کُدرت نیں سُۄرج دے چڑھن تۄں لَیکے چھِپݨ تک دُنِییا دے ہر وِئکتی نُۄں اِکّ دِن وِچّ چَۄوی گھںٹّے دا سماں دِتّا ہۄئِیا ہَے۔ مذدُۄر تۄں لَیکے پْردھان مںتّری تک٬ کِسان تۄں وپاری تک٬ کرمچاری تۄں ادھِکاری تک اتے سںتّری تۄں مںتّری تک ہر اِکّ نُۄں 24 گھںٹّے دا سماں مِلِیا ہۄئِیا ہَے پر اُنہاں چَۄوی گھںٹِّیاں دی ورتۄں کِس ڈھںگّ نال کرنی ہَے٬ اِہ منُکھّ دی اِچھّا اتے سُۄجھبُۄجھ اُتّے نِربھر کردا ہَے۔ سِکھِّیا سںسّتھاواں دِییاں کںدھّاں ’تے اِہ پڑھن نُۄں مِلدا ہَے کِہ سماں دھن نالۄں وی کِیمتی ہَے پر سمیں دی تُلنا دھن نال کرنی گلت ہَے۔ کِئُںکِہ دھن تاں گھٹدا ودھدا رہِںدّا ہَے پر سماں کدے وی ودھدا گھٹدا نہِیں۔ کئی سامراج ستھاپِت ہۄئے تے کئی اُجّڑ گئے پر سماں کدے وی گھٹّ ودھّ نہِیں ہۄ سکِیا۔ دُنِییا دے کِسے وی ہِسّے وِچّ چلے جائۄ٬ دِن دے چَۄوی گھںٹّے ہی ہۄݨگے۔ پْرِیکھِیاواں٬ مَیچ٬ دپھتراں٬ سِکھِّیا سںسّتھاواں گڈِّییاں اتے جہاذاں دِییاں اُڈاݨاں اِنہاں چَۄوی گھںٹِّیاں دے ہِساب نال ہی چلّدے ہن۔ اِکّ مِںٹّ دا اگّا پِچھّا وی کُجھ دا کُجھ بݨا دِںدّا ہَے٬ جھگڑے کھڑھے کر دِںدّا ہَے تے دُرگھٹناواں دے گھٹݨ دا کارن بݨ جاںدا ہَے۔ نَیپۄلِیئن دے پںجّ مِںٹّ لڑائی دے مَیدان وِچ دیر نال پہُںچّݨ کارن اُہ لڑائی ہار گِیا سی۔ کُشتی ہارن تے جِتّݨ والے بھلوان وِچّ مِںٹّ سَیکِںڈّ دا پھرک ہی ہُںدّا ہَے۔ چھال مارکے اِکّ ٹاہݨی تۄں دُۄجی ٹاہݨی تک پہُںچّݨ والا باںدر جیکر اِکّ سکِںٹّ وی اگّے پِچھّے ہۄ جاوے تاں اُسدی جان جا سکدی ہَے۔

ایشِییا دے مُلکاں دے مُکابلے پچھّمی مُلکاں دے گۄرے لۄک سمیں دے مہتّو اتے پابںدّی نُۄں بہُت چںگّی ترہاں سمجھدے ہن۔ کَینیڈا دے مُلک وِچّ نَۄکری٬ وپار٬ گھریلُۄ ذِںدّگی٬ مہِمان نِواذی٬ سَیلُۄناں٬ ڈاکٹراں٬ پھِیذِیئۄتھَیریپی سَیںٹراں اتے ہۄر کمّاںکاراں لئی سمیں دی پابںدّی دا پُۄرا پُۄرا دھِیان رکھِّیا جاںدا ہَے۔ اِس مُلک وِچّ ذِیاداتر لۄک اِکّ دُۄجے دے گھر ہپھتے دے آخری دۄ دِناں وِچّ ہی جاںدے ہن۔ کۄئی وی کِسے دے گھر بِناں کمّ دے نہِیں جاںدا۔ کِسے دے گھر جاݨ تۄں پہِلاں اُس تۄں سماں لِیا جاںدا ہَے۔ سماں لَیݨ دے باوجُۄد گھر تۄں تُرن تۄں پہِلاں پھۄن کرکے سُۄچِت کِیتا جاںدا ہَے کِہ اُہ آ رہے ہن۔ ڈاکٹر نُۄں وِکھائُݨ تۄں پہِلاں ہر اِکّ مرِیذ نُۄں اُس تۄں پھۄن اُتّے جاں کلِینِک ’تے جا کے سماں لَیݨا پَیںدا ہَے۔ جیکر کۄئی بِناں سماں لئے جاںدا ہَے تاں اُس نُۄں بِناں وِکھائے مُڑنا پَے سکدا ہَے۔ کیول سماں ناں لَیݨ دی چھۄٹ اَیمرجَیںسی دی ہالت وِچّ ہی ہُںدّی ہَے۔ سماں لَیݨ دی ستھِتی وِچّ وی ہر مرِیذ نُۄں پھۄن ’تے پُچھِّیا جاںدا ہَے کِہ اُہ آ رِہا ہَے جاں نہِیں تاں کِہ اُہ سماں کِسے ہۄر مرِیذ نُۄں دِتّا جا سکے۔ اَیکسرے٬ الٹراسائۄُںڈ٬ اَیمّ.آر.آئی اتے ہۄر ٹَیسٹاں لئی دِن اتے سماں لَیݨا پَیںدا ہَے۔ سمبّںدھّت کمّ اتے ستھان ’تے جاݨ ’تے سبھ تۄں پہِلاں سوال اِہ پُچھِّیا جاںدا ہَے کِہ سماں لِیا ہۄئِیا ہَے۔ ساڈے مُلک واںگ اِس مُلک وِچّ اِہ کۄئی نہِیں کہِںدّا کِہ مَینُۄں چھیتی ہَے٬ پہِلاں میرا کمّ کر دِئۄ۔ جیکر کۄئی کہِںدّا وی ہَے تاں اِس نُۄں مُۄرکھتا اتے انپڑھتا دی نِشانی منِّیا جاںدا ہَے۔ کِسے وی وِئکتی دی کۄئی سِپھارش نہِیں منّی جاںدی۔ جیکر کِسے وِئکتی نُۄں پہُںچّݨ وِچّ دیر ہۄ جاںدی ہَے تاں اُس نُۄں پھۄن اُتّے پُچھّکے جاں تاں اُسدی واری ردّ کر دِتّی جاںدی ہَے جاں پھِر اُس نُۄں اگلا سماں دے دِتّا جاںدا ہَے۔

سَیلُۄناں اتے بِئۄُٹی پارلراں اُتّے بچّے٬ بُڈھّے٬ اَۄرتاں اتے مرداں دی کٹِںگّ٬ کلر اتے ہۄر کُجھ کروائُݨ لئی سماں لَیݨا ہی پَیںدا ہَے۔ دِتّے گئے سمیں انُسار سَیلُۄن جاں بِئۄُٹی پارلر ولّۄں الاٹ کِیتے وِئکتی نیں ہی اُس گاہک دا کمّ کرنا ہُںدّا ہَے۔ جیکر گاہک سمیں سِر نہِیں پہُںچّدا جاں پھِر بِناں سماں لئے تۄں جاںدا ہَے تاں اُس نُۄں کھالی مُڑنا پَیںدا ہَے۔ سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ پْرِںسِّیپل٬ کۄئی ادھِیاپک٬ ڈائِرَیکٹر٬ وائیِس چاںسلر٬ ادھِکاری اتے کرمچاری بِناں سمیں لئے کِسے نُۄں نہِیں لَیݨگے۔ سماں لَیݨا ہی ذرُۄری نہِیں٬ سگۄں سمیں سِر پہُںچّݨا وی ذرُۄری ہُںدّا ہَے۔ سمیں سِر ناں پہُںچّݨ ’تے تُہانُۄں اگلے دِن سماں لَے کے آئُݨا پویگا۔ سمیں نُۄں اِس لئی مہتّو دِتّا جاںدا ہَے تاںکِہ کِسے دی گلتی دا کھمِیاذا کِسے ہۄر نُۄں ناں بھُگتݨا پوے۔ اکھّاں٬ دںدّاں تے پھِیذِیئۄتھَیریپی کلِنکاں ’تے بِناں سماں لئے تُہانُۄں ڈاکٹر نہِیں مِلݨگے تاںکِہ ہر وِئکتی نُۄں سمیں سِر ویکھِیا جا سکے۔ دپھتراں وِچّ وی ہر وِئکتی نُۄں جاݨ تۄں پہِلاں سماں ذرُۄر لَیݨا پَیںدا ہَے۔ سماں لئے تۄں بگَیر کۄئی وی تُہاڈے نال گلّ نہِیں کریگا۔ سَیر سپاٹے اتے ہۄر منۄرںجّن والِییاں تھاواں ’تے جاݨ تۄں پہِلاں آنلائیِن بُکِںگّ نُۄں ہر کۄئی ترجِیہ دِںدّا ہَے تاں کِہ ودھّ تۄں ودھّ سماں بچائِیا جا سکے۔ وِیاہاں اتے ہۄر سماگماں لئی کارڈ دیݨ ویلے ہر وِئکتی نُۄں پُچھِّیا جاںدا ہَے کِہ اُنہاں دے کِنّے بںدّے آئُݨگے تاں کِہ کِسے وی بںدّے نُۄں کۄئی اسُوِدھا ناں ہۄوے۔ ہر بںدّے نُۄں ٹھِیک سماں دِتّا جا سکے۔ اِس دیش دے گۄرے لۄک دُۄجے دیشاں تۄں آ کے اِس مُلک وِچّ وسے پْرواسی لۄکاں واںگ ناں تاں پارکاں وِچ اتے جنتک تھاواں ’تے بَیٹھکے آپݨا سماں برباد کردے ہن٬ ناں تاش کھیڈدے ہن٬ ناں اِکّ دُۄجے دِییاں چُگلِییاں کردے ہن تے ناں ہی اِدھّر اُدھّر دِییاں یبھلھِییاں ماردے ہن۔

اِس مُلک وِچّ آپݨی گلّ کہِݨ اتے کۄئی کمّ کروائُݨ لئی پھۄن اُتّے گلّ کرن نالۄں سُنیہے دیݨ نُۄں ترجِیہ دِتّی جاںدی ہَے۔ بہُت ذرُۄری کمّ ہۄݨ ’تے ہی پھۄن کِیتا جاںدا ہَے۔ وِہلڑ٬ نِکمّے٬ مُۄرکھ٬ پْریم سمبّںدھّاں والے مُںڈّے کُڑِییاں ہی ذِیادا سماں پھۄناں اُتّے گُذاردے ہن۔ اِس مُلک دے گۄرے لۄک آپݨے وِہلے سمیں وِچّ آپݨے گھر دے پِچھّے گارڈنِںگّ کردے ہن۔ سںگِّیت سُݨدے ہن اتے کُجھ ناں کُجھ سِکھّدے ہن۔ سَیر سپاٹے والِییاں تھاواں ’تے٬ کھیڈ دے مَیداناں وِچّ٬ تَیراکی کرن جاںدے ہن اتے لائِبْریرِییاں وِچّ جاکے پُستکاں پڑھدے ہن۔ اِنہاں گۄرے لۄکاں دی ذِںدّگی تۄں سمیں دی ورتۄں اتے پابںدّی سِکھّی جا سکدی ہَے پر دُۄجے دیشاں تۄں آکے اِس مُلک وِچّ وسے پْرواسی لۄک اِنہاں گۄرے لۄکاں تۄں سِکھّݨ دی بجائے پارکاں وِچّ تاش کھیڈدے مِلݨگے۔ بیکار دِییاں گلّاں مارکے سماں برباد کرنگے۔ لائِبْریرِییاں وِچّ نہِیں جاݨگے٬ پھۄناں وِچّ لگّے رہِݨگے۔ اِکّ دُۄجے دے گھر بِناں سماں لئے تُرے رہِݨگے۔ اِس مُلک وِچّ دُۄجے دیشاں تۄں آکے وسے پْرواسی لۄکاں نُۄں اِنہاں گۄرے لۄکاں تۄں سمیں دی سُیۄگ ورتۄں اتے پابںدّی سِکھّݨی چاہِیدی ہَے۔

* * * * *