منُکھّ مُۄل رُۄپ وِچّ وِکاس کیںدرِت ہَے۔ ہۄر چںگّا٬ ہۄر سۄہݨا ,ہۄر کھُشہال ہۄݨا ہر وِئکتی دا سُپنا ہَے۔ اُہ اجۄکی ستھِتی نالۄں ہۄر ودھِییا ستھِتی وِچّ آئُݨا چاہُںدّا ہَے۔ ہۄر چںگّی سِہت , ہۄر ودھیرے دھن٬ ہۄر ذِیادا سُکھّ سہُۄلتاں٬ ہۄر ودھِییا واتاورݨ اتے ودھیرے کھُشِییاں دی اُسنُۄں لگاتار بھالھ رہِںدّی ہَے۔ اجّ سارا سںسّار اِکّ پِںڈّ بݨ چُکّا ہَے اتے سںسّار دے وکھّ وکھّ کۄنِیاں وِچلے آرتھِک٬ سماجِک٬ واتاورݨِک پکھّ اِںٹرنَیٹّ اُسنُۄں گھر بَیٹھے نُۄں ہی دسّ رِہا ہَے۔ جدۄں وی کِدھرے جاݨا اُسدی یۄگتا اتے سمرتھّا وِچّ آئُںدا ہَے ,اُہ ستّ بِگانے مُلکاں ولّ وی ہۄر چںگّے دی آس وِچّ دَۄڑدا ہَے۔ اتے پرواسی بݨ بَیٹھدا ہَے۔ اُںجھ تاں شُرُۄ تۄں ہی پرواس منُکھّی اِتِہاس دا اِکّ انِکھّڑواں اںگّ رِہا ہَے۔ سدھارن شبداں وِچّ٬ رۄذی-رۄٹی٬ چںگّے بھوِکھّ جاں سُرکھِّیا دی بھال وِچّ آپݨی جنم بھُۄمی نُۄں چھڈّ کے کِسے دُۄجے دیش جاں پْردیش وِچّ جا کے وسݨ نُۄں 'پرواس' کِہا جاںدا ہَے۔ پُراݨے سمِیاں وِچّ لۄک بھۄجن دی بھال وِچّ اِکّ تھاں تۄں دُۄجی تھاں جاںدے سن٬ پر اجۄکے سمیں وِچّ پرواس دے ارتھ اتے کارن بدل گئے ہن۔ اجّ اِہ کیول ذرُۄرت نہِیں٬ سگۄں اِکّ رُجھان وی بݨ چُکِّیا ہَے۔

پرواس دے مُکھّ کارن (Causes of Migration) :- لۄکاں دے وِدیشاں ولّ جاݨ دے کئی کارن ہن٬ جِنہاں نُۄں مُکھّ تَۄر 'تے ہیٹھ لِکھے بھاگاں وِچّ وںڈِّیا جا سکدا ہَے:

* آرتھِک مجبُۄرِییاں:(Economic Reasons) بیرُذگاری اتے گھٹّ آمدن پرواس دا سبھ تۄں وڈّا کارن ہَے۔ چںگّی کمائی اتے آرتھِک کھُشہالی لئی لۄک وِکست دیشاں (جِویں کَینیڈا٬ امرِیکا٬ آسٹْریلِییا) ولّ رُکھ کردے ہن۔

* اُچیری وِدِّیا: (Higher Study):- وِدِیارتھی ودھِییا پڑھائی اتے اںتّرراشٹری پدھّر دِییاں ڈِگرِییاں ہاسل کرن لئی وِدیش جاںدے ہن۔

* جِیون پدھّر (Lifestyle): وِدیشاں وِچّ مِلݨ والِییاں بِہتر سِہت سہُۄلتاں٬ ساف واتاورݨ اتے کانُۄن وِوستھا وی لۄکاں نُۄں آکرشِت کردی ہَے۔

* راجنِیتِک کارن (Political Reasons):- کئی وار دیش دے اںدّرُۄنی ہالات جاں اسُرکھِّیا دی بھاونا وی لۄکاں نُۄں دیش چھڈّݨ لئی مجبُۄر کر دِںدّی ہَے۔

پںجّاب اتے پرواس (Punjab and Migration):- پںجّابِییاں دا پرواس نال گُۄڑھا رِشتا ہَے۔ پںجّابی سُبھاء تۄں ہی اُدّمی اتے جۄکھم لَیݨ والے ہُںدّے ہن۔ پر پِچھلے کُجھ دہاکِیاں تۄں پںجّاب وِچّ پرواس اِکّ ہڑھ واںگ آئِیا ہَے۔ ہر سال لکھّاں نَۄجوان 'سٹڈّی وِیذا' دے راہِیں وِدیش جا رہے ہن۔ اِسنُۄں 'بْرین ڈرین' (Brain Drain) کِہا جاںدا ہَے٬ جِسدا ارتھ ہَے کِہ ساڈی بُدھِّیجِیوی اتے مِہنتی نَۄجوان پِیڑھی آپݨا ہُنر دُۄجے دیشاں نُۄں دے رہی ہَے۔

کھاس تَۄر تے جدۄں پںجّاب دی گلّ آئُںدی ہَے تاں اُپرۄکت کارناں دے نال نال کُجھ ہۄر کارن وی ہن٬ بھاویں اِہ گَۄݨ ہۄݨ, بھاویں چھۄٹے٬ پر اِہناں دا کُجھ مہتّو جرُۄر ہَے -

* سٹیٹس سِمبّل (Status Symbol):- پِچھلے کُجھ دہاکِیاں تۄں وِدیش جاݨا اِکّ سٹیٹس وی بݨ گِیا۔ کُجھ آرتھِک تَۄر تے چںگّے پرِواراں دے نَۄجوان لڑکے لڑکِییاں سِرپھ "باہر والے" اکھوائُݨ لئی وی وِدیشاں دا رُخ کردے ہن ۔ جِویں اںگّریذی نِجّی سکُۄلاں وِچ بچّے نُۄں پڑھن لائُݨا اتے مہِںگِّییاں اکَیڈمِییاں تۄں کۄچِںگّ دِوائُݨی سٹیٹس سِمبّل ہَے٬ بِلکُل اِسے تراں باہرلے دیش وِچ مُںڈّا جاں کُڑی دا ہۄݨا اِکّ سٹَیںڈرڈ بݨ گِیا ہَے۔

* کمّ دے ستِکار دا پْربھاو (Effect of work dignity):- پںجّاب دے نَۄجوان جدۄں پڑھ لِکھ جاںدے ہن تاں اُہ سِرپھ ودھِییا نَۄکری (White Collared Job) ہی کرنی چاہُںدّے ہن اتے اُہ وی ودھِییا تنکھاہ اتے ستِکار والی ۔ پںجّاب وِچّ سرکاری اتے نِجّی کھیتر دۄہاں دا بُرا ہال ہَے۔ سرکاری نَۄکرِییاں نِکلدِییاں ہی نہِیں٬ جے کدی نِکلݨ وی تاں اُتھّے رِشوت اتے سِپھارش اسلی ہکّدار نُۄں پِچھّے دھکّ دِںدِّییاں ہن۔ نِجّی کھیتر وِچّ کمّ جِیادا کروائُںدے ہن ۔ ہتھِّیں کِرت تۄں ہُݨ پںجّابی کِنارا کرن لگّے ہن۔ اُہناں وِچ ہُکم چلائُݨ دی بِرتی ہُکم منّݨ نالۄں کِتے بھاری ہَے۔ اِہ جاݨدِیاں ہۄئِیاں کِہ باہرلے دیشاں وِچّ کِرت دی کِسم وِئکتی دا سٹیٹس نہِیں بݨائُںدی۔ اتے سارے کامے ودھِییا تنکھاہ اتے ودھِییا سنمان پْراپت کردے ہن٬ پںجّابی نَۄجوان وِدیشاں وِچّ ہر اُہ کمّ کرن لئی تِیار ہۄ جاںدے ہن جِہڑا اُہ بھارت وِچّ کدے وی کرن نُں سہِمت نہِیں سن۔

* نشِیاں تۄں بچاء :-اِہ گلّ اۄپری لگّ سکدی ہَے٬ ہۄ سکدا ہَے ,بہُتے اِس نال سہِمت وی ناں ہۄݨ۔ پر اِس وِچّ کُجھ ہدّ تکّ سچائی ہَے۔ ساڈے اِکّ بیٹے دے دۄست دے واکپھکار کُجھ سمان پھڑائُݨ ساڈے گھر پُجّے۔ اِہ جٹّاں دے پرِوار وِچۄں سن٬ جِہناں کۄل کاپھی جمِین وی ہَے۔ بڑی وڈّی گڈّی تے آئے سن۔ میری سْری متی جِیں نیں سہِج سُبھاء ہی پُچھّ لِیا٬ "اںکّل٬ تُسِیں آپݨے بیٹے نُۄں باہر کِئۄں بھیجِیا۔ اِتھّے سبھ کُجھ تاں ہَے گھر !!!" چِٹّی داڑھی والے بذُرگ بۄلے ,"پُتّ اُتھّے کمّ کرنگے تاں گھٹّۄ گھٹّ نشِیاں تۄں تاں بچے رہِݨگے۔ اِتھّے کۄئی بھرۄسا نہِیں ۔" سۄ بھاوے اِہ ہر گھر دا کِسّا نہِیں٬ پر کُجھ ہدّ تکّ اِہ وی اِک کارن ہَے کِئُںکِہ ماپے جاݨدے ہن کِہ وِدیش وِچ کمّ کرن بِناں سردا نہِیں اتے کمّ چ ڈُبّے نشے ولّ نہِیں آ سکدے۔

* چںگّے رِشتے دی تاںگھ (For Better Spouse):- پںجّاب وِچّ نَۄجوان مُںڈّے کُڑِییاں لئی چںگّا رِشتا مِلݨا بڑا اَۄکھا ہۄ چلِّیا اے۔ ذمِیناں گھٹّ نیں۔ نَۄکری وِچّ تنکھاہ جِیادا نہِیں اتے آپݨا بِجنَیس کرن دی ہِمّت نہِیں۔ پر جے مُںڈّا باہر گِیا ہۄئِیا ہۄوے٬ اِہ اِکّ "وڈّی ڈِگری"سابت ہُںدّی ہَے اتے گھٹّ پڑھے لِکھے٬ رںگّ رُۄپ وِچ اَۄست ہی ,ودھّ اُمراں والے وی اِس ڈِگری نال سۄہݨِییاں اتے پڑھِییاں لِکھِییاں کُڑِییاں لَیݨ وِچ کامیاب ہۄ جاںدے ہن۔ دُۄسرے پاسے جے لڑکی باہر گئی ہۄئی ہَے٬ پھیر اُس لئی سۄہݨا ور لبھّݨا سَۄکھا ہۄ جاںدا ہَے ورنا لڑکی والِیاں نُۄں ودھّ داج دا ڈر چِمبّڑِیا رہِںدّا ہَے۔ اَۄست گھراں دِییاں لڑکِییاں آئیِلٹس پاس کرکے ودھِییا بَیںڈّ لَے کے مُںڈّے والِیاں دے کھرچے تے باہر سٹڈّی وِیذے تے جاںدِییاں ہن۔ مُںڈِّیاں تۄں لۄڑ جِنّے بَیںڈّ ہی نہِیں بݨدے٬ دۄہاں دھِراں دی لۄڑ اِکّ دُۄجے تۄں پُۄری ہۄ جاںدی ہَے۔ لڑکی والے کھرچ تۄں بچ جاںدے ہن٬ اگلِیاں دا مُںڈّا باہر نِکل جاںدا ہَے۔

ہر اِکّ ورتارے دے چںگّے تے ماڑے دۄوے پکھّ ہُںدّے ہن۔ آپاں دۄویں پکھّاں تے وِچار کراںگے۔

پرواس دے سکاراتمک پکھّ (Positive Impacts):-

آرتھِک سُدھار: پرواسِییاں ولّۄں بھیجِیا گِیا پَیسا (Remittances) ناں سِرف اُنہاں دے پرِواراں دی ہالت سُدھاردا ہَے٬ سگۄں دیش دی آرتھِکتا وِچّ وی یۄگدان پائُںدا ہَے۔

سبھِّیاچارک ساںجھ: جدۄں لۄک دُۄجے دیشاں وِچّ جاںدے ہن٬ تاں اُہ آپݨا سبھِّیاچار٬ کھاݨا اتے بھاشا وی نال لَے کے جاںدے ہن٬ جِس نال پںجّابی سبھِّیاچار دا وِشو پدھّر 'تے پسار ہۄئِیا ہَے۔

نوِیں تکنِیک: وِدیشاں تۄں واپس آئُݨ والے لۄک آپݨے نال نوِیں سۄچ اتے تکنِیک لَے کے آئُںدے ہن۔

سۄچ وِچّ دھرم نِرپکھّتا دا وادھا :- اِس گلّ وِچّ کۄئی دۄ راواں نہِیں کِہ باہرلے دیش چ کُجھ سماں رہِݨ تۄں بائد دھارمِک کٹّڑتا٬ جاتی واد آدِ ورگِییاں سَۄڑِییاں بِرتِییاں تۄں کُجھ چھُٹکارا مِلدا ہَے۔ وکھّ وکھّ نسلاں دے سبھِیاچاراں دے لۄکاں وِچّ وِچرن نال دھرم نِرپکھّتا آئُںدی ہَے۔ اِنسانِیئت دا بھاو وی ودھدا ہَے۔ اِہ بہُت ودھِییا تبدِیلی ہَے۔

پرواس دے نکاراتمک پکھّ (Negative Impacts):-

رِشتِیاں وِچّ دُۄری:- سِرپھ وِچھۄڑا ہی اِکّلا درد نہِیں ہَے۔ جِئۄ جِئۄ پرواس دا سماں ودھدا جاںدا ہَے٬ رِشتِیاں وِچّ دُۄری ودھݨ لگّدی ہَے۔ پرواس کارن پرِوار ٹُٹّ رہے ہن۔ ماپے پِچھّے اِکلّے رہِ جاںدے ہن اتے آپݨی اَۄلاد دی اُڈِیک وِچّ بِردھ ہۄ جاںدے ہن۔ سرِیرک اتے مانسِک بِمارِییاں دا ساہمݨا کردے ہن۔

سبھِیاچارک نِگھار : دُۄجی جاں تِیجی پِیڑھی جۄ وِدیشاں وِچّ جمّدی ہَے ,اُہ آپݨی ماں بۄلی اتے وِرسے تۄں ٹُٹّ جاںدی ہَے۔

مانسِک تݨاء :- وِدیشاں وِچّ جا کے سَیٹّ ہۄݨا آسان نہِیں ہَے۔ اُتھّے بھاری کمّ٬ مَۄسم دی تبدِیلی٬ اِکلّتا نَۄجواناں وِچّ ڈِپرَیشن دا کارن بݨدی ہَے۔

پُۄںجی دا نِکاس :- پڑھائی دے نام تے ارباں رُپئے ہر سال پںجّاب تۄں باہر جا رہے ہن جِس نال سُۄبے دی آرتھِکتا کمذۄر پَے رہی ہَے۔

اِکّ سںکھّیپ جِہی جھلک اںکّڑِیاں ولّ مارن نال ہالات ہۄر ودھیرے سپشٹ ہۄ سکدے ہن ۔ اِتھّے پںجّاب وِچّ پرواس (Migration) دے اںکّڑِیاں دا ویروا ہَے٬ جۄ دۄ مُکھّ پہِلُۄیاں نُۄں درسائُںدا ہَے: پںجّاب تۄں وِدیشاں ولّ پرواس (Outward Migration) اتے دُۄجے سُۄبِیاں تۄں پںجّاب ولّ پرواس (Inward/Reverse Migration)۔

1. پںجّاب بنام وِدیش (Outward Migration) :- اِہ رُجھان مُکھّ تَۄر 'تے نَۄجواناں اتے وِدِیارتھِییاں دا ہَے جۄ پڑھائی اتے رُذگار لئی وِدیش جا رہے ہن۔ وِدیش مںتّرالے اتے وکھّ-وکھّ سرویکھݨاں دے انُماناں انُسار٬ 2016 تۄں 2021 درمِیان پںجّاب اتے چںڈِّیگڑھ تۄں لگبھگ 9.84 لکھّ لۄک وِدیش گئے۔ اِہناں وِچّۄں لگبھگ 3.79 لکھّ وِدِیارتھی سن اتے 6 لکھّ ورکر سن۔ پںجّابِییاں دی پہِلی پسںدّ کَینیڈا رہی ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا آسٹْریلِییا٬ یُۄ.کے. (UK), امرِیکا اتے دُبئی (UAE) وی مُکھّ ٹِکاݨے ہن۔ اِکّ رِپۄرٹ مُتابک٬ کَینیڈا وِچّ اںتّرراشٹری وِدِیارتھِییاں وِچّۄں اِکّ وڈّا ہِسّا پںجّاب تۄں ہُںدّا ہَے۔ 2022 وِچّ سِرف کَینیڈا جاݨ والے پںجّابی وِدِیارتھِییاں دی گِݨتی 1.36 لکھّ دے کرِیب دسّی گئی سی۔ پںجّاب کھیتِیباڑی یُۄنِیورسِٹی (PAU) دے اِکّ ادھِئَن مُتابک٬ پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّۄں ہر سال ہذاراں نَۄجوان وِدیش جا رہے ہن۔ اںدّاذن 13-15% پیںڈُۄ گھراں وِچّۄں گھٹّۄ-گھٹّ اِکّ جِیء وِدیش وِچّ ہَے۔

2. پںجّاب بنام دُۄجے سُۄبے (Inward Migration):- اِس نُۄں "اُلٹا پرواس" (Reverse Migration) وی کِہا جاںدا ہَے۔ جِتھّے پںجّابی نَۄجوان باہر جا رہے ہن٬ اُتھّے ہی دُۄجے سُۄبِیاں دے مذدُۄر پںجّاب آ رہے ہن۔ پُراݨے اںکّڑِیاں (2011 دی مردمشُماری) اتے ہالِییا انُماناں مُتابک٬ پںجّاب وِچّ دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے پْرواسِییاں دی گِݨتی 25 لکھّ (2.5 مِلِیئن) تۄں ودھّ ہۄݨ دا انُمان ہَے۔ اِہ پرواسی مُکھّ تَۄر 'تے بِہار٬ اُتّر پْردیش (UP), جھارکھںڈّ اتے پچھّمی بںگّال تۄں آئُںدے ہن۔ لُدھِیاݨا ورگے اُدیۄگِک شہِراں وِچّ پْرواسی آبادی بہُت ذِیادا ہَے۔ کئی رِپۄرٹاں انُسار٬ لُدھِیاݨا دی کُلّ ورکپھۄرس (Workforce) دا 50% تۄں 70% ہِسّا پْرواسی مذدُۄراں دا ہَے۔ پںجّاب دی کھیتی (جھۄنا لوائی) اتے اُساری (Construction) دا کمّ لگبھگ پُۄری ترہاں پْرواسی مذدُۄراں 'تے نِربھر ہۄ چُکّا ہَے۔

1. پرواس (Out-Migration) دا پںجّاب اُتّے پْربھاو پںجّابِییاں دا وِدیشاں (کَینیڈا٬ امرِیکا٬ آسٹْریلِییا٬ یُۄ.کے. آدِ) ولّ جاݨ دا رُجھان بہُت پُراݨا ہَے٬ پر پِچھلے کُجھ دہاکِیاں وِچّ اِس نیں اِکّ "ہڑھ" دا رُۄپ دھارن کر لِیا ہَے۔

چںگّے پْربھاو (Positive Impacts)

آرتھِک مذبُۄتی (Remittances): وِدیشاں وِچّ وسدے پںجّابی آپݨی کمائی دا وڈّا ہِسّا پںجّاب بھیجدے ہن۔ اِس نال بہُت سارے پرِواراں دا جِیون پدھّر اُچّا ہۄئِیا ہَے اتے گرِیبی گھٹی ہَے۔

پِںڈّاں دا وِکاس: اَین.آر.آئی. (NRIs) بھراواں نیں پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ کھیڈ سٹیڈِیئم٬ سکُۄل٬ ہسپتال٬ گیٹ اتے دھارمِک ستھان بݨوائُݨ وِچّ وڈّا یۄگدان پائِیا ہَے۔

وِشو پدھّری پہُںچّ: پںجّابی سبھِّیاچار٬ کھاݨا اتے سںگِّیت اجّ پُۄری دُنِییا وِچّ مشہُۄر ہۄ گِیا ہَے۔ پرواس کارن پںجّابِییاں نیں اںتّرراشٹری راجنِیتی اتے وپار وِچّ آپݨی وکھّری پچھاݨ بݨائی ہَے۔

ماڑے پْربھاو (Negative Impacts)

بْرین ڈرین (Brain Drain): پںجّاب دا سبھ تۄں وڈّا نُکسان "بَۄدھِک ہِجرت" ہَے۔ پڑھے-لِکھے٬ ہُشِیار اتے کابل نَۄجوان وِدیش جا رہے ہن٬ جِس کارن پںجّاب وِچّ یۄگ لِیڈرشِپ اتے ہُنر دی کمی ہۄ رہی ہَے۔

آرتھِک لُٹّ (Capital Drain): پہِلاں لۄک پَیسا کمائُݨ جاںدے سن٬ پر ہُݨ "سٹڈّی وِیذا" دے نام 'تے ارباں رُپئے پھِیساں دے رُۄپ وِچّ پںجّاب تۄں باہر جا رہے ہن۔ ماپے ذمِیناں ویچ کے بچِّیاں نُۄں باہر بھیج رہے ہن۔

کارۄباری جۄکھِم (Enterepreneur Risks):- جدۄں کارۄباری اتے اُدّمی وِئکتی وی آپݨے بچِّیاں نُۄں باہر بھیج دِںدّے ہن٬ تاں پِچھّے اُہناں دے اُدّم نُۄں وڈّا جھٹکا لگّدا ہَے۔ اُسدے گھاٹے وِچ جاݨ اتے ہَۄلی ہَۄلی کھتم ہۄݨ دے چاںس ودھّ جاںدے ہن۔

سماجِک اِکلّاپݨ (Social Isolation): پِچھّے رہِ گئے بذُرگ ماپے اِکلّتا دا سںتّاپ بھۄگ رہے ہن۔ پِںڈّاں وِچّ وڈِّییاں کۄٹھِییاں کھالی پئیِیاں ہن اتے سامبھ-سمبھّال کرن والا کۄئی نہِیں ہَے۔

رِشتِیاں وِچّ تݨاء :- پتی پتنی وِچۄں اِکّ وِدیش گِیا ہۄوے تاں آپسی تݨاء ودھّ جاںدا ہَے۔ کئی واری شکّ کئی واری سچّ اِہناں رِشتِیاں وِچ درار پَیدا کردے ہن۔

جنسںکھِّیا اسںتُّلن: نَۄجواناں دے جاݨ کارن پںجّاب وِچّ بذُرگاں دی گِݨتی ودھ رہی ہَے۔ جیکر اِہ رُجھان جاری رِہا٬ تاں پںجّاب جلدی ہی اِکّ "بِردھ آشرم" ورگا بݨ سکدا ہَے۔

بھاشا٬ دھرم اتے سبھِیاچار نُۄں وڈّا جھٹکا :- اِس نُکسان نُۄں اسِیں سبھ تۄں وڈّا نُکسان آکھ سکدے ہاں۔ پںجّابی بھاشا سِکھّی اتے پںجّابی سبھِیاچار پکھّۄں اسِیں بہُت جِیادا پِچھّے جا رہے ہاں۔ وِدیشاں وِچّ بیشکّ بہُت کۄشِشاں ہۄ رہِییاں ہن پںجّابی بھاشا اتے آپݨے سبھِّیاچار نُۄں جِئُںدا رکھّݨ لئی۔ سِکھّی نُۄں سمبھّالݨ لئی گُردُیارے وی آپݨا یتن کر رہے ہن۔ بیشکّ اِہ سبھ سںگّٹھِت نہِیں ہَے , ناں ہی اِہ لۄڑ پُۄرِییاں کرن والے ہن۔ ماہِراں دا اںدّاجا ہَے کِہ تِیسری پِیڑھی تے پُجّدے ہۄئے پںجّابی بھاشا اتے سبھِیاچار کِتاباں اتے سائیِٹاں تے ہی رہِ جاݨگے۔ گُردُیارِیاں نال ساڈے سںسّکار جُڑے ہۄئے ہن٬ اِسلئی رسماں پُۄرِییاں کرن کارن اِہ چلّدے رہِݨگے۔ پر باݨی دے ارتھ اتے گُرمتِ سِدھاںت اُس پِیڑھی نُۄں کِویں آ سکݨگے ???

2. اُلٹ پرواس (Reverse Migration) دا پْربھاو اُلٹ پرواس دے دۄ پہِلُۄ ہن: پہِلا٬ وِدیش گئے پںجّابِییاں دا واپس آئُݨا اتے دُۄجا٬ دُۄجے راجاں تۄں مذدُۄراں دا پںجّاب آئُݨا (جۄ کِہ پںجّابِییاں دے باہر جاݨ کارن پَیدا ہۄئے کھالِیپن نُۄں بھر رِہا ہَے)۔

پْرواسی پںجّابِییاں دی واپسی (NRIs Returning)

چںگّے پکھّ: کُجھ پںجّابی وِدیشی پُۄںجی اتے تکنِیک لَے کے واپس آ رہے ہن۔ اُہ اِتھّے کھیتِیباڑی پھارم٬ ہسپتال جاں اِںڈسٹری لگا رہے ہن٬ جِس نال رُذگار پَیدا ہُںدّا ہَے۔

ماڑے پکھّ/چُݨَۄتِییاں: بہُتے واپس آئُݨ والے لۄک اِتھّۄں دے بھْرِشٹاچار٬ پْردُۄشݨ اتے سِسٹم تۄں تںگّ آ کے دُبارا واپس وِدیش چلے جاںدے ہن۔ پکّے تَۄر 'تے واپسی دا رُجھان بہُت گھٹّ ہَے۔

دُۄجے راجاں تۄں آگمن (In-Migration from other states)

کِئُںکِہ پںجّابی نَۄجوان کھیتی اتے مذدُۄری دے کمّ چھڈّ کے وِدیش جا رہے ہن٬ اِس لئی اُتّر پْردیش٬ بِہار اتے ہۄر راجاں تۄں وڈّی گِݨتی وِچّ لۄک پںجّاب آ رہے ہن۔

آرتھِک لۄڑ: اِہ پرواسی مذدُۄر پںجّاب دی کھیتِیباڑی اتے اِںڈسٹری لئی رِیڑھ دی ہڈّی بݨ گئے ہن۔ اُنہاں تۄں بِناں کمّ چلائُݨا مُشکل ہَے۔

سبھِّیاچارک بدلاء: اِس نال پںجّاب دی ڈَیمۄگْراپھی (وسۄں دا ڈھاںچا) بدل رہی ہَے۔ پںجّابی بھاشا اتے سبھِّیاچار اُتّے ہِںدّی بھاشا دا پْربھاو ودھّ رِہا ہَے۔ لُدھِیاݨا اتے جلںدھّر ورگے شہِراں وِچّ اِہ بدلاء ساف دیکھݨ نُۄں مِلدا ہَے۔ اِہ نُکسان بہُت وڈّا ہَے۔

سماجِک تݨاء اتے اپرادھ :- پرواسی کِرتِییاں دی وڈّی گِݨتی کارن کئی کھیتراں وِچّ سماجِک تݨاء ودھدا ہَے۔ کُجھ رِپۄرٹاں انُسار اِس نال نشِیاں دی سمسِّیا اتے اپرادھ وی ودھے ہن۔

سِہت اتے سپھائی چُݨَۄتِییاں :- شہِری اتے پیںڈُۄ کھیتراں وِچّ وسّݨ والے اِہناں کِرتِییاں لئی سِہت اتے سپھائی دِییاں مُڈھلِییاں سہُۄلتاں دی کمی کارن چݨَۄتِییا پَیدا ہُںدِّییاں ہن۔

ستھانِک کامِیاں لئی مُکابلا :- ہالاںکِہ کھیتی وِچّ ستھانک مذدُۄراں دی کمی ہَے پر کُجھ کھیتراں وِچ گھٹّ اُجرتاں تے کمّ کرن دی پْروِرتی ستھانک مذدُۄراں لئی مُکابلا پَیدا کردی ہَے۔

سرۄتاں تے دباء :- ودھّدی آبادی کارن پاݨی٬ بِجلی اتے رِہائِش ورگے سرۄتاں تے دباء ودھّدا ہَے۔

پںجّاب دے پرواس کارن ہۄ رہے نُکسان نُۄں گھٹّ کرن دے اُپاء :- پںجّاب دے اِہناں نُکساناں نُۄں گھٹّ کرن لئی اِکّ بہُ-پکھّی رݨنِیتی دی لۄڑ ہَے۔

رُجگار دے مَۄکے پَیدا کرنا (Out Migration گھٹائُݨ لئی):-

ہُنر دے وِکاس اتے اُدّمتا وِچّ نَۄجواناں نُۄں ودھیرے پْریرِت کِیتا جاوے تاں کِہ اُہ سِرپھ نَۄکرِییاں تے ہی ناں رہِݨ۔ اُہناں نُۄں اتِ-آدھُنِک تکنِیکاں (IT, AI) اتے سنئت لئی ڈھُکویں ہُنر سِکھائُݨا ۔

اُدیۄگِک وِکاس (Industrial Development):- ,نویں اُدیۄگ ستھاپت کرن لئی نِویشکاں نُۄں آکرشِت کرنا اتے پںجّاب وِچ ودھِییا سنئتی ماہَۄل بݨائُݨا۔

کھیتی وِبھِنّتا (Crop Variation):-نَۄجواناں نُۄں کھیتی وِچّ لِیائُݨ لئی اِس نُۄں مُناپھے والا دھںدّا بݨائُݨا جِویں کِہ پْرۄسَیسِںگّ یُۄنِٹ٬ آرگَینِک پھارمِںگّ اتے کھیتی آدھارِت سٹارٹ اپس نُۄں اُتشاہِت کرنا۔

پْرشاشنِک سُدھار (Systemic Reforms):- نَۄجواناں دے باہر جاݨ دے مُکھّ کارناں وِچۄں اِکّ ماڑا سِسٹم اتے بھْرِشٹاچار ہَے۔ اِس نُۄں دُۄر کرن لئی پاردرشی اتے جِمّیوار پْرشاشن لاگُۄ کرنا ۔

کانُۄن وِوستھا وِچّ سُدھار :- لۄکاں وِچّ سُرکھِّیا دی بھاونا پَیدا کرن لئی کانُۄن وِوستھا نُۄں مجبُۄت کرنا۔

پرواسی کِرتی پْربںدھّن (In migration نُۄں سمبھّالݨ لئی):-

کِرتِییاں دی رجِسٹریشن اتے پْرماݨِکتا :- دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئُݨ والے مذدُۄراں دا پُۄرا رِکارڈ رکھّݨا اتے اُناں دے پِچھۄکڑ دی جاںچ کرنا تاں کِہ اپرادھاں نُۄں رۄکِیا جا سکے۔

سماجِک ساںجھ ;- ستھانک لۄکاں اتے کِرتِییاں وِچکار سماجِک ساںجھ نُۄں ودھائُݨ لئی پْرۄگرام چلائُݨا ۔

سماجِک اتے سبھِیاچارک سمبھّال :-

سِکھِّیا وِچّ سُدھار :- سِکھِّیا پْرݨالی نُۄں پُۄرن تَۄر تے رُذگار مُکھی اتے اںتّرراشٹری پدھّر تے مُکابلا کرن یۄگ بݨائُݨا۔

وِدیشاں چ وسّے پںجّابِییاں دا یۄگدان :- وِدیشاں وِچّ وسّے پںجّابِییاں (NRI) نُۄں پںجّاب دے وِکاس پْرۄجَیکٹاں جِویں کِہ سکُۄل٬ ہسپتال٬سٹارٹ اپس آدِ وِچّ پُۄںجی نِویش کرن لئی پْریرِت کرنا۔

اِہناں سُجھاواں تے امل کرکے پںجّاب ناں سِرپھ آپݨے کِیمتی منُکھّی سرۄت (Human Resources) نُۄں بچا سکدا ہَے سگۄں آپݨے وِکاس دی نِیںہ وی مجبُۄت کر سکدا ہَے۔

اںتّرراشٹری پرواس دِوس -18 دسمبّر :-

اںتّرراشٹری پرواس دِوس سانُۄں سںسّار وِچّ لکھّاں پرواسِییاں دے اݨمُلّے یۄگدان بارے چانݨا پائُںدا ہَے۔ اِس دِوس بارے جانݨ تۄں پہِلاں سںیُّکت راشٹر مائیِگْریشن ایجںسّی دی پرواسی دی پرِبھاشا دیکھ لئیِئے۔ اِس پرِبھاشا انُسار پرواسی اِکّ اجِہا وِئکتی ہَے جِہڑا آپݨی رِہائِش چھڈّ کے اںتّرراشٹری بارڈر پار کر کے جاں آپݨے دیش وِچّ ہی کِسے دُۄسرے سُۄبے وِچّ جاںدا ہَے -- 1. اُسدی کانُۄنی ستھِتی کۄئی وی ہۄوے 2. بھاوے اُسدا پرواس اِچھّت ہۄوے جاں اݨئِچھّت 3.پرواس دے کارن کُجھ وی ہۄݨ 4 اُسدی ٹھہِر جِنّے مرذی سمیں دی ہۄوے۔

اںتّرراشٹری پرواس دِوس ودھّ رہے گُںجھّلدار ڈھاںچے بارے وِچار کرن دا دِن وی ہَے جِس دا اسر پرواس وِچّ نِکلدا ہَے۔ وِواد٬ واتاورݨ نال سمبّںدھِّت سںکّٹ٬ آرتھِک دباء لکھّاں لۄکاں نُۄں چںگّے مَۄکِیاں دی بھال وِچ اتے سُرکھِّیا لئی پرواسی بݨائُںدا ہَے۔ پِچھلے سالاں وِچّ اسِیں رِکارڈ تۄڑ پرواس دیکھِیا ہَے اتے بہُت سارے یاترِییاں دی پرواس دَۄران مَۄت وی ہۄئی ہَے۔ اِہناں سںکّٹاں دے باوجُۄد شاںتی٬ ترکّی اتے چںگّی اُمِید دِییاں کہاݨِییاں وی ہن۔ سُرکھِّئت اتے ودھِییا پْربںدھِّت پرواس اسدھارن یۄگتا مںگّدا ہَے۔ اِہ پرواسی مجدُۄر مںڈِّییاں وِچّ٬ ہُنرمںدّ کامِیاں دی کھالی تھاں بھرن وِچّ٬ نوِییاں کھۄجاں وِچ اتے اُدمّاں وِچّ وی مہتّوپُۄرن یۄگدان رکھّدے ہن۔ اِہ آپݨے پرِواراں اتے آپݨے سمُدائ دے آرتھِک وِکاس وِچّ سہائی ہُںدّے ہن۔ ساںجھے یتناں نال اِکّ دِن اسِیں اجِہا سںسّار بݨائُݨ وِچّ کامیاب ہۄ سکدے ہاں جِتھّے پرواس سُرکھِّئت اتے لابھدائِک ہۄویگا اتے پرواسِییاں دے سارے ہکّاں دی راکھی وی ہۄ سکیگی۔

اںتّرراشٹری پرواس دِوس ہر سال 18 دسمبّر نُۄں منائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ دِن ہمیشا پرواسِییاں دے یۄگدان نُۄں اُجاگر کرن ,اُہناں دے منُکھّی ادھِکاراں دی راکھی کرن اتے سُرکھِّئت وِوستھِت اتے نِئمت پرواس نُۄں اُتشاہِت کرن تے کیںدرِت ہُںدّا ہَے۔

اِس دِوس دا اِتِہاس :- 18 دسمبّر 1990 نُۄں سںیُّکت راشٹر مہاں سبھا (UN General Assembly) نیں سارے پرواسی مذدُۄراں اتے اُہناں دے پرِوارِک مَیمبراں دے ادھِکاراں دی سُرکھِّیا بارے اںتّرراشٹری کنوَینشن نُۄں اپݨائِیا سی۔ اِہ اِکّ بہُت ہی مہتّوپُۄرن مِیل پتھّر سی۔ دُنِییاں وِچّ پرواسِییاں دی ودھّ رہی گِݨتی اتے اُہناں دے مہتّو نُۄں دیکھدے ہۄئے سںیُّکت راشٹر مہاں سبھ نیں 4 دسمبّر 2000 دے متا نمبّر A/RES/55/93 راہِیں ہر سال 18 دسمبّر دا دِن اںتّرراشٹری پرواس دِوس وجۄں منائُݨ دا اَیلان کِیتا ۔

مہتّو :-اِس دِن دے مہتّو ہیٹھ لِکھے ہن پرواسِییاں دے یۄگدان نُۄں مانتا :- اِہ دِن دُنِییاں بھر دے پرواسِییاں دُیارا میذبان (Host) اتے آپݨے مُۄل (Origin)دیشاں دی آرتھِکتا٬ سبھِّیاچار اتے سماج وِچّ پائے گئے انمۄل یۄگدان نُۄں اُجاگر کردا ہَے۔

ادھِکاراں دی سُرکھِّیا :- اِس دا مُکھّ مکسد پرواسِییاں کھاس کرکے پرواسی مذدُۄراں دے منُکھّی ادھِکاراں اتے بُنِیادی آجادِییاں دی رکھِّیا تے جۄر دیݨا ہَے جِہناں نُۄں اکسر وِتکرے اتے شۄشݨ دا شِکار ہۄݨا پَیںدا ہَے

جاگرُۄکتا :- اِہ پرواس نال جُڑے چُݨَۄتِییاں اتے مَۄکِیاں بارے جاگرُۄکتا ودھائُںدا ہَے جِویں کِہ اسُرکھِّئت یاترا٬ منُکھّی تسکری اتے ایکِیکرن (Integration) دے مُدّے ۔

سہِیۄگ نُۄں اُتشاہِت کرنا:- اِہ راشٹراں درمِیان سُرکھِّئت٬ وِوستھِت اتے نِئمت پرواس لئی آپسی سہِیۄگ اتے نِیتِییاں بݨائُݨ دی لۄڑ تے جۄر دِںدّا ہَے۔

اںتّرراشٹری پرواس دِوس 2025 دا تھِیم :- سںیُّکت راشٹر ہر سال اِکّ تھِیم دِںدّا ہَے۔ سارِییاں گتِیوِدھِییاں اِس تھِیم تے کیںدرِت ہۄ کے چلّدِییاں ہن۔ 2025 دا اِس دِوس دا تھِیم ہَے -

"پرواسِییاں دے یۄگدان دا اتے اُہناں دے ادھِکاراں دا سنمان" (Honouring the Contributions of Migrants and Respecting their Rights".) اِس وِشے اںدّر شمُۄلِیئت٬ ہمدردی٬ اتے پرواسی انُبھواں دی سمجھ ورگے اُپّ وِشے شامِل ہن۔ اِس دا اُدیش سماجِک ایکتا نُۄں اُتشاہِت کرنا اتے پرواسِییاں کھِلاپھ بھیدبھاو دا وِرۄدھ کرنا ہَے۔ کیںدری دھِیان اِس گلّ اُتّے وی ہَے کِہ پرواسِییاں دے سماج تے پائے گئے سکاراتمک پْربھاواں نُۄں اُجاگر کِیتا جاوے اتے نال ہی اُہناں دے ادھِکاراں اتے چُݨَۄتِییاں جِویں شۄشݨ اتے منُکھّی تسکری دی وی چرچا کِیتی جاوے۔

اںتّرراشٹری پرواس دِوس منائے جاݨ دے ترِیکے :-اِس دِوس نُۄں سںسّار بھر وِچّ وکھّ وکھّ ترِیکِیاں نال منائِیا جاںدا ہَے۔

سرکاری پْرۄگرام :- سںیُّکت راشٹر اتے اںتّرراشٹری پرواس سںگّٹھن (IOM)سمیت وکھّ وکھّ دیشاں دِییاں سرکاراں سَیمِینار٬ کانپھرںسّاں اتے پَینل چرچاواں آیۄجِت کردِیاں ہن۔ اِس دِن پرواسِییاں دے ہکّاں دی رکھِّیا لئی نوِییاں نِیتِییاں اتے پْرۄگراماں دا اَیلان کِیتا جاںدا ہَے۔

جاگرُۄکتا مُہِمّاں :- سۄشل مِیڈِییا٬ مِیڈِییا اتے وِدِئک سںسّتھاواں راہِیں پرواسِییاں دِییاں کہاݨِییاں٬ سبھِیاچارک یۄگداناں اتے منُکھّی ادھِکاراں بارے جاݨکاری ساںجھی کِیتی جاںدی ہَے۔ # Migrants Day ورگے ہَیشٹَیگ دی ورتۄں کرکے جاگرُۄکتا پھَیلائی جاںدی ہَے۔