21. بھاݨا

کِنّا چںگّا ہُںدّا

بِمار ہۄݨا

بِستر 'تے پَیݨا

تپدِیاں ہپھدِیاں دے

چھاویں ساہ لَیݨ واںگ

پِچھّے اُڈدی دھُۄڑ نُۄں

تے اگلے راہ نُۄں نِہارنا

راتِیں سُتّے پئے گھر دے جِییاں دے سہِج تے ماسُۄم چِہرے

نشِیا دِںدّے رات نُۄں

ساہاں ہُۄںگِیاں ہٹکۄرِیا 'چۄں

چھلکدی اے پاردرشی کوِتا

اُپر تݨی رِشتِیاں دی چادر دِییاں

رںگِّین ڈبِّییاں

تے ٹاںوِییاں ٹاںوِییاں مۄرِییاں نُۄں

ہُںدّا اے گِݨن مِݨن دا سماں

ڈھۄء ہُںدّا اے

آپݨے آپ نُۄں لاگے ہۄ مِلݨ دا

آپݨے من دی نگنتا نُۄں مانݨ دا

بِمار ہۄݨا

بِستر تے پَیݨا

کِنّا چںگّا ہُںدّا

22. پںچھّی

پںچھّی اُڈ لَیںدا جد چاہُںدّا

سانُۄں پَیݨ جہاذی کجِیئے

سُہݨا گھر آپ بݨائُںدا

اسِیں سَۄ سَۄ مِستری سدِّیئے

اُہ سبھ کردا ڈھِڈّ بھائُںدا

اسِیں سںگّل سماجی بجھِّیئے

- - - - - - - - - -

اُہ - - - - - - - -

اسِیں - - - - - - - -

- - - - - - - - - -

اُہ رۄم رۄم مٹکائُںدا

اسِیں کُہج آپݨا کجِّیئے

پھِر کِئۄں پرِںدّے دی

آدم تۄں اُتے ذات ناں

ایس لئی کِہ اۄس کۄل

'شبد' والی دات ناں

سَۄگات ناں

23. ذِیرۄ

اسِیں ذِیرۄ دا اںکّ اِیجاد کرن والی

پْراچِین سبھِّئتا دے ورتمان ہاں

سارے پاسِیاں تۄں بںدّ ذِیرۄ

ساڈا مُۄل مںتّر بݨکے

ساڈے کھُۄن وِچ اُۄںگھدی پھِردی ہَے

جاں ساڈے متھّے اںدّر پھسی ہۄئی ہَے

ذِیرۄ کِسے وی آکار دی ہۄوے

چھۄٹی جاں وڈّی جاں بہُت وڈّی

ذِیرۄ ہی رہِںدّی

آپݨا مُلّ کُجھ نہِیں ہُںدّا

جِسدے مگر لگدی

اُہ دس گُݨا ہۄ جاںدا

چَۄکے مگر لگّ کے

چَۄکے نُۄں چالی بݨائۄںدی

ساتے مگر لگّکے ستّر بݨائۄںدی

ذِیرۄ دُۄسرِیاں دے مگر لگّݨ ’چ ہی

آپݨی ٹَۄہر سمجھدی

ذِیرۄ دا کِسے دے مُۄہرے لگّݨ دا

کۄئی ارْتھ نہِیں ہُںدّا

آپݨے ذِیرۄ ہۄݨ دا اہِساس

سُرکھِّئت رکھّݨ والے اسِیں

ذِیرۄ واںگ

دُۄجِیاں دے مگر لگّݨ گِجھّ گئے ہاں

اسِیں کدے سۄچِیا

کِہ کھبّے پاسے والے

اِکّ چمتکاری ہِںدّسے دے مگر لگّ کے

وڈّی رکم بݨاواںگے

کھبّے پاسے والا کھُد ہی ناں رِہا

تاں اسِیں رہِ گئے اِکلّے چھٹپٹائۄںدے ذِیرۄ دے ذِیرۄ

لمِّییاں اُداسِییاں والے آپݨے بابے تۄں

اُداسِییاں دا ور نہِیں مںگّ سکدے

کِئۄںکِہ اسِیں

ذِیرۄ ورگِییاں گۄل پْرکرما تاں کر سکدے ہاں

اُداسِییاں تے نہِیں چڑ سکدے

آکاش وِچ المست نہِیں اُڈّ سکدے

پرواذ نہِیں بھر سکدے

اُپّ گْرہِ واںگ

نِشچِت گۄل دھارے وِچّ ہی گھُمّ سکدے ہاں

ساڈا مارْگ تاں ہۄ سکدا ذِیرۄ ورگا

گۄل جاں اِلَیپٹِیکل

جۄ بھُۄت اۄہی بھوِکھّ

پَیرابَۄلِک پاتھ بارے نہِیں سۄچ سکدے

سانُۄں انںتّ بھوِکھ تۄں ڈر لگدا ہَے

24. شہِید اُۄدھم سِںگھّ

مَیں اکسر وِسار دِںدّا

سَۄݨ ویلے کِیتا

سویرے جلدی جاگݨ دا

سَیر کرن دا

پْرݨ

تے ہۄر کِنّا کُجھ

اِک رات دی نِیںد کاپھی ہُںدّی

بںدّے نُۄں کسم تۄڑن لئی

سہُں سُگںدھّ بھُلّݨ لئی

پر اِکّی سالاں دِییاں

ساڈھے ستّ ہذار تۄں ودھّ

راتاں دی نِیںد وی

بھُلا ناں سکی

تَینُۄں

تیرا

پْرݨ

سماں بھر دِںدّا جݨے کھݨے دے ذکھم

پر تَیں آپݨے

ذکھمی دِل اتے رُۄہ دے درد نُۄں

چالھی کرۄڑ نال اجِہی جربھ دِتّی

کِہ ذکھم دے بھرن لئی

چالی کرۄڑ دِن-راتاں دا سماں چاہِیدا سی

پر تُۄں دِناں-راتاں نُۄں

وکت نُۄں

آپݨے ذکھم نُۄں چھُۄہݨ دی آگِیا ناں دِتّی

آپݨے درد دا اِلاج

آپݨے ہتھِّیں

پْرݨ پُۄرتی نال کِیتا

تے تیرے ولۄں وِہلے ہۄئے

کرۄڑاں دِناں-راتاں دے جۄڑِیاں کۄل

تیری امرتا نُۄں گائُݨ تۄں بِناں

کۄئی چارا ناں رِہا

25. ٹِیسِییاں نُۄں چھُہݨا

دُنِییاں دی ٹِیسی تے ہۄݨ دا اہِساس ہۄ سکدا

نِیواݨاں 'چ اُترنا

کُدرت دی گۄد وِچ ولِین ہۄݨا لگّ سکدا

پر لگّݨا ہۄݨا نہِیں ہُںدّا۔

26. بھاںڈا کہے گھُمار

ماں

تُۄں کائِیانات تۄں

ہوا پاݨی مِٹّی دا کݨ کݨ لَے کے

مَینُۄں جۄڑِیا

آپݨی دیہ دے چکّ تے اکارِیا

تے اںدّرلے سیک نال پکائِیا

مَیں تیرے کرکے پُۄری کائِنات دا 'ہۄݨ' ہاں

سچّ دسّاں

اِک سچّ مۄن ہۄ پتھرا گِیا میرے اںدّر

پتھری بݨ چُپّ چاپ بَیٹھا ہَے

جِس دے بۄلݨ نال

جوالامُکھی پھٹ سکدے

آ سکدے بھُچال تُۄپھان سُنامی

اِس کھَۄف کرکے

میرا سْرِشٹی نال رِشتا جھُۄٹھا ہۄ گِیا ہَے

کائِنات نالۄں ٹُٹّ رِہا ہاں

جِس تۄں کݨ کݨ لَے کے

تُۄں جۄڑِیا مَینُۄں

تُۄں نہِیں چاہیںگی

کِہ مَینُۄں مارے

کھَۄف-رۄگ دا سۄکڑا

تَینُۄں آپݨی سچّ-پتھری سچّ سَۄمپ رِہاں

دِل کرے آپݨے کۄل سامبھ رکھِّیں

دِل کرے تاں

آپݨے ترِیکے نال

آپݨے سلِیکے نال

اِس دا کݨ کݨ

نشر کر دیئیِں ساری کائِنات نُۄں

جِس تۄں کݨ کݨ لَے کے

تُۄں جۄڑِیا مَینُۄں

تیری مرذی ہَے

تیرے کرکے مَیں ساری سْرِشٹی دا ہۄݨ ہاں

27. مامی مری تے

جِئُںدے جِیء مامی ترسیم کۄر بھُلّی تاں نہِیں سی ہۄئی

پر اُہ دا کِنّا کُچھ بھُلِّیا ہۄئِیا سی

اجّ مری تے یاد آئِیا

یاد آئِیا اُہدا ماں نُۄں بِیبی پاشی کہِݨا

اُہدا آئے پْراہُݨے تۄں

نِیاݨے نِکِّیاں دا ہال پُچھّݨ دا سلِیکا

یاد آئے اُہدے لمّے پتلے ہتھّ

گھر دے کمّ جاں سِر دا لِیڑا سُیاردے

اُہدا کنّاں تۄں اگّے تکّ لِیڑا رکھّݨا یاد آئِیا

اِہ وی یاد آئِیا کِہ مامی دِییاں باہواں

کدے وکھِّییاں برۄبر سِدھِّییاں لمکدِییاں نہِیں سی دیکھِییاں

کھڑھی گلّاں کردی مامی دے ہتھّ وی

اِک دُۄئے نُۄں چھُۄںہدے ہُںدّے

جاں ادھّ جُڑے ہُںدّے

یاد آئِیا اُہدا ناں-گھُۄرنا٬ ناں-ڈاںٹݨا

ناں-اُچّا بۄلݨا٬ ناں-بہِسݨا

یاد آئِیا اُہدا تِئۄُڑی رہِت متھّا

یاد آئی

اُہدے چۄں نݨد جاں جِٹھاݨی والے

لچھّݨاں دی گَیر ہاذری

مامی اںدّرۄں سسّ کدے ناں دِسی سی

مامی کُچھ ذِیادا ہی مامی سی

یاد آئی اُہدی نِرلیپتا سبھ رَۄلِیاں تۄں

اُہدی اݨجاݨتا کئی آم گلّاں تۄں

اجّ مامے نیں کِہا-

کبِیلداری دے ہکّ نُۄں بڑی سِیاݨی سی

تاں یاد آئِیا

آئے گئے تے مامے دا مامی نُۄں بھۄلۄ کہِ کے

ٹِچّر کرن دا دِکھاوا کرنا

اِہ سبھ مَینُۄں کِئۄں بھُلِّیا ہۄئِیا سی

جۄ یاد کرائُݨ لئی مامی نُۄں مرنا پِیا

28. مُکتے

کہِݨ نُۄں تاں اُہ وی سِںگھّ سن

جۄ بیداوا لِکھݨ بَیٹھے سن

امّْرِت تاں اُہناں وی پِیتا سی

پر مُپھت پِیتا سی

کُجھ ارپن نہِیں کِیتا سی

جۄ بِجلی کڑکی تۄں کہِݨ لگّے-

اسِیں کھُلہے مَیدان تۄں

اسمان تۄں کی لَیݨا ہَے

واپس پِںجّرِیاں نُۄں پرتدے ہاں

کہِݨ نں تاں اُہ وی سِردار سن

پر اُہناں دھڑاں تے سِر نذر ناں آئے

لُکے ہۄئے گُرُۄ دے کرذ دِییاں پںڈّاں ہیٹھ

پہِنݨ نُۄں ککار تاں اُہناں وی پہِنے سن

جۄ کہِ آئے-

اسِیں تیرے سِکھّ نہِیں

پر اُہناں کڑِیاں نُۄں

چُۄڑِییاں نکّ بُلّہ کڈھّے سن

اُہناں کںگھِّیاں تے

کَیںچِییاں کھچرا ہسِّییاں ہن

چُلّہِیاں مُڈھّ پئے چِمٹِیاں نُۄں

اُہناں کِرپاناں دے لۄہے دی کِسمت 'تے

بڑا ترس آئِیا سی

ماسُۄم بالاں دے نںگّیذ نُۄں

اُہ کچھہِرے بڑے اشلِیل لگّے سن

ککار تاں اُہناں وی پہِنے سن

گُرُۄ تۄں بیمُکھ ہۄئے جۄ

گھِر گئے

ٹِچّراں ترساں شرمسارِییاں کھچرے ہاسِیاں اِلذاما وِچالے

سِراں تے کرذ دِییاں پںڈّاں سن

اَیسا بۄجھ تاں گُرُۄ دے ہذُۄر لہِںدّا ہَے

سِیس بھیٹ کرنا پَیںدا ہَے

ڈھاب تے گُرُۄ دربار سجِیا

ٹِبّی تے گُرُۄ سشۄبھت سی

اِتھے سِراں دی بھیٹ ہۄئی

سِراں دے نال ہی لتھّا

سِرِیں جۄ کرذ چڑھِیا سی

پر لہِݨیدار

کدی کرذے دا کاگذ نہِیں گُیائُںدے

کرذے دا کاگذ پاٹا کرذ مُکت ہۄئے نیں

تاں مُکتے ہۄئے نیں

گُرُۄ گۄد دا نِگھّ مِلِیا ہَے

ککار گُرُۄ دا پِیار ہۄئے نیں

تے چالی اُہناں پںجّاں نال کھلۄئے نیں

جِہناں امّْرِت لئی

سِیس بھیٹ کِیتا سی

کہِݨ نُۄں تاں اِہ اۄدۄں وی سِردار سن

جد امّْرِت مُفت پِیتا سی

کہِݨ نُۄں تاں اۄدۄں وی سِںگھّ سن

جد پِںجّرِیاں نُۄں پرتے سن

پہِنݨ نُۄں اۄدۄں وی ککار پہِنے سن

پر گلّ کہِݨ دی نہِیں ہُںدّی

گلّ نِری پہِنݨ دی نہِیں ہُںدّی

29. جَیتا جِیون سِںگھّ

سِکھّ سی جَیتا

گُرُۄ دے دھڑۄں لتھّے سۄچ-سرۄت

سِیس نُۄں

کِسے راجدھانی وِچ رُلھݨ ناں دِتّا۔

مۄہ پُگائِیا

گُرُۄدھانی ولّ دھائِیا۔

نیرہی نیرہ تے ہکُۄمتی پہِرے چِیر کے دسِّیا

جیتُۄ ہۄݨا کی ہُںدّا۔

سِںگھّ بݨ کے جَیتا

جِیون سِںگھّ ہۄئِیا

گُرُۄ دا لاڈلا

گُرُۄ دے لاڈلِیاں سںگّ نِتّرِیا۔

کہِںدّا گُرُۄ دا آدیش ہَے

بیدِلی کُۄڑ جبر انِیاں نُۄں

مارن لئی لڑاںگا

اِہ رہِݨگے جاں مَیں رہاںگا۔

مَۄت دی باںہ 'چ باںہ پا نچِّیا

اکھّاں 'چ اکھّاں پا تکِّیا

اۄسنُۄں دسِّیا

کِہ سِںگھّ لئی جِیون دا ارتھ کی ہُںدّا۔

شرم دی ماری

کہے مَۄت وِچاری-

جے تَینُۄں پسںدّ نہِیں تاں

مَیں آپݨا ناں

بدل کے شہِیدی رکھّاں ?

پر مَیں

ناں جَیتا ناں جِیون سِںگھّ

ناں پْریمی ناں جیتُۄ

ناں لاڈلا ناں لڑاکُۄ

چڑھدی کلا تۄں دُۄر ناکھُش

ناماتر کھُش

جاں بنائُٹی کھُش ہاں

سۄچدا کُچھ کہِںدّا کُچھ

تے کردا کُچھ ہاں

بسّ پِیںدا کھاںدا

تکّدا رہِںدّا

سہِݨ کری جاںدا

ناں کی اے ?

ناں نال سِںگھّ لِکھِیا کِہ نہِیں

کی پھرک پَیںدا؟

30. جھںڈّا سِںگھّ اݨکھی

باہرلے مُلک دا گُردوارا

جھںڈّا سِںگھّ اݨکھی دا بھۄگ

وَیراگ سۄگ

راگی گا رہے-

اب کی بار بکھسِ بںدّے کئۄ

اںتّم ارداس ہۄئیگی-

وِچھڑی آتما نُۄں چرناں وِچ نِواس بخشݨا جی

اُپرںتّ

شردھاںجلِییاں بھیٹ ہۄݨگِییاں

سںگّتاں لیٹ ہۄݨگِییاں

جھںڈّا سِںگھّ دے سںگّرامِیئے جِیون تے

چانݨے پَیݨگے

پُراݨے ساتھی اتے آگُۄ کہِݨگے-

پہِلاں ہالت ہۄر سی

نسلواد دا ذۄر سی

جد ایدھر آئے

رںگّ نسل بھید بڑے ستائے

اݨکھی 'ساب دی اݨکھ جاگی

اݨکھی اکھوائے

آپݨے لۄکاں نُۄں جتھیبںدّ کِیتا

جلسے جلُۄساں مُذاہرِیا دا پْربںدھّ کِیتا

نسلوادِییاں وِرُدھّ ڈٹے

اڑے لڑے کھڑھے

پِچھّے نہِیں ہٹے

پتوںتّے بِیانݨگے

اݨکھی 'ساب دی سخشِیئت دی بُلںدّی نُۄں

کُجھ جاݨُۄں دِلاں 'چ کۄسݨگے

ماڑی کِسمت اَۄلاد گںدّی نُۄں

مُںڈّے نیں گۄری وِیاہی

دِل دا دَۄرا پِیا

اَیمبُۄلَیںس آئی

مسِیں بچائِیا

جھںڈّا سِںگھّ نُۄں یاراں جچائِیا-

تیری جان کِئۄں جاںدی اےَ

پلِّئۄں کی گِیا

گۄرِیاں دی کُڑی لِیاںدی اےَ

من سمجھائُݨ لگّا

گۄری نُۄںہ دِییاں

'سٹ سری اکالاں' نال

ذکھم تے اںگُّۄر آئُںݨ لگّا

اِہ سدما جِویں کِویں جھلِّیا

پر ہپھتا پہِلاں اُہدے دِماگ دے

اَینہ وِچالے بمبّ چلِّیا

بمبّ دے پلِیتے نُۄں

لفذاں دی تِیلی ڈںگِّیا

جھںڈّا سِںگھّ نیں پاݨی نہِیں مںگِّیا

لفذ بیٹی دے-

ڈَیڈی جا رہی ہاں

آذادی نال آپݨی کھُشی لئی

کالھے نال وِیاہ کرا رہی ہاں

اچِںتّے باج پئے

راگی گا رہ