“بھجنۄ! کُڑے بھجنۄ! آجا... آپاں وی جا آئیِئے۔” بچنۄ نیں گلی وِچّۄں ہی آواذ ماری۔ بچنۄ دی آواذ سُݨدِیاں بھجنۄ ہتھلا کمّ چھیتی نال سمیٹدِیاں بُۄہے اگّے آ گئی۔
“اَینے ٹِیٹ دُپہِرے وِچّ کِتھّے جاݨا اَیں کُڑے؟” بھجنۄ نیں پُچھِّیا۔
“آپݨے باہرلے ڈیرے ’تے اِکّ تپسّوی آئِیا ہۄئِیا اےَ۔ کہِںدّے نیں... بہُت پہُںچِّیا ہۄئِیا اےَ۔ اَینی گرمی وِچّ چارے-پاسے دھُۄݨِییاں لا کے وِچالے بَیٹھا اےَ۔” بچنۄ نیں چُنّی دے لڑ نال بنّہے رُپئیِئے ٹھِیک کردِیاں کِہا۔ بھجن کَۄر آپݨی ہتھیلی تۄں دُۄجے ہتھّ دے نہُںیاّں نال آٹا کھُرچدِیاں کُجھ سۄچ رہی سی۔ بچنۄ نیں پھِر کِہا٬ “کمّ تاں بھَیݨے ساری اُمر نی مُکّݨے... پتا نہِیں کِہڑے ویلے دی سیوا نال بںدّا تر جاںدا اےَ۔”
“بچنۄ٬ مَینُۄں اِکّ گلّ دی سمجھ نی آئُںدی۔” بھجنۄ بۄلی۔
“کِہڑی گلّ دی؟”
“آپاں تر کے جاݨا کِتھّے اےَ؟ آپاں تاں گھرۄں کھیت٬ کھیتۄں گھرے جاں کِتے کھُشی گمی وِچّ کِسے رِشتیداری ’چ۔ نالے جے ساری دُنِییاں ترن لگّ پئی... آہ ترن والِیاں دِییاں رۄٹِییاں کَۄݨ پکائۄُ؟”
بچنۄ دا من سںتّاں دے چرناں نال ہی جُڑِیا رہِݨا چاہُںدّا سی۔ بھجنۄ دی گلّ ولّ اُسنے دھِیان ناں دِتّا۔ اُہنے پھِر کِہا٬
“دیکھ لَے٬ اَینی گرمی وِچّ آلے دالے دھُۄݨِییاں لا کے بَیٹھݨا کۄئی ماڑی مۄٹی گلّ نی... پُۄرا پہُںچِّیا ہۄئِیا سںتّ ہۄئۄُ... اہے جِہے سںتّاں دے درشن کرماں نال ای نسِیب ہُںدّے نیں... مَیں تاں کہِنی آں... چھڈّ گھر دے پھِکراں نُۄں... تھۄڑھا اگّا وی سُیار لئیِئے۔”
“بسّ آپاں دۄئے جݨِییاں جاواںگِییاں؟” بھجنۄ نیں پُچھِّیا۔
“ناں ناں ’گاہاں تۄں ہۄر رل جاݨگِییاں آپݨے نال... بہُۄ تۄں پھُۄن کروا ’تا سی۔ مساں کرِیا بُڑبُڑ کردی نیں ...۔”
بچنۄ دی گلّ پُۄری ہۄݨ تۄں پہِلاں ای بھجنۄ بۄلی٬ “چل کۄئی ناں...۔” کُجھ سۄچدِیاں پھِر پُچھِّیا٬ “سچّ... کݨک وڈھّ لی تُسِیں؟”
“اجّ وڈھّ رہے نیں... تاں ہی تاں اُہنے مُۄںہ سُجا رکھِّیا بئی ’کلّی نُۄں کمّ کرنا پئۄُ... لَے آپاں ساری اُمر کمّ کرن دا ٹھیکا لِیا ہۄئِیا اےَ؟”
بھجنۄ نیں بچنۄ دے کۄل نُۄں ہۄ کے کِہا٬ “چُپّ کر... ہَۄلی بۄل... تپسّوی تاں ساڈے گھرے اےَ ... اسِیں لَے آئے سی۔”
بچنۄ دے چِہرے دا رںگّ بدل گِیا۔
“پہِلاں نی دسّ سکدی سی؟” بچنۄ نیں تھۄڑھا گُسّے ہُںدِّیاں کِہا۔ کُجھ سۄچدِیاں پھِر بۄلی٬ “آہۄ٬ تیرے گھرے تاں ذرُۄر آئۄُ وڈّی دھرمݨ دے٬ گھرۄں تاں تُۄں نِکلدی نی۔ ناں کِتے سیوا کرن جاویں٬ ناں متھّا ٹیکݨ...۔”
گلّ پُۄری ہۄݨ تۄں پہِلاں بھجن کَۄر پھِر بۄلی٬ “ناں سچّی کہِنی آں... پِچھلے وِہڑے وِچّ بَیٹھے نیں۔”
بچنۄ دے من نُۄں بڑا دھکّا جِہا لگِّیا۔ اُہ سۄچݨ لگّی٬ بھجن کَۄر نیں سںتّاں نُۄں گھرے بُلائِیا تے کِسے نُۄں دسِّیا وی نہِیں۔ نالے اِہدے گھرے کِویں آ جُۄ؟ اُہنُۄں تاں وڈّے وڈّے امِیر لۄک وڈِّییاں وڈِّییاں گڈِّییاں وِچّ لَے کے جاںدے نیں؟ اُسدی سۄچ نُۄں وِرام دِںدِّیاں بھجنۄ اُسدی باںہ نُۄں ہتھّ پائُݨ لگِّیاں پھِر بۄلی٬ “آ دِکھاواں ..۔”
بچنۄ نُۄں ہُݨ سچّ آ گِیا سی۔ بھجنۄ دا ہتھّ پرے دھکّدِیاں اُہ ہِرخ نال بۄلی٬ “ہائے! ہائے!! کُڑے... کِڈّا جِگرا اےَ تیرا۔ تُۄں تاں کِسے کۄل بھاپھ وی نی کڈھّی۔ میرے ورگی تاں اُۄںئیِں سارے پِںڈّ وِچّ رَۄلا پا دیوے۔” بچنۄ دے من وِچلا رۄس ساپھ جھلک رِہا سی۔
“ہَۄلی بۄل... سمادھی وِچّ نیں سںتّ جی۔” بھجن کَۄر نیں دھِیمی آواذ وِچّ آکھِیا۔
بچنۄ کُجھ سۄچدِیاں بۄلی٬ “چل تُۄں بھَیݨے آپݨے گھرے سدِّیا٬ کۄئی تاں گلّ ہۄئۄُ۔ مَیں گھرے جانی آں ... تُسِیں پُچھّ لۄ جۄ کُچھ پُچھّݨَے۔”
بچنۄ واپس پرتݨ ہی لگّی سی٬ بھجنۄ نیں اُس نُۄں رۄکدِیاں آکھِیا٬ “ناں... ناں کُچھ نی پُچھّݨا ... سۄچِیا گھر وِچّ سںتّاں دے چرن پوا لئیِئے۔ چلّ آجا٬ تُۄں وی کر لَے سیوا۔ پِچھلے وِہڑے وِچّ بَیٹھے نیں۔”
بچنۄ اُتھّے ہی رُک گئی۔ چُنّی دی بُکّل ٹھِیک کِیتی اتے لڑ نال بنّہے پَیسے ٹۄہ کے ویکھے۔”
“پَیسِیاں دی کی لۄڑ اےَ بھَیݨے... سادھاں سںتّاں نُۄں رُپئیِیاں پَیسِیاں نال کی متلب؟ ... اِنہاں دی تاں آپݨے ورگِیاں نُۄں لۄڑ ہُںدّی اےَ۔” بھجنۄ بۄلی۔
“اَیں کاہتے کہِنی اَیں... دان پُنّ کرن نال تاں کِرت کمائی سپھل ہۄ جاںدی اےَ۔”
“کِرت کمائی سپھل تاں گرِیب-گُربے دی مدد کرن نال ہُںدّی اےَ... سادھاں سںتّاں نُۄں کاہدی کمی... سیوادار گڈِّییاں وِچّ لَے جاںدے نیں٬ گڈِّییاں وِچّ ای چھڈّ جاںدے نیں٬ ناں کۄئی کپّڑے-لِیڑے دا پھِکر٬ ناں کھاݨ-پِیݨ دا پھِکر... سبھ بݨِیا بݨائِیا ہاجر۔”
بھجنۄ دی گلّ سُݨ کے بچنۄ نیں متھّے تِئۄُڑی پائی تے بۄلی٬ “اَیں نی کِہا کردے سںتّاں نُۄں۔” بچنۄ نُۄں ڈر سی کِہ کِتے سںتّ سُݨ ناں لَیݨ۔
“لَے مَیں کِہڑا کۄئی جھُۄٹھ بۄلِئَے... اِنہاں دا جاݨا-آئُݨا٬ کھاݨا-پِیݨا٬ پہِنݨا-سںوّرنا... سبھ بھگتاں دے کھرچے ’تے ای ہُںدَّے۔” بھجنۄ دی آواذ دھِیمی سی۔ بچنۄ نُۄں بھجنۄ دِییاں گلّاں چںگِّییاں نہِیں سی لگّ رہِییاں۔ اُسنے گلّ دا رُخ بدلدِیاں پُچھِّیا٬ “تُۄں سںتّاں نُۄں گھرے کِئۄں بُلائِیا؟”
“بُلائِیا ای نی... اسِیں آپ جا کے پُۄرے ماݨ ستِکار نال لَے کے آئے آں۔” اُہ ہَۄلی جِہی بۄلی۔
“پر تیرے من وِچّ تاں کھۄٹ اےَ۔” بچنۄ نیں تِکھّی نذرے دیکھدِیاں آکھِیا۔
“لَے کھۄٹ آلھی کی گلّ ہۄئی٬ جۄ سچّ اےَ٬ اُہی کِہا۔ سارے سںتّ چںگّے نی ہُںدّے... سارے ماڑے وی نی ہُںدّے۔” بھجنۄ سہِج نال بۄلی۔
“چل چھڈّ... ہُݨ اَیں دسّ بئی... سںتّ کر کی رہے نیں تھۄڈے گھرے؟” بچنۄ نیں پُچھِّیا۔
“دھُۄݨِییاں تپا کے بھگتی کر رہے نیں۔ کہِںدّے... اَیس ترہاں گھر دے دُکھّ کٹّے جاںدے نیں۔” بھجنۄ نیں دسِّیا۔
پِچھلے وِہڑے وِچّۄں اُٹھّدے دھُۄںئیں نیں بھجنۄ دی گلّ دی گواہی بھر دِتّی۔ بچنۄ دے اںدّر بہُت سارے سوال کھڑھے سن۔ اُسے ہِساب نال اُسدے چِہرے دے ہاو بھاو بدل رہے سن۔ بھجنۄ نیں اُس ولّ دیکھدِیاں پُچھِّیا٬ “کی ہۄ گِیا... اَیں کِئۄں دیکھدی اَیں؟”
“سںتّ تاں کِسے دے گھرے جاݨ نُۄں منّدے نی... تُسِیں کِویں منا لے؟”
“اَینے سَۄکھے نی منّے... اِکّ بںدّا بھیجِیا سی... پھِر اُہناں ساڈے سارے جِییاں بارے پتا کروائِیا... بںدّے کہے جے نیں... پھیر کِتے جا کے ساڈے گھرے چرن پائُݨ نُۄں ہاں کِیتی بھَیݨے۔” بھجنۄ نیں بڑے ماݨ نال دسِّیا۔
“پھیر تُسِیں لَے کے کِویں آئے؟” بچنۄ سںتّاں نُۄں گھر بُلائُݨ دی ہر وِدھی بارے جاݨنا چاہُںدّی سی۔
“اسِیں گِیاراں جݨے جا کے لَے آئے سی۔”
“ٹرَیکٹر ’تے ای لِیائے؟” بچنۄ ہَیرانی نال بۄلی۔
“ناں... ناں رِشتیداراں دِییاں کاراں مںگّوا لئیِیاں سی۔”
“دیکھ لَے بھجنۄ٬ اِتھّے تُۄں درَیت کرگی۔” بچنۄ نمۄشی نال بۄلی۔
“کاہدی درَیت؟”
“ساڈے گھرۄں کِسے نُۄں نی نال لَے کے گئے۔” بچنۄ نیں اُداس جِہا اُلامبھا دِتّا۔
“ناں کُڑے٬ اَیں ناں آکھ... تیرے گھر آلے نُۄں لَیگے سی... اُہنے دسِّیا نی گھرے؟”
“ناں بھَیݨے٬ اُہنے تاں کۄئی نی دسِّیا... نالے اجّ تاں اُہ تڑکے دا کھیت گِیا... باہر دی باہر بھاویں وگ گِیا ہۄوے۔” بچنۄ تھۄڑھا رُک کے پھِر بۄلی٬ “کُڑے مَینُۄں دسّ دِںدّی... رۄٹی پاݨی دا آہر کرا دِںدّی... سںتّاں دے نال ہۄر بںدّے وی ہۄݨگے۔” بچنۄ نُۄں آپݨے ہتھّۄں کھُسّی سیوا دا ملال سی۔
“کۄئی بہُتی کھیچل دا کمّ نی سی... بںدّے مُڑگے سی چھڈّ کے... سںتّ کہِںدّے اسِیں آپݨا بھۄجن آپے تِیار کراںگے۔ جے بہُتی کھیچل دا کمّ ہُںدّا تاں سبھ تۄں پہِلاں تَینُۄں ای بُلائُںدی۔” بھجنۄ نیں اُسدے من دی ہالت سمجھدِیاں کِہا۔
“چل بھَیݨے٬ سیوا وی کرماں آلِیاں دے ہِسّے آئُںدی اےَ۔” بچنۄ نیں لمبّا ساہ بھر کے چھڈِّیا۔
بچنۄ دی سۄچ دَۄڑن لگّی... اِہ مِیسݨی جی ہَے تاں چلاک... اںدّر دا بھیت کِسے نُۄں نی دِںدّی... اِکّ دۄ دِن وِچّ تاں سلاہ بݨی نی ہۄݨی٬ کی پتَے کِنّے کُ دِناں دے سلاہ کردے رہے ہۄݨگے۔ اُس نُۄں آپݨے پتی ’تے وی گُسّا آ رِہا سی... اُہ کِہڑا ڈُنّہبٹّا جا گھرے کۄئی گلّ دسّدَے... جۄ مرذی ہۄ جے۔ لۄکاں دے بںدّے ’کلّی-’کلّی گلّ دسّدے نیں گھرے آ کے۔ اِہنے سںتّاں نُۄں بُلائِیا کِئۄں اےَ... گھرے وی کدے کۄئی کلیش نی سُݨِیا... کمّکار٬ کھیتِیباڑی سبھ ودھِییا ہَے۔ نُۄںہ وی ٹھِیک اےَ... اِہنے وی کدے کۄئی گلّ نی دسّی٬ ناں ای کِسے سِیری ساںجھی دے مُۄںہۄں کۄئی گلّ سُݨی اےَ۔ بہُت سارے سوال بچنۄ دے اںدّر سِر چُکّی کھڑھے سن۔
“آ جا بھَیݨے... تُۄں وی لاہا کھٹّ لَے سیوا دا۔” بھجنۄ نیں بچنۄ دی باںہ پھڑی اتے پِچھلے وِہڑے ولّ لَے تُری۔ اُہناں دا وسۄں والا گھر اگّے سی۔ ڈںگّر-پشُۄ٬ ککھّ-کںڈّا٬ گۄہا-پاتھِییاں٬ لکّڑ-تِمبّڑ سبھ پِچھّے کھُلّہے وِہڑے وِچّ رکھّدے سن۔ جدۄں کھیت وِچّ کمّ دا ذۄر ہُںدّا٬ ودھّ جݨِیاں دی رۄٹی پکائُݨی ہُںدّی تاں چُلّہا ہی بالِیا جاںدا سی۔ ودھّ کمّ ویلے گَیس سِلںڈّر چھیتی ہی ہتھّ کھڑھے کر جاںدا سی۔ پِچھّے اِکّ بَیٹھک نُما کمرا بݨائِیا ہۄئِیا سی۔ اُس پاسے جاݨ لئی اِکّ پاسے تۄں راہ بݨِیا ہۄئِیا سی۔ بھجنۄ بچنۄ نُۄں پِچھلے پاسے لِجا رہی سی۔ بچنۄ وار-وار آپݨے سِر تۄں چُنّی دا پلّا ٹھِیک کردی جا رہی سی۔ پِچھلے وِہڑے وِچّ پہُںچّدِیاں بھجنۄ بۄلی٬ “اہُ دیکھ.. میرا وڈّا تپسّوی..۔”
بچنۄ نیں جۄ سۄچِیا سی٬ اُسدِییاں اکھّاں اُہی لبھّ رہِییاں سن۔ اِتھّے تاں بھجن کَۄر دی نُۄںہ پسِینے نال بھِجّی چُلّہے وِچّ اگّ بال کے رۄٹِییاں پکا رہی سی۔ کۄل ہی دُۄجے چُلّہے ’تے چاہ دا پتِیلا رکھِّیا ہۄئِیا سی۔ کھیت دس کُ جݨِیاں دی چاہ-رۄٹی اِکٹھّی ہی جاݨی سی۔ اُہ کدے پیڑے کردی... کدے رۄٹی ویلدی٬ راڑھدی تے چۄپڑدی... کدے دۄواں چُلّہِیاں دا بالݨ ٹھِیک کردی۔ بچنۄ دے کُجھ کہِݨ تۄں پہِلاں ہی اُہ پھِر بۄلی٬ “مَینُۄں اَیں دسّ بچنۄ... اُہ تپسّوی وی دھُۄݨِییاں تاپݨ دے نال-نال اَینے کمّ کردَے٬ جِنّے کمّ میرا اِہ تپسّوی کر رِہا اےَ؟”
بچنۄ نیں مُۄںہ جِہا مرۄڑ لِیا۔ بھجنۄ نیں پھِر کِہا٬ “آپݨے تاں اِہی تپسّوی نیں... اِنہاں نال ای گھر وِچّ برکتاں آئُںدِییاں نیں۔”
بچنۄ بِناں کُجھ بۄلِیاں واپس مُڑ پئی۔ ہُݨ اُہ ڈیرے ولّ نہِیں٬ آپݨے گھر ولّ پرت رہی سی۔
* * * * *