کے بۄلِیا۔
" ڈھیر رُپئیِیاں دا ایہدی لتّ تے لگّ گِیا٬ اجے وی لںگّڑا تُردَے۔ پںجّ سال ہۄ گے رۄج پِیںدَے دارُۄ۔ جمِین جِہڑی ہَیگی بھۄرا اۄہنُۄں واڈھا دھر لِیا بیچݨ نُۄں۔ کرجے نال بالھ بالھ بِنّہِیا پِئَے ساڈا۔ کمّ ایہتۄں نِیں ہُںدّا ۔ ایہ نِیام مِلِئَے مُکھت دی پی کے۔ نالھے پہِلاں بھۄرا نِیں پِیںدا تی .............۔ ہُݨ دیکھ لۄ کی کر سکدے اۄں تُسِیں۔ " شائِد ورہِیاں دی تکلِیف اُسدے اںدّر بھری ہۄئی سی۔
" اِہ تاں کِسمت دِییاں کھیڈاں نیں ,تُۄں چُپّ کر کُڑے۔ "۔" جںٹّے دی بیبے نیں ہئُکا لَیںدِیاں کِہا۔
" چںگّا بیبے ایہناں نُۄں کہِ دے نشِیاں دی تھاں تے ایہا جا جہِر وںڈِّیا کرن جِہڑا اِکّ باری کھا کے کھتم ہۄ جے بںدّا.........۔" اُس دا رۄݨ نِکل گِیا اُہ اںدّر چلی گئی۔
"ہُݨ تاں اہے جے نشے وی چلّ رہے نیں٬ رۄج مردے نیں ماواں دے پُتّ٬ جِہڑے سِہرے سِراں تے سجݨے ہُںدّے نیں٬ اُہ ارتھِییاں نال بنّہے جاںدے نیں......... بہِ جے بیڑی نشے بیچݨ والِیاں دی .........۔" جںٹّے دی ماں دے اںدّرۄں بد دُیا نِکلی۔
"جگّے بائی مَیں باہر جا کے کھڑھداں ........۔" وِکّی نیں جگّے دے مۄڈھے تے ہتھّ رکھّ کے کِہا۔ شائِد اُس کۄلۄں اِہ سارا کُجھّ دیکھِیا نہِیں سی جا رِہا۔ سارے پاسے سنّاٹا چھا گِیا۔ کِسے وِچّ وی بۄلݨ دی ہِمّت نہِیں سی۔
" کۄئی ناں چاچا , پا دِیاںگے وۄٹ٬ ساڈا کِہڑا جۄر لگّݨَے۔ " جںٹّا پرنے نال کپّڑِیاں تے لگّی تُۄڑی جھاڑدِیاں بۄلِیا۔
" چںگّا ہُݨ دارُۄ پِیݨی چھڈّ دے سِیاݨا بݨ۔"
اُس دے مۄڈھے تے ہتھّ دھردِیاں ہردیو سِںگھّ بۄلِیا۔
" جے ایہنے دارُۄ پِیݨی چھڈّ تی٬ پھیر اُہنُۄں کَۄݨ پِیئۄُ٬ جِہڑی تُۄڑی 'چ لُکۄ کے آئِئَے۔" جںٹّے دے گھروالی پھِر باہر آ گئی۔
اُہ کاہلے کدمِیں تُۄڑی والے کۄٹھے ولّ گئی۔ تںگّلھی چُکّی تے تُۄڑی پھرۄلݨ لگّی۔ چھیتی ہی شراب دِییاں دۄ بۄتلاں اُس دے ہتھّ لگّ گئیِیاں۔
" رُک جۄ چاچا جی٬ آہ لَے جۄ آپݨِییاں....۔" اُس نیں دۄویں بۄتلاں ہردیو سِںگھّ دے ہتھّاں وِچّ پھڑا دِتِّییاں۔ اُنہاں دے باہر ہُںدِّیاں ہی اُس نیں درواذا بںدّ کر دِتّا۔
" چاچا آپاں دِتّی تاں اِکّ بۄتل سی۔ " جگّے نیں کِہا۔
" چُپّ کر اۄئے اُہنے تاں سہُری نیں اُۄئیِں بلڈّ ودھا لِیا۔ "
" بیبے اُہنے تاں میری بۄتل وی چکّ کے پھڑا 'تی مَینُۄں لگّدَے۔ " جںٹّے نیں آپݨی ماں نُۄں کِہا۔
" ہُݨ ناں کہِیں اُہنُۄں کُش۔ کی کرے بچاری اُہ وی تپی پئی اےَ۔ جدۄں آئی سی اَیس گھر وِچّ کدے اُۄچی 'واج 'چ گلّ نِیں سی کردی........تے ہُݨ....۔"
بۄتلاں وںڈّݨ والِیاں نیں اگلے گھر دا درواذا جا کھڑکائِیا٬ پر پتا نہِیں کِئۄں اُہنِیں پَیرِیں واپس مُڑ پئے ۔ کُجھّ گھر چھڈّ دِتّے۔
"اِہ گھر کِئۄں چھڈّ تے بائی ? " وِکرم نیں جگّے نُۄں پُچھِّیا۔
" ایہناں دا مُںڈّا وی کھڑھَے سرپںچّی وِچّ ہرجِیت۔ مُںڈّا تاں بہُت سِیاݨَے٬ پر پتا نہِیں کِئۄں تُر پِیا پُٹھّے پاسے۔ " جگّے نیں کِہا۔
"جے سِیاݨے سمجھدار لۄک اَیس پاسے آئُݨگے تاں ہی سُدھار ہۄ سکدَے۔" وِکّی نیں کِہا۔
ہۄر اگّے گئے درواذا کھُلّہا سی ,پَیراں دا کھڑکا کرکے اتے کھںگھُّۄرے مار کے آپݨے آئُݨ دی سُۄچنا گھر والِیاں نُۄں دِتّی۔ اِکّ بذُرگ ساہمݨے بَیٹھا سی۔ سارِیاں نیں اُس نُۄں ہتھّ جۄڑ کے پھتِہ بُلائی تے گۄڈِیاں نُۄں ہتھّ لائے۔ بذُرگ نیں اسِیساں دِتِّییاں٬ "جِئُںدے وسدے رہۄ٬ جوانِییاں ماݨۄ........۔
" ہۄر تائِیا سرِیر نُۄں کَیم رکھّݨ لئی دیواں بھۄرا۔" جگّے نیں کھِیسے وِچّ ہتھّ پائُںدِیاں کِہا۔
" ناں ناں........اِہدی لۄڑ نِیں آپاں نُۄں٬ ہُݨ جِیہدے کۄل جاݨَے٬ اُہدے نام دا نشا چاہِیدَے بسّ۔"
اُس نیں کمبّدے ہتھّ جۄڑدِیاں آکھِیا۔
" کلّہ نُۄں مَیں پُیا لِیائۄُں وۄٹ تھۄڈی۔ " جگّے نیں تھۄڑھا کۄل ہُںدِّیاں کِہا۔
" اچھّا ! ........... تیری تائی نُۄں مُکِّیاں کئی سال ہۄ گے٬ کہِںدّے نیں وۄٹ اُہ وی پا جاںدی اےَ ۔ " بذُرگ نیں وِئںگّمئی ہاسا ہسّدِیاں کِہا۔
سچِّیں وۄٹاں والی سُۄچی وِچّ کئی جِئُںدِیاں دے نام کٹّے ہۄئے سن تے مُردِیاں دے چلّ رہے سن تے مُردے وۄٹ وی پا جاںدے سن۔ اُہناں بذُرگ نال گلّ کرنی چاہی.... پر بذُرگ نیں اُہناں دِییاں گلّاں دی کۄئی ہامی ناں بھری۔
" چںگّا تائِیا پھیر چلدے آں۔ " سبھ نیں ہتھّ جۄڑے۔
" چاچا ہُݨ چلِّیئے گھراں نُۄں ۔" جگّے نیں ہردیو سِںگھّ نُۄں پُچھِّیا۔
" آہ بۄتلاں تاں اجے سارِییاں پئیِیاں نیں۔ ہۄر دیکھ لۄ جِیہنُۄں دیݨی اےَ ,پھِر اگلِیاں آکھݨا وۄٹاں پکِّییاں نِیں ہۄئیِیاں ۔" ہردیو سِںگھّ نیں کِہا۔
" بۄتل اِکّ ودھ گی چاچا , اَیتکِیں نی شراب نال وۄٹاں پَیݨِییاں٬ ربّ آسرے چھڈّ دِئۄ ہُݨ تاں........ " جگّے نیں بۄتلاں والا جھۄلا سمبھّالدِیاں کِہا۔
رات دے گِیاراں وجّ چُکّے سن ۔ وِکّی نُۄں اِہ سارا کُجھّ دیکھ کے ہَیرانی تے تکلِیف ہۄ رہی سی۔
" یار وِیرے تُسِیں اِہ سارا کُش کِویں کر لَیںدے اۄ۔ لۄک شراب دِییاں بۄتلاں لَیݨِییاں نِیں چاہُںدّے٬ تُسِیں دھکّے نال ای......۔ آپݨی بیئِذّتی کروائی جانے اۄ۔ " وِکّی نیں جگّے نُۄں پُچھِّیا۔
"اَیتکِیں پتا نہِیں کی ہۄ گِیا٬ پہِلاں تاں مںگّ مںگّ کے لَیںدے سی ۔ ہُݨ جنانِییاں مُۄہرے ہۄ ہۄ جواب دِںدِّییاں نیں۔ آہ٬ ٹھںڈھّے دِییاں بۄتلاں جنانِییاں نُۄں کھُش کرن لئی مںگّوائیِیاں نیں سارِییاں۔ " جگّے نیں کِہا۔
" اَۄرتاں ہی سبھ تۄں ودھّ دُکھّ بھۄگدِییاں نیں پرِوار دا جے کۄئی جِیء نشیڑی ہۄ جے٬ اِس لئی اجّ تُہاڈے ساہمݨے ڈٹ کے کھڑھ گئیِیاں........مَیں تاں اِکّ گلّ کہِناں٬ جے پِںڈّ واسِییاں دی ہر سمسِّیا دا ہلّ ہُںدّا رہے۔ کرذائی کِساناں تے مذدُۄراں دا اِنا کُ کھِیال رکھِّیا جاوے کِہ کۄئی اُہناں نُۄں اَینا ذلِیل ناں کرے کِہ اُہ آتم-ہتِّیا کرن لئی مجبُۄر ہۄ جاݨ۔ پِںڈّ واسِییاں نُۄں دِکھاوے دی دُنِییاں وِچّۄں باہر کڈھِّیا جاوے۔ کھیتی تۄں اِلاوا لاہیوںدّ کِتّے اپنائُݨ دی سِکھلائی دا پْربںدھّ کِیتا جاوے٬ سرکاری یۄجناواں دا پُۄرا پھائِدا لِیا جاوے تاں جۄ کِسان تے مذدُۄر اِذّت دی ذِںدّگی جِئۄں سکݨ ...........۔ جے اِہ سارے کمّ ہُںدّے رہِݨ تاں لۄک سرب سمّتی نال ہی چُݨ لَیںدے اےَ ۔"
" تیرِییاں گلّاں تاں بھائی بہُت چںگِّییاں لگّدِییاں نیں ,پر ......ہَے بہُت اَۄکھا کمّ۔ " ہردیو سِںگھّ نیں کِہا۔
" کۄئی اَۄکھا کمّ نہِیں جی٬ بُرے کمّ کرنے اَۄکھے نیں٬ جِویں ہُݨ رات دے ہنیرے وِچّ آپاں پھِردے آں چۄراں واںگ ۔ ......جے پِںڈّ دی پںچّائِت چاہے تاں پِںڈّ نُۄں شاندار بݨائِیا جا سکدَے , لۄڑ ہَے پارٹِیباجی تے سُیارتھپُݨے نُۄں چھڈّ کے کمّ کرن دی٬ سارے پِںڈّ واسِییاں نُۄں آپݨے پرِوار دے جِیء سمجھݨ دی۔ کئی پِںڈّ نمُۄنے دے پِںڈّ بݨ چُکّے ہن ۔ سرب-سمّتی نال سرپںچّ بݨا کے سرکار ولّۄں مِلی گراںٹ نال پِںڈّ دا کُجھّ سُیار لَیںدے نیں۔ ہُݨ لۄک بہُت سِیاݨے ہۄ گے۔"
" ہُݨ تاں مَیں وی سۄچداں بئی آہ پھۄکی پھُۄں پھاں چھڈّ کے کۄئی چجّ دا کمّ کردے۔ جِہڑے آہ پِںڈّ دے مُںڈّے نشے کرن لگّے نیں٬ بہُتے تاں چھۄٹِییاں وڈِّییاں وۄٹاں وِچّ وںڈّے نشِیاں کرکے لگّے نیں۔ ہُݨ اُتّۄں دی پَے گئی نشِیاں دی بِماری٬ سمبھّالِیا نِیں سمبھّلدی ۔ پہِلاں لۄکاں دے لائے نشِیاں تے , ہُݨ ڈر لگّدَے , کِتے آپݨے وی..........۔" ہردیو سِںگھّ گلّ پُۄری کِیتے بِناں ہی چُپّ ہۄ گِیا جاں پھِر اِس کرکے چُپّ ہۄ گِیا کِہ آپݨِیاں دے نشیڑی ہۄݨ بارے سۄچݨا وی کمبّا کے رکھّ دِںدّا ہَے کہِݨا تاں دُۄر دی گلّ ہَے۔
" کِنّا چِر بچا سکۄگے آپݨِیاں نُۄں۔ ہاں٬ اِکّ اُمِید ہَے کِہ پںچّ سرپںچّ اِہۄ جِہے بݨائۄ جِہڑے نشا مُکت پِںڈّ بݨا سکݨ۔ تُسِیں آپ ہی نشے وںڈّدے اۄ تے اُمِید کردے اۄ تُہاڈے آپݨے گھر بچے رہِݨ.....۔ جۄ بِیجۄگے اُہی تاں وڈھّۄگے ناں۔" وِکرم دِییاں گلّاں نیں ہردیو سِںگھّ تے جگّے نُۄں اںدّر تکّ جھںجّۄڑ کے رکھّ دِتّا۔
" اسِیں تاں کاہنُۄں بِیجدے آں بھاݨجِیا٬ ساڈی تاں ڈِئۄُٹی لا دِںدّے نیں۔ " ہردیو سِںگھّ نُۄں وِکّی دِییاں گلّاں سُݨ کے شرمِںدّگی مہِسُۄس ہۄئی۔
اُہ تِنّے پِںڈّ دی ستھّ وِچّ پُراݨے ڈھٹھّے کھُۄہ تے بَیٹھے گئے ۔ کھُۄہ دے اُتّے وڈّے وڈّے پھٹّے کِلّ گڈّ کے کسے ہۄئے سن۔ پِںڈّ دے لۄکاں نیں شائِد کِسے وہِم کرکے کھُۄہ مِٹّی نال نہِیں سی پُۄرِیا۔ وِکرم تے ہردیو سِںگھّ گلّاں کر رہے سن۔ جگّا کُجھّ نہِیں سی بۄل رِہا ۔ ادھّی تۄں ودھّ رات بِیت چُکّی سی۔ کھُۄہ وِچّۄں تھۄڑھی دیر بائد کۄئی آواذ آئُںدی۔ اِکّ واری تاں ہردیو سِںگھّ ڈر کے کھڑھا ہۄ گِیا۔
"بہِ جا چاچا دۄ مِںٹّ چلّدے آں۔" جگّے نیں کِہا۔
وِکرم بَیٹھا رِہا٬ تھۄڑھی دیر بائد جگّا کھڑھا ہۄ گِیا ۔
" نِبّڑگِییاں سارِییاں.......? " وِکّی نیں پُچھِّیا۔
" تَینُۄں کِویں پتا لگِّیا...? جگّے نیں سوال کِیتا۔
" کی ہۄ گِیا...? ہردیو سِںگھّ نیں وی سوال کِیتا۔
" چاچا بۄتلاں کھُۄہ 'چ سِٹّتِییاں۔ اگلِیاں نیں آپاں نُۄں وںڈّݨ لئی دِتِّییاں , چںگّا ہۄئِیا کِسے نیں نہِیں لئیِیاں ۔ کِئُںکِہ وِکّی نیں آپݨا بھاشݨ تاں دیݨا ای سی٬ ماسٹر جُ ہۄئِیا بھاویں پْرائیِویٹ ای اےَ۔ سرکارِییاں دی ڈِئۄُٹی پتا نہِیں تاں ہی لا دِںدّے نیں کِہ کۄئی لۄکاں دِییاں اکھّاں ہی ناں کھۄلہ دیوے کِتے ۔" جگّے نُۄں اںدّرۄں چںگّا مہِسُۄس ہۄ رِہا سی۔ تِنّے جݨے ہسّ پئے۔
" چلۄ کلّہ نُۄں دیکھدے آں کی بݨدَے۔" ہردیو سِںگھّ نیں کِہا ۔
گھر آ کے ہردیو سِںگھّ وِکرم بارے سۄچ رِہا سی۔ کِنِّییاں سچِّییاں گلّاں کِیتِییاں اُس نیں۔ اِہۄ جِہے سِیاݨے پڑھے-لِکھِیاں اگّے بُرائیِیاں کِویں ٹِک سکدِییاں نیں جِیہنے میرے ورگے نُۄں ہِلِیا کے رکھّ دِتّا۔ اُس دا جِیء کِیتا کِہ اُس دا پُتّر وی وڈّا ہۄ کے وِکرم ورگا بݨے۔ اِہ رات تاں اُہ وۄٹاں دے بھُگتان بارے سۄچدا ہُںدّا سی٬ پر اجّ وِکرم دِییاں کِیتِییاں گلّاں اُس نُۄں سکُۄن دے رہِییاں سن۔ نِیںد تاں اُس دِییاں اکھّاں دے کِتے نیڑے-تیڑے وی نہِیں سی۔ اُدھّر جگّے دا وی اِہی ہال سی٬ وِکرم اُس تۄں چھۄٹا سی٬ پر اںتّاں دی سِیاݨپ سی اُس وِچّ۔ جے کِتے مَیں وی پڑھائی ادھّ وِچالے ناں چھڈّی ہُںدّی....۔ اِہ سۄچدِیاں پتا نہِیں کِہڑے ویلے اُس دی اکھّ لگّ گئی۔
دُۄسرے دِن لۄک وۄٹاں پا رہے سن٬ پر کِدھرے کۄئی بہُتا رَۄلا نہِیں سی۔ کھُۄہ ورگی چُپّ چھائی ہۄئی سی۔ ہردیو سِںگھّ نیں جگّے کۄل آ کے کِہا٬ " اَیتکِیں جۄ ہۄݨا تی ہۄ گِیا اگلی وار بںدّا دیکھ کے نال کھڑھِیا کراںگے۔ " جگّے نیں وی ہامی بھری۔
" اَیتکِیں وۄٹاں دا کُش نی پتا لگّدا کِدھّر نُۄں بھُگت رہِییاں نیں ۔ چُپّ -چُپِّیتی وۄٹ نُکسان تاں کر سکدی اےَ پر ہرا نہِیں سکدی آپݨے آلھِیاں نُۄں۔ شام نُۄں جلُۄس کڈھّݨَے جِتّ کے..... جِیپ شِںگّار کے کھڑھا رکھّی اےَ۔ دارُۄ تۄں بِناں ہۄر نشے پتّے دا وی اِںتجام کر رکھِّیا٬ ہُݨ تاں سارا کُش گلت جِہا لگّ رِہَے مَینُۄں تاں.........۔ وِکرم کِتھّے اےَ ? " ہردیو سِںگھّ نیں پُچھِّیا۔
" اُہ چلِیا گِیا تڑکے٬ مَیں بتھیرا کِہا سی رہِݨ نُۄں۔ " جگّا تے ہردیو دبّوِیں سُر وِچّ گلّاں کر رہے سن۔
شام ہۄ چُکّی سی لال سِںگھّ دے گھر دِییاں اَۄرتاں نُۄں دھُڑکُۄ لگِّیا پِیا سی کِئُںکِہ جِتّݨ تۄں بائد مِیٹ شراباں پتا نہِیں ہۄر کی کُجھّ کھادھا پِیتا جاویگا۔ ہۄ سکدَے کِسے نویں مُںڈّے نُۄں نویں نشے دا سُیاد چکھائِیا جاوے تے کِسے ہۄر گھر نُۄں پٹّݨ دی شُرُۄیات ہۄوے۔ ' ہے واہِگُرُۄ سُکھّ رکھِّیں ۔' سارا دِن اِسے ترہاں ہتھّ جۄڑدِیاں لںگھِّیا اُہناں دا۔ سکُۄل والھے پاسِئۄں مُںڈِّیہر دِییاں چِیکاں کِلکارِییاں دی لہِر اُٹھّی تے پلاں وِچّ ہی شاںت ہۄ گئی۔ سارے لۄکاں وِچّ کُربل کُربل شُرُۄ ہۄئی۔ کہِںدّے نیں نواں مُںڈّا ہرجِیت پھسوِیں ٹکّر دے گِیا لال سِںگھّ نُۄں٬ گِݨتی دُبارا ہۄویگی۔ ہرجِیت دِییاں اِکّ جاں دۄ وۄٹاں ودھ گئیِیاں۔ لال سِںگھّ تاں آپݨی پکھّ دے پںچّ وی نہِیں جِتا سکِیا۔ گِݨتی دۄ وار ہۄئی ردّ کِیتِییاں وۄٹاں والِییاں پرچِییاں وی گھۄکھ گھۄکھ کے دیکھِییاں گئیِیاں٬ پر نتِیجا اُہی۔ لال سِںگھّ بَۄکھلا گِیا تِیجی وار گِݨتی لئی کہِݨ لگّا ڈِئۄُٹی والے املے نیں سمجھائُݨ دی کۄشِش کِیتی ,پر اُہ آپݨی جِدّ تے اڑ گِیا۔
"آہ لئۄ جی اے. ڈی. سی. سابہ نال گلّ کرۄ۔" لال سِںگھّ نیں پھۄن پْرِیذائیِڈِںگّ اپھسر دے کنّ نال لائُݨ دی کۄشِش کِیتی۔ اُنہاں گلّ کرن تۄں ناںہ کر دِتّی۔ کُجھّ پلاں بائد ہی پْرِیذائیِڈِںگّ اپھسر نُۄں پھۄن آئِیا۔
" مَیں اے.ڈی.سی. بۄلداں لال سِںگھّ دی وۄٹ ودھا دِئۄ۔ " اُدھرۄں آواذ آئی۔ پْرِیذائیِڈِںگّ اپھسر نیں ڈِئۄُٹی ادھِیاپکاں نُۄں دسِّیا۔
"وَیسے وی اِہ لۄک بڑے تِکڑمباذ ہُںدّے نیں٬ کِسے ہۄر تۄں کروا 'تا ہۄݨا پھۄن ۔" اِکّ ادھِیاپک نیں کِہا۔
"جۄ مرذی کہی جاݨ نتِیجا اُہی رہیگا جۄ ہَے۔" ساری ٹِیم دی سہِمتی سی اِس گلّ تے۔
تِیجی وار گِݨتی ہۄݨ تے وی نتِیجا اُہی رِہا۔ نتِیجا اَیلانِیا گِیا۔ لال سِںگھّ کیس کرن دی دھمکی دے کے باہر آ گِیا۔ آپݨے بھتِیجے دے مۄٹرسائیِکل 'تے بَیٹھ کے گھر ولّ چلا گِیا۔ ہَۄلی-ہَۄلی اُس دے ہمائِتی وی کھِسکݨے شُرُۄ ہۄ گئے۔ کُجھّ تماشبِین کھڑھے رہے۔ ہرجِیت دے ہمائِتِییاں نیں نائریباذی کرنی شُرُۄ کِیتی٬ پر ہرجِیت نیں ہتھّ جۄڑ کے چُپّ کرا دِتّا تے سارِیاں دا دھنّواد کِیتا۔ ہردیو سِںگھّ تے جگّا تھۄڑھی دُۄری تے کھڑھے سبھ کُجھّ دیکھ رہے سن ۔
" لگّدَے وِچّۄں ہی بںدّے گدّاری کر گے۔" لال سِںگھّ دے سمرتھکاں وِچّۄں اِکّ نیں جگّے ہُراں ولّ دیکھ کے کِہا , جگّے ہُراں نُۄں رَۄلے وِچّ کُجھّ سُݨائی ناں دِتّا۔
ہرجِیت نیں سارِیاں نُۄں آپݨے آپݨے گھر جاݨ لئی کِہا کِئُںکِہ رات ادھّی تۄں ودھّ لںگھّ چُکّی سی۔ ہرجِیت نیں جگّے ہُراں کۄل آ کے اُنہاں دا وی دھنّواد کِیتا۔
" پر اسِیں تاں وِرۄدھی دھِر دے بںدّے آں۔ " ہردیو سِںگھّ نیں کِہا۔
" شائِد تُہانُۄں نہِیں پتا وِکرم تے مَیں اِکٹھّے پڑھدے سی کالج وِچّ ۔" ہُݨ جگّے دی کھُشی دا کۄئی ٹِکاݨا نہِیں سی۔
" کلّہ نُۄں مِلدے آں پھِر ۔" ہرجِیت نیں دۄواں نال ہتھّ مِلا کے وِدا لئی۔
" ......تے آکھر نُۄں نشا ہار ای گِیا چاچا۔ " اُس دے مُۄںہۄں آپ مُہارے نِکل گِیا۔
"ہاں جے لۄک آپݨی مرجی تے آ جاݨ کہِںدّے کہائُںدِیاں دِییاں گۄڈݨِییاں لوا دِںدّے نیں۔....... چلّ چلِّیئے گھر نُۄں ہُݨ تاں سویر ہۄݨ والی اےَ۔"
" سویر تاں ہۄ چُکّی اےَ چاچا.....۔" اُس نیں ہرجِیت ولّ دیکھدِیاں کِہا۔