بھارت نُۄں آذادی مِلِیاں اِس پںدّراں اگست نُۄں اٹھتّر سال پُۄرے ہۄ جاݨگے۔ سرکاراں راجاں دِییاں وی تے کیںدر والی وی وڈّے اِشتِہار جاری کر کے اِس سمیں دَۄران بھارت ولّۄں کِیتی ترکّی دے دْرِش پیش کرن بہانے آپۄ آپݨی کارگُذاری ودھا-چڑھا کے پیش کرن اتے باکی سارِیاں دے کِیتے ہۄئے چںگّے کمّاں نُۄں چھُٹِیائُݨ لئی واہ لائُݨگِییاں۔ منُکھّی سُبھاء اتے سِیاسی آگُۄیاں دی لۄڑ وی ہَے کِہ جے آپݨا اکس چمکائُݨا ہَے تاں بہُتا ذۄر آپݨے آپ لئی لائُݨ دی تھاں آپݨے مُکابلیباذ پُراݨے جاں اجۄکے آگُۄیاں دی دِکھّ دھُںدّلی کرن لئی لاوۄ تاں کِہ ہنیرے وِچّ رۄشنی دی آس والی کِرن سِرپھ کھُد نذر آئۄ۔ اِس کمّ وِچّ اجّ دی راجنِیتی دا کۄئی وی نیتا باکِییاں تۄں گھٹّ نہِیں جاپدا٬ پر جِس آم آدمی نُۄں بھلے دے سُپنے اِہ سارے آگُۄ لۄک وِکھائُںدے ہن٬ اُسدا ہال سُدھارن لئی کدے اُنّا ذۄر سچّمُچّ لائِیا ہُںدّا٬ جِنّا اِہ سارے لۄک دسّدے ہن تاں اجّ بھارت وِچّ گرِیبی ناں ہُںدّی تے جھُگِّییاں-جھَۄمپڑِییاں وِچّ کِیڑِیاں دی جُۄن ہںڈھّائُݨ والے لۄک دِکھائی ناں دِتّا کردے۔ ہکِیکی تسوِیر لُکائی نہِیں جا سکدی۔
آذادی تۄں بائد اِنہاں اٹھتّر سالاں وِچّ جے کۄئی سبھ تۄں ماڑی گلّ سمجھی جا سکدی ہَے٬ اُہ اِہ کِہ جِہڑا سںوِّدھان اُس وکت اِماندار آگُۄیاں دی اگوائی نُۄں دھِیان وِچّ رکھّ کے بݨائِیا تے پْروان کِیتا گِیا سی٬ اُہ ہَۄلی-ہَۄلی اِکّ-دُۄسرے تۄں ودھّ اسُۄلہِیݨ آگُۄیاں دے ہتھّے چڑھدا گِیا۔ اچانک اِہ سبھ کُجھ نہِیں ہۄئِیا٬ اِہ سہِج پْرکِرِیا بِیتے سالاں وِچّ ہَۄلی-ہَۄلی چلدی رہی تے آم لۄک اِہ سۄچ کے چُپّ-چاپ دیکھدے رہے کِہ ساڈی جدۄں سُݨن والا ہی کۄئی نہِیں تاں چِیکݨ دا پھائِدا نہِیں۔ اِسدا نتِیجا اِہ نِکلِیا کِہ ہالات وِگاڑن تۄں بچائُݨ لئی جِہڑِییاں سںسّتھاواں پوِتّر سۄچ نال کھڑھِییاں کِیتِییاں سن٬ اُہ آپݨے مِتھے نِشانے تۄں بھٹک کے اُسے وِگاڑ دے اڈّے بݨن لگّ پئیِیاں سن٬ جِس تۄں رۄکݨ واستے بݨائیِیاں گئیِیاں سن۔ اِسدی سبھ تۄں بھدّی مِسال بھارت دا چۄݨ کمِشن کِہا جا سکدا ہَے٬ جِہڑا چۄݨاں وِچّ ہیراپھیری ہُںدّی رۄکݨ لئی بݨائِیا گِیا٬ پر اجّکلّہ ہیرِیپھیری ہۄݨی کی٬ وۄٹ چۄری کرن والے لۄکاں دا سہِیۄگی بݨِیا ہۄݨ دے دۄش وی لگّدے پئے ہن اتے چۄݨ کمِشنر چُپّ وٹّ لَیںدے ہن۔
ساڈے پںجّاب وِچّ دۄ مَۄکے اِدّاں دے آئے سن٬ جدۄں اِہ دۄش لگّے سن کِہ ہرِیاݨے دی ہدّ اُتّے وسدے ڈبّوالی کسبے وِچّ کئی لۄک جدۄں ہرِیاݨے دی چۄݨ آوے تاں اُدھّر وۄٹاں پا کے پںجّاب دی اگلی چۄݨ ہۄݨ دا پتا لگّدے سار اُسے ڈبّوالی دے پںجّاب والے پاسے وۄٹاں بݨا لَیںدے ہن۔ وِچالِئۄں اِکّ سڑک ٹپّݨ نال دُۄسرے راج وِچّ پہُںچّ جائیِدا ہَے اتے اِدّاں وِدھان سبھا اتے لۄک سبھا چۄݨاں وِچّ ہی نہِیں٬ ہَیرانی دی گلّ ہَے کِہ اِکّ واری شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی دِییاں وۄٹاں دَۄران وی اُس ہلکے وِچّ اِنا ذِیادا ہیراپھیری دا کمّ ہۄئِیا کِہ اکھباراں دِییاں کھبراں بݨ گِیا سی۔ چۄݨ گُردُیارا کمیٹی دی سی٬ وۄٹر سِراں تۄں مۄنے اتے ساپھے بنّہ کے آئے ہِںدّی بۄلدے سن اتے پںجّاب وِچلا اُنہاں دا پِںڈّ پُچھّے جاݨ اُتّے اُس پِںڈّ دا ناںء وی سہی نہِیں سن دسّ سکدے۔ وۄٹِںگّ بُۄتھاں دے پْرِیذائیِڈِںگّ اپھسراں نُۄں اِہ گلّ پتّرکاراں نیں جدۄں دسّی تاں اُنہاں دا کہِݨا سی کِہ جۄ مرذی ہۄئی جاوے٬ جِس کِسے دی وۄٹ بݨا دِتّی گئی ہَے٬ اُہ اُس نُۄں اِتھّے وۄٹ پائُݨ تۄں نہِیں رۄک سکدے۔ اِہۄ کمّ وِدھان سبھا اتے لۄک سبھا چۄݨاں وِچّ ہۄر ودھّ ہُںدّا ہۄویگا۔
اِس وکت اِہ مُدّا بھارت دی پارلِیمَیںٹ وِچّ وِرۄدھی دھِر دے نیتا راہُل گاںدھی نیں چُکِّیا ہۄئِیا ہَے اتے اُہ سِدھّے دۄش لائُںدا ہَے کِہ ساری ہیراپھیری اتے وۄٹاں دی چۄری دا کمّ چۄݨ کمِشن دی ہِمائِت اتے چۄݨ املے دے سہِیۄگ نال کِیتا جا رِہا ہَے۔ پہِلاں مہاراشٹر وِچّ وۄٹ چۄری دا ماملا اُبھّرِیا اتے دۄش لائِیا گِیا کِہ اِس ڈھںگّ نال اُس راج وِچّ بھاجپا نُۄں جِتائُݨ اتے وِرۄدھی دھِر نُۄں کھُۄںجے لائُݨ دا کمّ سِرے چاڑھِیا گِیا سی۔ اُنہاں دۄشاں دا کدے وی کۄئی سِدھّا جواب نہِیں سی دِتّا گِیا تے سارے دۄشاں نُۄں اُکّا-پُکّا جھُۄٹھ کہِ کے چۄݨ کمِشن نیں گلّ آئی-گئی کر دِتّی سی۔ پھِر بِہار وِچّ وۄٹاں کٹّݨ والے سپَیشل اِنٹَیںسِو رِوِیئۄُ (اَیسّ آئی آر) دا رَۄلا پَے گِیا کِہ اِس نال بھاجپا پکھّی وۄٹاں بچائُݨ اتے ودھائُݨ اتے وِرۄدھِییاں دِییاں وۄٹاں کٹّݨ دا کمّ چلّدا پِیا ہَے۔ چۄݨ کمِشن دا پھِر اُہی گۄلمۄل جواب سی کِہ سبھ جھُۄٹھے دۄش ہن۔ پر جدۄں ادالت وِچّ کیس چلا گِیا تاں اِکّ کھرڑے دی گلّ نِکل پئی٬ جِس وِچّ پہِلاں چَۄہٹھ لکھّ وۄٹاں گلت دسّ کے کٹّݨ دا رَۄلا پِیا تے پھِر پَیںہٹھ لکھّ وۄٹاں کٹّݨ تک پہُںچّ گِیا۔ اُہ پَیںہٹھ لکھّ وۄٹاں کِنہاں لۄکاں دِییاں کٹِّییاں ہن٬ اِہ سوال پُچھّݨ اُتّے وی اُہ ڈاٹا جاری نہِیں کِیتا گِیا٬ جِس وِچّۄں ہر گھر بارے جاݨِیا جا سکے٬ بسّ اِکّ رِپۄرٹ جاری کر دِتّی گئی کِہ پھلاݨے ہلکے وِچّۄں اَینِییاں کٹِّییاں ہن۔ ہر گھر بارے سِدھّی جاݨکاری دیݨ دے ڈاٹا دی بجائے اِس رِپۄرٹ مگرۄں گھر-گھر پہُںچّ کر کے اِسدی تسدِیک کَۄݨ کر سکدا ہَے؟ بھاجپا دی جتھیبںدّک تاکت کہے جاݨ والے اِسدے ’پنّا پْرمُکھّ‘ ہر گھر جاںدے اتے دسّدے رہے ہۄݨگے کِہ پھلاݨے ٹبّر دِییاں پھلاݨِییاں وۄٹاں کٹّݨِییاں ہن اتے باکی سبھ پارٹِییاں دے آگُۄیاں اتے ورکراں نُۄں چۄݨاں والے دِن اِس کھیڈ دا پتا لگّیگا۔
ہالے اِہ رَۄلا کِسے پاسے نہِیں لگّا کِہ کرناٹک وِچّ اِہۄ کہاݨی ہۄݨ دا رَۄلا پَے گِیا تے راہُل گاںدھی نیں سِدھّا دۄش لا دِتّا کِہ اِکّۄ پارلِیمَیںٹ چۄݨ ہلکے وِچّ بݨائیِیاں گئیِیاں گلت وۄٹاں دی گِݨتی اِکّ لکھّ دے نیڑے پُجّدی ہَے۔ چۄݨ کمِشن نیں ہمیشا واںگ دۄش جھُۄٹھے کہے اتے نال اِہ کہِ دِتّا کِہ راہُل گاںدھی اِس بارے اِکّ ہلپھِییا بِیان دیوے تاں جاںچ کروائی جا سکدی ہَے۔ ہلپھِییا بِیان جاں اَیپھِیڈیوِٹ دی گلّ کِتھّۄں آ گئی٬ راہُل گاںدھی نیں کُجھ گھراں دے نمبّر دسّے ہن تاں چۄݨ کمِشن نُۄں دسّݨا چاہِیدا ہَے کِہ اُنہاں گھراں وِچّ اِدّاں دی گلّ ہۄئی کِہ نہِیں ہۄئی؟ جے راہُل گاںدھی جھُۄٹھ بۄلدا ہَے تاں کاروائی شُرُۄ کِیتی جا سکدی ہَے۔ چۄݨ کمِشن دا ڈھںگّ دسّدا ہَے کِہ دالھ وِچّ کُجھ کالھا ہَے٬ جِسدا اۄہلا رکھِّیا جاںدا ہَے اتے اۄہلا رکھّݨ دی اِہۄ کۄشِش چۄݨ کمِشن دی ستھِتی ہۄر تۄں ہۄر کھراب کری جاںدی ہَے۔
پِچھلے سال جدۄں لۄک سبھا چۄݨاں ہۄݨ والِییاں سن٬ اُدۄں اِلَیکٹۄرل باںڈ راہِیں سِیاسی پارٹِییاں نُۄں پھںڈّ دیݨ دا مُدّا بھکھِیا تے سُپرِیم کۄرٹ دے وار-وار کہِݨ دے باوجُۄد سٹیٹ بَیںک آپھ اِںڈِییا نیں سچّ لُکائُݨ دی کۄشِش کِیتی سی۔ جدۄں سُپرِیم کۄرٹ نیں چَۄوی گھںٹّے وکت دے کے سارا سچّ دسّݨ نُۄں کہِ دِتّا تاں سٹیٹ بَیںک نیں شام نہِیں سی پَیݨ دِتّی اتے اُہۄ ڈاٹا پیش کر دِتّا سی٬ جِس بارے پہِلاں کِہا سی کِہ اِس وِچّ بہُت سماں لگّیگا۔ ڈاٹا پیش ہۄئِیا تاں اِہ ذاہر ہۄ گِیا کِہ جاںچ کرن دے بہانے کیںدری ایجںسِّییاں جِنہاں لۄکاں نُۄں پھڑدِییاں اتے ذمانت نہِیں ہۄݨ دِںدِّییاں٬ جدۄں اُہ بھاجپا نُۄں اِلَیکٹۄرل باںڈ راہِیں پھںڈّ دیݨا منّ جاںدے تاں اُنہاں دی ذمانت شام تۄں پہِلاں ہۄ جاںدی سی۔ سارے دیش دے لۄک ہَیران سن کِہ جاںچ ایجںسِّییاں اُدۄں کیںدر وِچّ راج کردی پارٹی لئی پھںڈّ اُگراہُݨ والے کمّ لائیِیاں پئیِیاں سن۔ سُپرِیم کۄرٹ اُدۄں اِنہاں ایجںسِّییاں دے کھِلاپھ اتے سٹیٹ بَیںک وِرُدھّ وی آرڈر جاری کر سکدی سی٬ پر اُس وکت دے چِیپھ جسٹِس نیں کِسے کارن مُدّا سپشٹ ہۄݨ مگرۄں وی اگّے نہِیں سی ودھائِیا٬ ورنا اِس بارے پھَیسلے دا اُس سمیں چۄݨاں اُتّے اݨکِیاسِیا اسر پَے سکدا سی۔ اِس وکت چۄݨ کمِشن جِس ترہاں کردا پِیا ہَے٬ اُس تۄں پِچھلے سال دِییاں گھٹناواں دی یاد اِکّ وار پھِر تاذا ہۄ جاںدی ہَے۔
اِہۄ کارن ہَے کِہ اسِیں گلّ اِتھّۄں شُرُۄ کِیتی سی کِہ دیش آذاد ہۄݨ پِچھّۄں سںوِّدھان بݨائُݨ اتے اُس نُۄں پْروان کرن والے آگُۄیاں نیں سارا ڈھاںچا اِہ سۄچ کے سِرجِیا سی کِہ سںسّتھا وِچّ اِکّ-دۄ جݨے جے کِسے کُراہے دا شِکار ہۄ وی جاݨ تاں سِسٹم چلّدا رہِ سکیگا۔ اُنہاں نُۄں سُپنا وی نہِیں آئِیا ہۄویگا کِہ جے ساری سںسّتھا ہی بھْرِشٹاچار دا اںگّ بݨن دی نَۄبت آ گئی تاں اِس تۄں دیش تے ناگرِکاں نُۄں بچائُݨ لئی وی کُجھ کرن دی لۄڑ ہۄ سکدی ہَے۔ اجّ اِہ نَۄبت آئی پئی ہَے۔ پِچھلے سال بھارتی سٹیٹ بَیںک ولّۄں چۄݨاں وِچّ بھْرِشٹ امل کرن والِیاں دی سہائِک ایجںسّی بݨے ہۄݨ دا بھید کھُلّہا سی٬ پھِر بھارتی رِذرو بَیںک بارے کئی گلّاں چلِّییاں اتے آئی سی آئی آئی بَیںک والے چںدّا کۄچر کیس نال ہۄر بڑا کُجھ باہر آ گِیا۔ اِس وکت اِکّ پِچھّۄں دُۄسرے راج وِچّ وۄٹر لِسٹاں وِچّ ہیراپھیری کرن بارے جِہڑا رَۄلا پِیا ہۄئِیا ہَے اتے چۄݨ کمِشن دھُںدّ ساپھ کرن دی بجائے پردے پائُݨ واستے سارا تاݨ لا رِہا ہَے٬ اُسنے گلّ ساپھ کر دِتّی ہَے کِہ سںسّتھا کُراہے پَے جاوے تاں آہ کُجھ ہۄ سکدا ہَے۔ بھارت دے لۄکاں ساہمݨے اِدّاں دی ستھِتی پہِلاں کدے نہِیں سی آئی٬ جِہۄ جِہی اجّ آئی پئی ہَے٬ پر اِس ستھِتی تۄں نِکلݨ دا راہ کۄئی نہِیں لبھّ رِہا۔ اِہۄ جِہے ماملِیاں وِچّ اگّے سُپرِیم کۄرٹ وِچّ جائِیا جا سکدا سی٬ اجّکلّہ سُپرِیم کۄرٹ وِچّ گلّ پہُںچّݨ تۄں پہِلاں چۄݨ پْرکِرِیا شُرُۄ کر دِتّی جاںدی ہَے٬ تاں کِہ اِہ بہانا ورت لِیا جاوے کِہ پْرکِرِیا شُرُۄ ہۄݨ دے بائد کۄئی وی کۄرٹ کۄئی دکھل نہِیں دے سکدی۔
ساپھ ہَے کِہ سماج جِس پاسے لِجائِیا جا رِہا ہَے٬ سںوِّدھانک سںسّتھاواں وِچّۄں اِکّ-دۄ نہِیں٬ پُۄرے دا پُۄرا ٹۄلا بھْرِشٹ امل کرن والِیاں دی کھِدمت وِچّ لگّا جاپدا ہۄوے تاں اُس تۄں بچا کرن دا کۄئی اُپاء کرنا سَۄکھا نہِیں رہِ گِیا۔ اِہ سبھ وی ساڈے سمِیاں وِچّ ہۄݨا سی٬ پر کَۄݨ جاݨدا ہَے کِہ بھوِکھّ وِچّ وکت ہۄر کِہڑے تماشے وِکھائُݨ والا ہَے دُنِییا دے اِس سبھ تۄں وڈّے لۄکتںتّری دیش نُۄں!
* * * * *