’گلۄبل پھُٹّپْرِںٹّ نَیٹّورک‘ نائۄں دی پْرسِدھّ سںسّتھا ولّۄں٬ ہر سال ’ارتھ اۄورشُۄٹ دِن‘ نِئت کِیتا جاںدا ہَے٬ جِس دِن تک سںسّار٬ دھرتی دی کُدرتی سادھن-سمرتھّا دا آپݨا سالانا کۄٹا کھپت کر لَیںدا ہَے۔ اِہ دِن ہر سال جنوری ول نُۄں کھِسک رِہا ہَے؛ سال 2015 وِچّ اِہ 13 اگست سی٬ 2019 وِچّ 29 جُلائی سی اتے 2030 تک اِہ 30 جُۄن ہۄ جاݨا ہَے۔ بھاویں اِہ سِرپھ چِنّہاتمِک ہَے پھِر وی بہُت ارتھ-بھرپُۄر دِن ہَے اتے سمُۄہک منُکھّ جاتی دی اتْرِپت نِیت دا پْرتِیک ہَے۔ اِہ وادھُۄ کھپت پِچھلے پںجّاہ سالاں تۄں ہۄ رہی ہَے اتے اجّ سںسّار پَۄݨے دۄ دھرتِییاں دی سمرتھّا جِنّی کھپت کر رِہا ہَے۔ اِس نال دھرتی دا تیذی نال بہُ-پکھّی وِناش ہۄ رِہا ہَے پر سبھ تۄں ودھّ پْربھاوِت اِسدا واتاورݨ ہَے۔ منُکھّ دی ماڈرن جِیون-شَیلی دی ہر لۄڑ دی پُۄرتی اِس سمسِّیا وِچّ وادھا کر رہی ہَے جۄ اراجکتا دا رُۄپ دھارن کر چُکّی ہَے۔ بیمُہار تکنَۄلۄجی نیں گُلّی٬ جُلّی اتے کُلّی دِییاں تِنّ ’مُڈھلِییاں‘ منُکھّی لۄڑاں دا ماڈرن سرُۄپ٬ اِنہاں پںجّاں وِچّ بدل دِتّا ہَے:

* کھادھ پدارتھ (اناج٬ مِیٹ٬ دُدھّ آدِ)

* بِجلی

* اُدیۄگِک اُتپاد (سِیمِںٹّ٬ لۄہا٬ پلاسٹِک٬ کپّڑا٬ امۄنِییا آدِ)

* آواجائی اتے ڈھۄء-ڈھُیائی

* گھراں/کمرشِیئل ادارِیاں دِییاں لۄڑاں

اِنہاں نُۄں پُۄرِییاں کرن واستے آپاں سُۄرج اتے دھرتی دے کُدرتی سادھناں ’تے نِربھر ہاں پر کِسے وی سادھن نُۄں سِدھّا اِسدی کُدرتی اوستھا وِچّ نہِیں ورت سکدے۔ ہر ’ہاسِل‘ سادھن نُۄں ’ورتۄں-یۄگ‘ بݨائُݨ لئی اِس ’تے باہری اُۄرجا (Energy) لائُݨی پَیںدی ہَے۔ آدِ-کال تۄں اِس اُۄرجا دے سادھن منُکھّ٬ پشُۄ٬ رُکھّ٬ ہوا٬ پاݨی آدِ رہے ہن اتے اِہ سِسٹم بہُت سماں چلِّیا۔ سِرپھ ڈھائی کُ سَۄ سال پہِلاں شُرُۄ ہۄئے اُدیۄگِک-یُگ تۄں بائد اِنہاں سادھناں وِچّ تیذی نال بدلائۄ آئِیا اتے کۄلا اتے پَیٹْرۄلِیئم-پدارتھ٬ اُۄرجا دا مُکھّ سادھن بݨ گئے۔ ساڈی ہر تکنَۄلۄجی اتے ہر مشِین دا مںتّو اِنہاں سادھناں دی کُدرتی اُۄرجا نُۄں منُکھّی لۄڑ لئی ورتݨ-یۄگ اُۄرجا وِچّ بدلݨا ہَے۔ جِویں کِہ کݨک تۄں رۄٹی بݨائُݨ اتے کۄلے تۄں پرکاش بݨائُݨ لئی یۄگ تکنَۄلۄجِییاں اتے مشِیناں ورتݨِییاں پَیںدِییاں ہن۔

کۄلا اتے پَیٹْرۄلِیئم-پدارتھ٬ دۄناں نُۄں ’پھَۄسِل پھِئۄُلج‘ (Fossil Fuels) کِہا جاںدا ہَے اتے اجّ سںسّار دِییاں کُلّ اُۄرجا-لۄڑاں دی 80% پُۄرتی اِنہاں تۄں ہی ہۄ رہی ہَے۔ پِچھلِییاں ڈھائی سدِییاں وِچّ سںسّار دا ابھُۄت-پُۄرو اتے بہُ-پکھّی وِکاس اِنہاں کرکے ہی سمبھّو ہۄ سکِیا ہَے۔ (اُۄرجا تۄں بھاو اِکلّی بِجلی نہِیں)۔ اِہ دۄویں سادھن بہُت اُپیۄگی تاں ہن پر اِنہاں دی ورتۄں نال کئی پْرکار دِییاں ہانِیکارک (گْرِین-ہائۄُس) گَیساں بہُت وڈّی ماترا وِچّ پَیدا ہُںدِّییاں ہن۔ اِہ گَیساں ’گلۄبل وارمِںگّ‘ دی پْرکِرِیا راہِیں واتاورݨ نُۄں بہُت چھیتی پْردُۄشِت کردِییاں ہن اتے مَۄجُۄدا واتاورݨ-پرِورتن (Climate Change) دی دِیرگھ سمسِّیا دا مُکھّ کارن بݨِییاں ہن۔

وِشو-وِیاپی اِس سمسِّیا دے انیکاں مںدّے پْربھاو ہن جِنہاں دا سمُۄہک اسر منُکھّ٬ ہۄراں جِیو-جںتُّۄیاں اتے دھرتی دے کُدرتی ورتارِیاں لئی وِناشکاری ہۄݨا نِشچِت ہَے۔ پْرسِدھّ برتانوی واتاورݨ-پْریمی سر ڈیوِڈ اَیٹنبرا دا کہِݨا ہَے-

“جے اسِیں ہُݨ وی ڈھُکوِییاں کاروائیِیاں ناں کِیتِییاں تاں ساڈی سبھِئتا دی تباہی اتے کُدرتی دُنِییا دے وڈّے ہِسّے دا وِناش نِشچِت ہَے۔ … ساڈے واستے اتی ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں ناں-سِرپھ دھرتی دے سِیمت کُدرتی سادھناں دے اںدّر-اںدّر رہِیئے بلکِہ اِنہاں نُۄں سہی ڈھںگّ نال وںڈّݨا وی سِکھِّیئے۔”

اِس سمسِّیا دی وڈّی تْراسدی اِہ ہَے کِہ اِسدے خمِیاذے٬ اِسدے ذِمّیوار دیشاں٬ پارٹِییاں جاں لۄکاں نُۄں آپ گھٹّ بھُگتݨے پَیںدے ہن اتے ہۄراں نُۄں ودھّ بھُگتݨے پَیںدے ہن۔ تھۄڑھا چِر پہِلاں آئے پاکِستان دے بھِیانک ہڑھ اِسدا پرتکھّ سبُۄت ہن اتے یُۄ. اَینّ. اۄ نیں اِس گلّ نُۄں سوِیکار کِیتا ہَے۔ سںسّار دے امِیر دیش اتے امِیر لۄک پِچھلے دۄ سَۄ سالاں تۄں دھرتی دے وڈمُلّے اتے سِیمت سادھناں دی دُر-ورتۄں کر-کر کے پردُۄشݨ پھَیلا رہے ہن اتے اجّ وی پْرتی جِیء اِس مںدّے کمّ وِچّ اگّے ہن۔ وِشو دی سبھ تۄں امِیر 1% آبادی سبھ تۄں گرِیب 50% آبادی دے مُکابلے ہانی-کارک گَیساں لئی ودھّ ذِمّیوار ہَے۔ دُۄسرے پاسے سںسّار دے 80 کرۄڑ لۄکاں نُۄں اجّ وی بِجلی دی سہُۄلت پْراپت نہِیں اتے 260 کرۄڑ لۄک رسۄئی لئی پُراݨے کِسماں دا بالݨ ورتدے ہن۔ اُنہاں دے جِیون-پدھّر نُۄں جِئۄُݨ-جۄگا کرن لئی ودھّ اُۄرجا (اِکلّی بِجلی نہِیں) پَیدا کرنی ذرُۄری ہَے۔ آئُݨ والھے 30 سالاں وِچّ اِس نُۄں 50% ودھائُݨ دی لۄڑ پویگی پر دھرتی تاں اجّ دِییاں اُۄرجا-لۄڑاں نُۄں پُۄرِییاں کرن تۄں وی اسمرتھّ ہۄئی پئی ہَے۔

واتاورݨ-پرِورتن دی سمسِّیا دے ہلّ لئی غَیر-رسمی اُپرالے 30 سال پہِلاں شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ پر اِنہاں نُۄں وِشو-وِیاپی رسمی بل 2015 وِچّ مِلِیا٬ جدۄں یُۄ. اَینّ. اۄ دی سرپْرستی ہیٹھ 195 دیشاں ولّۄں سرب-سمّتی نال اِتِہاسک ’پَیرِس واتاورݨ سمجھَۄتا‘ پاس کِیتا گِیا۔ اِس سمجھَۄتے دی رُۄپ-ریکھا اتے رݨ-نِیتی سںسّار دے چۄٹی دے بُدھِّیجِیوی ورگ ولّۄں وِیہ سالاں دے ڈُۄںگھے اتے وِستْرِت وِچار-وٹاںدرے بائد بݨائی گئی ہَے اتے اِس وِچّ سنّ 2100 تک دے ٹِیچے مِتھّے گئے ہن۔ اِنہاں دی وِلکھّݨتا ہَے کِہ اِہ اِتِہاس وِچّ پہِلی وار سارے سںسّار واستے ساںجھے تَۄر ’تے مِتھّے ٹِیچے ہن؛ اِہ نہِیں کِہ دیشاں نیں آپۄ-آپݨی ہَیسِیئت انُسار اگّڑ-پِچھّڑ پْراپت کرنے ہن۔ اِنہاں دی سُچجّی تامِیل سںسّار دی اِس سمسِّیا نُۄں یکِینی تَۄر ’تے ہۄر ودھݨ تۄں رۄک سکدی ہَے۔

اِس سمسِّیا دِییاں ودھّ ذِمّیوار دھِراں اِسدی ہۄںد تۄں نِرلجّ ڈھںگّاں نال مُنکر ہُںدِّییاں رہِییاں ہن اتے سمجھَۄتے دے سِرے چڑھن وِچّ دیری دا کارن وی بݨِییاں۔ مِ. ڈۄنالڈ ٹرمپّ دی اُداہرݨ ذِکریۄگ ہَے کِہ آپݨے سمیں وِچّ اُہ اِس نُۄں اِکّ چھلاوا (Hoax) کہِ کے سںسّار نُۄں گُمراہ کرن دِییاں کۄشِشاں کردا رِہا اتے اُس نیں یُۄ .اَیسّ. اے نُۄں اِس سمجھَۄتے تۄں باہر کر لِیا سی۔ پر اُس دے اُتّرادھِکاری مِ. جۄء بائیِڈن نیں سہُں چُکّݨ دے پہِلے دِن ہی اُس دے پھَیسلے نُۄں ردّ کر دِتّا سی اتے سںسّار بھر وِچّ اِس گلّ دی بہُت شلاگھا ہۄئی سی۔

پھَۄسِل پھِئۄُلاں (کۄلا٬ ڈِیذل٬ پٹْرۄل٬ کُدرتی گَیس٬ مِٹّی دا تیل٬ بںکّر تیل آدِ), جۄ ہانِیکارک گَیساں دا سبھ تۄں وڈّا کارن ہن٬ اجّ سںسّار دِییاں 80% اُۄرجا-لۄڑاں پُۄردِییاں ہن۔ باکی (20%) اُۄرجا-لۄڑاں واستے پْرماݨُۄ٬ پاݨی٬ دھُپّ٬ ہوا٬ دھرتی دی گرمی٬ سمُںدّری لہِراں آدِ سادھن ورتے جا رہے ہن۔ اِہ نوِیائُݨیۄگ (Re-newable) ہن اتے واتاورݨ نُۄں پْردُۄشِت نہِیں کردے پر اِنہاں دا ہِسّا بہُت گھٹّ ہَے۔ پْرتکھّ ہَے کِہ اِس سمسِّیا دا کارگر ہلّ پہِلے سادھناں دی ورتۄں نُۄں گھٹائُݨا اتے دُۄجِیاں دی ورتۄں نُۄں ودھائُݨا ہَے؛ ارتھات کۄلے اتے پَیٹْرۄلِیئم-پدارتھاں دی ورتۄں نُۄں گھٹائُݨا اتے نوِیائُݨ-یۄگ سادھناں دی ورتۄں نُۄں ودھائُݨا ہَے۔ اِس پْرکِرِیا نُۄں ’اُۄرجا-پرِورتن‘ (Energy Transition) کِہا جاںدا ہَے اتے واتاورݨ نُۄں ہۄر پْردُۄشِت ہۄݨ تۄں رۄکݨ دا اِہ سبھ تۄں ودھِییا ڈھںگّ ہَے۔ اِس کرکے ہی اِہ پَیرِس سمجھَۄتے دا آدھار اتے تھِیم ہَے اتے اِسدے ٹِیچِیاں نُۄں پْراپت کرن دا مُکھّ ترِیکا ہَے۔ اِتِہاسک پکھّۄں اِہ پہِلا اُۄرجا-پرِورتن نہِیں؛ اُدیۄگِک-یُگ تۄں بائد لکّڑ دے کۄلے٬ منُکھّ اتے پشُۄ-شکتی دی بجائ پتھّر دے کۄلے دی ورتۄں دی شُرُۄیات وی اُۄرجا-پرِورتن سی۔ چھۄٹے پدھّر ’تے پںجّاب وِچّ اجّ تۄں 60-70 سال پہِلاں کھُۄہاں اُتّے بلداں دی بجائ ڈِیذل اتے بِجلی نال سِںجّائی دی شُرُۄیات وی ’اُۄرجا-پرِورتن‘ سی۔ اِس ترہاں دے پرِورتناں نال ہی سںسّار دا وِکاس سمبھّو ہۄ سکِیا ہَے۔ اِس نال جن-جِیون سُکھالھا وی ہۄئِیا اتے بچے وکت نُۄں جِیون دے ہۄر کھیتراں وِچّ ترکّی واستے اُپیۄگ کِیتا جا سکِیا اتے وِشو دی سمُچّی کھُشہالی سمبھّو ہۄئی۔

اُتشاہجنک گلّ اِہ ہَے کِہ اِس اہِم سمجھَۄتے انُسار یُۄ. اَینّ. اۄ٬ دی ریکھ-دیکھ ادھِین سارے سںسّار وِچّ بہُ-پکھّی اتے سُر-تالی کاروائیِیاں ہۄ رہِییاں ہن کِہ اِس سدی دے اکھِیر (سنّ 2100) تک وِشو دے تاپمان وِچّ وادھے نُۄں پُۄرو-اُدیۄگِک پدھّر تۄں 1.5°C تک سِیمت کِیتا جاوے اتے کِسے وی ہالت وِچّ 2.0°C تۄں ناں ودھݨ دِتّا جاوے۔ دسّݨیۄگ ہَے کِہ اِہ وادھا 1.1°C تاں ہُݨ تک ہۄ وی چُکِّیا ہَے۔ اِس دُۄر-رس ٹِیچے دی پْراپتی لئی دہاکا-وار ٹِیچے وی نِردھارت کِیتے گئے ہن جِنہاں وِچّۄں دۄ اِہ ہن:

2030 تک ہانِیکارک (گْرِین-ہائۄُس) گَیساں دے ہۄ رہے وادھے نُۄں 45% گھٹائِیا جاوے۔

2050 تک اِنہاں گَیساں دی مِکدار نُۄں٬ دھرتی دی اِنہاں نُۄں سمۄء سکݨ دی سمرتھّا تک٬ سِیمت کِیتا جاوے اتے اگلے پںجّاہ سال (سنّ 2100 تک) اِس تۄں ودھݨ ناں دِتّا جاوے۔ اِس نُۄں ماہِراں ولّۄں ’نَیٹّ-ذِیرۄ‘ دا ٹِیچا کِہا گِیا ہَے۔ ورݨنیۄگ ہَے کِہ اُۄرجا-لۄڑاں پُۄرِییاں کرن لئی پھَۄسِل پھِئۄُلاں دی ورتۄں گھٹائی تاں جا سکدی ہَے پر پُۄری ترہاں کھتم نہِیں کِیتی جا سکدی۔ نتِیجن ہانِیکارک گَیساں پَیدا ہُںدِّییاں رہِݨگِییاں پر اِنہاں نُۄں سِیمت کرنا لاذمی ہَے۔

سںسّار دے ہر دیش وِچّ انیکاں سُہِرد اتے پْربھاوکاری ہستِییاں اِس سمسِّیا نُۄں نجِٹھّݨ لئی جِیون-بھر پُۄرِییاں یتنشِیل رہِییاں٬ جِویں کِہ مِ. جَۄہن مِئۄُر٬ سْرِیمتی واںگری ماٹھئی٬ سْری سُںدّر لال بہُگُݨا٬ بھگت پُۄرن سِںگھّ۔ اِسے ترہاں اجّ پُۄرے جِیء-جان نال کمّ کر رہِییاں کھاس ہستِییاں ہن: مِ. جَۄہن کَیری٬ مِس گرَیٹا تھنبرگ٬ مِ. اَیلّ گَۄر٬ سر ڈیوِڈ اَیٹنبرا٬ سْرِیمتی وںدّنا شِوا۔ اِس پْرشںسّایۄگ کارج وِچّ لگِّییاں کُجھ وِشو-پدھّری سںسّتھاواں ہن: گلۄبل پھُٹّپْرِںٹّ نَیٹّورک٬ ارتھ-ڈے اَۄرگ٬ کلائیِمیٹ اَیکشن نَیٹّورک٬ اِنرجی اَیںڈ رِیسۄرسِج اِںسٹِیچُۄٹ۔

پر نِراشاجنک گلّ اِہ ہَے کِہ وِشو پدھّر ’تے ہۄ رہِییاں پُر-ذۄر کۄشِشاں دے باوجُۄد اِنہاں ٹِیچِیاں دی پْراپتی دی سمبھّاونا بہُت گھٹّ ہَے۔ جِویں کِہ ہانِیکارک گَیساں نُۄں 2030 تک 45% گھٹائُݨ دے ٹِیچے دے اُلٹ اِنہاں دے 11% ودھ جاݨ دا کھدشا ہَے اتے 2100 تک دھرتی دی تپش وِچّ٬ 1.5°C دے مِتھّے ٹِیچے دی بجائ 2.8°C وادھے دا انُمان ہَے۔ یُۄ اَینّ دے سکتّر-جرنل اَینٹۄنِیئۄ گیُٹرَیسّ اِس نِراشاجنک ستھِتی نُۄں بہُت سخت شبداں وِچّ سںسّار اگّے پیش کردے رہِںدّے ہن اتے ذِمّیواراں نُۄں دھِرکاردے رہِںدّے ہن۔ اِہ کہِݨا اتِ-کتھنی نہِیں کِہ اُہ لہُۄ دے ہںجھُّۄ کیردے رہِںدّے ہن۔ اُنہاں دے نِمن-لِکھت بِیان اُنہاں دے درد دا پْرگٹاوا کردے ہن-

*آپاں کُدرت نُۄں اِکّ ’ٹائِلٹ‘ سمجھ رکھِّیا ہَے۔

*دردناک سچائی اِہ ہَے کِہ آپاں سںسّار دا بھٹھّا بِٹھا دِتّا ہَے۔

*بہُ-راشٹری کارپۄریشناں ساڈے سںسّار دِییاں کُدرتی بخشِشاں نُۄں لُٹّ-لُٹّ کے آپݨے بَیںک-کھاتے بھر رہِییاں ہن۔

پھَۄسِل پھِئۄُلاں دے وِستار نُۄں لُکائُݨ لئی جائلی ’نَیٹّ-ذِیرۄ‘ دے وائدے کرنا نِںدّݨیۄگ ہَے۔ اِہ سراسر دھۄکھا ہَے۔ اِہ شرمناک کاروائیِیاں ساڈی دُنِییا نُۄں واتاورݨ دی تباہی دِییاں ڈُۄںگھِییاں کھڈّاں ول دھکّ رہِییاں ہن۔ اِہ چھل-کپٹ ختم ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔

* کئی سرکاراں اتے بِذنس لِیڈر کہِںدّے کُچھ ہن تے کردے کُچھ ہن۔ سِدھّے تَۄر ’تے اُہ جھُۄٹھ بۄلدے ہن اتے اِسدے نتِیجے پرلۄ-کاری ہۄݨگے۔ اِہ واتاورݨ-اَیمرجَیںسی ہَے۔

* ماڑِییاں کمپّنِییاں جھُۄٹھِییاں سُۄچناواں دے کے آپݨے اُتپاداں نُۄں واتاورݨ لئی لابھدائِک سِدھّ کردِییاں ہن۔

مِ. اَینٹۄنِیئۄ گیُٹرَیسّ ورگی اُچّی٬ سُہِرد اتے شاںت-سُبھاء ہستی دے اِہ سچّے اتے سخت شبد جِتھّے وِشو نُۄں درپیش اِس گھۄر بِپتا دی پُشٹی کردے ہن اۄتھے ستھاپِت کھُدگرذ ورگاں دِییاں مکارِییاں نُۄں وی پْرگٹ کردے ہن۔ سپشٹ ہَے کِہ اِہ ستھاپِت پارٹِییاں٬ یُۄ. اَینّ. اۄ اتے آپݨِییاں سرکاراں دے آدیشاں دی پالݨا کرن دی بجائ آپݨے مائِک اتے ہۄر سَۄڑے ہِتاں نُۄں مُکھّ رکھّ رہِییاں ہن۔ اِس سمسِّیا نُۄں پَیدا کرن دِییاں ذِمّیوارِییاں تۄں وی بچ رہِییاں ہن۔ اُلٹا اِس نُۄں ہلّ کرن دے دائوے کرن دا ڈھَۄںگ رچا کے آگُۄ وی بݨ رہِییاں ہن۔ اِس ترہاں اِہ جمات منُکھّی بِپتاواں وِچّۄں وی آپݨِییاں تِجَۄرِییاں بھردی رہِںدّی ہَے۔ کۄوِڈ-2019 ویلے دِییاں وارداتاں اِسدا سبُۄت ہن۔ اِہ دھِراں اِس سمسِّیا دے لُبھائُݨے پر اسرہِیݨ ہلّ سِرج کے جن-سدھارن دا دھِیان ہۄراں پاسے لائی رکھّݨ دِییاں چِر-کالی چالاں ورت رہِییاں ہن۔ نوِییاں کھۄجاں دے جھاںسے دے کے گُمراہ کر رہِییاں ہن۔ اُداہرݨ وجۄں سانُۄں دسِّیا جا رِہا ہَے کِہ سارِییاں کاراں نُۄں بِجلی-کاراں نال بدلݨ نال اتے بِجلی-اُتپاد دا اُۄرجا-پرِورتن کرن نال سبھ ٹھِیک ہۄ جاویگا۔ اِہ نہِیں دسِّیا جا رِہا کِہ واتاورݨ-پردُۄشݨ دے ہۄر وڈّے کارن تاں کھیتی-باڑی اتے مِیٹ٬ اُدیۄگِک اُتپاد٬ سمُںدّری جہاذ٬ وڈّے ٹرکّ٬ ہوائی جہاذ٬ اتے گھراں/کمرشِیئل ادارِیاں دی سامبھ-سمبھّالھ ہن۔ اِنہاں کھیتراں وِچّ اِنہاں پھِئۄُلاں دا کۄئی بدل وی نہِیں۔ نوِیں کِسم دِییاں کھُراکاں اِیجاد کرن دے سبذباغ دِکھائے جا رہے ہن پر برباد ہۄ رہے اِکّ تِہائی کھادھ-پدارتھاں نُۄں بچائُݨ دے اُپرالے نہِیں ہۄݨ دِتّے جا رہے۔ جںکّ-پھُۄڈ دی اِشتِہارباذی ’تے رۄک نہِیں لگّݨ دِتّی جا رہی۔ اِہ تاں کُچھ اُہ مکارِییاں ہن جۄ آپاں نُۄں دِکھدِییاں ہن٬ اںدّرۄں-اںدّری کی واپر رِہا ہَے٬ اُس دی تاں سانُۄں بھِݨک وی نہِیں پَے سکدی۔

اجّ دے سںسّار وِچّ اِس سمسِّیا نُۄں نجِٹھّݨ لئی لۄڑِیںدی تکنَۄلۄجی اُپلبدھ ہَے۔ پر ذرُۄری ہۄݨ دے باوجُۄد اِکلّی تکنَۄلۄجی سمسِّیاواں دا ہلّ نہِیں کر سکدی٬ ہتھلی سمسِّیا دا تاں بِلکُل نہِیں کر سکدی۔ جے تکنَۄلۄجی سںسّار دِییاں سمسِّیاواں ہلّ کر سکدی ہُںدّی تاں ہُݨ تک سبھ دا ہلّ ہۄ چُکِّیا ہۄݨا سی۔ نِر-سںدّیہ نوِییاں کھۄجاں دی لۄڑ ہَے٬ جِس ترہاں دِییاں کِہ پْرماݨُۄ سادھناں تۄں بِجلی پَیدا کرن وِچّ ہۄ رہِییاں ہن پر ہاسل تکنَۄلۄجی دی پُۄری ورتۄں پہِل دے آدھار ’تے ہۄݨی ذرُۄری ہَے۔

ماہِراں انُسار مَۄجُۄدا اُۄرجا-پرِورتن (Energy Transition) پہِلِیاں تۄں اِس گلّۄں وکھّرا ہَے کِہ اِہ کِسے نوِیں تکنَۄلۄجی دے وِکاس کر کے نہِیں ہۄ رِہا۔ اتے ناں ہی اِہ پُۄرے اُۄرجا کھیتر وِچّ ہۄ رِہا ہَے۔ اِسدے پںجّویں ہِسّے بِجلی دے کھیتر وِچّ ہۄ رِہا ہَے۔ اِہ تکنَۄلۄجِیکل مُدّا گھٹّ اتے سماجِک مُدّا ودھّ ہَے۔ اِہ منُکھّی-برابری اتے ہکّی-وںڈّاں دا مُدّا ہَے۔ اِہ منُکھّی سُبھاء اتے جِیون-شَیلی نال جُڑی سمسِّیا ہَے٬ جِسدا ہلّ وِشو پدھّر ’تے نِجّی کائِیا-کلپ اتے سمُۄہک آرتھِک٬ سماجِک اتے راجنِیتک سِسٹماں نُۄں لۄک-ہِتاں دے انُساری بݨائُݨا ہَے۔ ہر کھیتر وِچّ سںجّم اتے ڈسِپلن ذرُۄری ہَے۔ اِہ سبھ ستھاپِت٬ کھُدگرذ اتے شکتِیشالی دھِراں نُۄں منذُۄر نہِیں۔ پر چیتنّ ہۄ رہی جنتا دے دبائۄ ہیٹھ سںسّار بھر دِییاں لۄکتںتّری سرکاراں اِس ترہاں دے سِسٹماں نُۄں بدلݨ لئی دْرِڑھ-سںکّلپ ہۄ رہِییاں ہن۔ آپۄ-آپݨے دیشاں دے سبںدھِّت کانُۄناں نُۄں سخت اتے سمکالی بݨائُݨ دے نالھ−نالھ سںسّار-پدھّر ’تے ودھّ اِکّسُرتا بݨا رہِییاں ہن۔ اِس سبھ لئی سرکاراں نُۄں جن-سدھارن دی ہِمائِت دی لۄڑ ہَے جۄ اسِیں اِس وِشے سمبّںدھّی جاݨکاری پْراپت کر کے دے سکدے ہاں۔ اِہ لیکھ اِس پاسے ول اِکّ تُچھّ اُپرالا ہَے۔

ناں سِرپھ واتاورݨ-پرِورتن دی٬ بلکِہ ہۄر کئی سمسِّیاواں دا ہلّ ’سر ڈیوِڈ اَیٹنبرا‘ دی شُرُۄ وِچّ بِیانی نسِیہت نُۄں منّݨ وِچّ ہَے کِہ:

“ساڈے واستے اتی ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں ناں سِرپھ دھرتی دے سِیمت کُدرتی سادھناں دے اںدّر-اںدّر رہِیئے بلکِہ اِنہاں نُۄں سہی ڈھںگّ نال وںڈّݨا وی سِکھِّیئے۔”