جدۄں کمپِّئۄُٹر دی گلّ چلدی ہَے٬ کھاس کرکے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دی٬ تاں ہر پںجّابی مہِفل٬ سبھا٬ سُسائِٹی٬ پںجّابی اخباری ادارے٬ پںجّابی رسالے٬ کِتابی پبلِشرذ اتے سمپّادک٬ پْرَیسّ کلبّ اِکتّرتاواں٬ یُۄنِیورسٹِییاں دے کِہڑے کمپِّئۄُٹری وِبھاگ ہۄݨگے٬ جِتھے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن لئی کِسے ناں کِسے رُۄپ ’چ س: کِرپال سِںگھّ پنّں نال رابتا ناں بݨِیاں ہۄوے تے اُہ کِہڑی تھاں ہَے جِتھّے ماں بۄلی پںجّابی دا اِہ بہادر سپُۄت پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن لئی جا کے ناں کھڑھا ہۄوے۔ س: کِرپال سِںگھّ پنّں نں کۄئی ’بھائی گھنئیِّیا‘ وجۄں یاد کردا تے کۄئی لگن دیکھ ’دھنّا بھگت‘ اتے کۄئی ’پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی امّا‘ وی کہِ دِںدّا ہَے۔ انیک ناواں نال جاݨِیاں  جاݨ والے اِس سِرڑی وِدوان نیں اجے پَۄݨی سدی دی اُمر ہی ہںڈھّائی ہَے٬ جِس نں سِینِیئر کہِݨا سچّ تۄں پاسا وٹّݨا لگدَے٬ سچّی گلّ تاں اِہ اےَ کِہ اِہ نَۄجواناں واںگ اُڈُۄں-اُڈں کردا ہَے تے اِس نں اکل وڈھ-وڈھ کھاںدی ہَے۔

کَینیڈا ’چ ٹۄراںٹۄ دے آس پاس دے شہِراں ’چ وسدے جۄ سِینِیئر٬ پںجّاب ’چۄں ادھِیاپک٬ ہَیڈماسٹر٬ پِںرّسِیپل جاں ہۄر اُچّ اہُدِیاں ’تے کمّ کردے آئے ہن٬ کنیڈا آ کے اکھباراں لئی اکسر لِکھدے رہِںدّے ہن٬  اُنہاں ’چۄں گھٹّ ہی سِینِیئر ہۄݨگے جِنّہا نیں ماں بۄلی پںجّابی ’چ لِکھݨ لئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر راہِیں س: کِرپال سِںگھّ پنّں دے یتناں نال لِکھݨا ناں شُرُۄ کِیتا ہۄوے۔

کَینیڈا رہِںدّے آم پںجّابی بذُرگاں ’چۄں بہُت سارِیاں نیں کمپِّئۄُٹر راہی کَینیڈا اتے بھارت ’چ چھپدے پںجّابی اخبار پڑھن دی مُہارت پراپت کِیتی ہَے۔ اُہ س: کِرپال سِںگھّ پنّں دے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دے یتناں سدکا کَینیڈِیئن اِکلّتا تۄں کھہِڑا چھُڈا کے ہُݨ بڑے کھُش ہن۔

پںجّابی کَینیڈِیئن بہُت سارے لیکھکاں نیں وی س: کِرپال سِںگھّ پنّں دے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے وہِںدّے درِیا ’چۄں چُۄلی چرنامت لَے کے اپݨِییاں لِکھتاں دا مُۄںہ متھّا سںوّارِیا ہَے اتے کُجھ لیکھکاں نیں اپݨِییاں پُستکاں وی اِس مُہارت نال آپ کمپّۄذ کِیتِییاں تے کُجھ دِییاں پنّں ساہِب ولّۄں اَیڈِٹ وی کِیتِییاں گئیِیاں ہن۔

لُدھِیاݨے دے پِںڈّ کٹاہری وِچ س: پْریم سِئۄں دا مُںڈّا پال کبّڈی ’چ دھُمّاں پائُںدا بڑا نِکھّرِیا سی۔ ماں رتن کَۄر اُس دی چڑھدی جوانی دا سُہپّݨ تِکھِّییاں نذراں تۄں بچائُںدی۔ پر گُجّراںوالا گُرُۄ نانک کالج لُدھِیاݨا دی ہاکی ٹِیم ’چ کالج کلر لَے کے جد اُہ چھیتی ہی پُلِیس ’چ جا بھرتی ہۄئِیا تاں ’پھڑِیں نی ماں دہِیں والا ٹکّ٬ مَیں مُںڈّا دیکھ آواں‘ اِہ چرچا سِول ’چ ہی سی۔ پر نِیم پھَۄجی دلاں دی سخت ذِںدّگی دِییاں مریاداواں پار کردِیاں پںجّاب دے سِیاݨے گۄت گریوالاں دی دھی مِسذ پتوںتّ کَۄر پنّں دے سِیاݨپ بھرے ساتھ نیں اُنہاں دے پرِوارک جِیون دِییاں ذِمّیوارِییاں تۄں ہلکا پھُلّ رکھّدِیاں اپݨے بچِّیاں دی دیکھ بھالھ ’چ کۄئی کسر ناں رہِݨ دِتّی۔ نِیم پھَۄجی دلاں دا اِہ مِہنتی اپھسر 32 سال دی سروِس کر کے 1991 ’چ آپݨے بچِّیاں کۄل کَینیڈا اپّڑ گِیا۔

1994 ’چ  مَیں وی دۄ کُ سال بیٹے کۄل لںڈّن اۄںٹَیرِیئۄ رہِ کے آپݨے سکُۄل میٹ نوتیج بھارتی دی سںگّت ماݨدا٬ ٹۄراںٹۄ آ ’پںجّابی کلماں دا کاپھلا‘ دِییاں اِکتّرتاواں ’چ جاݨ لگّا تاں پہِلے مِلے ساہِتکار دۄستاں ’چ جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار٬ اِکبال رامُۄوالِییا٬ اۄںکارپْرِیت٬ امرجِیت ساتھی٬ کُلوِںدّر کھہِرا٬ کہاݨِیکارا بلبِیر کَۄر سںگھّیڑا٬ ستّپال کَۄر گِلّ٬ مِنّی گریوال٬ پرمجِیت مۄمی٬ رچھپال کَۄر گِلّ٬ میجر ماںگٹ٬ کُلجِیت مان٬ بھُپِںدّر دُلے٬ امر اکبرپُری تے اجۄکا پتّرکار پر اُدۄں دا شائِر بلتیذ پنّں مِلے۔

نال ہی بی. اَیسّ. اَیپھّ ’چ ڈِپٹی کماںڈَیںٹّ٬ سَیںکِںڈّ اِن کماںڈ٬ نِیم پھَۄجی دلاں دے اہُدِیاں دے سخت ڈِئۄُٹی نِبھائُݨ والا س: کِرپال سِںگھّ پنّں ‘...تے اُہ گائُںدی رہی‘, اپݨی کہاݨی پںجّابی کاپھلے ’چ سُݨا کے مِلِیا٬ کلامئی کہاݨی ’چ کۄملتا دی جھلک٬ نِیم پھَۄجی دلاں دے کٹھۄر جِیون  تۄں دُۄری٬ لیکھک دی مانسِکتا دی بات پا گئی سی۔ پںجّاب دے کالھے دِناں دی جھاکی والی میری کہاݨی ’لۄک وِچارے‘ ’تے کِرپال سِںگھّ پنّں دا کَۄمَیںٹ٬ ’کہاݨی ساہ رۄک کے سُݨنی پئی‘ سخت پھَۄجی جِیون ’چ رہِںدِّیاں گُۄہڑی ساہِتک چسّ٬ آم سُݨے سݨائے پھَۄجی جِیون دے انُبھواں تۄں پاسے ساہِتک سُۄجھ دی ڈُںگھّائی دا نِرݨا سی جۄ بائد ’چ کَینیڈِیئن پںجّابی دے اخباراں ’چ کدے ’پڑھِیا سُݨِیا‘, کدے کِسے گائِک آرٹِسٹ بارے لِکھے وِچار پڑھن نں مِلدے رہِںدّے سن۔ کھاس کرکے نویں ساہِتکاراں نں پنُّۄں دی ہلاشیری دیݨ والی وِلکھّݨتا سدکا اِنہاں دے سہِتک چیلے-چیلِییاں دی لمّی لائیِن ہَے۔ اِنہاں دے اپݨے تِنّ بیٹے اتے اِکّ گۄد لئی پُتّری ہَے٬ پر اِنہاں دے دھرم پُتّر-پُتّرِییاں اتے پۄترے-پۄترِییاں دی گِݨتی نہِیں کِیتی جا سکدی۔

اجّ وِگِیان دی انُۄٹھی کاڈھ ’کمپِّئۄُٹر‘ نیں دُنِییاں نں آپݨی مُٹھّی وِچّ بںدّ کر لِیا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر بارے س: کِرپال سِںگھّ پنّں ہسّ کے کہِںدّے ہن٬ دۄستۄ کمپِّئۄُٹر بسّ اِکّ رۄٹِییاں نہِیں پکائُںدا٬ اِنسان دے ہۄر باکی سارے کمّ سار دِںدّا ہَے۔ سںسّار دا اِہ ’بابا اٹلّ‘ شائِد پکّی پکائی گھلّ والھی گلّ وی چھیتی ہی پُۄری کرن لگّ پئیگا۔ پر ہَیرانی دی گلّ اِہ ہَے کِہ کِرپال سِںگھّ پنّں کِسے کمپِّئۄُٹر سکُۄل جاں ٹرینِںگّ کالج ’چ کمپِّئۄُٹر سِکھّݨ لئی داکھل نہِیں ہۄئِیا۔ اُہ اپݨے کمپِّئۄُٹر ماہر سپُتّراں تۄں مُڈھلی جاݨکاری لَے کے اپݨی کرت وِدِّیا راہِیں ہی کمپِّئۄُٹر دی دُنِییاں ’چ ڈُۄںگھا اُتّر گِیا ہَے۔ اپݨی ماں بۄلی پںجّابی دے کمپِّئۄُٹری-کرن لئی کمرکسا کر کے درِڑھ کھڑھا ہَے۔

’سِںگھّۄ سیوادار بݨۄ سِکھّ کَۄم دے ناں بھالھۄ تُسِیں جتھّیدارِییاں‘ گِیتکار اۄہڑپُری والھی بھاونا دی رُۄہ آپݨی سیواداری بھاونا وِچّ بھر کے ہر اِکّ دے اڑے-تھُڑے کمّ آئُݨ دی تاںگھ نال اپݨے ہسمُکھّ بۄلاں دی ملّہم-پٹّی لَے کے ہر وکت کھڑھا ہُںدّا ہَے۔ کۄئی سجّݨ-سجّݨی کِسے سمیں کۄئی پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دی اڑائُݨی بارے پھۄن کرے تاں اگّۄ اواذ آویگی٬ اگّے گلّ کر؟ جے پُچھّۄ کدۄں آواں؟ تُۄں کدۄں آ سکدَیں؟ ہُݨے آ جا۔ کۄئی رات دِن دی گلّ نہِیں٬ کۄئی آرام لئی اپھسری نخرے دا اڑِکّا نہِیں٬ سِدھّا سٹیٹ پھارورڈ اُتّر مِلیگا۔ اِس دے نالھ-نالھ کمال دی گلھّ اِہ ہَے کِہ سردارنی پتوںتّ کَۄر پنّں دا ’لۄہ لںگّر‘ وی ہر ویلے تِیار بر تِیار مِلدَے۔

جدۄں چِٹھِّییاں دا کمّ پھۄن نیں اتے پھۄن دا کمّ ای-میل نیں سمبھّال لِیا تاں پںجّابی اکھباراں لئی گُرمُکھی پھَۄںٹاں دے وکھریویں دی نوِیں وڈّی سمسِّیا٬ چَیلںجّ بݨ کے اُبھّری سی۔ پھَۄںٹاں دا تُئلّک کمپِّئۄُٹر نال ہَے۔ جے مۄٹے تَۄر ’تے اِہ کہِ لئیِئے کِہ کمپِّئۄُٹر دی ہر اِکّ بھاشا لِپّی ہی پھَۄںٹ ہُںدّی ہَے تاں اِہ اتِکتھنی نہِیں سگۄں اِکّ بھاشا دِییاں آپݨی دِکھّ-نِکھّ دے وکھریویں کارن کئی-کئی پھَۄںٹاں وی ہن۔

پںجّابی لِکھݨ دِییاں وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں ہن٬ پںجّابی پھَۄںٹاں دا دُنِییاں دِییاں بھاشاواں دی لمّی لِسٹ وِچّ پْرویش کرنا٬ پںجّابی ماں بۄلی لئی کمپِّئۄُٹری بُۄہا کھُلّہݨ والی وڈّی گلّ ٹھِیک اُسے ترہاں ہَے٬ جِویں رۄم ساگر کںڈھّے کدے وکھّ-وکھّ وپارِییاں ولّۄں آپݨے-آپݨے سمان اُتّے اپݨِییاں وکھّ-وکھّ لائیِیاں نِشانِییاں نیں سںسّارک لِپِّییاں نں جنم دِتّا سی جۄ ہَۄلھی-ہَۄلھی اکھّر لِپّی دا رُۄپ دھار گئیِیاں۔ اِس پںجّ ہذار سال دے امل  ’چۄں 16-17 اکھّر بھارتی وپاری وی لَے آئے سن٬ اِنہاں تۄں ہی اگّے ساڈے رِکھِییاں مُنِّییاں نیں اپݨی لگن نال بھارت نں لِپِّییاں دا وی بھںڈّار بݨا لِیا ہَے۔

پھَۄںٹاں دا تکنِیکی کمّ بڑا ہی گِݨتی مِݨتی والا ہَے۔ اںگّْریذی کِیء بۄرڈ دے 26 اکھّراں نال شِپھٹ دبݨ نال کِییاں دی گِݨتی دُگّݨی بھاو 52 بݨ جاںدی ہَے۔ پںجّابی دے 35 اکھّر٬ 6 پَیر بِںدّی والے اکھّر٬ 10لاواں +1ادھک سمیت گِݨتی 52 ہۄ جاںدی ہَے۔ اِس ترہاں ہی پںجّابی پھَۄںٹاں تِیار ہۄئیِیاں٬ پر  جِویں ہر اِکّ پںجّابی پھَۄںٹ دا ناں وکھّرا-وکھّرا ہَے٬ تِویں اِنہاں دی لِکھݨ دی ترتِیب وی آپۄ-آپݨی تے وکھّۄ-وکھّ ہَے٬ جِس سدکا اِکّ دُۄجے دی لیکھݨی نں پڑھنا٬ سمجھݨا  تے لِکھݨا سِکھّݨا بڑا مُشکل کمّ بݨِیا ہۄئِیا سی۔

پر مِیڈِیئے والِیاں دی سُںگھّݨ شکتی دا وی کۄئی مُکابلا نہِیں؟ جد کَینیڈا دے پںجّابی اکھباراں والے س: کِرپال سِںگھّ پنّں اُدالھے گیڑے کڈھّݨ لگّے تاں ساڈے ورگِیاں نں وی پتا لگّا کِہ اُہ تاں ماں بۄلی پںجّابی دے کمپِّئۄُٹری-کرن ’چ ڈُۄںگھا اُتّر گِیا ہَے۔ ساڈے دیکھدِیاں دیکھدِیاں ہی اُس اُدالھے رَۄݨکاں جُڑن لگِّییاں سن۔

کِرپال سِںگھّ پنّں اپݨی اݨتھکّ لگن اتے مِہنت نال پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دے کمّ ’چ 1995 ’چ وکھّۄ وکھّ پںجّابی پھَۄںٹاں نں آپسی کنورشن دی وِدھی لَے کے کمپِّئۄُٹر دی دُنِییا ’چ آݨ کھڑھا سی۔ ڈا: کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ نال مِل کے کِرپال سِںگھّ پنّں نیں ’سمتۄل پھَۄںٹ اتے اُس دا نواں کِیء بۄرڈ لیء-آئۄُٹ‘ وی 1998 وِچ ہی تِیار کر کے اِکّ ہۄر وڈّی پُلاںگھ پُٹّی سی۔ اِس سمیں آدِ سْرْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دا ادھِئَن کر کے٬ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی والھے ہرکِیرت سِںگھّ دے ناں نالھ جاݨے جاںدے شبد جۄڑ کۄش دے اکھّراں سمیت لگاں ماتراں دی گِݨتی کر کے اتے اجۄکے پںجّابی لیکھکاں دِییاں رچناواں نں گھۄکھ کے اکھّراں٬ لگاں ماتراں دا سرویکھݨ کر کے ’سمتۄل کِیء بۄرڈ‘ ڈِیذائیِن کِیتا تے اُس ’چ ہۄر سُدھار کر کے جۄ اِںٹرنَیٹّ دے پھِٹّ بَیٹھ جاوے٬ ڈِییارسِیوَیبّ ڈِذائیِن کِیتی۔

اِس سمیں ہی پنّں ساہِب نیں مَینں وی اِکّ  نواں ’آئی.بی.اَیمّ‘ کمپِّئۄُٹر دِوا کے میرے گھر آ کمپِّئۄُٹر دی سِکھِیا دی چیٹک دا وردان دِتّا سی۔ مَیں اںگّْریذی کِیء بۄرڈ تۄں سِدھّا سمتۄل-کِیء بۄرڈ پںجّابی دے اکھّر لِکھݨ لگّا ساں۔ اپݨے لمّے ابھِیاس نال ہی مَیں اپݨی لِکھی اِتِہاسک پُستک  ’ڈھائی سدِییاں دا ہاݨی پِںڈّ٬ لںڈّے (ہرِگۄبِںدّ)’  کمپِّئۄُٹر ’تے آپ لِکھݨ ’چ کامیاب ہۄ گِیا ساں۔ بھاویں کِہ بھُلّاں٬ چُکّاں کردِیاں پنّں ساہِب نں انیک وار وخت پائُںدا رِہا ساں٬ تے جِنّہاں کدے متھّے وٹّ ناں پائِیا۔ اِہ گلّ مَیں کدے نہِیں بھُلِّیا۔ اِسے ترہاں میرے واںگ ہی سِکھِّیا پراپت کرن والھے ہۄر انیکاں ہن۔

1996-97 دے نیڑے تیڑے س: کِرپال سِںگھّ پنّں نیں پںجّابی شبد جۄڑ چَیکّ کرن لئی ہرکِیرت سِںگھّ والا شبدجۄڑ ٹائیِپ کر کے اُس نں کمپِّئۄُٹر دی کسٹم ڈِکشنری وِچ وی پائِیا۔ ورتۄں پِچھّۄں پتا چلِّیا کِہ اِس کارج لئی کۄئی وی پںجّابی پھَۄںٹ سمرتھّ نہِیں ہَے۔ جِس دے سارے کرَیکٹر 52 کِییاں ’تے ہی ہن۔ اتے اںگّْریذی بھاشا واںگ ہی پںجّابی ’چ وی گرامر اَیںڈ سپَیلِںگّ چَیکّ بھاو شبد جۄڑ چَیکّ کرن لئی ماں بۄلی پںجّابی نں اںگّْریذی دے برابر کھڑھی کرن دا وڈمُلّا یتن سُۄرُۄ کِیتا گِیا۔ پر کمپِّئۄُٹر دے کسٹم سپَیلّ چَیکّ وِچ گُرمُکھی دے شبدجۄڑ چَیکّ کرن لئی اتے کمپِّئۄُٹر وِچ ہۄر اںدّرُۄنی بݨتر دا پُۄرا-پُۄرا لابھ لَیݨ لئی٬ گُرمُکھی پھَۄںٹ دے سارے کرَیکٹراں دی ڈِکشنری دِییاں اے تۄں ذَیڈ تکّ کِییاں اُتّے ہۄݨا ذرُۄری ہَے۔ اِس کارج لئی ہی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ولّۄں ڈِییارسِیوَیب پھَۄںٹ ڈِذائیِن کِیتی گئی۔ جِس وِچ اِکّۄ پَیر بِںدّی دی کِیء نال سارے ہی اکھّراں دے پَیر بِںدّی پائی جا سکدی ہَے۔ اِس دی شاہمُکھی کنورشن وِچ وی بہُت لۄڑ پَیںدی ہَے۔ جِس نال پںجّ کِییاں دی بچت ہُںدّی ہَے۔

پںجّابی یُۄنِیورسٹی پٹِیالا دے کمپِّئۄُٹر ماہر ڈا: پرمجِیت سِںگھّ راہِیں پْرۄگرام تِیار کروائُݨ دا یتن کروا کے پْرۄگرام ٹَیسّٹ وی ہۄ گِیا سی۔ پر پںجّابی یُۄنِیورسِٹی دے اُس ویلھے دے وی. سی. ڈا: جسبِیر سِںگھّ آہلُۄوالِییا تۄں رلِیذ کرائُݨ دے چکّراں وِچّ پِیا ہی اِہ دم تۄڑ گِیا تے اِہ ماہر دِلّی کِسے پرائیِویٹ کمپّنی وِچّ جا کے کمّ کر لگّ گِیا۔

یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں بھاو کِہ سںسّار دی ہر پھَۄںٹ نں گِݨتی مِݨتی ’چ ستھِتّ کر دیݨا٬ اجے 1998-99 تکّ چالُۄ نہِیں سی ہۄئِیا پر پنُّۄں نیں اُس اُتّے وی اُدۄں ہی کمّ کرنا آرمبھّ کر دِتّا سی۔ اِس دے نالھ-نالھ اُس نیں پںجّابی دی گُرمُکھی لِپّی نں پںجّابی دی شاہمُکھی لِپّی ’چ بدل کے اپݨی کِسم دا سںسّار ’چ پہِلا پھَۄںٹ کنورشن تِیار کر لِیا سی٬ اِس کارج لئی شاہمُکھی دی ’بابا پھرِید پھَۄںٹ‘ اُساری گئی سی۔ ہُݨ تاں اِہ کارج یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں دے آ جاݨ نال ہۄر وی اسان ہۄ گِیا ہَے۔

پںجّابی دِییاں آسکائی پھَۄںٹاں نں یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹ ’چ اتے یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹ تۄں آسکائی پھَۄںٹاں ’چ ادلا بدلی دا پْرۄگرام کِرپال سِںگھّ پنّں نیں سبھ تۄں پہِلاں تِیار کِیتا۔

2000 ’چ کِرپال سِںگھّ نیں پاکِستان دے اِکبال کَیسر دی سلاہ اُتّے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی کنورشن تِیار کِیتا جۄ آپݨی کِسم دا سںسّار بھر ’چ سبھ تۄں پہِلا پْرۄگرام سی۔  پنّں ساہِب نیں اپݨے سپُتّر راجوںتّ پال دی مدّد نال گُرمُکھی٬ دیوناگری (ہِںدّی) تے پرشِیئن (اُردُۄ) ’چ یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹ ٹائیِپ کرن لئی بھگت سِںگھّ کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ وی تِیار کِیتا۔

2001 ’چ آدِ سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دا شاہمُکھی ’چ لِپِّیئںتّر کر کے کِرپال سِںگھّ نیں پُۄربی-پچھّمی دۄہاں پںجّاباں ’چ گُرباݨی دا اِکّ نواں پُلھ اُسارِیا جۄ سْری گرںتھّ ڈاٹ آرگ ’تے دیکھِیا جا سکدا ہَے۔

پر اُدۄں سبھ نں جاݨ کے بڑی ہَیرانی ہۄئی٬ جدۄں پںجّابی یُۄنِیورسِٹی دے کمپِّئۄُٹری وِبھاگ دے اِکّ سجّݨ ولّۄں پںجّابی ماں بۄلی دے کمپِّئۄُٹری-کرن ’چ اچمبھّت کرن والا کنورشن دا کرتو دیکھݨ وِچّ آئِیا سی۔  ’پںجّابی دی گُرمُکھی لِپّی نں پںجّابی دی شاہمُکھی (اُردُۄ) لِپّی ’چ کنورٹ کرن دے اِس کنورشن نں پںجّابی یُۄنِیورسِٹی دے ماہر ولّۄں اپݨے ناں ہیٹھ ذاری کر کے س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی ورہِیاں دی مِہنت ہتھِّیائُݨ دی گلتی کرن دا یتن کِیتا تاں اسِیں سبھ دۄستاں نیں اِس بارے پنّں ساہِب تۄں پُچھّݨا چاہِیا تاں درویش پنّں ہسّ کے کہِںدّا ہَے٬ چلۄ! آپاں تاں ماں بۄلی پںجّابی دی سیوا ہی کرنی سی جِویں کِویں وی ہۄئی٬ پر ہۄ گئی۔ اُس دے چِہرے ’تے کۄئی غِلا شِکوا ناں دیکھ کے اسِیں ہَیران ساں٬ پر اُہ ’کلپ بْرِچھ‘ اپݨی مَۄج ’چ لہِرا رِہا سی۔

2001 ’چ لگبھگ وَیب سائیِٹاں ’تے سارِییاں پھَۄںٹاں دے اکھّر کھِلر جاںدے سن٬ جد س: پْرِتپال سِںگھّ بِںدّرا دی سلاہ ’تے اِس سمسِّیا دا ہلّ وی س: کِرپال سِںگھّ پنّں ولّۄں کھۄج کے ٹرِیٹمَیںٹّ دِتّا گِیا۔ پھِر اِسے ہی وِدھی نالھ ہۄر پھَۄںٹاں دے نِرمتاواں نیں آپݨِییاں پھَۄںٹاں وَیبّ سائیِٹ دے ہاݨ دِییاں بݨائیِیاں۔ پںجّابی دے کمپِّئۄُٹری-کرن سبںدھّی اخباراں٬ مَیگذِیناں٬ وَیب سائیِٹاں ’تے انیک وار سمیں-سمیں چھپدا رِہا مٹِیرِیئل لِکھاری ڈاٹ آرگ اتے 5آبی آدِ اُتّے پڑھِیا جا سکدا ہَے۔

پہِلاں س: کِرپال سِںگھّ پنّں دا گھر ہی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی ٹرینِںگّ کارجشالا رہی سی٬  2008 تۄں گرمی رُتّے کَینیڈِیئن سِینِیئراں لئی کمپِّئۄُٹر دا سِکھِیا کیںدر ڈِکسی گُرُۄ گھر ساہمݨے ڈیئری رۄڈ اُتّے وِکاس شرما دے آئی نَیٹّ کمپِّئۄُٹر سپیس اُتّے باکائِدا لگاتار چل رِہا ہَے۔ جِتھّے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دے بھر وگدے درِیا وِچّ سُۄجھ ٹُبِّییاں ماردے انیک سِینِییار مُپھت وِدِّیا لَے کے اپݨا بُڈھاپا بھُلّ کے اپݨے آپ نں جوان مہِسُۄس کردے ہن۔ پہِلاں وی لِکھِیا ہَے کِہ کِرپال سِںگھّ پنّں دے اِس سچّے سُچّے کرتو نال مالوے ’چ سِکھّ تخت دمدما ساہِب وِکھے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے وچناں دی سداکت دا امل٬ ’بُڈھّے تۄتے پڑھیںگے میرے‘ دا وِکاس شرما دے آئی نَیٹّ کمپِّئۄُٹر سپیس مِسِیساگا ’چ امل ہُںدّا دیکھِیا جا سکدا ہَے۔

2009 ’چ کِرپال سِںگھّ پنّں ولّۄں چھپائی گئی پُستک ’آئۄ کمپِّئۄُٹر سِکھِیئے‘ دا پہِلا اَیڈِیشن کھتم ہۄ جاݨ اُتّے اُس دا 2010 دا نواں اڈِیشن وی چھپ چُکّا ہَے۔ اِس پُستک نں 23 بھاگاں ’چ وںڈِّیا گِیا ہَے جۄ 1. آم جاݨکاری اتے ارمبھّ٬ 2. چلائُݨا تے بںدّ کرنا٬ 3. سںکھّیپ (شَۄرٹ کٹّ) کِییاں٬ 4. کی-بۄرڈ٬ 5. ٹائیِپ کرنا٬ 6. مائۄُس٬ 7. ٹائیِپ کرن دا ابھِیاس٬ 8. پھائیِل اُ٬ 9. پھائیِل ا٬ 10. اَیڈِٹ-سۄدھݨا٬ 11. دِکھّ–وِئۄُ٬ 12. پائُݨا –اِنسرٹ٬ 13. بݨتر-پھارمِٹ٬ 14. سںدّ-ٹُۄلذ٬ 15. چارٹ-ٹیبل٬ 16. یُۄ اَیس بی., 17. پھَۄںٹاں دا ادان پردان٬ 18. مَیکرۄذ٬ 19. ٹَیمپلیٹ-ماسٹر کاپی٬ 20. اِںٹرنَیٹّ٬ 21. کمپِّئۄُٹر نں تِکھّا کرنا٬ 22. لبھّݨا-سرچ٬ 23. سہائِتا ہَیلپ ہَے۔ اِس پُستک دی کھپت ہی اِس پُستک دے کدّ بُتّ دی سپشّٹ سارتھِکتا دا مِیل پتھّر ہَے۔ پتا لگِّیا ہَے کِہ ہُݨ اِس دی تِیسری اَیڈِیشن وی مارکِیٹ وِچّ آئُݨ والھی ہَے۔