اِس ویلے پںجّاب دِییاں برُۄہاں ’تے آفتاں دے ڈھیر ہن۔ بہُ-پکھّی اتے بہُ-پرتی سںکّٹ وِچّ گھِرِیا پںجّاب اِںج لگدا ہَے جِویں گُبارا اݨگِݨت سُۄئیِیاں دی نۄک ’تے کھڑھا ہۄوے۔ کِسے پاسِئۄں سُکھّ دی خبر نہِیں آ رہی۔ اِکّ-پاسے نشِیاں دی مار ہیٹھ جوانی سِوِیاں دی بھِیڑ وِچّ وادھا کر رہی ہَے٬ دُۄجے پاسے ذمِین گہِݨے رکھّ کے٬ گھر دا گہِݨا گٹّا ویچکے اتے ماپِیاں نُۄں ہر پاسِئۄں کھُںگھّل کرکے امرِیکا وِچّ ڈالر کمائُݨ والے نَۄجوان مَۄت نال کھہِݨ اُپرںتّ ہتھّکڑِییاں وِچّ جکڑے وتن واپس پرت رہے ہن۔ ماپِیاں دے وَیݨ اتے نَۄجواناں دے چِہرِیاں ’تے چھائی گھۄر اُداسی من نُۄں ولُۄںدھردی ہَے۔ دُۄجے پاسے لُٹّ-کھۄہ٬ کتلۄ گارت اتے پھِرَۄتِییاں نیں پںجّابِییاں دے مناں اںدّر کمبّݨی چھیڑی ہۄئی ہَے۔ کِسے پاسِئۄں سُکھّ دا بُلّا نہِیں آ رِہا۔

پںجّاب دی راج ستّا نال سمبّںدھِّت وِدھائِک شْری کُںوّر وِجَے پْرتاپ سِںگھّ نیں لۄکاں نُۄں مُخاتِب ہُںدِّیاں کُجھ دِن پہِلاں دُکھی من نال کِہا سی٬ “ساڈی پارٹی وِچّ گَیںگسٹر گھُسپَیٹھ کر گئے ہن۔ امن کانُۄن دی ستھِتی ڈاواںڈۄل ہَے۔ جِتھّے ماپھِییا راج نیں پںجّاب نُۄں جکڑ لِیا ہَے٬ اُتھّے ہی کُرپّشن اتے لُٹّاں کھۄہاں وی لگاتار ودھ رہِییاں ہن۔” جدۄں راج ستّا دا آگُۄ ہی اجِہی ستھِتی دا رۄݨا رۄوے٬ پھِر بھلا پںجّاب نُۄں رںگّلا پںجّاب بݨائُݨ دا دائوا کرن والِیاں ’تے کۄئی کِس ترہاں یکِین کر لوے؟

آڑھتی٬ رسُۄکھوان وِئکتی اتے کھاںدے پِیںدے گھراں دے مالکاں نُۄں پہِلاں وِدیشی نمبّراں تۄں پھِرَۄتی لئی کال آئُںدی ہَے۔ کُجھ دِناں بائد مکان‘ تے پھائِرِںگّ کرکے وارنِںگّ دِتّی جاںدی ہَے۔ کئی تھاواں ’تے مںگّ دی پُۄرتی لئی بچّے وی اگوا کر لئے جاںدے ہن۔ بہُت سارے کیساں وِچّ جان-مال دی سُرکھِّیا اتے بھوِکھّ دے گمبھِّیر کھترِیاں نُۄں بھامپدِیاں اںدّرکھاتے گَیںگسٹراں نال سمجھَۄتا کرکے اُنہاں دی مںگّ پُۄری وی کردے ہن۔ کئیِیاں کیساں وِچّ گَیںگسٹراں دِییاں دھمکِییاں تۄں ڈردِیاں پُلِس کۄل گُہار لائُݨ اُپرںتّ سِکِئُرِٹی لئی جاںدی ہَے۔ پر سِکِئُرِٹی دے ہُںدِّیاں وی اُہ آپݨی جان نہِیں بچا سکے۔ اجِہے کِنّے ہی کیس ترنتارن٬ امّْرِتسر٬ لُدھِیاݨا٬ بٹھِںڈّا٬ پھرِیدکۄٹ٬ کپُۄرتھلا اِلاکِیاں وِچّ واپر چُکّے ہن۔

اِہ گلّ پْرتکھّ رُۄپ وِچّ ساہمݨے آئی ہَے کِہ نشے گھٹے نہِیں٬ سگۄں نشِیاں دے ریٹ ودھ گئے ہن۔ اِس ویلے نشِیاں کارن گمبھِّیر ستھِتی اِس ترہاں دی بݨی ہۄئی ہَے کِہ پںجّاب دے بہُت سارے پِیڑت ماپے آپݨے نشئی پُتّاں دے ہتھّۄں جان گُیا چُکّے ہن۔ بہُت سارے نشِیاں وِرُدھّ آواذ اُٹھائُݨ والے تسکراں دِییاں گۄلِییاں دا شِکار ہۄ رہے ہن۔ اِہ آم چرچا وی ہَے کِہ اِکّ پاسے دیش دی اذادی لئی لۄک شہِید ہۄئے اتے ہُݨ ’چِٹّے‘ دی رۄکتھام لئی شہِید ہۄ رہے ہن۔ بھُۄترے ہۄئے نشا تسکراں نیں تاں بہُت تھاواں ’تے پُلِس والِیاں نال مُکابلا کرکے کئی پُلِس کرمچارِییاں نُۄں بںدّی وی بݨائِیا۔ کئی تھاݨِیاں اُتّے گرنیڈاں نال ہملے اتے کئی تھاواں ’تے تسکراں دے پُلِس اُتّے جان لیوا ہملے لۄکاں اتے پُلِس دا منۄبل گِرائُݨ دی ڈُۄںگھی شاذِش ادھِین ہۄ رِہا ہَے۔

راہ جاںدی اَۄرت دا پرس کھۄہ لَیݨا٬ کنّاں دِییاں والِییاں جھپٹ مار کے لاہ لَیݨِییاں٬ دِن دِہاڑے گھراں وِچّ لُٹّ-کھۄہ٬ رَۄلا پائُݨ ’تے مَۄت دے گھاٹ اُتار دیݨا٬ اے.ٹی.اَیمّ. دی بھنّ تۄڑ٬ بَیںک ڈکَیتِییاں٬ مار دھاڑ کارن سماجِک ستھِتی وِچّ تݨاء اتے اسںتُّلن ودھدا ہَے۔ بھلا اجِہی ڈاواںڈۄل ستھِتی وِچّ مانسِک٬ سرِیرک٬ بَۄدھِک اتے آرتھِک وِکاس کی ہۄویگا؟

بٹھِںڈّا وِچّ اِکّ اٹھّ سال دا بچّا نشے دی ہالت وِچّ مِلِیا ہَے۔ اِس ترہاں ہی پٹِیالے وِچّ 10 سالاں دے نشئی مُںڈّے نُۄں ماپِیاں نیں سںگّل نال جکڑ کے رکھِّیا ہۄئِیا سی۔ بھلا جِتھّے ماسُۄم بچپن نشِیاں دی دلدل وِچّ دھس جاوے٬ جوانی نشِیاں دے وسّ پَے کے نشِیاں دی پُۄرتی لئی ہِںسّک وارداتاں کرے٬ اُس سُۄبے دا بھوِکھّ کی ہۄویگا؟

نَیشنل کرائیِم رِکارڈ بِئُرۄ دی رِپۄرٹ سانُۄں سبھ نُۄں جھںجّۄڑن والی ہَے۔ پِچھلے کُجھ ہی سمیں اںدّر نشے دی اۄورڈۄذ نال مرن والِیاں دی گِݨتی وِچّ تِنّ گُݨا وادھا ہۄئِیا ہَے۔ ابادی دے لِہاذ نال پںجّاب دی ابادی دا 2.21% ہَے٬ پر نشِیاں کارن مرن والِیاں دی گِݨتی سمُچّے بھارت دا 21% ہَے - جۄ کِہ سبھ سُۄبِیاں نالۄں ودھّ ہَے۔ گُپت رِپۄرٹاں تۄں پْرگٹاوا ہۄئِیا ہَے کِہ نشا تسکر ہوالا منی (منی لاںڈرِںگّ) راہِیں ہر رۄذ 2 کرۄڑ رُپئے نشا کھرِیدݨ لئی پاکِستان اتے اپھگانِستان دے تسکراں نُۄں بھیجدے ہن۔ پںجّاب وِچّ ہی تِیار ہۄ رِہا سِںتھَّیٹِک ڈرگّذ اِس تۄں وکھّرا ہَے۔ دُکھاںتک پکھّ اِہ وی ہَے کِہ نشا تسکراں نیں سرہدّ ’تے نَۄجوان٬ پڑھے لِکھے بیرُذگار٬ نشئی٬ سکُۄلی وِدِیارتھی اتے بہُت سارے ہۄر لۄکاں دی اِکّ پھَۄج کھڑھی کر لئی ہَے٬ جِس نُۄں نشے دی سپلائی لئی ورتِیا جا رِہا ہَے۔ وڈّی گِݨتی وِچّ تسکراں دے ہتھِّیں چڑھے اِہ نَۄجوان کِسے سمیں وی امن کانُۄن دی ستھِتی لئی کھترا پَیدا کر سکدے ہن۔

دُکھاںتک پکھّ اِہ وی ہَے کِہ پںجّاب دے بہُت سارِییاں تھاواں ’تے پُلِس٬ جیلہ ادھِکاری٬ آلہا اپھسر اتے سِیاستداناں دی نشِیاں سمبّںدھّی مِلی بھُگت وی ساہمݨے آئی ہَے۔ اِہ سچائی ہَے کِہ جدۄں دربان دی اکھّ چۄر نال مِل جاوے٬ مالی دگاباذ ہۄ جاݨ, جان-مال دی راکھی کرن والے وی ہتِیارِیاں نال مِل جاݨ, پھِر دیش جاں پْراںت دی کھُشہالی ’تے پْرشن چِنّہ لگّݨا ہی لگّݨا ہَے۔ بھلا جدۄں تھاݨِیاں وِچّۄں گَیںگسٹراں دی اِںٹروِئۄُ پُلِس کرواوے٬ پھِر امن کانُۄن دی ستھِتی ڈاواںڈۄل ہۄویگی ہی۔ پںجّاب دے ڈی.جی.پی. گَۄرو یادو نیں ہائیِکۄرٹ وِچّ ہلفناما داخل کردِیاں کِہا کِہ لارںسّ بِشنۄئی دی کھرڑ تھاݨے وِچّ اِںٹروِئۄُ تۄں بائد پںجّاب دِییاں جیلہاں وِچّۄں دھمکِییاں اتے پھِرَۄتِییاں مںگّݨ دے کیس ودھے ہن اتے اِہ سِلسِلا لگاتار جاری ہَے۔ ہلفنامے وِچّ اِہ وی پْرگٹاوا کِیتا گِیا کِہ اِںٹروِئۄُ تۄں پہِلاں 9 مہِینِیاں وِچّ دھمکائُݨ, پھِرَۄتِییاں اتے اگوا دے 300 کیس ساہمݨے آئے سن۔ اِںٹروِئۄُ تۄں اگلے 9 مہِینِیاں وِچّ اِہ گِݨتی ودھکے 324 ہۄ گئی۔ بھلا اجِہِییاں دِل کمبّائۄُ گھٹناواں وِچّ وادھے لئی کِس نُۄں کسُۄروار ٹھہِرائِیا جاوے؟

سُکھاںتِک پہِلُۄ اِہ وی ہَے کِہ ماݨیۄگ پںجّاب ہرِیاݨا ہائیِکۄرٹ امن کانُۄن دی ستھِتی پْرتی بہُت ہی گمبھِّیر ہَے اتے اِس سمبّںدھّی اُنہاں ولّۄں پُلِس ادھِکارِییاں اتے سرکار نُۄں کئی وار کٹہِرے وِچّ کھڑھا کرکے گمبھِّیر چِتاونِییاں وی دِتِّییاں ہن۔ پُلِس دے برکھاست اے.آئی.جی. دی اںتّرِم ذمانت ردّ کردِیاں ماݨیۄگ جسٹِس بی.آر گوئّی اتے ماݨیۄگ جسٹِس پی.کے. مِشرا دی سکھت ٹِپّݨی پُلِس وِبھاگ نُۄں کٹہِرے وِچّ کھڑھا کرن والی ہَے٬ “نشا تسکری وِچّ پُلِس دی مِلِیبھُگت شرمناک کارا ہَے۔” اِسے ترہاں ہی ماݨیۄگ جسٹِس مںذّری نہِرُۄ کَۄل اتے ماݨیۄگ جسٹِس سیکھاوت دِییاں سکھت ٹِپّݨِییاں وی سرکار اتے پُلِس وِبھاگ نُۄں جھںجّۄڑن والِییاں ہن۔

پںجّاب ہرِیاݨا ہائی کۄرٹ نیں ڈرگّ تسکری نُۄں کِسے دی ہتِّیا کرن نالۄں وی وڈّا اپرادھ منِّیا ہَے۔ اُنہاں پْرگٹاوا کِیتا کِہ آواذ چُکّݨ والِیاں نُۄں وی کئی وار جان تۄں ہتھّ دھۄݨے پَیںدے ہن۔ ماݨیۄگ ادالت نیں اِہ وی کِہا کِہ اکّے ہۄئے لۄک ہُݨ آپݨا بچائۄ آپ کر رہے ہن۔

اِہ سچائی ہَے کِہ بہُت سارے پِںڈّاں دے لۄک نشِیاں وِرُدھّ اِکّ پلیٹپھارم ’تے اِکٹھّے ہۄئے ہن۔ نشا ویچݨ والِیاں دی رۄکتھام لئی پہِریداری وی شُرُۄ کِیتی ہَے٬ پر اُنہاں دا شِکوا ہَے کِہ پُلِس والِیاں ولّۄں اُنہاں نُۄں اِس سمبّںدھّ وِچّ پُۄرن سہِیۄگ نہِیں مِل رِہا۔ اِتھّے ورنݨیۄگ ہَے کِہ پںجّاب وِچّ اںدّاذن پُلِس کرمچارِییاں/ادھِکارِییاں دی گِݨتی 81000 ہَے۔ اِنہاں وِچّۄں 73% وی.آئی.پی. نال نِیُکت ہن۔ 10% دھرنے٬ مُذاہرِیاں تے ڈِئُٹی دے رہے ہن۔ 12% ٹرَیپھِک کںٹّرۄل وِچّ لگّے ہۄئے ہن اتے باکی اںدّاذن 5% تھاݨِیاں وِچّ ڈِئُٹی دے رہے ہن۔ رات-براتے نشا ویچݨ والے جاں پھِر ہۄر گُناہ کرن والے جدۄں لۄکاں دے دھکّے چڑھدے ہن تاں لۄک نیڑے دے تھاݨے وِچّ سہائِتا لئی پھۄن کردے ہن اتے اگِّئۄں جواب مِلدا ہَے٬ “ساڈے کۄل نفری گھٹّ ہَے٬ اَیس ویلے آئُݨا مُشکِل ہَے۔” اِںج نشِیاں اتے جُرماں وِرُدھّ لۄکاں دی پہِل کدمی٬ ہَۄسلا اتے دْرِڑھ سںکّلپ نُۄں کھۄرا لگدا ہَے۔

وِدوان تھامس جَیپھرشن نیں لِکھِیا ہَے٬ “جد کِسے وِئکتی نُۄں جنتا دا سمرتھن مِلدا ہَے تاں اُس نُۄں آم جنتا دی امانت سمجھݨا چاہِیدا ہَے۔” جدۄں لۄکاں دی ستھِتی اِس ترہاں دی بݨ جاوے:

“گھر سے جۄ نِکلے وۄہ سمبھّل کر نِکلے۔

جانے کِس مۄڑ پے٬ کِس ہاتھ میں کھںذّر نِکلے۔”

پھِر راجنِیتک لۄکاں نُۄں ستا دی چابی سَۄمپݨ لگِّیاں لۄک پںجّاہ وار سۄچݨگے۔

* * * * *