''چھِنّۄ! سُݨِئَں سجّݨ والا ساک 'بھکنِیئیں' بھِلّی نُۄں کرن نُۄں منّدے نیں؟''

جسوںتّ آپݨے دۄست ستِنام ولّ ویکھ کے مُسکرائِیا۔ اُہدے بۄلاں وِچلی ٹیڈھ چھِنّۄ نیں سمجھی ناں۔ ڈںگّراں ہیٹھۄں گۄہا کھِچّدی دے ہتھّ رُک گئے۔

''وے کاہنُۄں وِیرا! اسِیں تاں بتھیرے ترلے مِنّتاں کِیتے۔ اُہ اگّۄں آکھدے نیں.....تُہاڈا مُںڈّا کملا اےَ۔''

چھِنّۄ نیں ہئُکا لِیا۔ اُہنُۄں سجّݨ دے بھر جوانی وِچ گُذر جاݨ دا افسۄس سی تے بھِلّی نُۄں ساک نیپرے ناں چڑھن دا وی۔

''اݨِیاں! ساڈا وی تاں جی کردَے ساڈی اںسّ-بںسّ ہۄوے۔ ساڈے مرن پِچھۄں ساڈا وی کۄئی ناں لَیݨ والا ہۄوے۔ اۄدھر کرماں ماری دھی دے گھر وی کۄئی اَۄلاد نہِیں ہُںدّی۔ مَیں آہنی آں.....اُہدے گھر ای بابا شاہ مدار٬ لکھّاں دا داتا٬ کۄئی نِکّا نِیاݨا دے دیوے...''

اُسنے آپݨی اِس مںگّ وِچ آپ ہی تھۄڑھی جِہی چھۄٹ دے دِتّی٬ ''اِک وار دے کے بشکّ لَے جاوے... پر دیوے تاں سہی...''

اُہدی گلّ سُݨکے جسوںتّ اتے ستِنام دۄویں ہسّ پئے۔

''چںگّی سُکھّݨاں سُکھّدی پئی ایں٬ جسوںتّ نیں آکھِیا تاں چھِنّۄ چھِتھّا جِہا ہاسا ہسّدی٬ ''وے ہۄر پھِر'' آکھکے آپݨے کمّ لگّ پئی۔

کُجھ یاد آ جاݨ 'تے کمّ کردی کردی اُہ اِک وار پھیر رُکی تے جسوںتّ نُۄں آکھݨ لگّی٬ ''اݨِیاں! اسِیں تاں اگلِیاں نُۄں اِہ وی آکھِیا سی کِہ جے بھِلّی نُۄں نہِیں تاں چھۄٹے نِںدّر نُۄں ہی ساک کر دِئۄ۔ مُۄںہ متھّے لگّدَے... سۄہݨا جوان اَیں۔... پر اِہ اَۄںترا پَیر ای نہِیں لائُںدا۔کِہڑی کۄئی اِہدی ماں ای... پھِلماں والی...! آںہدَے-جے وِیاہ کرائُݨَے تاں اُہدے نال ای کرائُݨَے۔ اِہنُۄں آکھ سُۄ منّ جاوے۔ اݨِیاں! ساڈی وی رِیجھ آ...''

نِںدّر اِس ویلے ڈںگّراں نُۄں واری واری کھۄلہ کے نلکے اُتّے لگّی مۄٹر تۄں پاݨی پِیا رِہا سی۔ چھِنّۄ دی گلّ سُݨکے اِک دم گُسّے وِچ اُبل پِیا٬ ''تَینُۄں دیںداں پںگھُّۄڑے 'چ پا کے ٹِیٹُۄ ہُݨِیں کھیڈݨ نُۄں۔ کردی کی آ!... مَیں جٹّ سردار... ایڈا کھاندانی! مَیں کرائۄُں مجبہِییاں دی کُڑی نال وِیاہ؟... مَینُۄں تُۄں میرے اُتّے ہی چھڈّ تے آپݨے سۄہݨے پُتّ بھِلّی دا ہی کرا وِیاہ اُتھے۔ ... پر بھِلّی نُۄں کِہڑا ساک دئۄُ شُدائی نُۄں...۔''

مجھّ نُۄں کِلّے نال بنّہ کے٬ اُہ خُد سِیاݨا بݨ کے بھِلّی دی سِیاݨپ بارے دسّݨ لگّا٬ ''چاچا! جِس دِن 'گُر سر' دا میلا سی٬ مَیں پُچھِّیا٬ ''بھِلّی اجّ کی وار ہَے؟'' تاں اگّۄں مَینُۄں آکھدا٬ ''ہَے شُدائی! اُئے اجّ وار نہِیں! اجّ تاں میلا ہَے٬'' ہۄر سُݨ, میلے 'چ تکھاݨاں دے دِیپ نال جھگڑ پِیا۔ رات نُۄں گھر آ کے آکھے٬ ''مَیں دِیپ دِییاں چارے لتّاں وڈھّ دیݨِییاں۔'' اۄدھر بھَیݨ ساڈی ویکھ لَۄ... جِیہدے لئی اِہ اَۄلاد مںگّدی اے.. پراہُݨے نال میلے 'تے آئی سی۔ مَیں آکھِیا٬ ''بھَیݨ! متھّا ٹیکداں'' تاں اگّۄں اسِیس دیݨ دی تھاں آکھݨ لگّی٬ ''وِیرا! متھّا ٹیکدی آں۔'' ... اِہ تاں سارا ٹبّر ہی شُدائیِیاں دا۔''

نِںدّر بڑا دانا بݨکے پیش ہۄ رِہا سی۔ چھِنّۄ ہِرخ کے بۄلی٬ ''وے وِیرا! اِہناں سارِیاں رل مِل کے مَینُۄں تاں شُدَیݨ کِیتا ہۄئِیا۔ اۄدھر میرا جوان تے کمائۄُ پُتّ دھۄکھا دے گِیا۔ بھِلّی اۄں سِدھّرا اے۔ اِہ وی گھراں تۄں ہِلدا جاںدَے...''

بھرا دی مَۄت دا بھِلّی اتے نِںدّر نُۄں کۄئی گھٹّ دُکھّ نہِیں سی پر سجّݨ دی مَۄت پِچھّۄں جدۄں گھر وِچ گلّ چلّی کِہ سجّݨ والا ساک بھِلّی لئی مںگّ لِیا جاوے تاں بھِلّی اںدّر وی چراگ جگ پئے۔ اُہدی رَۄشنی نِںدّر دے من تک وی پہُںچّ گئی۔ اُہ بھاویں اِس ساک دا اُمِیدوار نہِیں سی تد وی اُہنُۄں آپݨے گھر وِچ آپݨی بھابی دی اُڈِیک سی۔ گھر وِچ ٹھُمک ٹھُمک تُری پھِردی بھابی دی کلپنا کرکے ہی اُسنے جسوںتّ کۄل وادھُۄ پِیا گاڈر مںگّ لِیا سی تاں کِہ پکّی کۄٹھڑی دے پِچھّے مِیںہاں وِچ ڈھہِ گئے کچّے کۄٹھے نُۄں چھتّ لِیا جاوے۔ وِیاہ تۄں پِچھّۄں اِک وکھّرے کمرے دی لۄڑ تاں پَیݨی ہی سی۔ پر جدۄں اگلِیاں نیں 'مُںڈّا کملا ہَے' آکھ کے ساک تۄں ناںہ کِیتی تاں بھِلّی دا دِل تاں بُجھݨا ہی سی نِںدّر دے مُۄںہۄں وی سُبھاوک ہی نِکل گِیا٬ ''سانُۄں بھرا مرن دا پھِر کی پھائِدا ہۄئِیا۔''

کمّ-دھںدّے تۄں وِہلی ہۄئی تاں نلکے تۄں مُۄںہ-ہتھّ دھۄ کے چھِنّۄ پھیر اِدھر پرتی تے مَیلی چُنّی نال آپݨا جھُرڑِییاں والا سئُلا مُۄںہ پُۄںجھدی ہۄئی آکھݨ لگّی٬ ''وے وِیرا! اِہنُۄں آکھ سُۄ منّ جاوے ...شُدائی نُۄں۔ بھا جی! تُۄں ہی آکھ سُۄ... بھلا اِہدے ڈھِڈّ 'چ کۄئی متّ پوے۔''

اُہ جسوںتّ اتے ستِنام دۄہاں نُۄں ہی اِک ترہاں بینتی کر رہی سی۔

''چلّ! چلّ!! بُڈھّڑِیئے گھر نُۄں۔ نالے خبردار! مَینُۄں شُدائی آکھِیا تاں۔ ... مَیں تاں 'سَۄ دائی آں۔''

نِںدّر آپݨی 'سِیاݨپ' اُتّے ماݨ نال مُسکرائِیا۔

''بھکنے والِیاں کۄل اجے اِہدی 'سِیاݨپ' دی خبر پہُںچّی نہِیں لگدی۔''

ستِنام نیں جسوںتّ دِییاں ہسّدِییاں اکھّاں نال اکھّاں مِلائیِیاں۔

''چاچا جی! بھکنے والِیاں نُۄں مارۄ گۄلی۔ تُسِیں ہُݨ جِہڑا وائدا کِیتَے سِرے چڑھا دِئۄ۔ سْری دیوی والا ساک ہۄ جائے... تُہانُۄں لَے کے دئۄُں لال مرُۄتی تے چاچے جسوںتّ نُۄں پھۄرڈ ٹرَیکٹر... وِچۄلگِری دا۔ ... چاچِییاں دۄہواں نُۄں شنِیل دے لال رںگّ دے سُۄٹ...''

نِںدّر ستِنام نُۄں لالچ دے رِہا سی۔ راتِیں جسوںتّ نیں اُسنُۄں آس بنّہوا دِتّی سی۔ ''تیرا اِہ چاچا ستِنام سُںہّ شہِر رہِںدَّے۔ اِہ 'اُہدے' ماپِیاں نُۄں وی جاݨدَے تے اُہ اکسر اِہناں دے شہِر آئُںدی رہِںدّی ہَے۔ اِہ اُہدے گھردِیاں نال تیرے ساک دی گلّ تۄر سکدَے...''

جِسدے ساک دی گلّ تۄرنی سی٬ اُہ سی فِلم اَیکٹرَیسّ سْری دیوی۔ کُجھ مہِینے ہۄئے جدۄں نِںدّر نیں پہِلی وار کِسے نال شہِر جا کے اِس اَیکٹرَیسّ دی کۄئی فِلم ویکھی سی٬ اُہ اُدۄں تۄں ہی چمکدار اکھّاں تے گۄل گدرائے سرِیر والی اِس مُٹِیار اُتّے کُربان ہۄ گِیا سی۔ فِلم تاں اگّے وی کدی کدی اُہ جسوںتّ کے ٹی. وی. اُتّے ویکھ لِیا کردا سی پر پُۄرے سکرِین اُتے ویکھی فِلم نیں اُسنُۄں پُۄرا ہی ملّ لِیا سی۔ پِںڈّ وِچ اگّے وی مُںڈّے کھُںڈّے رل کے کِرائے اُتّے وی. سی. آر. لَے آئُاںد سن پر ہُݨ اُہ اُچیچے تَۄر اُتّے دھِیان رکھّدا تے سُۄہ کڈھّکے اگلے دے گھر جا وڑدا۔ اکھّاں ٹی. وی. دی سکرِین اُتے گڈّ کے اُُہ ساہ گھُٹّی پھِلم دے نال-نال اُڈّدا رہِںدّا۔ کدی اُچّی اُچّی ہسّ پَیںدا تے کدی لمّںے لمّیں ہئُکے لَیںدا٬ اتھّرُۄ پُۄںجھدا رہِںدّا۔ پھِر کئی کئی دِن کھیتاں دے وٹّاں بنّہِیاں اُتّے گھُمّدا رہِںدّا۔ خِیالاں خِیالاں وِچ کِسے فِلم دا ہِیرۄ بݨ جاںدا۔ سْری دیوی دی باںہ کھِچّ کے٬ اُہدے لکّ نُۄں ہتھّ پا کے آپݨے کلیجے نال گھُٹّݨ لگّدا تاں اُہ کھِڑ کھِڑ کے ہسّدی ہۄئی٬ چھنّن چھنّن... چھنّ چھنّ... کرکے پاجیباں چھݨکائُُںدی اُہدی بُکّل وِچۄں اچھۄپلے جِہے نِکل کے دَۄڑ جاںدی تے کِسے رُکھّ دے اۄہلے جاں تُۄڑی دے مُۄسل پِچھّے لُک جاںدی۔

اُہ اکھّاں جھمکدا٬ ڈَۄر-بھَۄر ہۄئِیا آسے پاسے ویکھدا۔ ایتھے تاں کُجھ وی نہِیں سی! کِتھّے گئی اُہ!

آسے-پاسے جھۄنے دے کھیتاں دی ہرِیاول۔ بمبّی دا چاںدی-رںگّا پاݨی دھار بنّہ کے چُبچّے وِچ پَے رِہا۔ اُہ تاں اَۄہ سی... پاݨی دی دھار ہیٹھاں نہائُںدی ... مشہُۄری والے سابݨ نال مُۄںہ نُۄں جھگّۄ جھگّ کردی۔ کپّڑے بھِجّ کے جِسم دِییاں گُلائیِیاں نال چِپکے ہۄئے۔ نِںدّر نُۄں آپݨے ولّ آئُںدے ویکھ اُہ چُبچّے دے بنّے اُتّے لتّاں لمکا کے بَیٹھ گئی۔ باہواں چھاتِییاں اُتّے گھُٹّ لئیِیاں٬ کالے کیس مۄڈھِیاں 'تے کھِلرے ہۄئے سن تے چِہرے اُتے پاݨی دِییاں بُۄںداں دے نال نال اُہدے نکّ وِچ پِیا چاںدی-رںگّا کۄکا شِیشے واںگ لِشکدا پِیا سی۔

لِشک اُسدِییاں اکھّاں وِچ پئی تاں اُہ اکھّاں بںدّ کرکے اُںگلاں دے پۄٹِیاں نال ہَۄلی ہَۄلی اکھّاں نُۄں سہِلائُݨ لگّا۔

جسوںتّ تۄں چھۄٹے جسپال نیں ویکھِیا٬ نِںدّر اکھّاں-مِیٹی چُبچّے دے اُتّے لتّاں لمکا کے بَیٹھا سی تے پاݨی دی دھار ڈِگّݨ نال اُڈدِییاں چھِٹّاں کارن٬ اُہدے کپّڑے بھِجّے پئے سن۔

''اُئے پٹھّے نہِیں وڈھّے اجے تک۔ ''

جسپال نیں پُچھِّیا تاں ویروا دیݨ لگّا۔

''اُہ آئی سی ناں... ہُݨے ای اَیتھے ... مَینُۄں آکھدی سی... کھلۄ جاہ! مَیں گِلّے لِیڑے بدل آواں...''

''ہُݨ کِتھّے آ؟ '' جسپال مُسکرائِیا۔

''اَۄہ ویکھ جاںدی لال مرُۄتی 'چ بَیٹھی... '' نِںدّر نیں دُۄر جی. ٹی. رۄڈ اُتّے جاںدی کِسے کار ول اِشارا کِیتا۔

''اُٹھ تاںہ! پٹھّے وڈھّ... ماما لال مرُۄتی دا...'' جسپال نیں لاڈ نال جھِڑکِیا۔

اگلے کُجھ دِناں وِچ اِہ گلّ چھۄٹے جِہے سارے پِںڈّ وِچ پھَیل گئی۔ ہٹّی-بھٹھّی 'تے٬ گلی دے مۄڑ اُتّے جاں وٹّ-بنّے اُتّے٬ جِہڑا وی اُہنُۄں مِلدا٬ اُہ سْرِیدیوی بارے ذرُۄر پُچھّدا۔ اُہ اگّۄں بڑے اُتشاہ نال دسّدا۔

''مَینُۄں آکھدی سی؛ تَینُۄں آپݨی اگلی فِلم 'چ ہِیرۄ لَیݨا آپݨے نال... مَیں آکھِیا٬ آہ ذرا جھۄنے جھمبّ لئیِئے... کپّڑا-لتّا سوا لئیِئے چجّ-چار دا۔ اَیہناں کپّڑِیاں 'چ سارے پِںڈّ دا مُشک چُکّی مَیں آپݨی بِلّۄ راݨی کۄل کِویں جاواں...'' اُہ کھِڑ-کھِڑ ہسّدا۔

اِک دِن آٹے دی چکّی اُتّے گھر لئی دۄ کِلۄ آٹا لَیݨ گِیا تاں مِستری بچن سِںگھّ نیں چھیڑِیا:

''اُئے اَیکٹرا! کلّہ تُۄں کِتھے سَیں۔ اُہ سارے پِںڈّ 'چ تَینُۄں لبھّ لبھّ کملی ہۄگی۔ ساڈی چکّی 'تے آکے مَینُۄں پُچھّݨ لگّی۔ آکھے: اُہ پتا نہِیں کِدھر چھُپن ہۄ گِیا میرا نِیںگر چںدّ -مَیں اُہدے پِچھّے پِچھّے تے اُہ اگّے اگّے۔ لبھّدا ای نہِیں۔ مَیں تاں وِیاہ کرنا اُس دے نال ''

نِںدّر نیں اِک پل لئی تاں اݨمنّے من نال مِستری دے مُۄںہ ولّ ویکھِیا پر چھیتی ہی اُہدِییاں اکھّاں وِچ لِشک آ گئی:

'' ہاہۄ تائِیا! وِیاہ دی تاں پکّ اےَ آپݨی۔ مَیں ای اُہنُۄں آکھِئَے... ذرا وِہلے جِہے دِن آ جاݨ...''

آٹے والا لِفاپھا لَے کے تُرِیا تاں اگّے کھُںڈھّاں اُتّے اترا نِہںگّ تے کُبّا فَۄجی بَیٹھے سن۔ نِںدّر تۄں خُسی پچائی ناں گئی٬ ''بابا پھَۄجِییا! بھائی بچن سُںہّ دی چکّی اُتّے کلّہ آپ آئی سی اُۄ۔ اُہنُۄں آکھ گئی اےَ... جِنّا آٹا اِہناں نُۄں چاہِیدا ہۄوے... چُکا دِیا کر بۄرِییاں بھر-بھر کے۔ پَیسِیاں دا مَیں جاݨا جاں تُۄں...''

''چُکّی تاں کںجّرا ہاء مۄمی جِہا لِپھاپھا آئُںدَیں سیر ڈُۄڈھ سیر دا...''

فَۄجی دے جُیاب وِچ اُسنے نِرݨا دِتّا٬ '' لَے اِہناں واستے آپݨا گھر تھۄڑھا لُٹا لَیݨَے''

'اِہناں' تۄں اُہدی مُراد آپݨے گھردِیاں تۄں سی تے 'آپݨے گھر' بارے اُس دسِّیا٬''میرا تے میری بِلّۄ دا اِکۄ ہی گھر اےَ... مَیں اُہدے پَیسے کھرچائۄُں تاں میرے ہی پَیسے اُجڑݨگے ...''

اترا نِہںگّ پہِلاں تاں ہسِّیا٬ پھِر اُسنُۄں کھاہ-م-کھاہ گُسّا آ گِیا٬ ''بھَیں چۄ شُدائی ناں ہۄوے تاں... چڑھتّ ! ... تیرے نال وِیاہ کِویں کروا لئۄُ اُہ؟ اُہ اُچّی جات دی٬ تُۄں مجہبی ''

اترے دے بھاݨے وِیاہ ہۄݨ وِچ کیول جات-پات دا اڑِکّا ہی سبھ تۄں وڈّی گلّ سی باکی سبھ گُݨاں-لچھّݨاں ولّۄں تاں جِویں جۄڑی بڑی ڈھُکوِیں سی!!

اگلے دِنِیں جسوںتّ نال پٹھّے کُترائُںدِیاں اُہنے اترے نِہںگّ دا ناں لَے کے گالہ کڈھّی٬

''اِہدے کچھّے 'چ سَۄ سَۄ جُۄںیاں۔ سںگّراںد والے دِن کڑاہ ورتائُںدا سی۔ مَیں آکھِیا٬ پہِلاں ہتھّ دھۄ کے آ۔ چاچا اِہدا میرے جِہے سردار نال بھلا کی مُکابلا۔ مَیں مِںٹُّۄ دِئۄل... جٹّ پاتشاہ...''

ٹۄکری وِچ پٹھّے پائُںدِیاں اُسنے ہَۄلی جِہی رہسّ اُدگھاٹن کِیتا٬ ''چاچا! تَینُۄں نہِیں پتا۔ اِہ بڑِییاں ڈُۄںگھِییاں گلّاں نیں۔ جِہڑا پھِلم اَیکٹر دھرمِںدّر اےَ ناں... '' اُسنے جسوںتّ دِییاں اکھّاں وِچ اکھّاں گڈّ لئیِیاں٬ ''اسل وِچ اُہ میرا پِئۄ آ... ماں ہَے میری ہیلا مالِنی... ''

''ہیلا مالِنی...نہِیں....ہیما مالِنی'' جسوںتّ نیں درُستی کِیتی۔ اسل وِچ اُہدے خذانے وِچ بہُت سارِییاں گلّاں اُسدی کلپنا دی اُپج ہُںدِّییاں تے بہُت سارِییاں لۄکاں تۄں سُݨ-سُݨا کے اُسنے آپݨِییاں بݨا لئیِیاں سن۔

''ہاہۄ ہیما مالِنی! اُہ میری ماں ای... ''اُہنے بڑے ڈُۄںگھے راذ دی گلّ دسّی تے جسوںتّ دِییاں اکھّاں ولّ ویکھدا ہۄئِیا اُہدا پْرتِیکرم اُڈِیکݨ لگّا۔

جسوںتّ مُچھّاں وِچ ہسِّیا٬ ''مَینُۄں پتَے... جاہ تُۄں پہِلاں ڈںگّراں نُۄں پٹھّے پا...مُۄںہ-ہتھّ دھۄ کے وِہلا ہۄ... پھیر تیری ساری کہاݨی سُݨدے آں...''

شام نُۄں جدۄں جسوںتّ دی پتنی نیں باٹی 'چ دال پا کے رۄٹِییاں نِںدّر دے ہتھّ اُتّے رکھِّییاں تاں جسںوّت نیں ہاسے نال آکھِیا٬ ''ہَۄلی جِہی پِیار نال رۄٹی پھڑا دِئۄل جٹّ نُۄں... ہیما مالِنی دے لاڈلے نُۄں..''

اگلے کُجھ دِناں وِچ اُسنے آپݨے بِیان وِچ سۄدھ کر لئی۔ اُسنُۄں کِسے نیں دسّ دِتّا سی کِہ جدۄں دا اُہ پَیدا ہۄئِیا ہَے اُدۄں تاں اجے دھرمِںدّر دا ہیما مالِنی نال وِیاہ وی نہِیں سی ہۄئِیا!

ہُݨ اُہ دھرمِںدّر دے دۄ پُتّراں سنّی دِئۄل تے بَۄبی دِئۄل ہُراں دا تِیجا تے وِچکارلا بھرا سی تے اُہناں دی ماں اُہدی ماں سی۔

اِک دِن آکھݨ لگّا٬ ''سنّی بھرا آئِیا سی اجّ۔ ریلوے لائیِن اُتّے مِلِیا سی۔ آکھدا سی٬ تُۄں فِکر کِئۄں کردا ایں۔ سجّݨ نُۄں یاد کر کے رۄںدا رہِںدَّیں۔ اسِیں ویکھ کھاں تیرے سکّے بھرا... تیرِییاں باہواں۔''

اُہدا چیتن-اوچیتن اِک دُۄجے وِچ گھُلدا-مِلدا رہِںدّا۔ رۄذ لۄکاں نال گلّاں-باتاں کردا تے اُہناں تۄں مِلی جاݨکاری انُسار آپݨی کہاݨی وِچ وکھّ-وکھّ رںگّ بھردا رہِںدّا۔ شام نُۄں کمّ تۄں وِہلا ہُںدّا تاں جسوںتّ ہُراں دے ٹی.وی. اگّے جا بَیٹھدا۔ کھیتاں وِچ کمّ کر رِہا ہُںدّا تاں کھیتاں نیڑِئۄں لںگھّدی ریلوے لائیِن اُتّے جاںدی گڈّی اتے جاںدے راہِییاں ولّ نِیجھ لا کے ویکھدا رہِںدّا۔ کدی خُش ہۄ جاںدا تے کدی اُداس۔

ہُݨے سجّݨ دِییاں گلّاں ہۄ کے ہٹِییاں سن۔ اُسنُۄں یاد کردِیاں نِںدّر نیں اُداسی وِچ بھِجّ کے آکھِیا٬ ''سْرِیدیوی کلّہ میرے پِچھّۄں ساڈے گھر بھاپے کۄل آئی سی۔''

''کی کرن آئی سی؟''

اَیتکِیں ستِنام نیں پُچھِّیا۔ اکسر اُسنے وِچۄلگِری کرنی سی۔

''سجّݨ دا ہِرخ کرن...''

''کی آںہدی سی؟''

''آکھدی سی٬ بھاپا جی وڈّے بھا جی ولّۄں تاں بڑا ماڑا ہۄئِیا۔ اُہ تاں گھر دا بنّہ سی۔ کمائۄُ پُتّ...۔ ہَۄسلا رکھّۄ۔ ہُݨ بھاݨا منّݨا ہی پَیݨَیں۔''

اُہ اینی گمبھِّیرتا نال دسّ رِہا سی کِہ ناں چاہُںدِّیاں وی جسوںتّ اتے ستِنام دا ہاسا نِکل گِیا۔ اُہناں نُۄں ہسّدا ویکھکے نِںدّر آپ وی ہسّ پِیا۔

''اچھّا ! جسوںتّ سِیاں! یار اِہ تاں دسّۄ کِہ اِہ کِنّا کُ پڑھِیا لِکھِئَے٬ کِتھّے پڑھِئَے تے ذمِین-جائِداد کِنّی آں اِسدی؟ اکسر اگلِیاں نال اِہدے رِشتے دی گلّ تۄرنی آں تاں اگلے مُںڈّے بارے ساری پُچھّ-گِچھّ تاں کرنگے ہی...''

ستِنام 'گمبھِّیر' ہۄ کے جسوںتّ تۄں ہۄر وِستھار جانݨا چاہُںدّا سی۔

''آپݨا پُتّر نِںدّر سُںہّ بہُت پڑھِیا-لِکھِیا تے سِیاݨا مُںڈّا اے...''

اۄنی ہی گمبھِّیرتا نال جسوںتّ جُیاب دے رِہا سی٬ ''پِچھلے دِنِیں ڈںگّراں والے کۄٹھے 'چ بلب لائُݨ لگِّیاں اِہنُۄں ماڑا جِہا کرںٹّ لگّا۔ اِہ جھٹکا لگّݨ نال ذمِین اُتّے ڈِگ پِیا۔ اسِیں پھڑ کے اُٹھائِیا تاں اِہنے لکھّ رُپئے دی گلّ آکھی۔ آکھݨ لگّا٬ ''چاچا ! مَیں ہی گھر 'چۄں پڑھِیا-لِکھِیا تے سِیاݨا بںدّا ساں۔ مَیں ہی مر جاںدا تاں گھر تباہ ہۄ جاݨا سی...''

مُسکڑِییاں وِچ ہسّدِیاں ہۄئِیاں اُسنے ہۄر جۄڑِیا٬''اِہۄ جِہے پڑھے لِکھے تے سِیاݨے مُںڈّے کِتے گھر-گھر لبھّدے نیں..."

جِنّا چِر جسوںتّ اُس بارے جاݨکاری دِںدّا رِہا تے اُسنُۄں پڑھِیا-لِکھِیا سِدھّ کردا رِہا اۄنا چِر اُہ آپݨے بچپن دے اُہناں پلاں وِچ گواچا رِہا جدۄں اُہ چھے-ستّ سال دی اُمر وِچ نمبّرداراں دے ڈںگّراں نُۄں چارن باہر وٹّاں-بنِّیاں اُتّے لِجائِیا کردا سی۔ جدۄں ڈںگّر چھپّڑ وِچ وڑ جاںدے تاں اُہ سدا چھپّڑ کںڈھّے بݨے پِںڈّ دے پْرائِمری سکُۄل دے گیٹ نال مۄڈھا لاکے ٹیڈھا ہۄ کے کھڑۄ جاںدا۔ نلکے اُتّے پاݨی پِیںدے تے پھٹِّییاں پۄچدے مُںڈِّیاں نُۄں نِیجھ نال ویکھدا۔ کِکّراں ہیٹھاں ماسٹر تے ماسٹراݨی جماتاں لَے کے بَیٹھے ہُںدّے۔ اُہ ہَۄلی-ہَۄلی کھِسکدا ہۄئِیا نلکے کۄل چلا جاںدا تے پھِر لمّی گُتّ تے بِلِّییاں اکھّاں والی 'بھَیݨ جی' گُرمِیت ولّ اِک ٹکّ نِگاہ ٹِکا کے ویکھدا رہِںدّا۔ اِک دِن گُرمِیت 'بھَیݨ جی' ولّ ویکھدا-ویکھدا اُہ کھِچِیںدا گِیا تے اُسنُۄں پتا وی ناں لگّا کِہ اُہ کدۄں کِکّراں دی چھاویں چلا گِیا۔ ''بھَیݨ جی! مُںڈّا تاں تُہاڈے تۄں اکھّاں ہی نہِیں چُکّدا''.... ماسٹر نیں شرارت نال آکھِیا۔

گُرمِیت 'بھَیݨ جی' نیں اُس ولّ ویکھِیا تے اِشارے نال اُسنُۄں آپݨے کۄل سدِّیا۔ اُہ ڈھُکّ کے اُسدی کُرسی دی باہی نال لگّ گِیا۔

''کاکا! تیرا پڑھن نُۄں جِیء کردَے؟'' گُرمِیت نیں اُہدِییاں دۄہواں گلّہاں نُۄں آپݨے ہتھّاں نال گھُٹّدِیاں پُچھِّیا۔

کِنّہی مۄہ لَیݨ والی خُشبۄ آ رہی سی گُرمِیت 'بھَیݨ جی' کۄلۄں۔ نِںدّر نیں اُہدِییاں مۄٹِییاں بِلِّییاں اکھّاں 'چ بڑی آس نال ویکھدِیاں 'ہاں', وِچ سِر ہِلائِیا۔

گُرمِیت دے نکّ وِچ چاںدی-رںگّا کۄکا لِشک رِہا سی۔ اُہ خُشبۄ خُشبۄ ہۄئِیا سُپنے وِچ گواچا ہۄئِیا سی جدۄں اُہنُۄں دُۄرۄں گھَیںٹ دی آواذ سُݨائی دِتّی۔

''اُئے کھۄتے دِیا کھُرا! آپݨی ماں نُۄں سامبھ اَیدھر آ کے...'' اُہ مجھّ نُۄں آپݨی فسل وِچۄں مۄڑ رِہا سی٬ ''لائُںداں تیرے کنّاں مُڈھّ دۄ...''

تْربھک کے سُپنے وِچۄں جاگدِیاں اُہ مجھّ مۄڑن دَۄڑ اُٹھِّیا سی۔ تارے گھَیںٹ نیں اِک نِکّی جِہی چپیڑ اُہدے ماری وی۔ چپیڑ ذۄردار نہِیں سی تے اُہدے وِچ تھۄڑھا لاڈ وی سی پر پھِر وی تارے گھَیںٹ دے ہتھّاں دی چھُہ ہیٹھاں گُرمِیت دے کُۄلے ہتھّاں دی چھۄہ دبّی گئی۔

... دُۄرۄں نیڑے پرتدِیاں نِںدّر نیں ستِنام نُۄں آپݨی پڑھائی بارے سُۄچِت کِیتا٬ ''پڑھِیا تاں مَیں چاچا... بی. اے. پاس آں۔ تیراں پڑھِییاں سکُۄلا 'چۄں تے دس پڑھِییاں کالج 'چۄں''

اُہ دۄویں اُسدے اِس جُیاب اُتّے ہسّݨ ہی والے سن کِہ اُہنے آپݨی ذمِین٬ جائِداد دا وی ویروا دیݨا شُرُۄ کر دِتّا٬ ''ذمِین تاں جِہڑی تِنّ چار سَۄ کِلّا پِںڈّ والی آ... اُہ تاں ڈَیڈی دھرمِںدّر نیں آکھ دِتَّے کِہ اِہ تیرے ناں ای اَیں... تُۄں ہی ویچ-وٹّ تُۄں ہی کھاہ-خرچ۔ دُۄجے مُںڈِّیاں تاں پِںڈّ آ کے رہِݨا نہِیں۔ اُہ تاں ہُݨ بمبّئی ہی ٹِکݨگے۔ وڈّی بِیبی پرکاش کَۄر نیں آکھِئَے... پُتّ گہِݨِیاں کپّڑِیاں دا گھاٹا نہِیں۔ ٹرںکّاں دے ٹرںکّ تے سںدُّۄکھاں دے سںدُّۄکھ بھرے پئے نیں۔ ہۄر تاں ہۄر چھۄٹی بِیبی ہیما مالِنی نیں وی آکھِئَے٬ تیرِییاں دۄ بھَیݨاں نیں... اِہناں لئی چںگّے ساک لبھّ۔ اِہناں نُۄں مںگّ-وِیاہ۔ گھرۄ-گھری تۄر۔ پِچھّۄں سارا کُجھ تیرا ای آ۔ اَیش کرِیں٬ پُتّ! مَیں کِتے ساری اُمر بہِ رہِݨَے ایتھے؟''

اگلے دِناں وِچ اُسنے آپ ہی سارے پِںڈّ وِچ سُۄچنا دے دِتّی کِہ سْرِیدیوی دے گھر والِیاں نیں اُچیچا بںدّا ایتھے مَینُۄں ویکھݨ اتے پسںدّ کرن لئی بھیجِیا سی۔ اُہنُۄں تاں مَینُۄں ویکھکے چاء چڑھ گِیا۔ اُہ آکھدا سی: ایڈا سۄہݨا٬ بݨدا-تݨدا ہِیرے ورگا جوان کِتے کرماں والِیاں نُۄں ہی لبھّدا ہَے۔

اِہناں سُپنِیاں وِچ گواچا نِںدّر مۄڈھے اُتّے کہی رکھّی کھالے کھال تُرِیا جا رِہا سی۔ اگّۄں پِںڈّ ولّۄں آئُںدی اُنہاں دی نال دی گلی وِچ رہِںدّی اُہدی برادری دی تے اُہ دی ہم-اُمر کُڑی دھںتّۄ اُہنُۄں نیڑے آئِیا ویکھکے کھلۄ گئی۔

''وے نِںدّرا! سُݨِئَں تیرا کِسے فِلماں 'چ نچّݨ-گَۄݨ والی نال وِیاہ ہۄݨ والَے؟''

''اِہ کِہڑی لُکی-چھِپی گلّ اےَ۔ سارے جگّ-جہان نُۄں پتَے...''

''وے کِتے مِلی-گِلی وی اُۄ؟ کِدھرے ویکھی-چاکھی اُۄ؟ کِہ اُںج ای 'وا 'چ تلواراں چلائُںدَے؟''

''مِلی گِلی چھڈّ کے نِکّے ہُںدِّیاں 'کٹھّے کھیڈدے رہے آں... پِلّ-گۄلی تے نکّا-پُۄر ''

اُہ سہِون ہی کہِ گِیا۔ نِکّے ہُںدِّیاں آںڈھ-گُیاںڈھ دے مُںڈّے-کُڑِییاں رل کے کھیڈِیا کردے سن۔ دھںتّۄ تے نِںدّر وی اُہناں وِچ ہُںدّے سن۔ دھںتّۄ تکڑی تے دھکّڑ سی۔ ہاردی دِسدی تاں ساری کھیڈ وِگاڑ دِںدّی۔ نِںدّر نُۄں اُسدا اِہ وتِیرا پسںدّ نہِیں سی ہُںدّا۔ اُہ اُس نال کھیڈݨ تۄں جھِجکدا۔

''وے ساڈے نال تاں کھیڈدا نہِیں سَیں ہُںدّا!''

''تُۄں رۄںدل اَیں۔ رۄںد ماردی ہُںدّی سَیں...''

اُہدی گلّ سُݨ کے دھںتّۄ کپاہ دے پھُٹّاں واںگ کھِڑ گئی تے آسے-پاسے ویکھ کے نِںدّر دی ہِکّ اُتّے پۄلا جِہا دھپھّا مارِیا۔

''گلّاں کِنِّییاں آئُںدِیئَں ٹُٹّ پَیݨے نُۄں...'' ہِکّ 'تے ہتھّ لگّدِیاں نِںدّر نُۄں جاپِیا اُہدا دِل بُڑھک کے اُہدی چھاتی وِچۄں باہر آ ڈِگّیگا۔ دھںتّۄ دا ہاسا وی اِک پل لئی اُہنُۄں سْرِیدیوی ورگا لگّا۔

''وے وِیر بݨ کے تھۄڑھا جِہا ساگ تۄڑ لَیݨ دے...'' دھںتّۄ کݨک وِچ اُگّی سرہۄں دِییاں کُۄلِییاں گںدّلاں ویکھکے للچا گئی سی۔ اِک چھِݨ تاں نِںدّر نیں سۄچِیا کِہ اُسنُۄں آکھے٬ ''تُۄں وٹّ 'تے بَیٹھ۔ مَیں آپ تیرے لئی ساگ تۄڑ کے لِیائُںداں۔'' پر دُۄجے ہی چھِݨ اُہنُۄں خِیال آئِیا:

''جے چاچا آ گِیا تاں۔''

''چاچا مَیں سکُۄٹر اُتّے بسّاں دے اڈّے ولّ جاںدا ویکھِئَے...''

''تۄڑ لَے پھیر ''

اُسنے سارا کھیت اُسدے ہوالے کر دِتّا اتے آپ پاݨی دا کِیارا چھیتی چھیتی مۄڑ کے واپس دھںتّۄ کۄل پرت آئُݨ لئی اگّے ودھِیا۔ کِیارا مۄڑ کے کاہلے کدمِیں پرت ہی رِہا سی کِہ اُسنے پِںڈّ ولّۄں آئُںدے سکُۄٹر دی آواذ سُݨی۔ جسوںتّ نُۄں آئُںدا ویکھکے ساگ دے تۄڑے دۄ رُگ وٹّ اُتے ہی رکھّکے دھںتّۄ چُپکے جِہے اگلے کھیتاں نُۄں تُر گئی۔

جسوںتّ نیں ویکھ لِیا سی۔

''اَۄہ کُڑی کی کردی سی پَیلِییاں 'چ؟''

''کُجھ نہِیں... اُۄں اِیں...''

جسوںتّ نیں وٹّ اُتّے پِیا ساگ ویکھِیا۔

''آہ کی اےَ؟''

''اِہ تاں مَیں رکھائِئَے اُہدے کۄلۄں۔ مَیں اُسنُۄں آکھِیا٬ وگ جاہ ایتھۄں۔ تَینُۄں کِیہنے ساگ تۄڑن لئی آکھِئَے؟ تَینُۄں کی پتَے جٹّ کِویں اَۄکھا ہۄ کے... دِن راتاں بھنّ کے فسلاں نُۄں پالدَے...''

ہۄر مَۄکا ہُںدّا تاں شائِد جسوںتّ اُہدے ولّۄں اِںج پَیںتڑا بدلݨ اُتّے مُسکرا پَیںدا پر ہُݨ اُسنے کَۄڑا جِہا مُۄںہ بݨا کے آکھِیا٬ ''جے اِس ترہاں تُۄں کُڑِییاں نال ہۄر ٹھرک بھۄردا رِہۄں٬ اَیداں ای پھسل نُۄں اُجاڑا پائُںدا رِہۄں تاں مَیں ستِنام نُۄں آکھ دیݨَیں کِہ تَینُۄں ساک ناں کروائے۔ کںجّرا! وفادری وی کۄئی چِیذ ہُںدّی آ۔ تُۄں اُہدے نال وی دھۄکھا کردَیں تے ساڈے نال وی ...''

دھںتّۄ دا ہتھّ لگّݨ 'تے جِہڑا دِل تیذی نال بُڑھک کے باہر ڈِگّݨ نُۄں پھِردا سی اُہ جھگّ واںگ اںدّر ہی اںدّر بَیٹھ گِیا۔ اُسنُۄں تاں سْرِیدیوی چاہِیدی سی۔ اُسنے دھںتّۄ تۄں کی لَیݨا سی!

اگلے دِنِیں جدۄں دھںتّۄ اُہدے ولّ آئُںدی دِسی تاں اُہ نذراں چُرا کے دُۄجی وٹّے پَے گِیا۔ اُہدی نذر تاں جِتھّے مِلی سی بسّ اُتھّے ہی مِلی ہۄئی سی۔ ہُݨ تاں اُہ رۄذ ستِنام نُۄں اُڈِیکدا سی۔ کدۄں اُہ رِشتے دے پکّے ہۄݨ دا سُنیہا لَے کے آوے۔ ستِنام آئِیا تاں اُسنُۄں چاء چڑھ گِیا۔ اُس نال اُہدے کُجھ لیکھک تے پْرۄفَیسر دۄست وی سن۔ ستِنام آپݨے دۄستاں نُۄں نِںدّر نال مِلائُݨا چاہُںدّا سی۔ چاہ-پاݨی تۄں وِہلے ہۄ کے اُہناں نیں اُسنُۄں آپݨے کۄل ہی بُلا لِیا۔ نُمائِش دی وستُۄ واںگ۔ گلّ شُرُۄ کرن لئی ستِنام نیں آکھِیا٬ ''اۄ یار! سْرِیدیوی دے گھر والِیاں نال تاں میرا اجے میل نہِیں ہۄ سکِیا۔ اُںج اُہ آپ مَینُۄں مِلی سی۔ تیرے بارے دسِّیا تاں بڑی خُش ہۄئی۔ اُہ کہِںدّی٬ مَیں تاں تِیار ہاں٬ پر میرے ماپِیاں نال تاں گلّ کرنی ذرُۄری ہَے۔''

نِںدّر دے وِچار جانݨ تۄں پہِلاں ہی کِسے ہۄر نیں پیشکش کر دِتّی٬ ''جے سْرِیدیوی نال گلّ سِرے نہِیں لگّدی تاں چھڈّ اُہنُۄں۔ تیرے لئی تاں مادھُری دِیکشت ترلے لَیںدی پھِردی ہَے۔ اُہ آکھدی ہَے٬ نِںدّر اجّ 'ہاں' کرے مَیں کلّہ وِیاہ کرائُݨ نُۄں تِیار ہاں۔ تِیار اُںج جُۄہی چاولا وی اےَ۔ اِہ کۄئی گھٹّ سۄہݨِییاں تاں نہِیں... بسّ تُۄں اِک وار 'ہاں' کر...''

نِںدّر نیں کۄئی جُیاب نہِیں دِتّا۔ چُپّ-چاپ سُݨدا رِہا۔ آکھݨ والے نیں آپݨی پیشکش دُررائی٬ ''مادھُری تے جُۄہی تیرے نال 'کٹھِّییاں وِیاہ کرائُݨ نُۄں راذی نیں ۔ اُہ آکھدِییاں نیں اِہۄ جِہا مُںڈّا مِلدا ہۄوے تاں سَۄںکݨ دا سلّہ وی جھلِّیا جا سکدا ہَے...''

شُگل وجۄں دُۄسرے ساتھِییاں نیں وی جدۄں اِہ پیشکش منّ جاݨ لئی اُسنُۄں آکھِیا تاں اُہ کہِݨ لگّا٬ ''جے دۄہاں نال ہی وِیاہ کرائُݨَیں تاں تِنّاں نال کرا دِئۄ کھاں۔ مادھُری تے جُۄہی جے ذِد کردِییاں نیں تاں اُہناں نال وی کروا لَینے آں۔ اِہ گھر دا رۄٹی-ٹُکّ تے سامبھ-سمبھّائی کر دِیا کرنگِییاں تے سْری دیوی رہُۄ میری کار وِچ میرے نال...''

''پٹراݨی بݨ کے...'' کِسے نیں آکھِیا اتے مہِفل وِچ ٹھہاکا گُۄںجِیا۔

نِںدّر نیں اکھّاں سِکۄڑِییاں۔ گہِر-گمبھِّیر مُدرا وِچ سجّے ہتھّ دی پہِلی اُںگل نال متھّا ٹھکۄرِیا تے فَیسلاکُن اںدّاذ وِچ آکھِیا٬ ''نہِیں جی٬ اِہ نہِیں ہۄ سکݨا کدی وی...'' اُسنے پھیر متھّے نُۄں اُںگلی نال ٹھکۄرِیا تے گلّ جاری رکھّی٬ '' اُہ اَیتھے٬ ہر ویلے لال چُۄڑا تے جھاںجراں پا کے نچّدی رہِںدّی آ تے اُہدِییاں اڈِّییاں دی دھمک اَیتھے پَیںدی آ۔''

اُہنے دِل اُتّے رکھّ رکھِّیا۔

''... تے اِہ اِںجݨ واںگُۄ دھک-دھک کردا رہِںدَّے ہر ویلے جدۄں اُہدِییاں اڈِّییاں وجّدِییاں نیں... اۄں کدی تاں جِیء کردَے تِکھّی چُںجھّ والے کاچُۄ نال متھّا چِیر سُٹّاں... کھربُۄجے دی پھاڑی واںگ... تے اُہنُۄں بِیء واںگُۄں کڈھّکے باہر سُٹّ دِیاں٬ کلیجے دا رُگّ بھر کے باہر ڈھیری کر دِیاں۔''

اُہ پل دی پل چُپّ کِیتا تے ڈُۄںگھا ہئُکا لِیا٬ ''پھیر پہِلاں رجّ کے رۄواں .. پھیر رجّ کے سَۄواں۔ چاچا بدام 'چۄں گِری نِکل گئی تاں پِچھّے بچُۄگا کی؟''

گلّ مُکا کے اُہ کھِڑ-کھِڑا کے ہسِّیا۔ اُہدے اںدّر تاں کۄئی شائِر بۄلدا پِیا سی۔

کِسے نیں چںگّی سلاہ دِتّی٬ ''بئی اۄدھر گلّ چلائُݨ تۄں پہِلاں اِہدے گھردِیاں نال وی گلّ کر لَیݨی سی۔ ہۄ سکدَے اِہدے گھردے ہی ناں منّݨ۔ اںتّر-جاتی وِیاہ دا مسلا جُۄ ہۄئِیا!''

''کَۄݨ? چھِنّۄ تے بابا نَیتا؟ '' جسوںتّ نیں پُچھِّیا تاں نِںدّر وِچۄں ہی بۄل پِیا٬ ''چھِنّۄ تے نَیتا میرے ماں پِئۄ تھۄڑھے نیں! نِرے بۄء دِییاں پںڈّاں! ... میرے ماں پِئۄ تاں نیں دھرمِںدّر تے بِیبی پرکاش کَۄر...''

''اَیتھے کِویں آ گِئۄں تُۄں؟''

اُہ سوال دا جُیاب دیݨۄں رُک گِیا کِئُںکِہ جسوںتّ تۄں چھۄٹا جسپال گلاساں وِچ شراب پا رِہا سی تے سبھ دا دھِیان آپۄ-آپݨے گلاساں ولّ سی۔ بۄتل میذ اُتّے رکھّدِیاں ہی جسپال نیں دسِّیا٬''اِک دِن چھِنّۄ مَینُۄں آکھݨ لگّی٬ وے جسپال اِہنُۄں آکھۄ وِیاہ کروا لوے... مَیں تے آکھنی آں , اُہ جاݨے-چلّ اُتھّے ہی کر لوے جِتھّے اِہ آںہدَے... پر وِیاہ ہُݨ کروا ای لوے...''

''وِیاہ تاں آپݨا دھُرۄں ہۄئِیا پِئَے... چھِنّۄ شُدَیݨ نیں کی کرائُݨا...اچھّا چاچا مَینُۄں اِک گلّ دسّ ... جدۄں تَینُۄں مِلی سی تاں اُہنے میرے نال چھۄٹے ہُںدِّیاں دی کۄئی آپݨی گلّ نہِیں سُݨائی... '' نِںدّر نیں ستِنام کۄلۄں جاݨنا چاہِیا۔

''چھۄٹے ہُںدِّیاں کِویں؟

''لَے چھۄٹے ہُںدِّیاں 'کٹھّے ہی رہے آں...''

''کِویں٬ یار۔ تُۄں ساری گلّ سُݨا۔''

سارے گلاساں وِچۄں چُسکِییاں بھرن لگّے تے اُسنے آپݨا بِرتاںت شُرُۄ کر لِیا۔

''میرے کۄل کالی کار ہُںدّی سی-لمّی جِہی-ہُݨ وی ہَیگی کۄل۔ چھۄٹے ہُںدِّیاں مَیں اُہدے 'چ بہِ کے سکُۄل پڑھن جاݨا۔ چھییاں-ستّاں سالاں دا... نِیلی نِکّر٬ چِٹّی کمِیذ٬ لال ٹائی تے ذںجِّیری والے بُۄٹ-جراباں پاکے۔ کار رۄذ سْری دیوی دے گھر اگّۄں لںگھّدی سی۔ اِہنے رۄذ ہی درواجے 'چ کھڑھۄتی ہۄݨا٬ درواذا اَیں واہوا آپݨے درواجے واںگُۄ وڈّا سی۔ لدّی لدّائی ٹرالی جِیہدے وِچۄں دی لںگھّ-جے۔ اِہنے کالی پھراک پائی ہۄݨی۔ بڑا گۄل جِہا مُۄںہ سی؛ اِہدا گۄرا-گۄرا تے گُلابی ۔ بِلِّییاں-بِلِّییاں اکھّاں...''

''.... اِک دِن ہار کے مَیں ڈرَیور نُۄں آکھِیا: کار رۄک لَے۔ اِہ مَینُۄں ویکھ کے کرن لگّی٬ ''اِک دۄ تِنّ... چار پںجّ چھے... نَۄں باراں دس ''

''... مَیں کار 'چۄں باہر نِکل آئِیا تے مَیں وی آکھِیا٬ چار پںجّ چھے... نَۄں باراں دس...''

''... واہوا دِن ای اِہ چلّدا رِہا۔ اِہدی بِیبی آکھݨ لگّی اِہ گھاݨی کی آ! ساڈی کُڑی وی 'نَۄں باراں دس ' آکھݨ لگّ پئی آ تے اِہ مُںڈّا وی 'نَۄں باراں دس' کرن لگّ پِئَے۔...

''... جدۄں اِہدی بِیبی نیں ہار کے بھاپے دھرمِںدّر نال گلّ کِیتی تاں بھاپے دا متھّا ٹھݨکِیا۔ اُہ سۄچاں 'چ پَے گِیا! سۄچ-ساچ کے اُہ اِہدی بِیبی نُۄں آکھݨ لگّا٬

''بھَیݨ جی! گلّ تاں اِہ کھترناک ہۄ گی! اِہ تاں نِیاݨِیاں نیں دُکھّ لا لِئَے آپݨے آپ نُۄں۔ اِہناں نُۄں 'نَۄں باراں دس' ہۄ گِئَے! ... پر تُسِیں فِکر ناں کرۄ۔ ہُݨ تۄں اِہ گُڈّی ساڈی ہۄ گئی۔ تُسِیں اِہ سانُۄں ہی دے دِئۄ٬ بڑی سَۄکھی رکھّاںگے اِہنُۄں۔ اِہ مُںڈّا وی میرا رۄذ تُہاڈے گھر نُۄں بھجّدَے٬ اکھے: مَیں سْرِیدیوی تۄں دُۄجی دی پںجّابی دی کِتاب لَیݨ چلِّیاں...۔ اُتھے آپے کِتاباں لَیںدے دیںدے رہِݨگے... نالے 'کٹھّے پڑھنگے...''

جسوںتّ تے ستِنام ہُرِیں بڑے گہُ نال اُسنُۄں سُݨ رہے سن۔ اُہناں چلّ رِہا ٹی. وی. بںدّ کروا دِتّا۔ نِںدّر دِییاں گلّاں ہی اُہناں لئی منّۄرجن پْرۄگرام سی۔

نِںدّر توِیاں والے واجے واںگ وجّی جا رِہا سی۔

''... بھاپا اُہنُۄں گھر لَے آئِیا۔ اسِیں 'کٹھّے سکُۄل جاںدے۔ باںہ 'چ باںہ پا کے کار دی پِچھلی سِیٹ اُتّے بہِںدّے۔... اُتھے سکُۄل 'چ ای گُرمِیت 'بھَیݨ جی ' نیں ساڈا وِیاہ کر دِتّا۔ رات نُۄں بِیبی دے اِک پاسے اُہ سَۄں جاںدی٬ اِک پاسے مَیں۔ بِیبی سَۄں جاںدی تاں مَیں بِیبی دے اُتّۄں دی پۄلی جِہی لتّ لںگھّا کے اُہدے پَیر دے اںگُّۄٹھے نُۄں آپݨے پَیر دے اںگُّۄٹھے نال نپّ لَیںدا...''

''... لئۄ جی! اُتھۄں ہی مَیں ہوائی سکُۄلے پڑھنے پَے گِیا۔ اڈّا وی ہوائی جہاذاں والا لاگے سی۔ آہ جِویں اَیتھۄں مال گڈّی لںگھّݨ ڈہی اےَ... اَیںج ای رۄذ ہوائی جہاج اُڈّݨے۔ مَیں آکھݨا٬ ''ڈَیڈی مَینُۄں ہوائی جہاذ لَے کے دیہ... '' ڈَیڈی آںہدا '' اۄ یار! تَینُۄں کُڑی تاں مَیں لِیا دِتّی آ٬ ہُݨ تَینُۄں مَیں ہوائی جہاذ کِتھۄں لَے دِیاں؟''

''... مَیں آکھِیا٬ ''کُڑی آوے تاں پِچھۄں ہوائی جہاذ آئُݨا ہی آئُݨا ہُںدَّے... اُہنُۄں ہُۄٹے نہِیں دِوائُݨے ہُںدّے۔ ... مَیں تاں جہاذ لَیݨا بھاویں پَیلی ویچ کے لَے دِئۄ تے بھاویں کِتراں لَے دِئۄ۔ لَیݨا جہاذ ای آ... ہۄر کُجھ نہِیں...''

''.... اُہ آںہدا٬ ''پُتّ! چلّ اَیں کردے آں تَینُۄں میلے 'چۄں لَے دینے آں ... ہٹّی 'تے وِکدا...''

''... مَیں آکھِیا , ''بھاپا! آپاں دُنِییاں دا میلا ویکھݨ آئے آں٬ پِںڈّ دا نہِیں ۔ جہاج لَیݨا مَیں تاں۔ تے لَیݨاں وی اُہۄ جِہدے وِچ مَینُۄں باہرلے مُلکاں 'چ Øِپھرا-تُرا کے لِیائِیا سَیں لںڈّن تے کَینیڈا۔ جِنّا چِر جہاذ نہِیں لَے کے دیںدا .....سکُۄلے مَیں وی نہِیں جاںدا....۔''

''...اُہ گھر آ کے بِیبی نُۄں آںہدا٬ ''بھلِیئے لۄکے! پَے گِیا رٹّا ہُݨ تاں ... مُںڈّا ذِد ای بڑی کردَے۔ کی کرِیئے؟''

''...اُہنے آکھِیا٬''جِہڑا چار سَۄ کرۄڑ رُپئیِیا بَیںک 'چ جمہاں کروائِیا جے اُہ کڈھائۄ ہُݨ۔ دھِییاں پُتّاں نالۄں کی چںگَّے...''

''... لئۄ جی جہاذ لَے لِیا۔ پِئۄ نیں چلائُݨا تے مَیں تے سْرِیدیوی نیں نال بہِݨا۔ پھِر مَیں آپ ای جہاذ اُڈائُݨ لگّ پِیا۔ اُدھرۄں سوارِییاں اینِییاں پَیݨ ڈہِ پئیِیاں کِہ کۄئی سُر سہاب ہی ناں رِہا۔ پںجّاہ-پںجّاہ... چالی چالی ہذار دی ٹِکٹ۔ مَیں راجیساںسی تۄں چلائُݨا لںڈّن تے لںڈّن تۄں سِدھّا بمبّئی آپݨے گھر۔ اینی کھٹّی ہۄئی کِہ مَیں تِنّاں-چَۄںہ مہِینِیاں وِچ ہی بھاپے دے پَیسے مۄڑ 'تے تے اُہنُۄں آکھِیا-لَے پئی ہُݨ جہاذ میرا...اُہ جہاذ ہُݨ میرے ناں اُتّے ای آ...''

گلّ کِئُںکِہ ہۄر دی ہۄر پاسے ہۄ تُری سی اِس لئی کِسے نیں اُہنُۄں ٹِکاݨے سِر آئُݨ لئی کِہا٬ ''یار ! تُۄں سْرِیدیوی دی گلّ سُݨا...''

''اُتھے ہی آئُݨ لگّاں مَیں ۔ مَیں اُس نُۄں آکھِیا٬ ہُݨ تاں تیرے لئی جہاذ وی لَے 'تا کُپتّ پا کے۔ ہُݨ آپاں 'کٹھّے رِہا کرِیئے۔''

''کٹھّے تاں اگّے ہی رہِںدّے سی تُسِیں؟'' کِسے نیں نِنواں لِیا۔ ''اگّے تاں بِیبی دے کمرے 'چ سَۄئیِںدا سی۔ ہُݨ مَیں آکھِیا٬ آپاں آپݨے کمرے 'چ سَۄںئِیاں کرِیئے۔ پلںگھّ 'تے چڑھ کے... پر سردار جی اُتھۄں ہی پںگّا پَے گِیا ... بھاپے نُۄں پتا لگّا تاں اُہنُۄں چڑھ لالِییاں گئیِیاں۔ مَیں تاں جی ڈردا ڈںگّراں والے اںدّر لُک گِیا۔ بھاپا شُۄٹِںگّ 'تے چلا گِیا تاں بِیبی نیں فۄن کرکے گُرمِیت بھَیݨ جی نُۄں سدّ لِیا۔ مَینُۄں گُرمِیت بھَیݨ جی آپݨے گھر لَے گئی۔ اُہنے اُتھے بڑا پِیار کرناں۔ پُتّاں واںگ نہائُݨا۔ کُرسی کۄل بِٹھا کے پڑھائُݨا... دُدھّ پِیائُݨا۔ سبک سُݨنا تاں مَیں کری جاݨاں 'نَۄں باراں دس'۔ ہار کے اُہ مَینُۄں گھر چھڈّ گئی...''

²''...بھاپے اگّے پیشی ہۄئی تاں اُہنے لاہ لِیا چھِتّر۔ تاڑ-تاڑ میرے سِر 'چ ماری جاوے تے آکھے٬''جمّ مُکِّیا نہِیں تے آںہدَے وکھّرے کمرے 'چ سَۄݨا ۔ تَینُۄں سوائۄُں ہُݨ مَیں اُسے کچّے کۄٹھے 'چ ... جِہڑا بابے نَیںتے دا مِیںہ 'چ ڈھہِ گِئَے...''

''... بھجّ کے بِیبی نیں چھُڈائِیا۔ گُسّے 'چ گھرکدا ہۄئِیا آکھݨ لگّا٬ ''تُۄں اینے دِن رِہا کِتھے ایں اُئے؟ اُہ تیری ماں لگّدی سی جِیہدے کۄل بَیٹھا رِہَیں جا کے...''

''... گُسّا مَینُۄں وی بڑا سی۔ مَیں آکھ دِتّا٬ '' ہاہۄ! ماں ای لگّدی آ...'' ''اُہنے پھیر مَینُۄں والاں تۄں پھڑ کے کُٹّݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ آکھے٬ ''جے تُۄں ماواں نوِییاں بݨائی پھِردَیں تاں پِئۄ وی ہُݨ نواں ہی بݨاوِیں...''

''بِیبی نیں گھُٹّ کے مَینُۄں ہِکّ نال لا لِیا تے گُسّے وِچ اُہنُۄں آکھݨ لگّی٬ ''ہَے ہائ! مُںڈّے نُۄں مار ای سُٹّݨاں جے...جے کِتے تھاں-کُتھاں 'تے سٹّ لگّ گئی ...''

''بھاپا گُسّے وِچ بۄلی گِیا٬ ''اِہ نِیاݨی تیرے پِچھّے تَینُۄں لبھّ-لبھّ کے رۄںدی-رۄںدی کملی ہۄئی پھِردی رہی تے تُۄں جا کے اُس ماں کۄل بَیٹھا رِہۄں۔ ہُݨ دسّ کِتّراں کرنِیں اُۄں؟ کۄٹھے ولّ تاںہ اُڈّدے گُڈِّیاں ولّ ناں ویکھ پئی مَیں وی کۄٹھے 'تے چڑھ کے گُڈّے اُڈائُݨے نیں۔ تیرے گُڈّے کٹّے گئے تے ڈۄر لُٹّی گئی سمجھ۔ جِہڑی رۄٹی کھاݨی اُۄں کھا لَے اجّ دی دِہاڑی۔ جِنّا رجّݨا اِیں رجّ لَے۔ سویرے تۄں پِچھّۄں تُۄں میرے متھّے نہِیں لگّݨا۔ اِہناں دُۄجے دۄہواں مُںڈِّیاں ولّ تاں ویکھ... سنّی تے بَۄبی ولّ... اِہناں چۄں کِسے نیں اَیکٹر بݨ جاݨا تے کِسے نیں ڈرَیکٹر۔ تُۄں ہُݨ کِتے ہۄر ای ڈرَیکٹر بݨیںگا۔ تیرے تۄں پٹھّے وڈھائۄُں جٹّاں دے... تَینُۄں برَیڈ نہِیں پچدی٬ ناں ای دُدھّ پچدا...''

''... اگلے دِن جدۄں بابا بۄلِیا اُسے ویلے مَینُۄں سکِئۄرٹی والِیاں جگا لِیا تے لِیا کے مَینُۄں ریل دے ڈبّے 'چ سُٹّ دِتّا۔ ریل اُتھۄں چلّی تے امبّرسر آ لگّی۔ مَیں امبّرسر اُتر گِیا۔ ایتھے دُدھّ پِیتا٬ رۄٹی کھادھی٬ رات رِہا۔ اگلے دِن مَیں اٹاری والی گڈّی 'چ بہِ گِیا۔ ایتھے اُترِیا تاں بچن لُہار نیں مَینُۄں ویکھ لِیا۔ بابا نَیںتا اُدۄں ریلوائیِیاں 'چ کمّ کردا سی۔ بچن نیں نَیںتے نُۄں آکھِیا٬ ''بابا! مُںڈّا واہوا ای کِسے چںگّے گھر دا۔ اِہنُۄں رکھّ لَے۔ ہُݨ ڈںگّر چروا جٹّاں دے۔ وڈّا ہۄئۄُ تاں آتھڑی کروائیِں۔'' بابا مَینُۄں گھر لَے آئِیا۔ جِہڑا میرے کۄل تِیہ پَیںہٹھ ہذار رُپئیِیا سی اُہ وی کڈھّ لِیا۔ سۄنے دی گھڑی٬ کڑا تے چھاپ وی لاہ لئے۔ کِتاباں میرِییاں ہَۄلی-ہَۄلی پاٹ گئیِیاں٬ بستا میرا کِلّی اُتّے ہی ٹںگِّیا رہِ گِیا تے مَیں نمبّرداراں دے ڈںگّر چارن 'تے لگّ گِیا...''

اُسنے ساری کہاݨی ختم کرکے لمّا ہئُکا لِیا۔

سارے اُس ولّ ترس٬ ہمدردی تے پْرشںسّا دے رلے-مِلے بھاواں نال تکّ رہے سن۔ اِک جݨے نیں اُس ولّۄں کمال دے سُپنے سِرجݨ تے اُہناں نُۄں دِلچسپ ترتِیب وِچ پیش کرن دی وڈِیائی کِیتی تاں پہِلاں ہی کھپِیا-کھِجھِیا بَیٹھا کامریڈ گُرنام بۄل پِیا٬

''کاہدے سُپنے تے کاہدی ترتِیب! وِچارا کھںڈِّت تے بیترتِیبا منُکھّ... تُسِیں تماشبِین بݨکے اُہنُۄں مذاک بݨا دھرِئَے۔ تُہاڈی اِہۄ جِہی پْرشںسّا نیں اُہنُۄں ہۄر کملا کر دیݨَیں۔ اِہ ہسّݨ دی تھاں نہِیں... سمجھݨ دی تھاں ہَے۔ پر اِہنُۄں تُسِیں تاں ہی سمجھۄگے جے آپݨے آپ نُۄں سمجھۄ۔ آپاں وی سارے سُپنے لَیںدے آں... آپاں وی سارے اںدّرۄں بیترتِیبے ہاں... آپاں وی سارے پاگل آں۔ فرک سِرف اینا ہَے کِہ ساڈے پاگلپن تے سِیاݨپ وِچ اسِیں اِک نِکّا جِہا پردا تاݨ لَیݨ دے سمرتھّ ہاں تے اِہدا اُہ پردا پاٹ گِئَے... اِہدا اُہ پاٹا پردا سِیݨ دی کۄشِش کرۄ اکلمںدّۄ...''

اُہ گلاس وِچ بچی باکی شراب گُسّے وِچ اِکۄ ساہے پی گِیا۔

گُرنام دی جھِڑک سُݨ کے سارے جݨے چُپّ کر گئے پر نِںدّر نُۄں اُسدِییاں گلّاں سمجھ نہِیں آئیِیاں۔

''ایتھے آ کے پھِر اَیں ای لںگھّی ذِںدّگی۔ پہِلاں ڈںگّر چارے۔ پھِر آتھڑی کِیتی۔ پہِلے پںجّ-چار سال نمبّرداراں نال لائے٬ ہُݨ کئی سالاں تۄں چاچے ہُراں نال آں۔ نمبّرداراں نال ساں جدۄں مَے پہِلی فِلم ویکھی...''

جسپال نیں نواں ہاڑا پائُںدِیا آکھِیا٬ ''بسّ اۄسے فِلم تۄں ہی بیڑا گرک ہۄئِیا۔ پہِلاں چںگّا-بھلا ہُںدّا سی٬ اُستۄں بائد ہی گھراں تۄں چلِّئَے۔... دسّ اُئے فِلم 'چۄں کی-کی ویکھِیا پھِر؟''

''مَیں؟ مَیں فِلماں ویکھ کے سۄچِیا کِہ گرِیب کِویں امِیر ہۄ جاںدے آ تے امِیر گرِیب کِںجّ ہُںدّے نیں۔ بچپن 'چ وِچھڑے ہۄئے وڈّے ہۄ کے کِویں مِل جاںدے نیں۔ جنانی تے بںدّا آپس وِچ پِیار کِویں کردے نیں۔ سۄہݨِییاں تے وڈِّییاں-وڈِّییاں کۄٹھِییاں کِہۄ جِہِییاں ہُںدِّییاں ۔ کُڑِییاں نچّدِییاں کِویں نیں۔ بچّے ماں-پِئۄ نُۄں تے ماں-پِئۄ بچِّیاں نُۄں کِویں پِیار کردے نیں۔ اِںج ہی مَینُۄں وی پِیار ہۄ گِیا...بسّ ہُݨ .....''

اُہدی گلّ ستِنام نیں مُۄںہۄں بۄچ لئی ,''بسّ ہُݨ تُۄں Øِفکر ناں کر ۔ اسِیں تَینُۄں پہِلاں جاݨ کے نہِیں سی دسِّیا٬'' ستِنام نیں گُرنام نُۄں چِڑائُݨ لئی کِہا٬ ''سْرِیدیوی دے اںکّل آئے ہۄئے نیں ساڈے نال ....'' اُسنے سبھ تۄں وڈّی اُمر دے مہِمان ولّ اِشارا کِیتا۔

مٹھّے-مٹھّے نشے دے سرُۄر وِچ جدۄ اُہ کار اُتّے سوار ہۄݨ لگّے تاں سْری دیوی دے نوے بݨے اںکّل نیں وِیہ دا نۄٹ پرس وِچۄں کڈھّدِیاں دُۄجے ساتھِییاں تۄں اِک رُپَے دا نۄٹ مںگّ پُۄرے اِکّی رُپَے نِںدّر دے ہتھّ اُتّے شگن وجۄں رکھّے تے اُہدے سِر اُتّے پِیار دِتّا۔

نِںدّر نیں جھُک کے اُہدے گۄڈِیاں نُۄں ہتھّ لائِیا تاں بُڑبُڑائُںدا ہۄئِیا کامریڈ گُرنام اِہناں سِیاݨِیاں دی اکل نُۄں کۄسݨ لگّا۔

گلّ تاں ہُݨ لگبھگ پکّی ہۄ گئی سی۔ جدۄں کُڑی دا چاچا آ کے رُپئیِیا تلی اُتّے دھر گِیا تاں پِچھّے کی رہِ گِیا۔ اگلے دِن اُس نیں جسوںتّ تۄں آپݨی ماسِک 'تنکھاہ' دے جمہاں پَیسے لَے کے نوِیں پَیںٹ کمِیذ بݨوائی۔ اُنابھی پگّ خرِید لئی۔ پَیراں لئی بُۄٹ اتے جُراباں۔ سویرے گھرۄں کمّ اُتّے آئُݨ لگّا اُہ اِہ کپّڑے پا کے گلِییاں وِچۄں لںگھّدا۔ پُۄرا سردار سائب بݨ کے۔ کمّ ویلے کپّڑے بدل لَیںدا۔ شامِیں پٹھّے دتھّے تۄں وِہلا ہۄ کے پھِر کپّڑے پہِندا تے پِںڈّ دا چکّر لائُںدا۔ اُہدی چاء وِچ اڈّی بھُںجّے ناں لگدی۔ چھیتی ہی سْرِیدیوی اُہدی بُکّل وِچ آئُݨ والی سی۔

پر ںِٔس دھںتّۄ دا اُہ کی کردا۔ کُجھ دِناں بائد اُہنُۄں اِکلّا پٹھّے وڈھّدِیاں ویکھ اُہ آپݨی داتری تے پلّی وٹّ اُتّے رکھّ کے اُہنُں پُچھّݨ لگّی٬ ''وے سُݨِئَں٬ رۄڑی-رُپئِیا دے گئے نیں تَینُۄں .....?''

نِںدّر نیں وڈھِّیا ہۄئِیا پٹھِّیاں دا رُگّ ڈھیری اُتّے رکھِّیا تے اُہدے ولّ ویکھ کے مُسکرائِیا٬

''تَینُۄں کِیہنے دسِّئَے؟''

''لَے! سارے پِںڈّ تے اِلاکے 'چ دُہائی مچّی پئی اےَ۔'' پھِر اُہ لاچڑ کے بۄلی٬

''ساڈا تاں نمبّر کٹِّیا گِیا ناں پھیر؟''

اُہدے سئُلے چِہرے سدکا اُہدے ہسّدے دںدّ ہۄر وی چِٹّے ہۄ گئے۔

نِںدّر نُۄں اگّۄں کۄئی گلّ ناں سُجھّی۔ اُہدے ولّ بِٹ-بِٹ ویکھدا رِہا۔

''ہُݨ آپݨے وِیاہ اُتّے تاں سدّیںگا ناں؟ '' دھںتّۄ دے بۄلے دۄ واکاں نیں اُس اںدّر چابی بھر دِتّی تے اُہ کھِڈَۄݨے واںگ اُچھل کے کھڑۄ گِیا۔ پُچھّݨا چاہِیا٬ ''تُۄں سچِّیں وِیاہ کروائُݨا سی میرے نال؟'' پر اُہدے مُۄںہۄں نِکل گِیا٬ ''لَے سدّݨا کِئۄں نہِیں۔ میرے وِیاہ اُتّے تُۄں ہی تاں گھۄڑِییاں گائُݨِییاں نیں۔''

اُہ کھِڑ-کھِڑا کے ہسّی تے داتری چُکّ کے ٹکّ 'چ بَیٹھ گئی٬ ''گاں لئی ڈھیری کُ پٹھّے وڈھّ لاں....''

''آہ ویکھ وڈھّے پئے۔ تیرے ای آ۔''

اُہ آپ اُہدی پلّی وِچھائُݨ لگّ پِیا ۔ جسوںتّ ہُرِیں دۄویں بھرا اجّ شہِر گئے ہۄئے سن تے چارے-چکّ جاگِیر اُسے دی سی۔

جدۄں اُہ پٹھّے چُکّ کے تُر گئی تاں ٹکّ وِچ بَیٹھا اُہ سۄچݨ لگّا۔ اُہنُۄں دھںتّۄ تے سْری دیوی اِکٹھِّییاں پھِلم وِچ نچدِییاں دِسِییاں۔ فِلماں دے دْرِش واںگ ہی کدی دھںتّۄ سْرِیدیوی بݨ جاںدی تے کدی سْرِیدیوی دھںتّۄ۔ اُہنے من ہی من آکھِیا٬''دھںتّۄ ہسّدی تاں نِری سْرِیدیوی واںگ ای اےَ۔ اُسے ترہاں چِٹّے لِش-لِش کردے دںدّ۔ کدّ-کاٹھ وی اُہدے واںگ .... پُۄری جوان۔ رںگّ تھۄڑھا جِہا کالا ہَے تاں کی ہۄئِیا! فِلماں 'چ آپے پَۄڈر-شَۄڈر لاکے گۄرا کر لَیںدے نیں۔ اکھّاں بھاویں بِلِّییاں نہِیں پر ہَین گُرمِیت بھَیݨ جی ورگِییاں...''

اُہدا دِل کِیتا تُری جاںدی دھںتّۄ نُۄں اُٹھّ کے ویکھے۔ اُس نیں اُٹھّ کے پِںڈّ ولّ نُۄں جاںدے راہ 'تے نذر ماری تاں ویکھِیا٬ دھںتّۄ پٹھّے رکھّکے گُیاںڈھی کھیتاں والے کالج پڑھدے مُںڈّے سُرجِیت نال ہسّ-ہسّ کے گلّاں کرن لگّی ہۄئی سی۔ اُہنُۄں اِہ دْرِش چںگّا نہِیں لگّا۔ اُہ اۄنا چِر ڈَۄر-بھَۄر ہۄئِیا اُہناں دۄہواں ولّ ویکھدا رِہا جِنّا چِر پٹھّے سِر اُتے رکھّکے دھںتّۄ پِںڈّ ناں تُر گئی۔

اگلے دِن اُہ پھیر دھںتّۄ نُۄں اُڈِیک رِہا سی۔ اُسنُۄں آئُںدی ویکھِیا تاں اُہدا دِل دھڑکݨ لگّا۔ اُہ تھۄڑھا جِہا ول پا کے اُس دے راہ ولّ اگّلواںڈھی مِلݨ لئی اہُلِیا پر اُہ پاسا وٹّ کے دُۄجی وٹّے پرے سُرجِیت ہُراں دے تُۄڑی دے مُۄسلاں ولّ نِکل گئی۔ اُہنُۄں اِک وار سُرجِیت دا جھائُلا جِہا پِیا پر پھیر اُہ اُسنُۄں دِسِیا ناں۔

نِںدّر گھبرائِیا تے پریشان اۄنا چِر وٹّ اُتّے اِدھر-اُدھر گھُمّدا رِہا جِنّا چِر اُہ پںدّراں-وِیہاں مِںٹّاں پِچھّۄں تُۄڑی دا مگرا لَے لںگھّدی ہۄئی اُہنُۄں اِہ ناں کہِ گئی٬ ''بِیبا وِیر بݨکے کِسے نُۄں دسِّیں ناں۔''

اُہ تُر گئی تاں اُہنے دُکھّ٬ نِراشا تے گُسّے وِچ ہُںگّار کے آپݨے آپ نُۄں آکھِیا٬ ''تُۄڑی کِہڑا میری گئی آ!''

شام نُۄں رۄٹی کھاݨ تۄں بائد وِہلا ہۄ کے اُہنے جسوںتّ نُۄں آکھِیا٬ ''چاچا جی! آپاں نُۄں اِک فِلم 'چ کمّ مِل گِئَے...''

''کِویں؟ '' جسوںتّ مُسکرائِیا۔

''بھاپے دھرمِںدّر نیں دوائِئَے...''

''اُہدے نال کدۄں دی سُلاہ-سُپھائی ہۄ گئی؟''

''سنّی بھا جی نیں اُہنُۄں جا کے دسِّیا سی کِہ ساڈا بھرا ارباں کھرباں دا مالک ہۄ کے اُتھے جٹّاں دے ڈںگّراں نُۄں پٹھّے پائُںدَے۔ اجّ بَۄبی وِیر وی آئِیا سی۔ اُہ آکھدا٬ بھاپا رۄذ رات نُۄں شراب پِیکے تیری تسوِیر ویکھکے تے تَینُۄں یاد کرکے رۄݨ لگّ پَیںدا...۔ پھِلم دے رۄل بارے مَینُۄں بھاپے نیں آکھِیا کِہ اِس فِلم 'چ تُۄں جاں ہِیرۄ بݨ سکدا ایں جاں چھِتّر کھا سکدَیں۔ دسّ کی بݨنا اِیں؟ مَیں آکھِیا ہال دی گھڑی چھِتّر کھاݨ والا رۄل ای کرُۄں۔ اِہدی واہوا پرَیٹس آ۔''

پرِوار دے سبھ وڈّے-چھۄٹے اُہدی گلّ سُݨکے ہسّ پئے۔

''رۄل اِہ آ پئی میری بھَیݨ نُۄں اِک بدماش لَے کے تُۄڑی دے مُۄسل وِچ وڑ جاںدا۔ مَیں اُہدے پِچھّے جا کے اُہنُۄں للکار کے آکھداں :

''ارے کُتّے! سالے باہر نِکل...میری بھَیݨ کۄ لَے کے مُۄسل وِچ وڑ گِئَں ہرامدِیا!.... تُۄں پِںڈّ دی دھی-بھَیݨ کۄ پِںڈّ دی دھی-بھَیݨ نہِیں سمجھدا۔ ویکھ! میرے چاچے جسوںتّ سُںہّ ہُرِیں میری بھَیݨ شِیرۄ کۄ سِر 'تے پِیار دِںدّے آ...تے تُۄں بھَیں چۄ.. امرِیش پُری... اُس کۄ ساگ تۄڑکے نہِیں دے سکدا۔''

فِلمی مُدرا وِچ آپݨا پُۄرا ڈائِلاگ سُݨا کے اُہ سہِج ہۄئِیا٬ ''پھیر ناں چاچا مُۄسل 'چۄں سُرجِیت نِکل آئِیا تے تاڑ-تاڑ میرے سِر 'چ چھِتّر ماردا آکھݨ لگّا٬ ''کُجاتے۔ ساڈے مُۄسلاں 'چ جھاتِییاں ماردَیں۔'' مَیں آکھِیا٬ ''خبردار! جے مَینُۄں کُجات آکھِیا۔''... مَیں ناں پھیر چاچا گرنیڈ سُٹّ کے ساری تُۄڑی نُۄں ہی اگّ لا دِتّی۔ مچّدِییاں لاٹاں ویکھ کے مَیں ٹی.وی. اُتّے رِیکاڈ کرائِیا آپݨا گَۄݨ گائُݨ لگّ پِیا....''

نِںدّر نِٹھّ کے ذمِین اُتّے بَیٹھ گِیا تے ٹی. وی. اُتّے درد-وِچھۄڑے دے گِیت گائُݨ والے دُکھّاں-مارے گائِکاں واںگ دُکھی جِہی ہیک لاکے آپݨا گِیت چھیڑ لِیا۔

''ہسّدی ہسّدی جاںدی کُڑی

چمک چمک کے بِجلی بݨ گئی

ساڈے اُتّے ڈِگّ کے سانُۄں ساڑدی ایں

دۄہاں ہتھّاں نال کھِچّ کے ساڈے دِل نُۄں٬

کپّڑے واںگُۄں پاڑدی ایں۔

ایداں کردی رہی تاں اِک دِن پچھۄتاویںگی

مِںٹُّۄ دِئۄل اجے وی رۄںدا

کدی ناں کدی تاں آویںگی...''

اُہدی آواذ وِچ رس وی سی تے درد وی۔ آپے جۄڑے گِیت دا ٹُٹّدا وذن اُہنے لۄڑ انُسار ہیک لمّی-چھۄٹی کرکے آپ ہی ٹھِیک کر لِیا۔ پھِر اُہنے گلّ-بات نُۄں اچنچیت پلٹا مارِیا:

''چاچا جی! چاچے ستِنام نُۄں آکھکے اِک وار ٹی.وی. اُتّے ٹَیم دوا دِئۄ۔ پھیر ویکھِئۄ میرے ہتھّ۔ مَیں دۄ مہِینِیاں 'چ ای دلیر مہِںدّی دا چۄلا جِہا ناں پاڑ چھڈِّیا تاں آکھِئۄ۔ گھر-گھر کَیسِٹاں وجّݨگِییاں مِںٹُّۄ دِئۄل دِییاں۔ اُتھۄں ٹی.وی. تۄں ہی مَینُۄں پھِلماں والِیاں بۄچ لَیݨَے۔ ...پھِر ویکھِئۄ! چلّ سۄ چلّ۔ سَۄ سَۄ فِلماں 'چ ہِیرۄ آئۄُں کٹھّا اِیے۔ سارے تُۄڑی دے مُۄسل گرنیڈ چلا چلا ساڑ دئۄُں....''

جسوںتّ دا سُجھائۄ سی کِہ جدۄں اُہدا پِئۄ تے دۄ بھرا ایڈے وڈّے اَیکٹر سی٬ اُہدی چھۄٹی بِیبی تے ہۄݨ والی پتنی فِلم جگت دِییاں پْرسِدھّ ہِیرۄئِناں سن تاں اُسنُۄں سِرپھ ٹی. وی. اُتّے جاݨ لئی ہی کِسے دی سِپھارش دی کی لۄڑ سی۔

''تُۄں سِدھّا سْرِیدیوی نُۄں آکھ...کدی کدی آکے تَینُۄں مِلدی تاں رہِںدّی آ...سِدھّا ہِیرۄ لَیݨ بارے اُہنے تَینُۄں آکھِیا تاں سی...''

''اجّ کلّہ نہِیں ناں مِلدی...اُںج گلّ اُہدی سِیاݨی اَیں...''

''کِویں؟''

''اُہ آکھدی اےَ کچّے کُیارے ساکاں 'چ مِلدِیاں بںدّا کِتے چںگّا لگّدَے!!''

سْرِیدیوی نُۄں ناں مِل سکݨ دا تاں اُس کۄل کۄئی ترک سی پر دھںتّۄ بھلا کِئۄں نہِیں سی آئُںدی۔ اُس نُۄں اُہ بُلاوے جاں ناں بُلاوے پر اُہنُۄں ویکھ کے اُہدے من وِچ اِک ٹھںڈھّ جِہی پَے جاںدی سی۔ اجّ کلہ اُسدی ماں ہی گاں لئی ککھّ-پٹھّا لَیݨ لئی کھیتاں ولّ آئُںدی-جاںدی دِسدی۔ اِک دِن مَۄکا پا کے اُہدے گھر دے اگّۄں وی لںگھِّیا۔ وِہڑے وِچ دھںتّۄ دا ادھرںگّ دا مارِیا پِئۄ لیٹِیا ہۄئِیا سی۔

آخرکار نِںدّر نیں سُۄہ کڈھّ ہی لئی۔ دھںتّۄ بِیمار سی تے اجّ-کلّہ آپݨی ماسی کۄل اِلاج کرائُݨ گØای ہۄئی سی۔ کئی دِناں بائد اُس نیں ویکھِیا دھںتّۄ پۄلے اُکھڑدے کدمِیں گلی وِچۄں لںگھّ رہی سی۔ پِیلا-بھُۄک رںگّ٬ مایُۄس تے اُداس چِہرا۔ اُسنے نِںدّر نال اکھّ ہی ناں مِلائی تے نذراں نِیوِییاں کرکے کۄل دی لںگھّ گئی۔ ہُݨ اُہ باہر کھیتاں وِچ وی نہِیں سی جاںدی تے گھرۄں باہر وی گھٹّ ودھّ ہی نِکلدی۔ نِںدّر دا من اُسنُۄں ویکھݨ تے مِلݨ لئی لۄچدا رہِںدّا۔

واڈھِیاں لئی چاہ دھری ہۄئی سی پر کھںڈّ تھُڑ گØای۔ جسوںتّ نیں نِںدّر نُۄں پَیسے پھڑائے تے دۄ گھر چھڈّ کے جںگّی دی دُکان اُتّۄں چھیتی چھیتی کھںڈّ لِیائُݨ لئی کِہا۔ نِںدّر جںگّی دی دُکان اُتّے ناں رُکِیا۔ اُہ سِدھّا دھںتّۄ دی گلی وِچۄں لںگھّکے اُہدے وِہڑے وِچ اُہنُۄں لبھّدِییاں نذراں نال ویکھدا اُہناں دی گلی دے سِرے اُتّے بںسّی دی دُکان اُتّے جا پُجّا۔

چاہ رِجھّ-رِجھّ کملی ہۄئی گئی۔ اُہ واپس پرتِیا تاں پہِلاں ہی لاØاے انُمان انُسار اُہنُۄں بکائُݨ لئی جسوںتّ نیں گُسّے نال آکھِیا٬ ''تَینُۄں تاں جںگّی دی ہٹّی اُتّے گھلِّیا سی تے تُۄں کھںڈّ لَیݨ بںسّی دی دُکان اُتّے جا اپّڑِئۄں۔''

اُہ مُکّرِیا نہِیں٬ ''اۄ ناں٬ اۄ ناں...اُتھۄں جا کے کھںڈّ تاں لِیائِیاں پئی جںگّی ہُرِیں کھںڈّ 'چ مِٹھّا گھٹّ پائُںدے نیں...''

اُہدی وذندار دلِیل سُݨکے جسوںتّ نیں آکھِیا٬''آہۄ بںسّی دی دُکان اُتّے کھںڈّ وِچ مِٹھّا دھںتّۄ جُۄ پا جاںدی آ...''

'چۄری' پھڑی جاݨ 'تے اُہ آپ ہی سپشّٹِیکرن دیݨ لگّا٬ ''کی کراں چاچا٬ جِویں ڈںگّر تِہائِیا ہۄوے تاں پاݨی ولّ رسّے تُڑا کے بھجّ اُٹھّدَے٬ اَیں ای٬ جدۄں مَینُۄں چیتا آوے٬ مَیں اۄں نُۄں بھجّ اُٹھّداں...''

کݨکاں وڈھِّیدِییاں رہِییاں۔ بھرِییاں کھلواڑے اُتّے لگّ پئیِیاں۔ اُہ اُڈِیکدا رہِںدّا جے دھںتّۄ آ جاوے تاں اُہ سارِیاں تۄں چۄری اُہنُۄں سبھ تۄں وڈّی بھری چُکوا دیوے۔ جھۄنِیاں دی جھمبّائی ویلے اُسنے اِںج ہی کِیتا سی۔ جسوںتّ ہُرِیں آخری ٹرالی لدّ کے شہِر تُر گئے سن تاں اُس نیں ٹۄئی دھںتّۄ نُۄں ہُںجھّوا دِتّی سی۔ چھِنّۄ نیں پِچھّۄں آکے بڑا کلیش پائِیا۔

کلیش پَیںدا تاں پوے پر اُہ آوے تاں سہی۔ پر اُہ آئی نہِیں سگۄں چلی گئی۔ دُۄر...بہُت دُۄر...سدا لئی ناں آئُݨ واستے۔ اُہدی مَۄت اُتّے لۄکاں نیں ترہاں ترہاں دِییاں گلّاں بݨائیِیاں۔ اُہ سُݨدا تاں اُہدا جِیء کردا گرنیڈ چلا کے ساری دُنِییاں نُۄں بھسم کر سُٹّے۔

دۄ دِن اُہ کمّ اُتّے ناں گِیا۔ جسوںتّ اُہدا پتا کرن اُہدے گھر گِیا۔ اُہ اُداس تے نِمّۄجھُۄݨا بَیٹھا ہۄئِیا سی٬ چَۄںترے دی کںدھّ نال ڈھۄء لا کے۔ چھِنّۄ رۄٹِییاں پکا رہی سی تے اُہدے لاگے چَۄںترے وِچ بَیٹھا بھِلّی امبّ دے اچار نال بُرکِییاں ولہیٹ-ولہیٹ کے اںدّر سُٹّ رِہا سی۔ چھِنّۄ کھِجھ کے بۄلی٬ ''وے بسّ وی کر۔ تیرا ڈھِڈّ آ کِہ کھُۄہ؟ تُۄں رجّدا ای نہِیں۔ باکِییاں نیں وی تاں رۄٹی کھاݨی آں۔.... اِک آہ بَیٹھا ای گھر۔ دسّ اِہدے وِہلے دے کِتھّۄں تۄسا متھّے مارِیئے۔ پَیسا دھیلا دیݨا کۄئی نہِیں۔ جۄ مِلݨا اُہدا گںدّ-مںدّ کھا چھڈّݨا...شَۄکِینِییاں لا چھڈّݨِییاں...''

اُہدا بھاشن پتا نہِیں کِنّا کُ چِر چلّدا جے نَیتا جسوںتّ نُۄں ناں ویکھ لَیںدا۔ اُہنے نِںدّر نُۄں سُچیت کِیتا٬''جاہ اُئے اُٹھّ کے۔ اَۄہ آ گئے ای سائیِں تیرے۔ مَیں اِہنُۄں آکھِئَے٬ کںجّردِیا! اگّے تیرہواں مہِینا۔ اسِیں سِٹّے کُٹّ کے رۄٹی دا ڈںگّ تۄردے آں٬ تَینُۄں کِتھۄں ٹُکّ دیئیِئے؟ اِہ پرسۄں دا اُٹھّدا ای نہِیں۔ گھُۄںیاں جِہا بݨِیاں بَیٹھَے۔''

''بابا ! اِہدا وِیاہ کر دِئۄ۔ سبھ ٹھِیک-ٹھاک ہۄ جائۄُ...'' جسوںتّ نیں سُجھائۄ دِتّا۔

''اۄ مَیں تاں جی وِیاہ کردا ساں اِہدا جدۄں شِیرۄ دا کِیتا۔ اِہ ماں چۄ آکھے مَیں تاں بمبّئی 'چ ڈھُکݨَیں۔ مَیں پھیر تُہاڈے ساہمݨے کُڑی دا وِیاہ کر دِتّا۔ سردار جی دھِییاں دا بڑا گالہ-اُلہاما ہُںدّا...تُۄں مَینُۄں پُچھّ...مَیں جی وِیاہ کے کُڑی آپݨے گھر گھلائی٬ اجّ کلّہ جی جمانا بڑا کھراب آ۔ کُڑِییاں-مُںڈّے تاں اکھّاں نال گلّاں کردے نیں...ساری گلّ تُۄں مَینُۄں پُچھّ...ساڈے آہ گواںڈھ ویکھ لا...اَۄہ گجّݨ دی کُڑی...''

''چلّ چھڈّ!'' چھِنّۄ نیں نَیتے نُۄں ٹۄکِیا٬ ''بھا جی! دھِییاں بھَیݨاں والے آں! سچّا پا 'شاہ سبھ دِییاں اِذّتاں رکھّے...'' پھِر اُہ نِںدّر ولّ ہۄئی٬''چلّ وے! اُٹھّ کے تُر پَۄ بھا جی نال...بںدّے دا پُتّ بݨ کے۔ دیںدا تُۄں سانُۄں دوانی نہِیں۔ رۄٹِییاں ساڈِییاں تۄڑدَیں! ... اسِیں اِہنُۄں آکھِیا جِہڑے اَیس مہِینے بھا جی تۄں پَیسے لَیݨے آں... سانُۄں دیہ...اِک مںجّا ای بݨا لئیِئے۔ چار جِیء آں تے دۄ مںجّے۔ بھُںجّے سَۄں جاںدا جے تے جے آکھِیئے مںجّے لئی تاں اگّۄں آکھُۄ٬ 'مَیں تاں ہۄر مہِینے نُۄں پلںگھّاں 'تے سَۄںئِیا کرنا۔ تُہاڈے مںجّے لئی پَیسے کِئۄ کھرچاں۔ لَے سُݨ لا اِہدِییاں! سانُۄں تاں اِہنے پاگل کِیتا ہۄئِیا۔...تُسِیں اُہ گاڈر دِتّا سی ناں٬ پِچھلی کۄٹھڑی چھتّݨ نُۄں...اُہ آپے ہی چُکّ کے لَے گِیا۔ اکھے....چاچے نیں گاڈر دے پَیسے کٹّ لَیݨے نیں...۔''

چھِنّۄ پتا نہِیں کِنّا کُ چِر بۄلدی رہِںدّی۔ پر اُہ چُپّ-چاپ اُٹھِّیا تے جسوںتّ نال تُر آئِیا۔

جسوںتّ دی پتنی رۄٹی لَے کے آئی تاں آکھݨ لگّا٬ ''چاچی! اجّ رۄٹی رہِݨ ای دئیِئے۔ بھُکھّ ای نہِیں لگّدی۔''

''وے پھڑ 'گاںہ۔ رۄٹی بِناں گُذارا ہُںدَّے کِتے! سِیاݨے آںہدے: پیٹ ناں پئیِیاں رۄٹِییاں تے سبھے گلّاں کھۄٹِییاں...''

جسوںتّ دی پتنی دی مِٹھّی جِہی جھِڑک سُݨکے اُہ گہِر-گمبھِّیر ہۄ گِیا٬ ''چاچی! جے سچّ-مُچّ کِتّے رۄٹی بِناں گُ²ذارا ہۄݨ لگّ پوے تاں کِیا کہِݨے! ساڈے سجّݨ نُۄں رۄٹی ہی مار گئی....''

گلّ اُسدی کُجھ ہدّ تک ٹھِیک ہی سی۔ مہِینا بھر مِیادی بُخار دا بھنِّیا سجّݨ راذی ہۄ کے جدۄں سُکھّݨا لاہُݨ 'گُرُۄ سر' دی مسِّیا گِیا تاں ساہمݨے لںگّر ورتدا ویکھکے اُس تۄں رِہا ناں گِیا۔ چمکدی بھُکھّ نُۄں شاںت کرن لئی آکھݨ لگّا٬ ''آئے آں تاں گُرُۄ کے لںگّر وِچ وی ہاذری لوا ہی چلِّیئے۔''

پھِر ماںہ دی دال نال لیڑھ کے رۄٹِییاں کھادھِییاں۔ مہِینے دی بھُکھّ جِویں اجّ ہی مِٹا لَیݨی ہۄوے۔ واپسی 'تے آئُںدِیاں راہ وِچ ہی اَیسا سُۄل اُٹھِّیا کِہ جان ہی لَے کے گِیا۔ اُس ماسُۄم چِڑی دی مَۄت اُتّے کِسے نیں ہسّ کے آکھِیا سی٬''گُرُۄ کے لںگّر 'چ ہاجری لوائُںدا لوائُںدا سجّݨ گُرُۄ-گھر ہی پہُںچّ گِیا۔''

رۄٹی ہتھّ اُتّے رکھوا کے نِںدّر کُجھ سہِج ہۄئِیا٬ ''ہُݨ ساڈے بھِلّی ولّ ویکھۄ۔ رۄٹِییاں نال رجّدا ای نہِیں۔ چَۄداں رۄٹِییاں تۄں گھٹّ مرۄڑدا ای نہِیں۔''

رۄٹی ولّۄں وِہلا ہۄئِیا تاں جسوںتّ نال سلاہِیں پَے گِیا۔

''آپݨے ہسپتال نواں ڈاکٹر آئِئَے۔ سُݨِئَے بڑا سِیاݨا۔ آںہدے پریشن کرکے مِہدے وی بدل دیںدا اے۔ میری سلاہ آ پئی بھِلّی نال آپݨا مِہدا بدل لواں۔ آپݨا چہُں رۄٹِییاں والا اُہنُۄں پُیا دِیاں تے اُہدا چَۄداں رۄٹِییاں والا آپ پوا لواں۔ نالے مَینُۄں بھُکھّ لگّݨ لگّ پئۄُ نالے اۄدھر چھِنّۄ دا آٹا بچُۄ...اَیںوے چِیکدی رہِںدّی آ مَیں دیںدا کُجھ نہِیں۔ جِہڑا آٹا اِس ترہاں بھِلّی دا بچِیا کرُۄ اُہ اِک ترہاں مَیں ہی دِتّا ہۄئِیا۔ ...میرا کی اےَ..مَیں تاں تُہاڈے ولّۄں ہی رۄٹی کھا لَیݨی اَیں۔ چاچی کۄل آٹا بتھیرا...''

جسوںتّ اُسدی اجِہی 'سمجھداری' اُتّے مُسکرائِیا٬ ''کںجّرا٬اَیوے تَینُۄں لۄک شُدائی آکھدے نیں٬ تُۄں شُدائی کِتھے اَیں۔ تُۄں تے واکِیا ہی 'سَۄ دائی' ایں''

نِںدّر دے چِہرے اُتّے لالی پھِر گئی تے اُسنے بڑے اُتشاہ نال آکھِیا٬ ''شُدائی والا گِیت سُݨاواں۔ اجے راتِیں ہی ٹی.وی. اُتّے سُݨا کے آئِیاں۔''

اُسنے گِیت چھۄہ لِیا۔

''سانُۄں لۄک شُدائی آںہدے

ساڈے دُکھّ دے ولّ نہِیں جاںدے

کاہدا دُنِییا اُتّے جِیݨا

ساڈا لںگھّدا نہِیں مہِینا

تُۄں ساڈے کۄل نہِیں رہِݨا

سدا مِںٹُّۄ نیں رۄںدے رہِݨا

تیرے وِچھۄڑے وِچ دسّ سۄہݨِیئے نِیں

مَیں کی کراں...ہائ! مَیں کی کراں

پٹھّے وڈھّاں جاں داتری ڈھِڈّ وِچ کھۄبھ کے مراں...''

اُہنے ہئُکِیاں بھری دردمںدّ آواذ وِچ گِیت گائِیا تے اُہدِییاں اکھّاں سِلّہِییاں ہۄ گئیِیاں۔

جسوںتّ نیں اُسنُۄں ہَۄسلا دِتّا٬ ''پُتّرا! ساری اُمر کِئۄں رۄںدے رہِݨا ہۄئِیا۔ سُکھّ نال تیرے رِشتے دی ساری گلّ تَیء ہۄ چُکّی اے۔ ہُݨ تاں ستِنام آئِیا تاں تیرے ماں-پِئۄ نال مِل کے وِیاہ دا ساہا پکّا کرنا ہی باکی رہِ گِئَے۔....اُٹھّ کمّ-دھںدّا کرِیئے۔ رۄݨا کۄئی مرداں دا کمّ اےَ...''

جسوںتّ دی ہلّاشیری نال اُہدا من سگۄں ہۄر پِگھل گِیا٬ ''چاچا! مَیں تَینُۄں سچّی دسّاں۔ مَیں تیرے ساہمݨے نہِیں رۄںدا۔ ماں پِئۄ اگّے وی نہِیں رۄںدا۔ پر کی کراں! جدۄں اِکلّا ہۄواں تاں پٹھّے وڈھّدِیاں میرے گلیڈُۄ ٹکّ 'چ ڈِگدے رہِںدّے نیں...۔''

اُہنے ڈُۄںگھا ہئُکا لِیا تے پھِر اچنچیت اُہدے مُۄںہ نِکل گِیا٬ ''چاچا! اُہ دھںتّۄ سی ناں رۄںدل جہی...۔''

اُہ دھَۄݨ کھُرکݨ لگّ پِیا۔ جسوںتّ نیں اگّے گلّ سُݨن لئی ہُںگّارا بھرِیا٬ ''آہۄ٬'' ''رۄںد مار گئی اُۄ...'' گلّ کرکے اُسنے جسوںتّ تۄں نذراں چُرا لئیِیاں تے ہۄر پاسے ویکھݨ لگّا۔

کھیتاں نُۄں تُرے جاںدِیاں جسوںتّ اُسنُۄں سمجھا رِہا سی کِہ ہُݨ کمّ دے دِن ہن تے اُہ کۄئی ناگا ناں پاوے۔ اِہناں دِناں وِچ ہی شائِد ستِنام 'ساہے-چِٹھّی' لَے کے آ جاوے؟ کݨکاں کڈھّݨ تۄں پِچھّۄں اُہدا وِیاہ ہۄݨا نِسچِت ہَے۔ اِس لئی اُہ اِہناں دِناں وِچ ٹِک کے کمّ کراوے۔

لَۄڈھے ویلے تھرَیشر چالُۄ ہۄ گِیا سی پر اچنچیت ٹراںسپھارمر تۄں بتّی 'چ کۄئی نُکس پَے گِیا سی۔ ہُݨ بتّی رات نُۄں کِسے وی ویلے آ سکدی سی۔ اِس لئی نِںدّر رات نُۄں گھر نہِیں گِیا٬ اُتھے کھلواڑے کۄل ہی پَے گِیا۔ اُہدے نال ہی دُۄسری مںجّی اُتّے تُلسا کھُںگھّ لیٹِیا ہۄئِیا سی۔ کمّ دا ذۄر ہۄݨ کرکے جسوںتّ نیں اُسنُۄں پںدّراں وِیہاں دِناں لئی پکّا ہی دِہاڑی اُتّے لائِیا ہۄئِیا سی۔

اسمان دے تارِیاں ولّ چُپّ-چاپ نذراں گڈّی پئے نِںدّر نال اُسنے گلّ چھیڑنی چاہی :

''نِںدّرا! اُئے نِںدّرا !!''

''ہۄء'' نِںدّر جِویں نِیںد وِچۄں جاگِیا۔

''سُݨِئَں تَینُۄں ویکھݨ والے آئے سی؟''

''آئے ہۄݨے نیں...مَیں تاں ویکھے نہِیں...'' نِںدّر گلّ کرن دے رئۄں وِچ نہِیں سی۔

''اُئے تیری وی دھںتّۄ نال کۄئی گلّ-بات ہَیگی سی؟''

''مُکّ گئی گلّ-بات'' اُہ جِویں کھُۄہ وِچۄں بۄلِیا۔ پھِر اُسنُۄں جسوںتّ دی 'ساہے-چِٹھّی' والی گلّ چیتے آئی۔ اُسنے تُلسے نُۄں دائوت دِتّی٬ ''تُۄں کپّڑے سںوّا چھڈّ... تَینُۄں اگلے مہِینے جںجھّے لَے کے جاواںگے۔ وِیاہ اےَ آپݨا۔...''

''آہۄ٬ مَینُۄں پتَے...تیرا وِیاہ چالہِیویں ہاڑ دا اےَ...'' تُلسے نیں وِئںگّ کِیتا۔

''تَینُۄں کِویں پتَے؟'' نِںدّر اُٹھّکے مںجّی اُتّے بَیٹھ گِیا۔

''کھۄتِیاں دے سِراں 'تے کِتے سِںگّ ہُںدّے نیں۔...جٹّاں نیں کِیا اِہنُۄں ہتھّاں اُتّے پائِیا ہۄئِئَے۔ تَینُۄں ہیما مالِنی دا ساک کر داںگے... پھلاݨی دا کرا دِیاںگے۔ اِہ کھۄتے دا کھُر خِیالاں دے گھۄڑے بھجائی پھِردا رہِںدَّے۔ کدی فِلم دا ہِیرۄ بݨ گِیا... کدی ٹی. وی. دا کلاکار بݨ گِیا۔ آپݨے ہی سُفنِیاں 'چ گواچا رہِںدّا اے اُلُّۄ کِسے تھاں دا٬ '' تُلسی کھِجھ کے آپݨے آپ نال ہی گلِّیں لگّ گِیا۔ پھِر ہِکارت نال آکھِیا۔

''آکھُۄ٬ مَینُۄں تنخاہ مِلدی اےَ٬ کِڈّا نَیب سُۄبیدار لگّا ہُںدّا۔ تنخاہ تَینُۄں دیںدے آ مہِینے دی چار-پںجّ سَۄ۔ تے مَیں سَۄ رُپَییا دِہاڑی لَیںدا ای ٹُݨکا کے۔ وِیہاں دِناں دے پُرے دۄ ہذار... اُہناں نُۄں مُفت دا بںدّا لبھّا ہۄئِئَےے۔ تیرِییاں یہاوِییاں سُݨ چھڈّدے آ۔ تَینُۄں پھُلا چھڈّدے آ... تُۄں جھُۄٹھی-مُۄٹھی سُپنِیاں دے مہلّ بݨائی جائِیا کر...'' اُہدی جھِڑک سُݨکے نِںدّر چھابل گِیا تے کِنّا چِر اُسنُۄں کۄئی گلّ ناں اہُڑی۔ تُلسے دی سُپنِیاں والی گلّ اُسنُۄں چںگّی ناں لگّی۔ اُسنے تُلسے دے 'الپ-گِیان' نُۄں نِشانا بݨائِیا٬ ''تَینُۄں اِہناں گلّاں دا کی پتَے۔ ہُݨ تُۄں ہَیتھے بَیٹھَیں ناں؟'' اُسنے سُیال کِیتا۔

جُیاب اُڈِیکݨ تۄں بِناں ہی اُسنے گلّ جاری رکھّی٬ ''اَیویں سُفنے... سُفنے آکھی جاںدَیں۔ تُۄں ہَیتھے بَیٹھا ایں ناں تے تَینُۄں کُجھ وی پتا نہِیں۔ اَیس ویلے میری بِیبی میری مںجّی اُتّے میرے کۄل بَیٹھی ہۄئی آ...''

تُلسے نیں ہسّ کے اُسنُۄں سُۄچنا دِتّی٬ ''پتا کِئۄں نہِیں... میری مںجّی اُتّۄں اُٹھ کے ہی تاں تیرے کۄل گئی آ...''

نِںدّر نُۄں اُسدا اِہ مذاک پسںدّ نہِیں آئِیا۔ اُہ پاسا مۄڑکے لمّا پَے گِیا۔ دِنے جسوںتّ چاہ لَے کے پُجّا۔ بتّی تاں ساری رات آئی نہِیں سی تے جاگ کے کرن والا کۄئی کمّ ہی نہِیں سی پر نِںدّر دِییاں اکھّاں اُنِیدرے نال بھاری اتے لال سن۔ مل-مل کے سُجِّییاں ہۄئیِیاں۔ جسوںتّ نیں کارن پُچھِّیا تاں دسّݨ لگّا٬ ''اِک وار نِیںد اُکھڑ گئی... پھِر آئی ہی نہِیں۔ اُہنے کمّ ہی خراب کر 'تا۔''

''کِیہنے؟''

''چںگّا-بھØلا بِیبی دی ہِکّ 'تے سِر رکھّکے سُتّا ساں۔''

''چھِنّۄ دے؟''

''کِئۄں مخَۄل کردے اۄ! آپݨی بِیبی پرکاش کَۄر دے۔ اُہ میرے والاں 'چ ہتھّ پھیرن ڈہی سی۔ آکھے : 'سَۄں جا میرا لال! میرا سۄہݨا پُتّ! کمّ کرکے تھکّ گِیا ہۄویںگا'۔ مَینُۄں ہَۄلی ہَۄلی گُۄڑھی نِیںد آ گئی۔ تاںہِیئیں کھَۄرے... اِک لالے نیں 'واج مار کے جگا دِتّا۔ آکھے : تیری جِہڑی سَۄ کِلّے دی تُۄڑی پئی آ٬ اُہ کںڈّا لگوا کے سانُۄں چُکوا دے... کلّہ ٹرکّ لگّ جاݨگے تے آہ پھڑ پںجّ لکھّ رُپئیِیا۔ کِسے ہۄر نُۄں ہاں ناں کرِیں۔ مَیں آکھِیا٬ ''مَیں ساری تُۄڑی نہِیں ویچݨی۔... پںجّ ستّ سَۄ پںڈّاں آپ وی رکھّݨِییاں۔ کِسے بھَیݨ-بھرا نُۄں لۄڑ پَے جاںدی آ۔ اُہ اگّۄں آکھے٬ ''سردار جی! تَینُۄں کِسے نیں ہتھّاں 'تے پائِیا لگّدا... جِہڑا تُۄں منّدا نہِیں۔ جِہڑا بھاء اسِیں لائُݨ ڈہے آں اُہ پھیر نہِیں لگّݨا... '' میرے ناںہ ناںہ کردِیاں پَیسے سُٹّکے اَۄہ گِیا... اَۄہ گِیا...۔ مَیں بتھیرا آکھِیا٬ ''اۄ! میری گلّ تاں سُݨ...''

اُس نیں آپݨے لاگے پئی لکّڑ نُۄں چھُۄہِیا۔ ''اِہۄ لکّڑ میرے اُتّے پوے جے جھُۄٹھ بۄلاں تاں...پھِر نِیںد پئی ہی نہِیں۔ اِک تاں اِہۄ ڈر کِہ جے کِتے کالے کچھِّیاں والے آ گئے تاں جان وی گئی تے پَیسے وی۔ اُںج بِیبی نیں بتھیرا ہَۄسلا دِتّا٬ ''کۄئی نہِیں پُتّ! تُۄں پَیسے میرے سِرہاݨے رکھّ دیہ تے 'رام نال سَۄں جاہ۔ فِکر ناں کر... باہر گۄرکھا بںدُّۄک لَے کے بَیٹھا... بھاپے تیرے کۄل وی 'مرِیکݨ پستَۄل آ...''

اگلے دِناں وِچ تھرَیشر اُتّے کݨک کڈھِّیدی رہی۔ بںدّے کمّ اُتّے لگّے رہے۔ نِںدّر نال چھیڑ-چھاڑ ہُںدّی رہی۔ اُہدا وِیاہ دا ساہا 'چالی ہاڑھ' دا ہۄݨ کرکے ہاسا مچّدا رِہا۔ اِک دِن کِسے نیں پُچھِّیا٬ ''وِیاہ کروا کے اُہنُۄں رکھّیںگا کِتھّے اُئے؟ کۄٹھا تُہاڈا اِکۄ۔ مںجّے تُہاڈے گھر دۄ۔ اُہنُۄں سںوّائیںگا کِتھّے!''

''اُہنُۄں؟'' اُسنے چھیتی ہی سۄچ لِیا٬ ''آپݨی کۄٹھی آ شہِر! پںجّاں کِلِّیاں 'چ بݨی ہۄئی۔ پںجّ ٹَیلِیفۄن لگّے۔ پںجّ گنّ-مَین... پںجّ ہی وڈّے وڈّے کُتّے...۔ تِنّ کۄٹھِییاں ہۄر وی نیں... کرائے اُتّے دِتِّییاں۔ اِک وڈّی ہویلی آ ہال بذار 'چ۔ سَۄ ڈںگّر بجھّے آ اُہدے 'چ۔....رِہا کرُۄں اُتھے وڈّی کۄٹھی 'چ ہی۔ اُتھے ہی رہِݨا پَیݨاں ہُݨ تاں! نِکّے-نِیاݨے وی تاں کلّہ-کلۄتر نُۄں شہِر 'چ ای اںگّریذی سکُۄل 'چ پائُݨے پَیݨے آں۔ اجّ کلّہ پِںڈّاں 'چ اُہ پڑھائیِیاں تاں رہِ نہِیں گئیِیاں٬ جِہڑِییاں آپݨے ویلِیاں 'چ ہُںدِّییاں سن...''

سارے اُسدِییاں گلّاں سُݨکے ہسّدے رہِںدّے٬ خُش ہُںدّے رہِںدّے۔ کِسے نیں جاݨنا چاہِیا کِہ جے اُہ شہِر رہِݨ لگّ پِیا تاں پِچھّۄں نَیتے اتے چھِنّۄ ہُراں دا کی بݨیںگا!

اُہ کھِجھِیا تے آکھݨ لگّا٬ ''اِہ بھُگتݨ آپݨی جُۄن۔''

اُسنُۄں اِتراذ سی کِہ جدۄں دھرمِںدّر نیں اُہنُۄں کُٹّ کے گھرۄں کڈھِّیا سی تاں نَیتے نیں اُہدے کڑے-چھاپاں لاہ لئے تے پَیسے نپّ لئے سن۔ اُہنے آکھِیا٬ ''ہۄر تے ہۄر... چلۄ مَیں تاں اںجّاݨا ساں۔ میرے پِئۄ نیں میری غلتی تۄں مَینُۄں کُٹِّیا تے گھرۄں کڈھّ دِتّا۔ اِہدا سِیاݨے-بِیاݨے دا فرذ سی کِہ مَینُۄں اُہدے کۄل چھڈّ آئُاںدا۔ پر اِہنے اگّۄں جٹّاں دے ڈںگّر چارن 'تے رکھّ لِیا...''

پھِر آپ ہی اُسنے آپݨے فَیسلے اُتّے پُنر-وِچار کِیتا تاں اُسنُۄں اُہناں اُتّے رہِم آ گِیا۔

''اِہناں دا اَیں کراںگے... اِہناں نُۄں دس-باراں بسّاں پُیا دِیاںگے۔ دۄ وی. ڈی. اۄ. کۄچاں لَے دِیاںگے۔ آپ مَیں سویرے آ جائِیا کرُۄں۔ چاچے دا پٹھّا دتھّا پُیا گِیا۔ اُہناں نُۄں مِل گِل گِیا۔ بسّاں دے ٹَیراں دی ہوا ہُوا ویکھ گِیا۔ ڈرَیوراں-کںڈّکٹراں نُۄں تنخاہ دے گِیا... دبکا-شبکا چلا گِیا۔ رات نُۄں جاݨ لگّا دُدھّ دا ڈۄلُۄ لَے گِیا٬ چاہ بنائُݨ لئی...''

اُہنے ساری یۄجنابںدّی دا وِستھار دے دِتّا۔

ہاڑھ وی لںگھّ گِیا تے پھِر سائُݨ وی۔ اِںجھ ہۄر مہِینے لںگھّدے گئے۔ اجّ کلّہ نِںدّر نُۄں ڈُۄںگھی اُداسی تے بھُکھّ ناں لگّݨ دا دَۄرا پِیا ہۄئِیا سی۔ جدۄں وی اِہۄ جِہا دَۄرا پَیںدا تاں اُہ کمّ اُتّۄں ہٹ جاںدا۔ کمّ تۄں تاں اُہ اُدۄں وی کدی-کدی ہٹ جاںدا سی جدۄں بھارا کمّ کرنا پوے۔ اِک وار مہِینا بھر چھڈّݨ تۄں پِچھّۄں اُہ آپ ہی کمّ اُتّے آ گِیا۔ کارن پُچھّݨ 'تے اُسنے دسِّیا٬ ''تُہاڈی چرہی بڑی کرڑی سی۔ ٹۄکے 'تے کُتردِیاں چاںگراں نِکلݨ نُۄں کردِییاں سن۔ کلّہ مَیں ویکھ آئِیاں پَیلی 'چ جا کے۔ چرہی مُکّ گئی آ تے آپاں وی آ گئے آں...''

آپݨی اِہۄ جِہی 'چُستی' اُتّے ہی اُہ آپݨے آپ نُۄں 'سَۄ دائی' آکھ کے وڈِیائُاںدا ہُںدّا سی۔

پِچھلے دِناں تۄں کمّ اُتّے آئُݨ دی تھاں اُہ پہِن-پچّر کے جی. ٹی. رۄڈ 'تے جا کھلۄںدا سی۔ آئُںدِییاں-جاںدِییاں بسّاں تے کاراں ولّ اُلر کے جھاتِییاں ماردا٬ جِویں کِسے نُۄں لبھّ رِہا ہۄوے۔ پہِلاں-پہِلاں تاں اُہدے بݨدے پھبّدے کپّڑے اتے ڈِیل-ڈَۄل ویکھ کے بسّ والے اُہنُۄں سواری سمجھ کے بسّ وی رۄک لَیںدے پر چھیتی ہی اُہناں نُۄں پتا لگّا کِہ اُہ آپݨی 'مںگّیتر' تے وِچھڑے ہۄئے 'ماں-پِئۄ' نُۄں لبھّ رِہا ہَے۔

اِک دِن اُہ سڑک دے کِنارے آپݨے پِںڈّ دے اڈّے اُتّے کھڑۄتا بسّاں گڈِّییاں نُۄں ویکھ رِہا سی کِہ اُہدے کۄل اِک ریہڑا آ کے رُکِیا۔ ریہڑے والے نیں اگّے جاݨا سی تے اُہدے کۄل ہۄر سمان وی سی٬ پر ریہڑے اُتّے پئیِیاں سُۄرتی مَیمبر دِییاں دس بۄرِییاں سِیمِںٹّ لاہ کے اُسنے لچھمݨ چاہ والے دی دُکان اُتّے رکھّݨِییاں سن۔ ریہڑے والے نیں 'جَیںٹلمَین' بݨے نِںدّر نُۄں آکھِیا٬ ''سردار جی! آہ ذرا سِیمِںٹّ دی بۄری نُۄں ہتھّ پوائِئۄ...''

اُہنُۄں جھِجک وی سی کِہ سۄہݨے کپّڑِیاں والا بݨدا-تݨدا جوان کِتے کپّڑے لِبڑݨ دے ڈرۄں اُسنُۄں ناںہ ناں کر دیوے۔ نِںدّر نیں اُسنُۄں بڑے اُتشاہ نال سِیمِںٹّ دی بۄری چُکوائی تے اُہدے سِر اُتّے رکھّ دِتّی۔

لچھمݨ دی دُکان اُتّے ریہڑے والا بۄری رکھّ کے پرتِیا تاں اُسنے پھیر ہتھّ جۄڑے٬ ''سردار جی کروائِئۄ کھیچل!...''

نِںدّر نیں بۄری اُہدے سِر اُتّے رکھّدِیاں گلّ چھیڑ لئی٬ ''مَینُۄں بھاپے دھرمِںدّر نیں آکھِئَے کِہ مَیں تیرے لئی دس ٹرکّ سِیمِںٹّ دے لدا دِتّے نیں۔ اُہدے نال اِک تاں چھِنّۄ ہُراں دا ڈھٹھّا ہۄئِیا کچّا کۄٹھا دۄبارا چھتّ دے تے اِک وِچارے مجبہِییاں دا گُردوارا بݨوا دیہ۔ آپاں جِہڑے جٹّ آں ناں٬ مجبہِییاں دے کِیتے دا مُلّ نہِیں پائُاںدے۔ اُہناں دے سِر اُتّے بھاری پںڈّ ای چُکائُںدے آں...''

ریہڑے والے نیں ہَیرانی نال اُس ولّ دیکھِیا۔ اُہنُۄں گلّاں دی کۄئی سمجھ ناں پئی۔ اُہ بۄری رکھّکے مُڑِیا تاں اُہنُۄں آپݨے ولّ آئُاںدا دیکھ کے نِںدّر نیں دُۄرۄں ہی گلّ شُرُۄ کر لئی٬ ''بھاپے دھرمِںدّر نیں فۄن 'تے آکھِئَے ہَیتھے پٹھّے ای ناں وڈھّدا رہِ... امبّرسر والی آپݨی کۄٹھی نُۄں وی پلسّتر کرا لَے۔ مَیں آکھِئَے پہِلاں اجّ والے دس ٹرکّ تاں لہوا جاواں۔ مَیں وی سِیمِںٹّ ہی اُڈِیکݨ ڈِہاں...''

اُہدِییاں گلّاں سُݨ کے ریہڑے والا اُہدے بارے 'سبھ کُجھ' سمجھ گِیا۔ اگلی بۄری چُکّݨ لگّے تاں ریہڑے والے نیں آپݨے سِر اُتّے رکھّݨ دی تھاں نِںدّر دے سِر اُتّے ٹِکا دِتّی تے ہسّ کے آکھِیا٬ ''جاہ دُکان 'تے رکھّ آ۔ اِہ تُہاڈا ای سِیمِںٹّ آ۔ دساں ٹرکّاں 'چۄں جِہڑا ودھ گِیا سی٬ اُہنے ریہڑے 'تے لدا تا''

اگلِییاں بۄرِییاں اُسنے آپ ہی بھجّ بھجّ کے لچھمݨ دی دُکان 'تے رکھِّییاں تے ریہڑے والا مُچھّاں 'چ ہسّدا ریہڑے کۄل کھلۄتا رِہا۔

ریہڑے والا تُر گِیا تاں نِںدّر نیں سِر اُتّۄں سِیمِںٹّ نال لِبّڑی پگّ لاہ کے سِیمِںٹّ جھاڑدِیاں لچھمݨ نُۄں آکھِیا٬ ''لچھمݨ سِئہاں! آہ بۄرِییاں پئیِیاں آپݨِییاں سِیمِںٹّ دِییاں۔ دھِیان رکھِّیں۔ ٹرکّ آئُاںدے آ تاں اُہناں 'تے رکھّ لاںگے۔''

''پگّ دا سِیمِںٹّ آپ کِئۄں جھاڑن ڈِہا ایں۔ ہُݨے سُرتی مِمبّر نیں آ جاݨا... اُہنے ہی چار چھِتّر مار کے جھاڑ دیݨَیں۔... آ گِئَے وڈّا سِیمِںٹّ دا مالک...'' لچھمݨ نیں چاہ پُݨ کے پۄݨی وِچلا پتّی دا پھۄگ اِک پاسے رکھّ سُٹِّیا تاں نِںدّر نیں رۄسے نال آکھِیا٬ ''سانُۄں تاں تُسِیں یار پھۄگ ہی سمجھدے جے۔ بھار لدّی جۄ ساڈے سِر 'تے... دِئۄ کُجھ ناں سانُۄں...''

اُہ بُڑ-بُڑ کردا پرہاں نُۄں تُر گِیا۔ ''اِک تاں اُہ پںڈّ سِر اُتّے رکھّ گئی تُۄڑی دی۔ اِک سِیمِںٹّ دا بھار...اۄدھر چاچا ستِنام وی بھار پا گِئَے... مُڑدا ہی نہِیں...''

سِر اتے من اُتے کِنّے ہی بھار چُکّی اُہ دُکھی تے پریشان ہۄئِیا گھُمّدا رہِںدّا۔ اُہدے ماں-پِئۄ نُۄں وکھّرا دُکھّ سی۔ اِک پُتّ مر گِیا سی۔ دُۄجا سِدھّڑ سی تے تِیجا اِہ کملا ہۄئِیا پھِردا سی۔ کمّ ناں کرن کرکے پرِوار اُتّے بۄجھ سی۔

''ساڈِییاں کِہڑِییاں مِلّاں چلدِییاں نیں۔ اُہۄ کمائُݨا تے اُہۄ کھاݨا...'' چھِنّۄ آکھدی٬ ''اُہ دۄویں پِئۄ-پُتّ دِہاڑِییاں کردے نیں تے اِہ کپّڑے پا کے گلِییاں تے سڑکاں دے گیڑے کڈھّدا رہِںدّا۔ چںگّا-بھلا ہُںدّا سی... اِہنُۄں ذرُۄر کِسے نیں کُجھ کھُیا 'تا...''

اُہدا ہئُکا نِکل جاںدا٬ ''اݨِیاں! جے سجّݨ وی جِئُںدا ہُںدّا تے اِہ تِنّے بھرا وِیاہے ہُںدّے تے گھٹّۄ گھٹّ نَۄں-دس نِیاݨے ہُݨ تک ساڈے گھر کھیڈدے ہُںدّے۔ ہۄر دۄںہ سالاں نُۄں ہتھّ-پڑتھّی پُیائُاںدے۔اُس بُڈھّے دی ہُݨ کِتے کمّ کرن دی اُمر آ...''

اگلے دِنِیں پتا چلِّیا کِہ چھِنّۄ بھِلّی اتے نِںدّر نُۄں لَے کے نال دے پِںڈّ پُچھّاں دے اُتّر دیݨ تے جادُۄ-توِیت کڈھّݨ والے اِک سِیاݨے کۄل گئی ہَے۔

''بھا جی! اُہ تاں بہُت.... بہُت ای سِیاݨَیں۔ اُتھے کۄئی مُلکھ ڈھُکّدا! مار سَۄ-سَۄ کۄہ تۄں لۄک آئُںدے۔ من دِییاں بُجھّ لَیںدا... لۄبھی وی نہِیں بہُتا...'' جسوںتّ ہُراں دا گۄہا-کُۄڑا کردی اُہ 'سِیاݨے' دی شۄبھا کر رہی سی۔ نِںدّر بارے اُس دسِّیا٬ ''اِہنُۄں کِسے نیں ڈھائی توِیت پائے آ۔ چھائِیا وی آ اِہنُۄں۔ اُہنے آکھِیا چھے مہِینے اَیتوار دے اَیتوار چَۄکی بھرن آئِیا کرے... اَیں نَۄں-بر-نَۄں ہۄ جُۄ...۔ اُہنے اِہ وی آکھِئَے٬ چھے مہِینے کِسے دے گھر دا کُجھ نہِیں کھاݨا... اُتھے اَیویں جُۄٹھا-مِیٹھا کھادھا جاںدا...۔ اینے مہِینے جُۄٹھ نہِیں کھاݨی کِسے دی...۔''

کہِݨا تاں اُہ اِہ وی چاہُںدّی سی کِہ کھُیائِیا اُہنُۄں کِسے نیں اِس کرکے ہَے کِہ 'آپݨے ہتھّاں 'تے پائی رکھّے٬' پر اُہ اِہ گلّ جاݨ-بُجھّ کے گھُٹّ گئی۔

اِک دِن گلی وِچ تُرے آئُںدِیاں نِںدّر جسوںتّ نُۄں ٹکّر گِیا۔ جسوںتّ نُۄں اںدّرۄ-اںدّر گُسّا سی کِہ ہتھّاں اُتّے پائُݨ تے کُجھ کھُیائُݨ دا کُجھ-کُجھ اِشارا اُہناں ولّ سی۔ اُہدا تاں سگۄں اِہ خِیال سی کِہ اِہۄ جِہے 'شُدائی' نُۄں اُس تۄں بِناں کمّ اُتّے ہۄر رکھّدا کَۄݨ ہَے! اِس لئی اُہ نِںدّر نُۄں بِناں بُلائے لںگھّ گِیا۔

پر نِںدّر اُس دے پِچھّے-پِچھّے تُر پِیا۔ اِک ترہاں سپشّٹِیکرن دیݨ لگّا٬ '' اِہ آںہدے آ٬ تیرا وِیاہ کرنَیں پر تیرے 'چ کۄئی نُکس آ... تیرے 'چ کۄئی بابا وڑِئَے... ایسے پجّ مَیں وی جُتّی پالِش کروا کے تُرِیا پھِرداں...۔''

جسوںتّ نیں کۄئی ہُںگّارا ناں بھرِیا پر نِںدّر اُہدے پِچھّے-پِچھّے تُردا اُہناں دے گھر آ گِیا٬ ''اُںج ہَے میرے وِچ کُجھ نہِیں....۔ وِیاہ جِہڑا آںہدے آ٬ کۄئی ٹَۄپ دی کُڑی لبھّے تاں ہی کراواں۔ کِسے ماڑی-مۄٹی نال کِویں کروا لواں! اَیویں کۄئی اُہۄ جِہی واڑ دیݨگے میرے گھر... اِک چھِتّر آپ کھاواں تے اِک اُہدے سِر 'چ...۔''

اُہنُۄں گھر آئِیا ویکھ جسوںتّ تھۄڑھا نرم پَے گِیا تے 'سِیاݨے' ولّۄں کِیتے جاںدے اُہدے 'اِلاج' دی تفسِیل پُچھّی۔ اُسنے سچّۄ سچّ دسّدِیاں کِہا٬ ''اِلاج کاہدا جی! مَیں تاں اُتھے سۄہݨِییاں کُڑِییاں ویکھݨ جاںداں۔ سںگّت بتھیری آئُاںدی آ۔ چاہ پاݨی دی سیوا چلّدی رہِںدّی آ۔ آپاں وی بالٹی پھڑکے سںگّتاں نُۄں جل چھکا چھڈّدے آں۔ جدۄں کُڑِییاں تُر جاںدِییاں نیں... آپاں وی گھر نُۄں مُڑ پَیںدے آں...۔ آپݨا تاں چںگّا داء پھبِئَے....۔''

پھِر اُسنے بھید-بھرے ڈھںگّ نال ہَۄلی جِہی آکھِیا٬ ''اِک ناں... کُڑی آئُںدی آ اُتھے...۔''

کُڑی دا ذِکر کردِیاں ہی دْرِش اُہدِییاں اکھّاں اگّے ساکار ہۄ گِیا۔

کُڑی آپݨی ماں نال آئُاںدی سی۔ اُہنُۄں کِسے پِیر-پھکِیر دی چھائِیا سی۔ اِکلّی چںگّی بھلی بَیٹھی-بَیٹھی نُۄں اُہنُۄں دںدّݨ پَیکے بۄہۄش ہۄ جاݨ دی بِیماری سی۔

اِک دِن چاہ دا جگّ پھڑی کھلۄتے اِک سیوادار نیں بِیبِییاں دی بھِیڑ وِچ وڑ کے چاہ ورتائُݨ دی تھاں کِسے بِیبی نُۄں ہی اِہ سیوا کرن لئی آکھِیا تاں کُڑی دی ماں نیں آکھِیا٬ ''سِیتۄ! دھِیئے! اُٹھّ کے سںگّت وِچ چاہ ورتا دے...۔''

اُس دِن تۄں پِچھّۄں کُڑی رسۄئی وِچ وی چلی جاںدی۔ چاہ بݨائُںدی٬ ورتائُںدی۔پاݨی دی سیوا کردا نِںدّر جدۄں اُہدے چِہرے نُۄں نذر بھرکے تکّدا تاں اُہدے نکّ وِچ پِیا کۄکا لِشکدا۔ اُہنُۄں 'گُرمِیت بھَیݨ جی' یاد آ گئی۔ پھِر اُہ بار-بار اُس ولّ ویکھݨ لگّا۔ کی سی اُہدے چِہرے وِچ جِہڑا اُسنُۄں کھِچّ رِہا سی۔ کی اُہدا کُجھ کُجھ سْرِیدیوی نال مِلدا سی٬ دھںتّۄ نال مِلدا سی جاں 'گُرمِیت بھَیݨ جی' نال! اُسنُۄں سمجھ نہِیں سی پَیںدی۔ 'سمجھ پَے ہی جاوے' اِس لئی اُہ اُسنُۄں آئُںدی جاںدی نُۄں نذراں ٹِکا کے تاں ویکھدا ہی رہِںدّا سی پر جدۄں اِک وار اُہدِییاں نذراں سِیتۄ نال مِلِییاں تاں اُہ اُہناں ولّ ویکھدا ہی رِہا۔ سِیتۄ ہَیران سی کِہ اُہ اُسدے چِہرے وِچۄں کی لبھّدا پِیا ہَے۔ ہار کے سِیتۄ نیں ہی نذراں چُرا لئیِیاں پر اِک مُسکݨی بدۄ-بدی اُہدِیاں ہۄٹھاں 'تے پھَیل گئی۔

پھِر اُہ سیوا کردے اِک-دُۄجے دے نیڑے-نیڑے رہِݨ لگے۔ گلّاں وِچ اِک دُۄجے دا ہُںگّارا وی بھرن لگّے۔ اِک دِن سںگّت دے چاہ دے جُۄٹھے گلاس دھۄ کے اُہ رسۄئی وِچ چھڈّݨ گِیا تاں اُہ اِکلّی سی۔ گلاس رکھّ کے وی جدۄں اُہ اُتھے ہی کھڑۄتا رِہا تاں سِیتۄ نیں جگّ وِچۄں دۄ گلاساں وِچ چاہ پائی تے اِک گلاس نِںدّر ولّ ودھا دِتّا۔ نِںدّر کہِݨا چاہُںدّا سی کِہ اُہ چاہ پی بَیٹھا ہَے پر اُس تۄں ناںہ ناں ہۄئی۔ کۄسی چاہ دے وڈّے-وڈّے گھُٹّ بھردِیاں اُہ سِیتۄ دے چِہرے ولّ ویکھی گِیا۔ سِیتۄ دا چاہ دا گلاس بنّی 'تے رکھِّیا پِیا سی پر اُسدا دھِیان اُدھر نہِیں سی۔ اُہ پتا نہِیں کِہڑِییاں سۄچاں وِچ ڈُبّی ہۄئی سے۔ بیدھِیانی وِچ ہی اُسدا ہتھّ گلاس نُۄں وجّا تے ساری چاہ شَیلف اُتّے ڈُلّہ گئی۔

''ہُݨ?'' کپّڑا لَے کے شَیلف ساف کردی سِیتۄ ولّ ویکھ کے نِںدّر دے مُۄںہۄں اینا ہی نِکلِیا۔

سِیتۄ اُسدا بھاو سمجھ کے مُسکرائی تے اُہدِییاں اکھّاں 'چ اکھّاں پا دِتِّییاں٬ ''ہُݨ ہَیسے نُۄں وںڈّ-ورت کے پی لَیںدے آں! ''

اُسنے نِںدّر دے ہتھّ وِچ پھڑے گلاس ولّ اِشارا کِیتا۔ اُہ گھبرا گِیا تے اُسنُۄں سُجھّی ناں کِہ اگّۄں اُس نُۄں کی آکھے! سِیتۄ نیں ہتھّ ودھا کے اُسدے ہتھّۄں گلاس پھڑ لِیا۔ گلاس وی اُسنے اِںج پھڑِیا جِویں چھیتی-چھیتی اُہدے ہتھّۄں کھۄہ لَیݨا چاہُںدّی ہۄوے۔

گلاس وِچ مساں دۄ کُ گھُٹّ ہی چاہ باکی سی۔ اُسنے وڈّے وڈّے گھُٹّ چھیتی-چھیتی بھرے تے گلاس خالی کرکے بِناں نِںدّر نال نذر مِلائے رسۄئی وِچۄں باہر نِکل گئی۔ اُہنُۄں جاںدی نُۄں ہَیران ہۄئِیا نِںدّر ویکھدا رِہا۔ اُہدی پِٹھّ اُتّے ہِلّدی گُتّ واںگ اُس نُۄں آپݨے پَیراں ہیٹھۄں دھرتی ہِلدی جاپی۔

''چاچا! اُہنے میری جُۄٹھی چاہ پی لئی!!'' جسوںتّ نُۄں ساری گلّ سُݨا کے اُہ اجے وی ہَیرانی وِچۄں نہِیں سی نِکل رِہا۔

''پھِر کی اےَ؟ تیری ہی جُۄٹھی سی... کِہڑی کِسے کُتّے دی جُۄٹھی سی۔...''

جسوںتّ نیں اُںج ہی چھیڑِیا۔

نِںدّر دی اِس گلّ نال تسلّی ناں ہۄئی۔ اُہدے من دی پریشانی اجے وی بۄلدی پئی سی٬ ''نہِیں چاچا!... اجّ اَیویں ہاسے 'چ گلّ ناں گوا۔ مَینُۄں تاں اَیں لگّدَے... جِویں اُہ جٹّاں دی کُڑی ہۄوے...تے مَیں...پھِر وی اُہ چاہ پی گئی!... نالے بابا وی آںہدا... کِسے دا جُۄٹھا نہِیں کھاݨا...''

اُس دِن تۄں پِچھّۄں اُہدا دِل کردا سارے 'وار' ہی اَیتوار ہۄ جاݨ تے اُہ اُڈّ کے سِیتۄ کۄل پہُںچّ جاوے۔ اَیتوار والے دِن اُہ آپ سویرے سوخّتے اُٹھّ پَیںدا۔ نہا-دھۄ کے٬ دھۄتے کپّڑے پاکے پۄچ کے پگّ بنّہدا تے بھِلّی نُۄں چھیتی گھرۄں نِکلݨ لئی للکارے ماردا۔ چھِنّۄ اجّ-کلّہ اُہناں دے نال نہِیں سی جاںدی۔ دۄویں بھرا ہی بڑی ذِمّیواری نال جاݨ لگّ پئے سن۔ گھر دے خُش سن کِہ اُہ راذی ہۄ رِہا سی۔

''جِس دِن دی مَیں تیرے گلاس 'چۄں چاہ پِیتی اے... مَینُۄں کدی دںدّݨ نہِیں پئی...'' اِک دِن مَۄکا پا کے سِیتۄ نیں نِںدّر نُۄں دسِّیا تاں نِںدّر دے اںگّ-اںگّ وِچ جھرناہٹاں چھِڑ پئیِیاں۔ بھِجِّییاں ہۄئیِیاں مست اکھّاں نال اُہ سِیتۄ ولّ ویکھدا ہۄئِیا آکھݨ لگّا٬ ''مَیں تَینُۄں اِک سُفنا سُݨاواں۔''

''سُݨا'' سِیتۄ دی مُسکراہٹ کہِ رہی سی۔

''سُفنے 'چ ناں آپاں دۄویں ہتھّ 'چ ہتھّ پاکے ریل دی لائیِن دے نال تُرے جاںدے آں! تُۄں ذِد کرکے آکھدی ایں... مَیں لائیِن دے گاڈر 'تے تُرنَیں۔ مَیں آکھداں ڈِگّ پویںگی۔ تُۄں آکھدی ایں... تُۄں جُۄ میرے نال ایں... پھِر وی ڈِگّ پئۄُں!... تُۄں ہٹدی نہِیں... تُۄں سمبھّل سمبھّل کے لائیِن 'تے پَیر رکھّدی ایں۔ مَیں تیرے نال نال آں۔ تُۄں کدی اِک پاسے اُلردی ایں... کدی دُۄجے پاسے... مَیں تَینُۄں ہر وار سمبھّال لَیںداں۔ تُۄں پھِر تُرن لگّدی اَیں۔ اُدھرۄں ساہمݨِئۄ گڈّی دی چِیک سُݨدی ہَے تاں تُۄں تِلک کے ڈِگّدی-ڈِگّدی چِیک ماردی ایں۔ مَیں تَینُۄں ڈِگّدی نُۄں بۄچ کے باہواں 'چ چُکّ لَیںداں تے گل نال گھُٹّ لَیںداں۔ تُۄں آکھِیا٬ آپاں نُۄں اَیں ہی گڈّی ہیٹھاں آ جاݨ دیݨا سی۔... مَیں تَینُۄں پھیر ہِکّ نال گھُٹّ لَیںداں تے... تے ... '' اگّۄں اُہ کہِںدّا کہِںدّا شرما گِیا۔

اُہ مُسکرا کے٬ ادھّ-مِیٹِییاں اکھّاں نال نِںدّر ولّ ویکھی جا رہی سی تے مُۄںہ وِچ پۄلے-پۄلے کِسے چِیذ نُۄں پپۄل رہی سی۔

''تَینُۄں تاں بڑا ودھِییا سُپنا آئِئَے...''

نِںدّر نیں تُرںتّ اُہدے لفذاں وِچ سۄدھ کِیتی٬ ''آئِیا نہِیں... مَیں آپ لِئَے...''

اُہ اگّۄں کُجھ نہِیں بۄلی۔ اُںج ہی مُسکرائُںدی رہی تے سُپنائیِیاں اکھّاں نال اُس ولّ ویکھدی مُۄںہ وِچ پائِیا کُجھ ہَۄلی ہَۄلی چِتھّدی رہی۔

''کی کھاںدی ایں؟''

''اِلاچی... بابا جی نیں پرشاد دِتّا سی... کھاݨی اُۄں؟'' اُسنے مۄہ وِچ بھِجّ کے نِںدّر نُۄں آکھِیا۔ نِںدّر دے ہۄںٹھ ہِلّے نہِیں۔ پلکاں مُںدّ کے 'ہاں' وِچ سِر ہِلائِیا۔

سِیتۄ نیں آپݨے مُۄںہ وِچ چِتھّی ہۄئی اِلاچی دے پھۄگ نُۄں جِیبھ دی نۄک اُتّے اِکٹھّا کِیتا تے سجّے ہتھّ دی پہِلی اُںگل نال اُہ پھۄگ چُکّ کے نِںدّر دی تلی اُتّے رکھّ دِتّا۔ نِںدّر نیں تلی نُۄں چِہرے ساہمݨے کِیتا تے آپݨی جِیبھ دی نۄک نال تلی تۄں اُہ پھۄگ چُکّ لِیا تے دںدّاں وِچ لَے کے چِتھّدا ہۄئِیا سِیتۄ دے سِلّہے بُلّہاں ولّ ویکھݨ لگّا۔ اُسے شام نُۄں اُہ بڑا خُشی-خُشی جسوںتّ ولّ گِیا۔ جسوںتّ نُۄں اُہ آپݨی گلّ 'دِل دے بھیتی' واںگ سُݨا سکدا سے۔ اگّے جاںدِیاں نُۄں ستِنام آئِیا بَیٹھا سی۔ اُہ جسوںتّ کۄلۄں نِںدّر وِچ آ رہی تبدِیلی بارے سُݨ چُکّا سی۔ اُسنے شرارت نال پُچھِّیا٬ ''لَے بئی نِںدّر سِئہاں! مَیں تاں ساہے-چِٹھّے لَے کے آ گِیاں۔ وِیاہ دِییاں تِیارِییاں کرۄ۔ اُہدے گھر دے تاں اجے وی مہِینا ہۄر اُڈِیکݨ نُۄں آکھدے سن پر سْرِیدیوی نیں آپ ہی گھردِیاں نُۄں ذۄر دے کے آکھِیا کِہ مَینُۄں بُڈھّی کر کے وِیاہُݨا جے... اُدھرۄں جے مُںڈّا ہتھّ 'چۄں نِکل گِیا...۔''

نِںدّر نیں اُس دی گلّ دا کۄئی جواب نہِیں دِتّا۔ ستِنام نیں دۄبارا ذۄر پا کے پُچھِّیا٬ ''بۄلدا کِئۄں نہِیں اُئے؟''

''چاچا! مُںڈّا تُۄں ہتھّاں 'چۄں نِکل گِیا ای سمجھ...'' اُہنے ہتھّ 'تے ہتھّ مار کے تاڑی وجائی۔

ستِنام نیں بنائُٹی گُسّا کِیتا٬ ''ویکھ لَے بھئی۔ تیرے لئی ماڑی گلّ اےَ۔ اینے چِر دا تُۄں مَینُۄں وِچۄلگِری لئی آکھِیا ہۄئِئَے... ہُݨ مَینُۄں جھُۄٹھا ناں پوا۔ اُہدے نال تاں تَینُۄں وِیاہ کروائُݨا ہی پَیݨا...۔''

نِںدّر نیں بڑی سہِجتا نال آکھِیا٬ ''کۄئی نہِیں اُہدے نال وی وِیاہ کروا لواںگے...۔ اُہ رۄٹی-ٹُکّ تے گھر دا کمّ کر چھڈِّیا کرُۄ...۔''

اَیتکِیں نِںدّر دے بۄلاں وِچۄں شرارت ساف جھلکدی دِس رہی سی۔

چَۄکی بھرن جاݨ دے نِسچِت کِیتے چھے مہِینِیاں وِچۄں اجے چار مہِینے ہی گُذرے سن کِہ اُہ آپݨے آپ جسوںتّ ہُراں دے گھر کمّ اُتّے آ گِیا۔

''ماں پِئۄ تۄں پُچھّ لَیݨا سی... بِگانے گھرۄں کھادھا تیرے اںدّر بھُۄت ناں بݨ جاوے۔''

جسوںتّ دے غِلے دے جُیاب وِچ اُس نیں آکھِیا٬ ''چاچا! نِکّے ہُںدِّیاں تۄں اِس گھر دی رۄٹی کھادھی آ۔ چاچی ٹھِیک آکھدی اے٬ رۄٹی بِناں گُذارا نہِیں۔.... چھِنّۄ پھیر چِیکݨ لگّ پئی اُۄ۔ ہُݨ آکھدی اے٬ وے تُۄں وی بھِلّی جِنِّییاں رۄٹِییاں کھاݨ لگّ پِئَں۔ مَیں وی سۄچِئَے... وِیاہ اُس کُڑی نال ہۄ جاݨاں میرا...۔ وِیاہ اُتّے خرچا وی آئُݨَیں۔ پھِر پِچھّۄں رۄٹی وی تاں اُہنُۄں کھُیائُݨی آں۔ کمائی کرُۄں تد ہی کُجھ بݨُۄں... پر چاچا اِک شرت ای...''

جسوںتّ نیں اکھّاں نال شرت جانݨ لئی ہُںگّارا بھرِیا۔

''جِنّا چِر وِیاہ دی گلّ سِرے نہِیں چڑھدی مَینُۄں اَیتوار دی چھُٹّی چاہِیدی آ... بابے کۄل جاݨ واستے... اگّۄں-پِچھّۄں بیشکّ کمّ کروا لئیِں۔''

''بابے کۄل جاݨ واستے کِہ بِیبی کۄل جاݨ واستے؟'' جسوںتّ نیں چھیڑِیا۔

''چلّ اِںج ہی سہی'' اُسنُۄں کۄئی اُجر نہِیں سی۔ شام نُۄں گھر جاݨ لگّا کںدھّ نال اِک پاسے لگّا چھۄٹا گاڈر ویکھکے آکھݨ لگّا٬ ''آہ گاڈر مَیں پھیر لَے جاݨاں... پِچھلا کۄٹھا چھتّاںگے...''

شنِچروار نُۄں اُہ آپݨی دھۄتی ہۄئی پَیںٹ-کمِیذ ہتھّ وِچ پھڑی آئِیا تے جسوںتّ دی گھر والی نُۄں کہِݨ لگّا٬ ''چاچی! آپݨی پْرَیس لا دے... مَیں لِیڑے پْرَیس کر لواں۔'' ''سویرے اَیتوار ہَے ناں!'' جسوںتّ دی پتنی مُسکرائی۔

''نہِیں چاچی... سویرے 'وار' نہِیں سویرے تاں 'میلا' ہَے۔'' اُہ دے ٹھہاکے وِچ شرارت سی۔

سۄموار کمّ اُتّے آئِیا تاں اُہ بُجھِیا-بُجھِیا سی۔ کلّہ والی پْرَیس کِیتی پَیںٹ-کمِیذ اُس نیں کمّ اُتّے وی پائی ہۄئی سی۔ کپڑِّیاں نُۄں وٹّ پَیݨ جاں مَیلے ہۄݨ دا اُس نُۄں کۄئی فِکر نہِیں سی۔ جسوںتّ ہُراں نیں بار-بار اُہ دی اُداسی دا کارن پُچھِّیا پر اُہ آپݨے دھِیان کمّ کرن وِچ لگّا رِہا۔

کلّہ سِیتۄ دی ماں نیں اُسنُۄں رۄک کے اِک پاسے لِجا کے اِکلّے نُۄں بڑے مۄہ نال پُچھِّیا سی٬ ''پُتّ نِںدّر سِئہاں۔ تُہاڈی جات-برادری بھلا کِہڑی اےَ؟''

نِںدّر اُہدے چِہرے ولّ پُچھّدِییاں نذراں تے دھڑکدے دِل نال ویکھدا رِہا۔

'میرا متلب اےَ تُسِیں جٹّ ای اۄ ناں؟''

سِیتۄ پرہے سںگّت وِچ بَیٹھی ایدھر ہی ویکھ رہی سی۔ نِںدّر دے من اُتّے سارا کُجھ لِکھِیا ہۄئِیا اِک ہی پُۄںجھے نال مِٹ گِیا سی۔ اُسنے جُیاب ناں دِتّا تاں سِیتۄ دی ماں نیں آپݨا سُیال پھیر دُہرائِیا۔

سِیتۄ ولّ ویکھ کے اُسنے ٹُٹّویں بۄلاں نال اَیتکِیں کہِ ہی دِتّا٬ ''جٹّ آں اسِیں۔ تے گۄت ہَے ساڈا دِئۄ... مَیں مِں... مِں...''

اُہدی ذبان کمبّݨ لگّ پئی تے 'مَیں مِںٹُّۄ دِئۄل ہاں' کہِݨ تۄں آکی ہۄئی ذبان خُشک ہۄ کے اُسدے تالُۄ نال جا لگّی۔

''کی رۄݨا جِہا مُۄںہ بݨائِئَے اُئے تُۄں؟'' اَیتکِیں جسوںتّ نیں اُس نُۄں لاڈ نال جھِڑکِیا تاں اُہ جِویں ڈُۄںگھے کھُۄہ وِچۄں بۄلِیا٬

''چاچا رۄںد وجّ گِئَے!''

''کِویں؟ کِیہنے مارِئَے رۄںد؟''

''ربّ نیں مارِئَے جِہڑے نَیتے تے چھِنّۄ دے گھر جمّ پئے!''

اینی آکھ کے اُہ پھُٹّ-پھُٹّ کے رۄݨ لگّ پِیا۔

اگلے اَیتوار اُسنے چھُٹّی نہِیں کِیتی۔ سِدھّا کمّ اُتّے ہی گِیا۔