5 ستمبّر دا دِن بھارت دے اِتِہاس وِچّ بڑا مہتّپُۄرن منِّیا جاںدا ہَے کِئُںکِہ اِس دِن بھارت دے راشٹرپتی ڈاکٹر سروپلّی رادھا کْرِشنن دا جنم ہۄئِیا سی۔ ڈاکٹر رادھا کْرِشنن مشہُۄر نِیتِیوان اتے پھِلاسفر سن٬ جِنہاں دا جنم تامِلناڈُۄ دے تِیرُۄتنی شہِر وِچّ 5 ستمبّر نُۄں ہۄئِیا۔ اُنہاں وَیلۄر اتے مدراس وِچّ وِدِّیا ہاسل کِیتی۔ اُہ بہُت ہی پھراکھ دِل اتے دُۄرئںدّیش سن٬ جۄ آپݨے وکت دی دھارمک کٹّڑتا تۄں کۄہاں دُۄر سن۔ اُنہاں دے دِل وِچّ ہِںدُّۄ دھرم لئی بہُت ذِیادا پِیار اتے ستِکار سی۔ ڈاکٹر رادھا کْرِشنن ولّۄں اُپنِشداں دا ڈُۄںگھا ادھِئَن کِیتا گِیا۔ اُنہاں پھِلاسپھی وِچّ اَیمّئے کِیتی اتے اَیتھِکس آپھ وِداںت ’تے تھِیسس لِکھِیا۔

ڈا. رادھاکْرِشنن انُسار ادھِیاپک سماج دے سبھ تۄں ودھّ رۄشن دِماگ ہُںدّے ہن۔ انپڑھتا کارن بہُت ساری سماجِک شکتی دِشاہِیݨ ہُںدّی ہَے اتے اُس شکتی نُۄں گِیان پْردان کرکے دِشابدھّ بݨائُݨا ادھِیاپک دا پْرمُکھّ کارج ہَے۔ بھٹکدے من نُۄں شاںت کرن دا اِکماتر اُپاء گِیان ہَے٬ جۄ کِہ ادھِیاپک ولّۄں پْراپت ہُںدّا ہَے۔ ڈا. رادھاکْرِشنن نیں سِکھِّیا نُۄں سماجِک٬ آرتھِک اتے سبھِّیاچارک تبدِیلی دے مُکھّ تتّ وجۄں پرِبھاشِت کِیتا ہَے۔

اُنہاں دا وِیاہ 18 ورہِیاں دی اُمر وِچّ ہۄ گِیا سی۔ اُنہاں دی جِیون ساتھݨ دا ناں شِواکامُۄ رادھا کْرِشنن سی۔ اُنہاں دے پںجّ لڑکِییاں تے اِکّ لڑکا سی۔

سنّ 1909 وِچّ سروپلّی ڈاکٹر رادھا کْرِشنن پْرَیذِیڈَیںسی کالج وِچّ پہِلاں لَیکچرار نِیُکت ہۄئے تے پھِر کُجھ سالاں پِچھّۄں پْرۄپھَیسر بݨ گئے۔ اِس مگرۄں 1918 تۄں 1921 تک مَیسُۄر یُۄنِیورسِٹی وِچّ پھِلاسپھی دے پْرۄپھَیسر رہے۔ اُس مگرۄں 1921 تۄں 1931 تک کلکتّا یُۄنِیورسِٹی وِچّ پْرۄپھَیسر رہِݨ پِچھّۄں 1931 وِچّ اُہ آںدھرا یُۄئِنورسِٹی دے وائیِس چاںسلر بݨ گئے۔ اُس مگرۄں اِکّ وار پھِر 1937 تۄں 1947 کلکتّا یُۄنِیورسِٹی وِچّ پْرۄپھَیسر لگّ گئے۔ سال 1948 وِچّ اُہ یُۄنِیورسِٹی اجُۄکیشن کمِشن دے چیئرمَین بݨ گئے۔ سنّ 1952 وِچّ پْرَیذِیڈَیںٹ آپھ یُۄنَیسکۄ تۄں اِلاوا 1949 تۄں 1952 تک اُہ رُۄس وِچّ بھارت دے راجدُۄت وجۄں وی تائِنات رہے۔ اُس مگرۄں 1952 وِچّ اُہ بھارت دے اُپ راشٹرپتی بݨے۔ 1956 تۄں 1962 تک اُہ دُۄجی وار بھارت دے اُپ راشٹرپتی بݨے۔ پھِر 1962 تۄں 1967 تک اُہ بھارت دے راشٹرپتی بݨے۔ جے اِہ کِہا جاوے کِہ اُنہاں دی کابلِیئت مُتابک اُہناں نُۄں ذِںدّگی وِچّ پُۄرا مان سنمان مِلِیا تاں اِس پِچھّے کۄئی دۄ راواں نہِیں ہن۔ اُنہاں نُۄں سال 1931 وِچّ نائیِٹ ہُڈّ٬ 1963 وِچّ تہِران ولّۄں پِیئَچّڈی دی آنریری ڈِگری٬ تِربھون یُۄنِیورسِٹی (نیپال) ولّۄں آنریری ڈی لِٹّ دی ڈِگری٬ 1964 وِچّ ماسکۄ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں پِیئَچّڈی دی ڈِگری اتے 1964 وِچّ نَیشنل یُۄنِیورسِٹی (آئِرلَیںڈ) ولّۄں ڈاکٹر آپھ لاء دی آنریری ڈِگری پردان کِیتی گئی۔ ڈاکٹر رادھا کْرِشنن نُۄں اںتّرراشٹری کھیتر وِچّ 100 دے کرِیب آنریری ڈِگرِییاں مِلِییاں۔ اُنہاں انیکاں مُلکاں دا دَۄرا کِیتا۔ ہِںدُّۄ سداچار دے مائِیا دے سِدھاںتاں بارے ڈاکٹر رادھا کْرِشنن ولّۄں ربِںدّر ناتھ ٹَیگۄر اُتّے پھِلاسپھی آپھ ربِںدّر نتھّ ٹَیگۄر وی لِکھی گئی٬ جِسدے پْرکاشت ہۄݨ نال اُنہاں دی یُۄرۄپ اتے امرِیکا وِچّ مانتا ودھݨ لگّی۔ دۄ ورہِیاں مگرۄں رادھا کْرِشنن ولّۄں اِکّ ہۄر کِتاب رین آپھ رِلِیجن اِن کںٹَّیمپریری پھِلاسپھی چھاپی گئی٬ جِسدے سِٹّے وجۄں سںسّار بھر وِچّ اُنہاں نُۄں ہِںدُّۄ پھِلاسپھی دا نِرماتا منِّیا جاݨ لگّا۔ 1926-27 وِچّ اُنہاں نیں اِںڈِیئن پھِلاسپھی دۄ جِلداں وِچّ پْرکاشت کِیتی٬ جۄ اُنہاں دی سبھ تۄں پْرسِدھّ تے مہتّوپُۄرن دیݨ ہَے۔ کہِںدّے ہن کِہ بھارتی پھلسپھے ’تے اِس تۄں ودھِییا کِتاب شائِد ناں لِکھی گئی ہۄوے۔

اُنہاں ہۄر وی بہُت سارِییاں کِتاباں لِکھِییاں گئیِیاں٬ جِنہاں وِچّ 1962 وِچّ دی ہِںدُّۄ وِئۄُ آپھ لائیِپھ٬ 1928 وِچّ ’دی رِلِیجن وی نِیڈ‘, 1929 وِچّ پھِئۄُچر آپھ سِولائیِجیشن٬ 1933 وِچّ اِیسٹ اَیںڈ وَیسٹ اِن رِلِیجن٬ 1936 وِچّ پھْرِیڈم اَیںڈ کلچر٬ دی ہارٹ آپھ ہِںدّۄستان٬ 1937 وِچّ مائی سرچ پھار ٹرُتھّ٬ 1938 وِچّ گَۄتم بُدھّ٬ 1939 وِچّ اِیسٹرن رِلِیجن اَیںڈ وَیسٹرن تھاٹ٬ 1944 وِچّ اَیجُۄکیشن پَۄلیٹِکس اَیںڈ وار٬ 1947 وِچّ دی رِلِیجن اَیںڈ سُسائِٹی٬ 1948 وِچّ بھگود گِیتا٬ 1949 وِچّ دی گْریٹ اِںڈِیئن٬ 1952 وِچّ دی رِلِیجن آپھ سپِرٹ اَیںڈ دی ورلڈذ نِیڈ سوَے بِیتی پْرکاشت ہۄئیِیاں۔

1926-29 دے وِچکار اُنہاں نیں لںڈّن اتے مانچَیسٹر دِییاں یُۄنِیورسِٹُۄیاں وِچّ لَیکچر دِتّے۔ ہُݨ تک اُہ اِنے مشہُۄر ہۄ گئے سن کِہ اُنہاں نُۄں دیش وِدیش تۄں سدّے آئُݨ لگّ پئے سن۔ سال 1962 وِچّ راشٹرپتی بݨن پِچھّۄں وی اُنہاں نُۄں بیہدّ سدّا پتّر آئُںدے رہے۔ اُنہاں بھارتی پھِلاسپھی دی وِیاکھِیا کِیتی تے اُس نُۄں نویں بھاو دِتّے۔ 1952 وِچّ اُہ سٹالِن نُۄں مِلݨ گئے۔ اُہ پہِلے سفِیر سن٬ جِنہاں نُۄں سٹالِن ولّۄں مُلاکات دا سدّا دِتّا گِیا۔ اُہ کیول اِکّ پھِلاسفر ہی نہِیں٬ سگۄں اِکّ کۄمل چِتّ اِنسان وی سن٬ جۄ شاںت رہِ کے ہر مُشکِل دا ساہمݨا کردے سن۔ ڈاکٹر رادھا کْرِشنن دے مہاتما گاںدھی اتے جواہر لال نہِرُۄ نال بڑے نیڑے دے اتے سُکھاںوے تالُکات سن۔ 1967 وِچّ راشٹرپتی رِٹائِر ہۄݨ پِچھّۄں اُہناں آپݨے جنم ستھان ’تے رہِ کے ہی ذِیادا وکت گُذارِیا۔ اِتھّے ہی کُجھ وکت بِمار رہِݨ پِچھّۄں اُنہاں دا 17 اپرَیل 1975 نُۄں 86 سال دی اُمر وِچّ دِہاںت ہۄ گِیا۔

کہِںدّے ہن کِہ 1962 وِچّ جدۄں ڈاکٹر سروپلّی رادھا کْرِشنن بھارت دے راشٹرپتی بݨے تاں اُہناں دے کُجھ وِدِیارتھِییاں اتے دۄستاں نیں اُہناں دا جنم دِن منائُݨ دی اِچھّا ذاہر کِیتی۔ پر ڈا. رادھا کْرِشنن نیں سُجھاء دِتّا کِہ کِئۄں ناں اسِیں اِس دِن نُۄں ادھِیاپکاں نُۄں سمرپِت کرِیئے٬ جۄ کِہ اُہناں دے ادھِیاپن کِتّے لئی پِیار دا سبُۄت بݨے۔ بسّ اِس ترہاں سال 1967 تۄں 5 ستمبّر دا دِن٬ جۄ ڈا. رادھا کْرِشنن جی دا جنم دِن سی٬ ادھِیاپک دِوس دے رُۄپ وِچّ منائِیا جاݨ لگّا ہَے۔ بھارت سرکار ولّۄں ہر ورہے اِس دِن سِکھِّیا دے کھیتر وِچّ نویکلِییاں پَیڑاں پائُݨ والے ادھِیاپِکاں نُۄں سنمانت کِیتا جاںدا ہَے۔ پںجّاب سرکار ولّۄں وکھّرے تَۄر ’تے ادھِیاپک دِوس اُتّے راج پدھّری سماگم آیۄجِت کرکے ادھِیاپکاں نُۄں سنمانت کِیتا جاںدا ہَے۔

بھارت ورگے وِکاسشِیل مُلک وِچّ لۄڑِیںدے ٹِیچے نالۄں گھٹّ سِکھِّیا در ہۄݨ کارن اِس دِن دی مہتّتا ہۄر وی ودھ جاںدی ہَے۔ سانُۄں سبھ نُۄں ادھِیاپک دِوس اُتّے سِکھِّیا دے وِستار لئی رل کے ہمبھّلا مارن دی لۄڑ ہَے تاں جۄ اِکّ نرۄئے سماج دا نِرماݨ کِیتا جا سکے۔ اِس ترہاں کرکے ہی اسِیں بھارت دے راشٹرپتی ڈاکٹر سروپلّی رادھا کْرِشنن ولّۄں ادھِیاپکاں لئی سںجّۄئے سُپنِیاں نُۄں ہکِیکت وِچّ بدل سکدے ہاں۔

* * * * *