وِگِیان ساڈے لئی آپݨے چَۄگِردے اتے سمُچّی دُنِییاں نُۄں سمجھݨ دا اِکّ یۄجنابدھّ سادھن ہَے۔ پْرماݨِکتا ہی وِگِیان دا آدھار ہَے۔ اِہ سںسّار وِچّ مَۄجُۄد کِسے وی وستُۄ جاں چِیذ نُۄں سمجھݨ لئی پْرماݨِک تتھّاں نُۄں آدھار بݨائُںدی ہَے۔ وِگِیان پْرشن کرنا٬ سمبّںدھِّت تتھّاں دی گھۄکھ٬ پْریۄگ دے آدھار اُتّے سِٹّے کڈھّݨ وِچّ سہائِتا پْردان کردا ہَے۔ وِگِیان کی٬ کدۄں٬ کِویں٬ کِئۄں٬ کِتھّے٬ کِسنے ورگے مہتّوپُۄرن سوالاں دے جواب منُکھّ نُۄں دیݨ وِچّ پُۄرن تَۄر ’تے سمرتھّ ہَے۔ بھاویں گْرہِیاں دی چال ہۄوے جاں سمُچّے بْرہِمںڈّ نُۄں سمجھݨا ہۄوے٬ اِس بارے وِگِیان ہی سانُۄں دسّدا ہَے۔ منُکھّی سرِیر اتے جِیو-جںتُّۄیاں دے سرِیرک کارج جاں سںسّار وِچّ واپر رہِییاں سارِییاں کُدرتی گھٹناواں وِگِیان دا ہی ہِسّا ہَے۔ وِدِیارتھی جِیون وِچّ وِگِیان سِرپھ اِکّ وِشا ہی نہِیں سگۄں اِہ ترک دے آدھار ’تے سۄچݨ دا ڈھںگّ ہَے٬ جۄ اُہناں نُۄں جِگِیاسُۄ دے نال-نال تارکِک وی بݨائُںدا ہَے۔ وِگِیانِک سۄچ رکھّݨا والا وِئکتی کِسے وی گلّ نُۄں ترک دی کسَۄٹی ’تے ماپ-تۄل کے منذُۄر کردا ہَے۔
وِگِیان دا ساڈے رۄذانا ذِںدّگی وِچّ وی اہِم رۄل ہَے۔ سویرے اُٹھّݨ تۄں لَے کے رات نُۄں سَۄݨ تک وِگِیان ساڈے نال-نال تُردا ہَے۔ جۄ اسِیں بھۄجن کھاںدے ہاں جاں سرِیر ڈھکݨ لئی کپّڑِیاں دا اِستیمال کردے ہاں جاں دِن وِچّ ورتے جاݨ والے وکھّ-وکھّ سادھن وِگِیان دے چمتکارِک نتِیجے ہن۔ گھریلُۄ ذرُۄرتاں وِچّ بِجلی نُۄں سٹۄر کرن والا اِنورٹر٬ واشِںگّ مشِین٬ بِجلئی پْرَیسّ٬ مائیِکْرۄویو٬ اے.سی., کمپِّئۄُٹر٬ چمتکاری اِںٹرنَیٹّ٬ مُبائِل دے نال آواجائی دے سادھناں وِچّ سکُۄٹر٬ کار٬ جہاذ آدِ سارے وِگِیان دی دیݨ ہن۔ اجّ منُکھّ مِںٹّاں-سکِںٹّاں وِچّ وِدیشاں وِچّ بَیٹھے آپݨے سکے-سمبّںدھِّییاں نال گلّبات کر سکدا ہَے۔ اجّ وِگِیان نیں سمُچّے سںسّار نُۄں اِکّ آدھُِنک پِںڈّ دا رُۄپ دے دِتّا ہَے٬ جِس وِچّ منُکھّ دِییاں سہُۄلتاں لئی سارِییاں وستاں مَۄجُۄد ہن۔ وِگِیان نیں مَۄت در ’تے کاپھی ہدّ تک کابُۄ پا لِیا ہَے۔ اِہ اجّ منُکھّ نُۄں بہُت سارِییاں بِمارِییاں تۄں بچائُݨ وِچّ مدد کر رِہا ہَے۔ جیکر اِںجھ کِہا جاوے کِہ وِگِیان نیں منُکھّی جِیون دی گُݨوتّا وِچّ سُدھار کِیتا ہَے تاں کۄئی اتِکتھنی نہِیں۔
کُدرت کی ہَے؟ واتاورݨ ساڈے لئی کِویں سہائی ہَے؟ اِہ اجِہے پْرشن ہن جِنہاں دے جواب دیݨ وِچّ وِگِیان منُکھّ دی پُۄرن تَۄر ’تے مدد کردا ہَے۔ ہِمالا پربت جاں پتھّر کِویں ہۄںد وِچّ آئے؟ سمُںدّری تُپھان کِویں بݨدے ہن؟ جلوایُۄ پرِورتن کِویں ہُںدّا ہَے؟ اِنہاں دے جواب وِگِیان ہی دے سکدا ہَے۔ اِہ ورکھا٬ بھُۄچال٬ سُنامی آدِ کُدرتی گھٹناواں دا ادھِئَنّ کرکے سمُچّی جاݨکاری پْردان کردا ہَے۔ واتاورݨ دی سُرکھِّیا اتے سمبھّال کِویں کرنی ہَے٬ اِہ وِگِیان ہی سانُۄں دسّدا ہَے۔ اسِیں آپݨا بھوِکھّ اتے آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی کُدرت اتے واتاورݨ کِویں سُرکھِّئت رکھّ سکدے ہاں٬ اِہ وِگِیان ہی پرِبھاشِت کردا ہَے۔ بِناں شکّ منُکھّی جِیون اتے ہۄر جِیواں دی رکھِّیا اتے ٹِکائۄُ وِکاس وِچّ اجّ وِگِیان مۄہری بھُۄمِکا نِبھا رِہا ہَے۔
وِگِیان وِشا وِدِیارتھِییاں اںدّر آلۄچناتمک پْروِرتی پَیدا کرن دے نال-نال اُہناں نُۄں سمسِّیا ہلّ کرن دے یۄگ بݨائُںدا ہَے۔ اِہ وِشا اُہناں وِچّ کئی ترہاں دے ہُنر٬ جِویں- نِرِیکھک٬ گھۄکھی٬ چِںتّک پَیدا کردا ہَے۔ اِہ وِشا وِدِیارتھِییاں نُۄں اُنہاں دے جِیون وِچّ آ رہِییاں سمسِّیاواں/چُݨَۄتِییاں دا ترک دے آدھار ’تے ساہمݨا کرن لئی اُتشاہِت کردا ہَے۔ سماج نیں اِکّ اجِہا دَۄر وی دیکھِیا جۄ اںدھّوِشاواس نال گھِرِیا ہۄئِیا سی پْرںتُّۄ جِویں-جِویں وِگِیانِک اُنّتی ہُںدّی گئی٬ تِویں-تِویں سماج جاگرُۄک ہُںدّا گِیا اتے اِسنے سِدھّے تَۄر ’تے اںدھّوِشواس نُۄں سٹّ ماری۔
اجۄکے سمیں وِچّ جیکر سںسّار نُۄں سمجھݨا ہَے تاں وِگِیان ہی اِکّ ماتر شکتِیشالی سادھن ہَے۔ وِگِیان منُکھّی گِیان نُۄں اسل گِیان نال جۄڑدا ہَے۔ جیکر منُکھّ نیں اجّ وکھّ-وکھّ کھیتراں وِچّ اُنّتی کِیتی ہَے تاں اُسدا سارا سِہرا وِگِیان نُۄں جاںدا ہَے۔ اجۄکے سمیں وِچّ لۄڑ ہَے کِہ وِگِیان وِشے نُۄں وِدِیارتھی ذِمّیواری نال سِکھّݨ۔ اِس وِشے نُۄں سمجھ کے ہی وِدِیارتھی سماج اتے دیش دے وِکاس وِچّ آپݨا بہُمُلّا یۄگدان پا سکدا ہَے۔ اِس وِشے اُتّے ہی سِہتمںدّ٬ سُرکھِّئت اتے ستھِر سماج ٹِکِیا ہۄئِیا ہَے۔
* * * * *