آپݨے کِردار نُۄں نِبھائۄ کُجھ اِس ترہاں کِہ ذِںدّگی دا پردا ڈِگݨ تۄں بائد وی تاڑِییاں وجّدِییاں رہِݨ۔‘ جیکر منُکھّ اِنہاں ستراں دے ارتھ سمجھکے اُنہاں نُۄں آپݨے لڑ بنّہ لوے تاں اُس نُۄں ذِںدّگی جِئۄُݨ دے ارتھ بہُت چھیتی سمجھ آ جاݨگے٬ اُس نُۄں ذِںدّگی جِئۄُݨ دا مکسد سمجھ آ جاویگا۔ اُہ کِسے نال بیئیِمانی٬ ہیراپھیری٬ جاہلساذی٬ دھۄکھادھڑی٬ نَۄسرباذی٬ دھکّیشاہی اتے ہَیںکڑباذی کرن لگِّیاں سَۄ وار سۄچیگا۔ ساڈے دیش دے مرہُۄم راشٹرپتی ڈاکٹر اے.پی.جے. ابدُل کلام آپݨی اِکّ پُستک وِچّ منُکھّ دے کِردار دا ذِکر کردے ہۄئے لِکھدے ہن کِہ منُکھّ دی ذِںدّگی وِچّ اِہ گلّ مائِنا نہِیں رکھّدی کِہ اُسنے بہُت ساری دَۄلت اِکٹھّی کِیتی ہۄئی ہَے٬ اُہ آلِیشان ذِںدّگی جِئۄُںدا ہَے٬ اُسدی سرکارے دربارے بہُت پہُںچّ ہَے٬مائِنا اِہ گلّ رکھّدی ہَے کِہ اُسدا کِردار کِہۄ جِہا ہَے۔ اُسنے دھن دَۄلت دی امِیری ہاسل کرن لئی آپݨی ذمِیر نُۄں کِنّا کُ جاگدا رکھِّیا ہَے۔ اُسنے آلِیشان ذِںدّگی جِئۄُݨ لئی کِہۄ جِہے سادھناں دا سہارا لِیا ہَے۔ سرکارے دربارے پہُںچّݨ لئی سِیاسی لۄکاں دی کِنّی جی ہذُۄری کِیتی ہَے۔ کۄئی وی بںدّا آپݨے کِردار نُۄں ماڑا کہِݨ لئی تِیار نہِیں ہُںدّا پر منُکھّ دے کِردار دے مِیار دی نِشاندیہی اُدۄں ہُںدّی ہَے جدۄں اُہ کِسے نال ہۄ رہی بیئِنساپھی نُۄں ویکھکے چُپّ رہِںدّا ہَے جاں اُس بیئِنسافی دے وِرُدھّ آواذ اُٹھائُںدا ہَے۔ امِیر٬ تاکتوار٬ سرکاراں تک پہُںچّ رکھّݨ والے تے اسر رسُۄکھ رکھّݨ والے لۄک چاہے جِنّے مرذی گلت کمّ کری جاݨ, کِسے نال جِنّا مرذی دھکّا کری جاݨ, جِنِّییاں وی مرذی منمرذِییاں کری جاݨ, لۄک اُنہاں دے وِرُدھّ اِہ سۄچکے گواہی دیݨ, بۄلݨ اتے اُنہاں نُۄں بُرا کہِݨ لئی تِیار نہِیں ہُںدّے کِئُںکِہ اُنہاں نُۄں ڈر ہُںدّا ہَے کِہ کِدھرے اُنہاں لۄکاں نال کمّ ناں پَے جاوے۔ اِہۄ جِہے لۄکاں نال کاہدے لئی بِگاڑنی ہَے پر کُجھ جاگدی ذمِیر والے لۄک اجِہے وی ہُںدّے ہن جۄ آپݨی ذمِیر نال کدے وی سمجھَۄتا نہِیں کردے٬ اُہ کِسے ’تے ہۄݨ والے ذُلم اتے کِسے نال ہۄݨ والے انِیاں نُۄں ویکھکے ناں آپݨا مُۄںہ بںدّ رکھّ سکدے ہن تے ناں ہی اکھّاں مِیٹ سکدے ہن۔
اِکّ وار اِکّ سکُۄل مُکھی وِرُدھّ کُجھ مَۄکاپْرست اتے کمّچۄر ادھِیاپکاں نیں سِکھِّیا وِبھاگ دے اُچّ ادھِکارِییاں نُۄں جھُۄٹھی شِکائِت کرکے اُسدے وِرُدھّ اِنکُیاری کھُلّہوا دِتّی٬ کِئُںکِہ اُہ اُنہاں کمّچۄر ادھِیاپکاں نُۄں کمّ کرن لئی مجبُۄر کر رِہا سی۔ اُنہاں کمّچۄر ادھِیاپکاں دی سِیاسی پہُںچّ وی کاپھی سی۔ اِنکُیاری کرن آئے ادھِکارِییاں نُۄں سِیاسی پدھّر اُتّے اِشارا کِیتا گِیا سی کِہ سکُۄل مُکھی وِرُدھّ لِکھکے اُسدی اُس سکُۄل تۄں بدلی کرنی ہَے۔ سِکھِّیا ادھِکارِییاں نیں سکُۄل مُکھی نُۄں گلّاں گلّاں وِچّ اِشارا وی کِیتا کِہ اُسدے وِرُدھّ کۄئی دۄش نہِیں بݨدا پر اُہ اُسدے وِرُدھّ لِکھݨ لئی مجبُۄر ہن۔ چںگّا ہۄویگا کِہ جیکر اُہ شِکائِت کرن والے ادھِیاپکاں نال سمجھَۄتا کر لوے۔ سکُۄل مُکھی نیں اُنہاں اُچّ ادھِکارِییاں نُۄں کِہا٬ “مَیں آپݨی ذِںدّگی وِچّ آپݨے سِدھاںت نال کدے سمجھَۄتا نہِیں کِیتا٬ اِنہاں کمّچۄر ادھِیاپکاں نال تاں سمجھَۄتا کرن دا سوال پَیدا ہی نہِیں ہُںدّا۔ تُسِیں جۄ کُجھ لِکھݨا چاہۄ٬ لِکھ سکدے ہۄ۔”
اُہ اُچّ سِکھِّیا ادھِکاری اجے گلّاں کر رہے سن کِہ سکُۄل دِییاں دۄ ادھِیاپکاواں اُنہاں اُچّ ادھِکارِییاں نُۄں آ کے کہِݨ لگِّییاں٬ “سر٬ تُسِیں اُنہاں کمّچۄر ادھِیاپکاں دی گلّ تاں سُݨ لئی٬ باکی سٹاپھ دی گلّ وی سُݨ لئۄ۔ بڑے سمیں بائد سکُۄل نُۄں اِکّ مِہنتی سکُۄل مُکھی مِلِیا ہَے۔”
اُچّ سِکھِّیا ادھِکارِییاں نُۄں گلّ سمجھ آ گئی۔ اُنہاں نیں باکی سٹاپھ دی وی گلّ سُݨی۔ اُہ کمّچۄر ادھِیاپک سکُۄل مُکھی دا کُجھ نہِیں بِگاڑ سکے۔ اُس سکُۄل مُکھی اتے اُنہاں ادھِیاپکاواں دے کِردار دے مِیار دی منۄ شلاگھا کرنی بݨدی ہَے۔
اِس سماج وِچّ وِچردِیاں ساڈا تِنّ کِسم دے بںدِّیاں نال واہ پَیںدا ہَے۔ اِکّ کِسم اُنہاں لۄکاں دی ہُںدّی ہَے جۄ دُۄجِیاں دی ترکّی نُۄں ویکھکے منۄ کھُش ہُںدّے ہن۔ اُنہاں ولّۄں ترکّی لئی کِیتے یتناں لئی اُنہاں دی پِٹھّ تھاپڑکے اُنہاں نُۄں ہۄر اگّے ودھݨ لئی اُتشاہِت کردے ہن۔ اجِہے لۄکاں دے کِردار دا مِیار اُچّا منِّیا جاںدا ہَے۔ دُۄجی کِسم دے لۄک اُہ ہُںدّے ہن جۄ دُۄجِیاں دی ترکّی ویکھکے وِکھاوا تاں کھُش ہۄݨ دا کردے ہن پر منۄ منی اُہ سڑ رہے ہُںدّے ہن۔ تِیجی کِسم دے اُہ وِہلڑ تے نِکمّے لۄک ہُںدّے ہن جۄ آپ تاں کُجھ نہِیں کر سکدے پر دُۄجِیاں ولّۄں کِیتی ترکّی اُنہاں تۄں برداشت نہِیں ہُںدّی۔ اُہ اُنہاں مِہنتی لۄکاں دی آلۄچنا کرن دی کۄئی کسر نہِیں چھڈّدے۔ اُنہاں دی ترکّی دے راہ وِچّ سَۄ ترہاں دے اڑِکّے وی کھڑھے کردے ہن۔ اِکّ پِںڈّ دے سرپںچّ نیں آپݨے پِںڈّ دے بذُرگاں دے بَیٹھݨ-اُٹھّݨ لئی پںچّائِت دی جگہا وِچّ دانی سجّݨاں تۄں دان لَے کے اِکّ آلِیشان کمرا بݨائِیا۔ بذُرگاں دے منۄرںجّن لئی اُس وِچّ ٹَیلِیوِذن لگوائِیا تے پڑھن لئی اخبار وی لگوا دِتّی۔ پِںڈّ وِچ اُس سرپںچّ دی پْرشںسّا ہۄݨ لگّی۔ سرپںچّ دی وِرۄدھی پارٹی والے اُسدی پْرشںسّا سہِ ناں سکے۔ اُنہاں نیں پِںڈّ وِچّ اُسدے وِرُدھّ اِہ پْرچار کرنا شُرُۄ کر دِتّا کِہ اُہ کمرا بݨائُݨ لئی اِکٹھّے کِیتے دان دے پَیسے کھا گِیا۔ اُہ کُجھ دیر تاں چُپّ رِہا پر جدۄں وِرۄدھِییاں ولّۄں اُسدے وِرُدھّ بۄلے جاںدے جھُۄٹھ دی ہدّ ہۄ گئی تاں اُسنے پںچّائِت دا آم اِجلاس بُلاکے آپݨی وِرۄدھی پارٹی دے لۄکاں سمیت سارے پِںڈّ نُۄں سدّا دِتّا۔ اُس اِجلاس وِچّ پِںڈّ دے بہُت سارے لۄک ہاذر ہۄئے۔ سرپںچّ دے وِرۄدھی وی اُس اِجلاس وِچّ ہاذر سن۔ سرپںچّ نیں ہاذر لۄکاں نُۄں سمبّۄدھن کردِیاں ہۄئِیاں کِہا٬ “بھراوۄ٬ میرے ولّۄں بݨائے گئے کمرے دے ہِساب دا رجِسٹر اِہ پِیا ہَے۔ مَیں تُہاڈے ساہمݨے بَیٹھا ہاں۔ تُسِیں اِہ سابت کر دِئۄ کِہ مَیں پَیسے کھادھے ہن٬ مَیں ہُݨے آپݨے اہُدے تۄں استِیفا دے دِیاںگا۔ وِرۄدھی پارٹی والے تاں اجے بۄلݨ دی تِیاری ہی کر رہے سن٬ اِنے نُۄں دۄ بذُرگ پُراݨے ہارے ہۄئے سرپںچّ نُۄں سمبّۄدھن کردِیاں ہۄئِیاں کہِݨ لگّے٬ “بھائی ساہِب٬ تُسِیں دس سال سرپںچّ رہے ہۄ٬ تُسِیں دسّۄ٬ تُسِیں پِںڈّ وِچّ کِہڑا کمّ کِیتا ہَے؟ اِس سرپںچّ نیں پِںڈّ دی نُہار بدل دِتّی ہَے۔ اسِیں تُہانُۄں اَینے پَیسے دِںدّے ہاں٬ تُسِیں اَینا آلِیشان کمرا بݨوا دِئۄ۔ اِس سرپںچّ نیں بذُرگاں نُۄں جِئۄُݨ جۄگا کر دِتّا ہَے۔ پِچھلی ویر تاں اسِیں تُہاڈی مدد کِیتی سی پر اِس ویر اسِیں اِس نُۄں ہی پِںڈّ دا سرپںچّ بݨاواںگے۔ اِہ چُکّۄ رجِسٹر٬ کرۄ ہِساب چَیکّ۔”
اُنہاں بذُرگاں دِییاں گلّاں سُݨکے پِںڈّ دے باکی لۄک وی پِںڈّ دے نویں سرپںچّ دے ہکّ وِچّ بۄل پئے۔ وِرۄدھی پارٹی دے لۄک کُجھ ناں بۄل سکے۔ اُس سرپںچّ اتے اُنہاں بذُرگاں دے کِردار دے مِیار اگّے ہر اِکّ وِئکتی دا سِر جھُکدا ہَے۔
سوارتھ٬ لالچ٬ مَۄکا پْرستی تے کھُدگرذی دی وہِݨ وِچّ وہِݨ والے لۄکاں نُۄں کِردار دے مِیار دا کدے وی اہِساس نہِیں ہُںدّا۔ اُنہاں نُۄں اِس گلّ دی کدے پْرواہ نہِیں ہُںدّی کِہ لۄک اُنہاں بارے کی سۄچݨگے۔ کۄئی سماں سی جدۄں سِیاست دے کھیتر وِچّ وِچردِیاں سِیاسی لۄک آپݨی ساری ذِںدّگی ہی اِکّ سِیاسی پارٹی نال جُڑے رہِکے گُذار دِںدّے سن۔ اُہ سِیاسی پارٹی دی ستّا نال نہِیں٬ سگۄں وِچاردھارا نال جُڑے ہُںدّے سن۔ پر اجۄکے سمیں وِچّ سِیاسی لۄک پارٹی دی وِچاردھارا نہِیں٬ سگۄں اُسدی ستّا ویکھکے اُس وِچّ رہِںدّے ہن۔ اِسے لئی اُہ کئی کئی پارٹِییاں بدل لَیںدے ہن۔ اِکّ آذاد رُۄپ وِچّ چۄݨ جِتّے وِدھائِک نُۄں اِکّ سُۄبے دے مُکھّ مںتّری نیں کِہا کِہ اُہ اُنہاں دی پارٹی وِچّ آ جاوے٬ اسِیں اُس نُۄں اُپ مُکھّ مںتّری بݨا دِیاںگے۔ اُس اذاد وِدھائِک نیں اُس مُکھّ مںتّری نُۄں کِہا٬ “مُکھّ مںتّری ساہِب٬ لۄکاں نیں تُہاڈی پارٹی دے وِرُدھّ پھتوا دے کے مَینُۄں وِدھائِک بݨائِیا ہَے٬ مَیں آپݨے پْرتی لۄکاں دے وِشواس نُۄں کِویں تۄڑ دِیاں؟ رہی گلّ اُپ مُکھّ مںتّری بݨن دی٬ اُپ مُکھّ مںتّری دے اہُدے نالۄں لۄکاں دے وِشواس دا اہُدا وڈّا ہَے۔” اُس اذاد وِدھائِک دے کِردار دے مِیار تۄں سِیاسی لۄکاں نُۄں سِکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ اِس مِیار نال ہی لۄکتںتّر دا مِیار اُچّا ہۄویگا۔ بیذُبانے٬ دۄگلے٬ من دے کالے اتے جھُۄٹھے لۄکاں دے کِردار دا مِیار کدے وی اُچّا نہِیں ہۄ سکدا۔ جِنہاں لۄکاں دے کِردار دا مِیار اُچّا ہُںدّا ہَے٬ لۄک اُنہاں دی جِنّی مرذی آلۄچنا کری جاݨ پر اُہ لۄکاں دے منا وِچّ وسے رہِںدّے ہن۔ اُہ مرن تۄں بائد وی جِئُںدے رہِںدّے ہن۔