انیکاں وکھریوِیاں دے باوجُۄد دُنِییاں دے سارے منُکھّاں دی اِکّ اِچھّا سرب-ساںجھی ہَے اتے اُہ ہَے: اِس جِیون وِچّ پرسنّتا دی پْراپتی۔ اِسے لئی اِہ اجّ سںسّار وِچّ اِہ سبھّ تۄں ودھّ چرچِت وِشِیاں وِچّۄں اِکّ ہَے۔ اِس دی پْراپتی لئی اسِیں ہر ترہاں دِییاں سِیاݨپاں ورتدے٬ یۄجناواں بݨائُںدے اتے کۄشِشاں کردے ہاں۔ آپۄ آپݨے دھارمِک اکِیدِیاں انُسار ارداساں-بینتِییاں وی کردے ہاں۔ اِس مںتّو لئی بݨائی ہر اُہ وِئُںت اتے کِیتی ہر اُہ کۄشِش جائِذ ہَے جِہڑی کِہ سماجِک اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں انُسار کِیتی جاوے۔ کِئُںکِہ اِس دی پْراپتی ہر اِکّ دا ہکّ ہَے۔ امرِیکا دے سںوِّدھان وِچ تاں نُۄں اِکّ مَۄلِک ادھِکار منِّیا گِیا ہَے۔ اِہ کۄئی اجّ دے منُکھّ دا ہی نہِیں٬ بلکِہ ہر سمیں اتے ستھان دے منُکھّ دا اُدیش رِہا ہَے۔

پر ساڈے اِتِہاس اتے ورتمان تۄں پْرتکھّ ہَے کِہ بہُت گھٹّ اِنسان آپݨی اِہ اِچھّا پُۄری کر سکدے ہن۔ پہِلے سمِیاں وِچّ ہۄر کِسم دِییاں سمسِّیاواں اِس وِچّ رُکاوٹاں بݨِییاں ہۄئیِیاں سن اتے اجّ ہۄر کِسم دِییاں ہن۔ ساڈِییاں سمسِّیاواں دی کِسماں وی بدلِییاں ہن اتے اِہ گھٹݨ دی بجائے ودھِییاں وی ہن۔ اِہ تِنّ کِسم دِییاں ہن: پہِلی٬ کُدرتی آفتاں٬ جِویں کِہ بھُچال٬ ہڑھ٬ سُنامِییاں٬ آدِ۔ دُۄسری٬ آپ سہیڑِییاں سمُۄہِک سمسِّیاواں٬ جِویں کِہ جںگّ-یُدھّ٬ دُۄشِت واتاورݨ, راجنِیتِک اتے سماجِک جھگڑے آدِ۔ تِیسری کِسم دِییاں ساڈِییاں نِجّی ہن۔ بھاویں اِہ تِنّیں ساڈی پرسنّتا وِچّ رُکاوٹاں ہن پر پہِلی اتے دُۄسری کِسم دِییاں سمسِّیاواں پُۄری ترہاں ساڈے وسّ تۄں باہر ہن۔ تِیسری کِسم دِییاں وِچّۄں کُجھ نُۄں اسِیں ذرُۄر نجِٹھّ سکدے ہاں اتے آپݨی پرسنّتا وِچّ وادھا کر سکدے ہاں۔

اِسے کرکے ہر وکت اتے ہر دھرم دے مۄڈھی مہاں-پُرکھاں اتے سمیں دے سِیاݨِیاں نیں اِنسان نُۄں نِجّی سمسِّیاواں نُۄں نجِٹھّݨ لئی ہی ودھّ سِکھِّیاواں دِتِّییاں ہن۔ پُۄربی مہاں-پُرکھاں نیں مُکھّ تَۄر ’تے ادھِیاتمواد نُۄں اِنہاں سِکھِّیاواں دا آدھار بݨائِیا ہَے اتے پچھّم والِیاں نیں پدارتھواد نُۄں۔ اِکّۄ مںتّو لئی اڈّ-اڈّ یتن ہۄئے ہن اتے اُہ وی بہُتا کرکے وِرۄدھابھاسی۔ پر پِچھلے چھے-ستّ دہاکِیاں تۄں اِس کمّ واستے پچھّمی منۄ-وِگِیانِییاں نیں پُۄربی مہاں-پُرخاں دِییاں سِیاݨپاں نُۄں کھُلّہے من نال اپݨائِیا ہَے۔ اجّ اُہ وی دی گلّ کر رہے ہن اتے ورتمان پچھّمی کھۄجاں اتے سناتنی پُۄربی سِیاݨپاں دا سُمیل کر رہے ہن۔ اِس سُمیل دے مُۄل تتّ اِہ ہن:

- پرسنّتا باہری پْراپتِییاں تۄں کِتے ودھّ ساڈے نِجّی سُدھاراں اُتّے نِربھر ہَے۔

- اِہ کۄئی مِتھی ہۄئی مںذِّل نہِیں جِتھّے پہُںچّ کے اِہ کِسے اِنام دے رُۄپ وِچّ سانُۄں مِل جاݨی ہَے۔ اِس واستے نِرںتّر اتے اُمر-بھر دِییاں کۄشِشاں دی ذرُۄرت ہَے۔

- جِیون سُکھّاں اتے دُکھّاں دا مِشرݨ ہَے۔ وادھے-گھاٹے اتے کِسماں دے پھرکاں نال اِہ سبھ نُۄں درپیش ہن۔ دۄہاں نُۄں کھِڑے-متھّے جرنا پرسنّتا دی اِکّ سٹیج ہَے۔ اِہ وِچار سارِیاں ولّۄں پروان ہَے۔

- اِس واستے سرِیرک کسرت واںگ ہر اِکّ نیں آپۄ-آپݨِییاں کۄشِشاں کرنِییاں ہن۔

اِسے کرکے اِس نُۄں وِئکتِیگت تںدّرُستی دے ناں ہیٹھ پْرچارِیا جا رِہا ہَے۔ UNO وی اِس وِچاردھارا نُۄں اُتشاہِت کر رہی ہَے اتے آپݨِییاں سالانا وِشو پرسنّتا رِپۄرٹاں وِچّ اِس دی کھاس چرچا کردی ہَے۔

ہر اِنسان سمیں ستھان دِییاں پْرستھِتِییاں انُسار آپۄ آپݨے دھرم-گْرںتھّاں دِییاں سِکھِّیاواں اُتّے امل کرکے اِس وِچّ وادھا کر سکدا ہَے۔ کِئُںکِہ اِنہاں سارِیاں دا آدھار اِکّۄ سچّ ہَے اتے اِہ سارے اِکّۄ جِہے سداچارک نِئماں اتے کدراں-کِیمتا دا پْرچار کردے ہن۔ اِسے کرکے پںجّابی پاٹھکاں نُۄں سمبّۄدھِت اِس لیکھ دا آدھار گُرباݨی نُۄں بݨائِیا گِیا ہَے۔ گُرباݨی وِچّ سانُۄں دۄ کِسم دِییاں وِچاردھاراواں مِلدِییاں ہن۔ پہِلی انُسار سبھ کُجھ پْرماتما دی اِچھّا انُسار ہُںدّا ہَے٬ اِنسان دے ہتھّ-وسّ کُجھ وی نہِیں۔ ہر منُکھّ پہِلاں ہی نِردھارت ہۄ چُکّی تکدِیر انُسار جِیون جِئُںدا ہَے٬ کرم کردا ہَے اتے دُکھّ-سُکھ بھُگتدا ہۄئِیا اِس دُنِییاں تۄں چلا جاںدا ہَے۔ تکدِیر بدلدی نہِیں کِئُںکِہ اِہ کرم-سِدھاںت دے سخت اتے بے-لِہاذ کانُۄن انُسار بݨدی ہَے۔ دُۄسری انُسار سانُۄں اُدّم٬ کِرت اتے کرم کرن دِییاں سِکھِّیاواں دِتِّییاں جاںدِییاں ہن۔ منُکھّی جنم دا لاہا لَیݨ لئی پْریرِیا جاںدا ہَے۔ آپݨے اَۄگُݨاں اتے وِکاراں دا تِیاگ کرن دِییاں سِکھِّیاواں دِتِّییاں جاںدِییاں ہن۔ کُمتّ چھڈّ کے سُمتّ نُۄں گْرہِݨ کرن اتے من دِییاں مَیلھاں لاہُݨ دے سادھن سمجھائے جاںدے ہن۔ منُکھّ وِچ پْرماتما نال مِلاپ کرن دی پْرتِبھا ہۄݨ دی تسلّی دِتّی جاںدی ہَے۔ سانُۄں اِہ دۄویں وِچاردھاراواں پْرسپر وِرۄدھی لگّدِییاں ہن۔ پر اِنہاں دی اۄپری وِرۄدھتا پِچھّے چھُپی سہِہۄںد اِس گُجھّے بھید دا پْرگٹاوا کردی ہَے کِہ ساڈی تکدِیر اتے ساڈِییاں وِئۄںتاں (تدبِیراں) دا آپس وِچ اٹُٹّ سبںدھّ ہَے۔ اِہ دۄویں اِک دُۄجی دِییاں پُۄرک ہن اتے ساڈے جِیون وِچّ نالھۄ-نالھ لاگُۄ ہُںدِّییاں ہن۔

سکاراتمِک منۄوِگِیان دے سںسّار-پْرسِدھّ بانی (1998 وِچّ) ڈا. مارٹِن سَیلِگمَین اتے اُس دی ٹِیم نیں پرسنّتا دا اِک پھارمُۄلا بݨائِیا ہَے جِس انُسار ساڈے جِیون دِییاں گھٹناواں دۄ پْرکار دِییاں ہن: ’ابدل‘ اتے ’بدل’۔

پرسنّتا = (سَیٹّ پُیائِںٹ + ذِںدّگی دے ہالات) + کۄشِشاں

اِس پھارمُۄلے انُسار ساڈی پرسنّتا تِنّ گلّاں اُتّے نِربھر ہَے۔ ساڈے جِیون دا سَیٹّ-پُیائِںٹ٬ ساڈے جِیون دے ہالات اتے ساڈِییاں کۄشِشاں۔ سَیٹّ-پُیائِںٹ ساڈی پرسنّتا دے پَیمانے دا اِکّ پدھّر ہَے جۄ ساڈے کدّ واںگ کُدرت ولّۄں پہِلاں ہی نِسچِت ہَے٬ جِویں کِہ کِسے نیں سُبھاء پکھّۄں آم کرکے کھُش رہِݨا ہَے اتے کِسے نیں دُکھی۔ دُۄجے نمبّر ’تے ساڈے ذِںدّگی دے ہالات ہن٬ جِویں کِہ ساڈا دیش٬ دھرم٬ ماتا-پِتا٬ بُدھّی آدِ۔ پہِلِییاں دۄویں گلّاں ’ناں بدل‘ سکݨ-یۄگ ہن۔ تِیجے نمبّر ’تے ساڈے اُپرالے ہن جِنہاں نال اسِیں ’بدل‘ سکݨ-یۄگ گلّاں نُۄں بدل سکدے ہاں۔ اِسے ٹِیم دی املی تَۄر ’تے لاہیوںدّ اِکّ ہۄر کھۄج اِہ ہَے کِہ اسِیں آپݨے جِیون دے سَیٹّ-پُیائِںٹ اتے ذِںدّگی دے ہالاتاں تۄں بہُتے دُکھی نہِیں ہُںدّے۔ کِئُںکِہ منُکھّی سُبھاء کرکے اسِیں اِنہاں نال سمجھَۄتا کر لَیںدے ہاں۔ اسِیں آپݨے کدّ-بُتّ٬ ماتا-پِتا٬ دیش٬ دھرم اتے سُبھاء نُۄں چھیتی سوِیکار کرکے آپݨے جِیون نُۄں اِنہاں انُسار ڈھالھ لَیںدے ہاں۔ پر ’بدل‘ سکݨ-یۄگ ستھِتِییاں نُۄں بدلݨ دِییاں کۄشِشاں ناں کرنا ساڈی خُشی وِچّ وڈّی رُکاوٹ ہَے۔ کۄشِساں ناں کرن دا کارن٬ ساڈِییاں لا-پرواہِییاں اتے ساڈی آلس ہَے۔ اِنہاں کرکے کھُںجھّائے سُدھار اتے وِکاس دے مَۄکِیاں نُۄں ساڈا اچیت من رِکارڈ کردا رہِںدّا ہَے جِس نال ساڈے اںدّر جھۄرے٬ پچھتاوے اتے آتم-گِلانی پَیدا ہُںدّی رہِںدّی ہَے۔ جۄ پرسنّتا دی وڈّی دُشمݨ ہَے۔

کُدرت نیں ساڈے وِچّ پْرتِبھا پائی ہَے۔ اُس دا وِکاس اتے اُپیۄگ سانُۄں آپ کرنا پَیںدا ہَے۔ ڈَیم دے پِچھّے اِکٹھّے کِیتے پاݨی وِچّ اتھاہ سمرتھّا ہُںدّی ہَے٬ پر اِہ بِجلی دی شکتی مشِیناں وِچّۄں لںگھّ کے ہی پَیدا کر سکدا ہَے۔ اِسے ترہاں پرسنّتا سِرپھ پڑھن-پڑھائُݨ جاں کیول گِیان ہاسل کرن نال ہی نہِیں مِلدی٬ اِس دی پراپتی واستے دْرِڑ اِرادے٬ سُچیت ہۄ کے٬ سُہِرد ڈھںگّ نال اُمر-بھر کُجھ سُچجِّییاں کاروائیِیاں کردے رہِݨا ذرُۄری ہَے۔ اُداہرن وجۄں کُجھ اِہ ہن: سادھنا٬ سوِیکارتا٬ کھِما٬ سبر-سںتّۄکھ٬ نرمائی٬ چںگّی سِہت اتے چںگّی سںگّت ہن۔ مہامپُرکھ سانُۄں اِنہاں کاروائیِیاں واستے پْریردے ہی اِس کرکے ہن کِئُںکِہ اُہ جاݨدے ہن کِہ ساڈے وِچّ بہُت کُچھ بدل سکݨ دی کُدرتی سمرتھّا ہَے۔

اِس دے نال اسِیں اِہ وی سمجھݨا ہَے کِہ کِہڑِییاں گلّاں ’ناں بدل‘ سکݨ-یۄگ ہن اتے کِہڑِییاں ’بدل‘ سکݨ-یۄگ ہن۔ اِنہاں دے فرک نُۄں سمجھݨ لئی آپݨی بُدھّی اتے وِویک نُۄں وی ورتݨا ہَے اتے ارداس وی کرنی ہَے۔ اِس دا اِکّ بہُت ودھِییا نمُۄنا ’شانتی پریئر‘ ہَے جۄ اِس ترہاں ہَے:

“سچّے پاتشاہ! سانُۄں ہر اُس ستھِتی نُۄں جرن دی سہِݨشِیلتا بخش جِس نُۄں اسِیں بدل نہِیں سکدے پر جِس ستھِتی نُۄں اسِیں بدل سکدے ہاں٬ اُس نُۄں بدل سکݨ دا ہَۄںسلا اتے بل بخش٬ اتے نال ہی دۄہاں کِسماں دِییاں ستھِتِییاں وِچ فرک سمجھݨ دی سُمتّ وی۔”

ساڈی سِیاݨپ پہِلی کِسم دِییاں ستھِتِییاں نُۄں سوِیکارن اتے دُۄسری کِسم دِییاں نُۄں سُدھارن وِچّ ہَے۔ اِس سارے وِچار دا سار-تتّ اِہ ہَے کِہ ساڈا جِیون بھاویں مُکھّ تَۄر ’تے ساڈی تکدِیر دا ورتارا ہَے پر اِس وِچ ساڈِییاں کۄشِشاں٬ مِہنتاں اتے تدبِیراں بہُت ہی سُکھاواں کمّ کردِییاں ہن۔ اِس لئی پرسنّتا دی پْراپتی ساڈی تکدِیر ’جاں‘ تدبِیر نہِیں٬ بلکِہ اِہ ساڈی تکدِیر ’اتے‘ تدبِیر ہَے۔ اسِیں دۄہاں دے دائِرے نُۄں سمجھ کے٬ دۄہاں وِچّ سںتُّلن رکھّدے ہۄئے نِرںتّر اتے پُرذۄر کۄشِشاں کردے رہِݨا ہَے۔

*****