پںجّ چھے سالاں دی گلّ ہَے۔ بھاشا وِبھاگ پںجّاب پٹِیالا دے سَیمِینار ہال وِچّ پںجّابی لیکھکاں دا سماگم سی۔ پںجّاب اتے پںجّاب تۄں باہر دے وی پںجّابی لیکھک ہاذر سن۔ گۄشٹی دا وِشا سی ’پںجّابی بھاشا ساہمݨے نوِییاں چݨَۄتِییاں۔ وِدواناں ولّۄں پیپر پڑھے گئے۔ اِکّ پیپر سی ’پںجّابی بھاشا دا کمپِّئۄُٹرِیکرن’۔ اِس وِچّ وِشیس سدّے اُتّے آئے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں وی آپݨے وِچار پیش کِیتے۔ بائد دُپہِر بھۄج سمیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نالھ میری گلّبات ہۄئی۔ مَیں اُس نُۄں دسِّیا مَیں وی پنُّۄں ہاں٬ سمرالے تۄں۔ کِرپال سِںگھّ نیں کِہا٬ “مَیں وی ہُݨ تُہاڈا گرائیِں بݨ گِیا ہاں۔ سمرالھے مَیں مکان کھرِید لِیا ہَے۔”

“بہُت ودھِییا٬ تُسِیں میرے شہِر دے واسی بݨ گئے ہۄ تے کۄٹھی کھرِید لئی ہَے۔”

“کۄٹھی نہِیں٬ مکان کھرِیدِیا ہَے۔ ہُݨ اِہ ساڈا گھر ہَے۔”

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں گرمِییاں دا سارا سماں ٹۄراںٹۄ رہِںدّا ہَے تے ہُݨ کئی سالاں تۄں سردِییاں دے چار کُ مہِینے پںجّاب وِچّ سمرالھے آ جاںدا ہَے۔ اِتھّے پنُّۄں نالھ اکسر گلّبات ہُںدّی رہِںدّی ہَے۔ جِہناں مہِینِیاں وِچّ پنُّۄں سمرالھے واس کردا ہَے٬ سمرالھے دِییاں سارِییاں ساہِتک٬ سماجک جتھیبںدِّییاں دِییاں اِکتّرتاواں وِچّ سرگرم بھاگ لَیںدا ہَے۔

اسل وِچّ پنُّۄں راڑا ساہِب دے کۄلھ پِںڈّ کٹاہری دا جمّپلھ ہَے۔ گُرُۄ نانک کھالسا ہائی سکُۄل کرمسر (راڑا ساہِب) تۄں دسوِیں پاس کر کے اُہ 1953 وِچّ گُجّراںوالا گُرُۄ نانک کھالسا کالج لُدھِیاݨے وِچّ داکھل ہۄ گِیا اتے اُتھّے اُس نیں سائِںس دی وِدِّیا پْراپت کِیتی۔ کالج دی ہاکی دی ٹِیم دا اُہ مۄہری کھِڈاری سی۔ سال 1955 وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں کالج کلر نالھ سنمانت کِیتا گِیا۔ اُہ آپݨے پِںڈّ دی کبڈّی ٹِیم دا آگُۄ سی تے اُنہاں دی ٹِیم نیں کئی پیںڈُۄ ٹُۄرنامَیںٹّ جِتّے۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں لمّا سماں٬ کرِیب 32 سال٬ پَیپسُۄ پُلِیس٬ پںجّاب پُلِیس اتے بی. اَیسّ. اَیپھّ دی نَۄکری نہِیں سگۄں سیوا کِیتی۔ بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس وِچّ اُپ-کماںڈَیںٹّ دی اُچّ پدوی تِیکر اُس نیں ترکّی کِیتی اتے سنمان نالھ سیوا مُکت ہۄئِیا۔

سمرالھا وِکھے اِس سابکا اُپ-کماںڈَیںٹّ دی اِکّ سابکا کماںڈَیںٹّ نالھ اِکّ اِکتّرتا وِچّ مُلاکات ہۄئی۔ پنُّۄں نُۄں مہِسُۄس ہۄئِیا کِہ رِیٹائِرڈ کماںڈَیںٹّ تاں ہالی وی اُسے ترہاں آپݨے کںدھِّیاں ’تے کرائۄُناں دے بھار دی ہئُمے وِچّ اُلجھِیا باکِییاں اُتّے نویں سِپاہِییاں واںگ کماںڈری ہُکم چلا رِہا ہَے۔ تے پھیر سابکا اُپ-کماںڈَیںٹّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں سابکا کماںڈَیںٹّ والھی پردھانگی والھی سبھا وِچّ نہِیں دیکھِیا گِیا۔

ساڈی اکسر مُلاکات ہُںدّی رہِںدّی ہَے۔ مَینُۄں اِہ کدی وی مہِسُۄس نہِیں ہۄئِیا کِہ اُہ سیوا مُکت پُلس اپھسر ہَے۔ اُس وِچّ آم پُلس اپھسراں والھی پھُۄں-پھاں تے آکڑ نہِیں ہَے۔ اُس دا ورتائۄ بڑا سہِج ہَے٬ سائۄُ ہَے٬ نِرماݨ ہَے٬ پِیار-بھِنّا تے اپݨتّ والھا ہَے۔ اُس وِچّ کِسے پرکار دا وی اۄپراپن نہِیں ہَے۔

نویں دِسہدِّیاں دا بھرمݨ کرن تے نویں انُبھو پراپت کرن کِرپال سِںگھّ پنُّۄں 1991 وِچّ ستِکار پُۄرن ڈھںگّ نالھ کَینیڈا چلا گِیا۔ کَینیڈا اُس نُۄں بڑا راس آئِیا پر اُہ کَینیڈِیئن ہۄ کے وی کَینیڈِیئن نہِیں بݨِیا۔ اُس اُتّے اۄپرے سبھِیاچار دی پِئۄںد نہِیں چڑھی۔ اُس دا من٬ چِہرا٬ لِباس پںجّابی ہی رِہا۔ اُہ پُلس وِچّ سابت سُۄرت سِکھّ سی٬ کَینیڈا وِچّ جا کے وی سابت سُۄرت سِکھّ ہی رِہا۔ اُس دے چِہرے نیں کدی جھُۄٹھا بِمبّ پیش نہِیں کِیتا۔ اُہ سُۄرت دا پکّا ہَے تے سِیرت دا سچّا۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ سادھارن جٹّ کِسانی پرِوار وِچّ پَیدا ہۄئِیا تے اجّ اُس پاس ذِںدّگی دا اِکّ لمّا تجربا ہَے۔ 1956 وِچّ سادھارن پُلس سِپاہی بھرتی ہۄئِیا تے 1988 وِچّ اِکّ اپھسر وجۄں سیوا مُکت ہۄئِیا۔ اُس نیں اںگّریذی اتے پںجّابی وِچّ پڑھائی کِیتی۔ بی. اے. پںجّابی آنرذ دے نالھ اںگّریذی لِٹریچر وِچّ کِیتی۔ اُردُۄ دِییاں برِیکِییاں نُۄں اُہ باکھُۄبی سمجھدا ہَے۔ اُہ پںجّابی ساہِت دا اِکّ گمبھِّیر پاٹھک ہَے اتے پںجّابی لیکھک وی ہَے۔ اُس دی پُستک ’آئۄ کمپِّئۄُٹر سِکھِّیئے‘ دِییاں 2009 تے 2010 وِچّ دۄ اَیڈِیشناں چھپ چُکِّییاں ہن اتے تِیسری دی ہُݨ تِیاری ہَے۔

کمپِّئۄُٹر دی دُنِییا وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا اِکّ وڈّا نام ہَے۔ پر اِہ وڈّا ناں اِکّ دم نہِیں سی بݨ گِیا۔ کمپِّئۄُٹر نالھ لگاتار گھُلݨ-کھیڈݨ نالھ کئی پریۄگ کرن تۄں بائد٬ ’کرۄ تے سۄدھۄ (ٹرائِل اَیںڈ اَیرر)’ وِدھی راہِیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں کمپِّئۄُٹر دے کھیتر وِچّ کئی نوِییاں اتے اچھۄہ یُگتاں لبھّ سکِیا۔ پںجّابی اکھباراں رسالِیاں لئی لۄڑِیںدے پھَۄںٹ کنورشن (ادل بدل) تِیار کِیتے۔ 2001 تِیکر وَیبّ سائیِٹاں اُتّے سارِییاں ہی پںجّابی پھَۄںٹاں دے اکھّر کھِلّر (کھِ  ل ر٬ نُۄں واںگ) جاںدے سن۔ ٹۄراںٹۄ نِواسی پْرِںسِّیپل پْرِتپال سِںگھّ بِںدّرا دے وِشواس دا ستِکار کردِیاں (اُنہاں دا کہِݨا سی٬ “میرا وِشواش ہَے کِہ تَیں اِس دا ہلّ کھۄج لَیݨا ہَے) پنُّۄں نیں اِس کھِلرن دے کارن دی کھۄج کِیتی اتے اِس دا تۄڑ تِیار کِیتا۔ جۄ پھِر بہُت سارِیاں پھَۄںٹ-نِرتاواں نیں اپݨا کے آپݨِییاں پھَۄںٹاں نُۄں سۄدھ کے وَیبّ سائیِٹاں دے ہاݨ دا کِیتا۔ اُس نیں آپݨے سپُتّراں رجوںتّپال سِںگھّ اتے ہروںتّپال سِںگھّ نالھ مِلھ کے یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں دے کِیء بۄرڈ نُۄں کَۄمی نائِک دے سنمان وجۄں ’بھگت سِںگھّ کِیء بۄرڈ‘ دے ناں تھلّے رِیلِیذ کِیتا۔ جِس نالھ یُۄنِیکۄڈ پںجّابی٬ ہِںدّی اتے اُردُۄ لِپِّییاں اُچارُۄ (پھۄنَیٹِک) وِدھی انُسار ٹائیِپ کرنِییاں بیہدّ آسان ہۄ گئیِیاں۔ اسکائی پھَۄںٹاں نُۄں یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں وِچّ اتے یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں نُۄں اسکائی پھَۄںٹاں وِچّ تبدِیل کرن دا سپھل پرۄگرام تِیار کِیتا۔

کمپِّئۄُٹر دے کھیتر وِچّ کِرپال سِںگھّ دی سبھ تۄں وڈّی دیݨ اتے پہِل گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی کنورشن تِیار کرنا ہَے۔ آپݨی کِسم دا سںسّار وِچّ اِہ سبھ تۄں پہِلا پرۄگرام ہَے۔ اِس پِچھّۄں اِس تۄں سیدھ لَے کے جاں نکل کرکے ہۄر پرۄگرامراں نیں اِس پرۄگرام نُۄں اگّے تۄرِیا تے سَۄپھٹویئر بݨائے۔

آئِرِش وِدوان مَیکس آرتھر مَیکالِپھ نیں سْری گُرُۄ گرںتھّ ساہِب دا اںگّریذی وِچّ انُواد کر کے اِتِہاسک یادگاری کمّ کِیتا سی۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دا شاہمُکھی وِچّ لِپِیئںتّر کِیتا جۄ سرِیگرںتھّ ڈاٹ آرگ اُتّے ویکھِیا جا سکدا ہَے۔ اِس یادگاری وِلکھّݨ کمّ نُۄں سدِییاں تِیکر یاد رکھِّیا جاویگا۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں کمپِّئۄُٹر سبںدھّی کئی یُۄنِیورسِٹِییاں اتے کالجاں وِچّ پیپر پڑھے اتے بھاشن دِتّے۔ جِنہاں وِچّ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا٬ پںجّاب یُۄنِیورسِٹی چںڈِّیگڑھ٬ گُرُۄ نانک دیو یُۄنِیورسِٹی امّْرِتسر٬ کُرُۄکُشیتر یُۄنِیورسِٹی کُرُۄکُشیتر٬ گُرُۄ نانک اِںجنِیئرِںگّ کالج لُدھِیاݨا دا سٹَیپّ اِنسٹِیچِئۄُٹ اتے سٹیٹ کالج آپھ اَیجُۄکیشن پٹِیالا دے ناں ورنݨیۄگ ہن۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں بہُت سارے سِینِیئراں نُۄں اتے لیکھکاں نُۄں کمپِّئۄُٹر دا گِیان وںڈِّیا۔ کئی لیکھک تاں ہُݨ گُرمُکھی دِییاں آپݨِییاں کِتاباں آپ ہی کمپّۄذ کردے ہن۔ کَینیڈا دے شہِر مِسِیساگا وِچّ پِچھلے تِنّ سالاں تۄں ہر سال دۄ مہِینے لئی پنُّۄں کمپِّئۄُٹر دِییاں مُپھت کلاساں لا رِہا ہَے۔ جِس کارن 100 تۄں ودھّ سِینِیئر آپݨے ’بُڈھاپے دی ڈںگّۄری‘ کمپِّئۄُٹر نالھ جُڑ چُکّے ہن۔ جِویں خربُۄذے نُۄں دیکھ کے خربُۄذا رںگّ پھڑدا ہَے اُسے ترہاں ہُݨ ہۄر بہُت سارے سِینِیئر وی کمپِّئۄُٹر دِییاں اِہ مُفت کلاساں لائُݨ لئی آپݨی اِچھّا درسا چُکّے ہن۔

اِتھّے ہی بسّ نہِیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ٹَیلِیپھۄن اتے اِیمیل راہِیں سںسّار بھر وِچّۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر سبںدھّی آئیِیاں سمسِّیاواں دا ہلّ کردا ہَے اتے کئی اُسارُۄ سُجھاء وی دِںدّا ہَے۔

برمِںگھّم برتانِییا وِکھے میرا مِتّر ڈا: گُردِیال سِںگھّ رائے وَیبّ سائیِٹ رسالا ’لِکھاری ڈاٹ آرگ‘ کڈھّ رِہا ہَے۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دِییاں رچناواں ’لِکھاری ڈاٹ آرگ‘, ‘5آبی ڈاٹ کام‘ اتے ’سِیرت ڈاٹ سِیئے‘ اُتّے پڑھِییاں جا سکدِییاں ہن۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دِییاں مُکھّ اِیجاداں ہن: باباپھرِید شاہمُکھی پھَۄںٹ٬ سمتۄل کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ دی وِئۄںت٬ ڈِییارسِیوَیبّ دی اُساری٬ بھگت سِںگھّ کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ گُرمُکھی٬ ہِںدّی اتے اُردُۄ٬ سںسّار دی لگبھگ ہر گُرمُکھی پھَۄںٹ دا کنورشن تے گُرمُکھی دی کسٹم ڈِکشنری تِیار کرنا آدِ۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے امبّر وِچّ اِکّ چمکدا سِتارا ہَے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں۔ کمپِّئۄُٹر دے اِتہاس وِچّ اُس دا نام سدا جِئُںدا رہیگا۔ یُۄنَیسکۄ دا اَیلان ٹھِیک نہِیں جاپدا کِہ پںجّابی بۄلی 50 سالاں وِچّ ختم ہۄ جاویگی۔ اجّ پںجّابی بھاشا ہر کھیتر وِچّ اُنّتی کر رہی ہَے۔ ہَۄلھی-ہَۄلھی اِس دے پاٹھکاں دا گھیرا ودھ رِہا ہَے۔ اجّ پںجّابی بھاشا اِس وِگِیانک یُگ دے نالھ کدم مِلا رہی ہَے۔ کمپِّئۄُٹر دے کھیتر وِچّ نوِییاں لبھّتاں تلاش رہی ہَے۔ پںجّابی بھاشا کدی نہِیں کھتم ہۄویگی۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں والھی رُۄہ پںجّابی دے سدا اںگّ-سںگّ رہیگی۔