اِس ویلے دۄ بھرویں درِیا پںجّاب وِچّ وگ رہے نیں۔ نشِیاں دے درِیا نُۄں پںجّاب وِچّ وہِںدّا چھیواں درِیا کِہا جاںدا ہَے٬ جدۄں کِہ جوانی دے وِدیشاں ولّ رُجھان نیں ستّویں درِیا دا رُۄپ دھارن کر لِیا ہَے۔ دۄناں درِیاواں نیں گھراں دے وِہڑِیاں دی رَۄݨک گُمّ کر دِتّی ہَے۔ گلِییاں٬ کالج اتے تکنِیکی کالجاں وِچّ سُنّ جِہی پسری ہۄئی ہَے۔ “کِتے ساڈا مُںڈّا نشِیاں دے بھر وگدے درِیا وِچّ ہی ناں رُڑھ جاوے٬ کِتے ہۄر مُںڈِّیاں دے دھکّے چڑھکے اِہ وی … …۔” اِس سۄچ نال ماں-باپ کمبّ اُٹھّدے نیں۔ پِںڈّ دے کھۄلِیاں٬ بیئباد تھاواں٬ جاں پھِر سُنِّییاں گلِییاں وِچّ پِںڈّ دے مُںڈِّیاں نُۄں نشے دے ٹِیکے لائُںدِیاں ماپے ویکھدے ہن تاں اُہ کمبّ جاںدے ہن۔ اِکلَۄتے پُتّ دی جان دی سلامتی لئی اُہ کالجے ’تے ہتھّ دھرکے اُہ اُس نُۄں وِدیش بھیجݨ لئی سِر تۄڑ یتن کردے نیں۔ گھر دی رہِںدّ-کھُۄںہد٬ گہِݨے٬ اِکّ دۄ کِلّے ذمِین گہِݨے کرکے اُہ پُتّ نُۄں وِدیش بھیجݨ دا ہُۄلا پھکّدے ہن۔ اںدّرۄ اںدّری اُہ آپݨے آپ نُۄں دِلاسا وی دِںدّے نیں٬ “اُہ جاݨے٬ اِہدا وِگۄچا تاں کِویں ناں کِویں جھلّ لواںگے٬ پر اِہ اِتھّۄں دے مَۄت جال تۄں تاں بچِیا رہُۄ۔” اںدّاذن 62.50 کرۄڑ رۄذانا پرواس دے لیکھے لگّݨ کارن جِتھّے پںجّاب دی آرتھِکتا نُۄں کھۄرا لگّ رِہا ہَے٬ اُتھّے ہی بَۄدھِکتا٬ جِسمانی تاکت اتے ہُنر پکھّۄں وی پںجّاب سکھّݨا ہۄ رِہا ہَے۔ اِسدے نال ہی ہۄر بہُت سارِییاں گمبھِّیر سمسِّیاواں وی جُڑ گئیِیاں ہن۔

چھیویں درِیا دے پْرکۄپ کارن ماپِیاں دی ہالت ککھّۄں ہَۄلی کر دِتّی ہَے۔ گھراں دے چُلّہے ٹھںڈھّے٬ ماپِیاں دے چِہرے ’تے چھائی اُداسی دی اِبارت اتے بھاںء بھاںء کردے مکان اُنہاں نُۄں وڈھّ وڈھّ کھاݨ نُۄں پَیںدے ہن۔ نشا چھُڈائۄُ کیںدر دے نِردیشک وجۄں اجِہے ماپِیاں دی بیوسی ویکھکے رُۄہ کمبّ جاںدی سی۔ اَیداں ہی اِکّ بذُرگ آپݨے نَۄجوان نشئی پُتّ نُۄں نشا مُکت کرن دے مںتّو نال نشا چھُڈائۄُ کیںدر وِکھے لَے کے آئِیا۔ نَۄجوان نشِیاں دی لپیٹ وِچّ آئُݨ کارن اتے باپ پُتّ دی چِںتّا کارن مرنہاکی ہالت وِچّ سن۔ نَۄجوان نشئی دی کَۄںسلِںگّ لئی مَیں آپݨے کرمچاری دی ڈِئۄُٹی لائی اتے آپ٬ بذُرگ دا اںدّرلا پھرۄلݨ دا یتن کرن لگّ پِیا۔ کُجھ مِںٹّ گلّاں کرن تۄں بائد بذُرگ دِییاں اکھّاں وِچّۄں پرل پرل ہںجھُّۄ وہِݨ لگّے۔ پھِر اُسنے گچّ بھرکے کِہا٬ “میرا دُکھّ سُݨۄگے؟”

میرے ہمدردی بھرے ہُںگّارے نال اُسنے میرے ولّ پِٹھّ کِیتی۔ پِٹھّ تۄں کمِیذ چُکّ کے ڈُسکدِیاں کہِݨ لگِّیا٬ “اِہ میری پِٹھّ تے لاشاں دے نِشان ویکھدے ہۄئۄں ناں٬ اِہ اجّ سویرے میرے اِسے پُتّ نیں مَینُۄں چھلِّییاں واںگ ڈاںگ نال کُٹِّئَے۔ اِہ نشے لئی ہذار رُپئِیا مںگّدا سی٬ بھلا مَیں ہر رۄذ کِتھّۄں دِںدّا اَینی رکم؟ بسّ میرے ناںہ کرن ’تے ڈاںگ چُکّ لئی۔ اِہدی ماں رۄکݨ واستے آئی٬ اُہدے وی اِکّ دۄ ڈاںگاں جڑ دِتِّییاں۔ اُہ اِہدے دُکھّ وِچّ مںجّے ’تے پئی اےَ۔ آںڈھ گُیاںڈھ دے لۄک اِکٹھّے ہۄ گئے۔ اُنہاں دے سمجھائُݨ ’تے اِہ تھۄڈے کۄلۄں دوائی لَیݨ آئِئَے۔ ربّ دا واستا اِہنُۄں داخل کر لوۄ٬ نہِیں پھِر ساڈے وِچّۄں اِکّ ادھّا مرجُۄگا۔”

بذُرگ دی ہالت ویکھکے مُںڈّے نُۄں تُرںتّ داخل کر لِیا۔ بذُرگ دے مۄڈھے ’تے ہتھّ رکھّکے ہمدردی نال کِہا٬ “تُسِیں ہُݨ گھر جائۄ۔ اسِیں اِس نُۄں نشا مُکت کرن لئی پُۄری کۄشِش کراںگے۔”

بذُرگ نیں شُکرانے بھرِییاں نذراں نال میرے ولّ ویکھِیا اتے پھِر اکھّاں پُۄںجھدِیاں نشا چھُڈائۄ کیںدر تۄں باہر جاݨ لگِّیا۔

وارڈ وِچّۄں جِئۄں ہی اُس نشئی نَۄجوان دی نذر آپݨے جاںدے باپ ’تے پئی تاں اُہ اُچّی آواذ وِچّ گُسّے نال بۄلِیا٬ “مَینُۄں اِتھّے چھڈّ تاں چلِّئَں٬ آپݨے بھݨۄئیِئے نُۄں چھیتی آکے لَے جائیِں۔”

بذُرگ اِںج نِیوِیں پا کے جا رِہا سی٬ جِویں اُسنے پُتّ نُۄں جنم دیکے کۄئی بہُت ماڑا گُناہ کِیتا ہۄوے۔

اِکّ ہۄر نشئی نَۄجوان نُۄں اُسدے ماپے لَے کے آئے۔ نال پِںڈّ دی پںچّائِت دے دۄ مَیمبر وی سن۔ آئُںدِیاں ہی باپ نیں بھرے من نال دسِّیا٬ “نشئی پُتّ نیں اںتّاں دا تپا رکھِّئَے سانُۄں۔ جِہڑا اِہنُۄں سمجھائُںدَے٬ اُہدے گلھ پَے جاںدا اےَ٬ مںدّا چںگّا بۄلدا اےَ۔ پہِلاں گھرۄں چۄری کرکے سمان ویچدا سی٬ ہُݨ باہرۄں وی اُلامبھے آئُݨے شُرُۄ ہۄ گئے ہن۔ ساڈے پِںڈّ کپّڑے دی دُکان اےَ۔ دُکاندار بڑا بھلھا ماݨس اےَ۔ اُہنے پِچھلے ہفتے اِہنُۄں رۄک کے سمجھائُݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ اُدۄں تاں اِہ کُچھ ناں بۄلِیا۔ رات نُۄں اِکّ ہۄر نشئی نُۄں نال لَیکے اُہدی دُکان دی چھتّ پاڑ کے دُکان نُۄں اگّ لا دِتّی۔ اُتھّے لگّے ہۄئے کَیمرِیاں وِچّ اِہدی کرتُۄت ساہمݨے آ گئی۔ پُلِس کیس بݨ گِیا۔ سیٹھ دے ہۄئے نُکسان نُۄں پُۄرا کرن اتے پُلِس تۄں کھہِڑا چھُڈوائُݨ لئی کِلّا ذمِین بَیء کرنی پَے گئی۔ باپ اتے پںچّائِت مَیمبراں دے چِہرِیاں ’تے چِںتّا دِییاں ریکھاواں سن٬ پر مُںڈّے دے چِہرے ’تے شرمِںدّگی دی تھاں ڈھِیٹھتا دے نِشان وِکھائی دے رہے سن۔

اَیداں ہی اِکّ ہۄر نشئی نُۄں ماپے لَے کے آئے۔ پُچھّݨ ’تے بذُرگ نیں پْرگٹاوا کِیتا٬ “گھرۄں جِہڑا کُجھ وی اِہدے ہتھّ لگدا ہَے٬ چۄری کرکے نشا ڈپھّ لَیںدا ہَے۔ کلّہ اسِیں تاں کھیت گئے ہۄئے سی٬ اِہدی ماں گھر سی۔ کݨک والے ڈھۄل نُۄں اسِیں جںدّرا لائِیا ہۄئِیا سی۔ اِہنے کِویں ناں کِویں جںدّرا کھۄلہِیا۔ جدۄں کݨک والے ڈھۄل ’تے چڑھکے کۄڈھا ہۄکے کݨک کڈھّݨ لگِّیا تاں اِہ سِر پرنے ڈھۄل وِچّ گِر گِیا۔ اِہدی ماں نُۄں جدۄں کھڑکا سُݨِیا تاں بھجّ کے آئی۔ ویکھِیا اِہ اںدّر مُۄدھے مُۄںہ گِرِیا باہر آئُݨ لئی ترلۄمچھّی ہۄ رِہا سی۔ اِہدی ماں نیں گلی وِچّ رَۄلا پا کے بںدّے اِکٹھّے کِیتے٬ پھِر اِہنُۄں بڑی مُشکِل نال ڈھۄل وِچّۄں باہر کڈھِّیا٬ نہِیں تاں کلّہ اِہنے مر جاݨا سی۔

اَیںداں دے ہر رۄذ آ رہے کیساں کارن سِوِیا دے راہ پئی جوانی٬ ماپِیاں دے کھُۄن دے وہِںدّے اتھّرُۄ اتے نشِیاں دے ودھ رہے مارُۄ پْربھاو کارن ساڈا سماج اجّ بِمار ہَے اتے بِمار سماج دا بھوِکھّ ہمیشا ہی دھُںدّلا ہُںدّا ہَے۔

* * * * *