دۄ ڈھائی ورہے پہِلاں مَیں اِکّ بہُتے ہی نِکٹ ورتی ہائیِٹَیکّ اذِیذ دے گْرہِ وِکھے شُکرانے دے اکھںڈّ پاٹھ سماگم وِچّ شامل ہۄئِیا۔ اُہ اِکّ مرہلے ’تے ذِںدّگی تے مَۄت وِچّ لٹک گِیا سی۔ بِماری (جی.بی.اَیسّ.) وی اَینِستھیسِییا دے ٹِیکے واںگ مِںٹّاں سکِںٹّاں وِچّ سرِیر نُۄں سُنّ تے سِتھل کر گئی۔ نبذ ہی چلّدی سی٬ ہۄر سبھ کُجھ بیہرکت سی۔ اِکّ ہِمّتی سُہِرد دۄست نیں تُرںتّ مۄڈھے چُکّ گڈّی وِچّ پائِیا تے اَیمرجَیںسی وِچّ جا لِٹائِیا۔ ڈاکٹر٬ نرساں اتے سہائِک املا کمپِّئۄُٹری پھُرتی نال اِلاج کارجاں وِچّ رُجھّ گِیا۔ ڈاکٹراں انُسار اِہ مرذ 1000 وِچّۄں اِکّ نُۄں ہۄ ہی جاںدا ہَے۔ اِس سِںڈّرۄم دے کارناں ’تے کھۄجاں چلّ رہِییاں ہن۔

چھے مہِینے تۄں ودھّ سماں اُہ ہتپتال رِہا۔ مَۄت دے کںڈھّے تۄں اُہ واپس ذِںدّگی وِچّ آئِیا۔ ہُݨ کھُشی کھُشی آپݨے پرِوار وِچّ چہِکݨ تے مہِکݨ لگّ پِیا ہَے۔ کیول تے کیول ڈاکٹراں دے وِگِیانکی اِلاجاں دے چمتکار سدکا!

لۄک بھاویں اِس نُۄں کِسے گَیبی شکتی دی رہِمت منّی جاݨ, پر مَیں نہِیں منّدا۔ جدۄں ڈاکٹری چمتکار نال سِہتیاب ہۄئے میرے لۄک شُکرانے وجۄں پاٹھ کرائُںدے ہن تاں آتما تے ترک جھُںجّلا اُٹھّدَے! اُئے میرے بھۄلِئۄ وِیرۄ٬ لۄکۄ! تھۄڑھا رُکۄ٬ سۄچۄ٬ گَۄر کرۄ! پر جدۄں پڑھے-گُڑھے ہائیِٹَیکّ ماہر بھرماں دے جال وِچّ پھسے ہۄئے ہۄݨ, آتما ہۄر وی ذِیادا تڑپدی ہَے٬ دُکھی ہُںدّی ہَے! سۄچ چِںتّن وِچّ اُتّر جاںدی اےَ٬ لۄک اِئۄں کِئۄں کردے ہن؟

درئسل بہُتے لۄک ڈرُۄ ہُںدّے ہن٬ بھاویں اُہ پڑھے لِکھے ہۄݨ جاں انپڑھ۔ اںدھّوِشواس ڈر ’تے پلھدا تے ودھدا ہَے۔ ڈرِیا بںدّا دُکھّ تۄں چھُٹکارا پائُݨ لئی ہر در کھڑکائُںدا ہَے۔ دھاگے توِیتاں٬ مڑھِییاں-مساݨاں نُۄں پُۄجݨا٬ چڑھاوے چڑھائُݨے٬ ڈںڈّائُتاں کرن دے چکّر وہِ تُردا ہَے۔ شَیتان جۄتِشی٬ ٹھگّ٬ ڈھَۄںگی بابے پھِر واہوا ہتھّ رںگّدے ہن۔ دُکھی پرِوار ہر تھاں ’تے ہاڑھے کڈھّدا پھِردا ہَے۔ ہائے کِتِئۄں کھَیر پَے جاوے! لۄک پاٹھ وی سُکھّ لَیںدے ہن۔

دُۄجا وڈّا کارن سوَیوِشواس دی گھاٹ ہَے۔ سوَیوِشواس من دی تکڑائی وِچّۄں پَیدا ہُںدّا ہَے۔ آتم بلّ وِگِیان دی ساݨ ’تے لائُݨ نال پکّدا ہَے۔ بسّ سمجھݨا پَیںدا ہَے کِہ اِس دھرتی ’تے بِناں کارن کدی کُجھ نہِیں واپردا اتے ہُݨ تک کدی وی کُجھ نہِیں واپرِیا اتے ناں ہی کدی واپریگا۔ گَیبی شکتِییاں٬ ربّ دے ڈراوے٬ لۄٹُۄ مناں دِییاں کاڈھاں ہن۔ منُکھّی سرِیر نال وی اِویں ہی ہُںدّا ہَے۔ ڈاکٹر اتے وِگِیانی اِلاج شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں ہمیشا مرذ دے کارن لبھّدے ہن۔ سارے سرِیر دا نِرِیخݨ کِیتا جاںدا ہَے۔ مرذ ہمیشا ہی سرِیر دے کِسے بھاگ دی کارجتا وِچّ ڈھِلّ-مٹھّ جاں گِراوٹ جاں کِسے اںشّ/تتّ دی گھاٹ جاں کِسے اساویمپݨ کارن واپردی ہَے۔ ڈاکٹر پھِر اُسے ترہاں اِلاج کردے ہن٬ جِس نال سرِیر نُۄں سںتُّلِت ہالت وِچّ مُڑ لِیاںدا جا سکے۔ دوائی اُنّا چِر چلّدی رہِںدّی ہَے٬ ٹَیسٹ جاری رہِںدّے ہن٬ جدۄں تِیک نتِیجے تسلِّیبکھش نہِیں آ جاںدے۔ اِس ترہاں مرِیذ نُۄں راذی-باذی کرکے گھر بھیجِیا جاںدا ہَے۔

بسّ اِہ ہَے کُلّ کِسّا کۄتا! بِماری تے اِلاج دا۔ باکی تاں سبھ بڑبڑ اتے جابھاں دے بھیڑ۔ اِس تۄں ودھّ کُجھ نہِیں۔

جدۄں اںدھّوِشواسی ربّ دی مِہر ہۄݨ دی گلّ آرمبھّ دِںدّے ہن تاں پھِر ستی ہۄئی سںوّیدنا اُنہاں ’تے ہنۄرِیاں بھرے سوالاں دی واچھڑ کرنۄں رہِ نہِیں سکدی۔ اُدۄں تُسِیں کِئۄں ناں دُکھی دے سِرہاݨے پاٹھ کرنے ارمبھّے! اُدۄں کِئۄں ناں تُسِیں اُس دے رہِم ’تے رہے۔ اُدۄں کِئۄں تُسِیں ہسپتالاں ولّ دَۄڑے۔ گمبھِّیرتا نال ذرا سۄچۄ اُئے میرے وِیرنۄ! سوال چُݨَۄتِییاں کھڑھِییاں کردے ہن۔ جے تُہاڈا پُۄجنِیک٬ ستِکاریۄگ٬ ’راکھا سبھنِیں تھائیِں‘, ’وَید گُرُۄ گۄوِںدّا‘, ’دُکھ بھںجّن تیرا نام‘, ’ستِ گُر میرا پُۄرا٬ من کِئۄں وَیراگ کریگا‘, جے کِتے ہَیگا سی٬ تاں تُہانُۄں اُہنے بِمار ہی کِئۄں کِیتا؟ بھۄگ ’تے پاٹھی٬ راگی سِںگھّ اِنہاں تُکاں دا گائِݨ تے منگھڑت دکِیانُۄسی کتھا سُݨا سُݨا کے نِرمُۄل بھرماں نُۄں ہۄر پکّا کردے ہن۔ میرے سںگّت وِچّ بَیٹھے دے من وِچّ اِہ وِچار وی آ رِہا ہَے سی٬ “تُہانُۄں اُس نیں جانلیوا رۄگ لگّݨ ہی کِئۄں دِتّا … تُسِیں تاں اُدۄں وی اُس دی ارادھنا کردے سی … سویرے شام ہر رۄذ اُس اگّے نتمستک ہُںدّے سی …!”

میرے ’تے وڈّی دُبِدھا اُدۄں آ پئی جدۄں اذِیذ نیں بھۄگ پِچھّۄں سںگّتاں دا دھنّواد کرن دی ڈِئۄُٹی میری لا دِتّی۔ گْرںتھّی سِںگھّاں نیں پھٹا پھٹا سارے کارج مُکا پْرشاد دے باٹے چُکّ لئے۔ مَیں ہتھّ جۄڑ ارذۄئی کِیتی٬ “بھائی ساہِب تھۄڑھا رُکۄ٬ ہالی ستِکاریۄگ سںگّت دا پرِوار ولّۄں دھنّواد کرنا رہِںدّا ہَے۔” مَۄکا جِہا سی٬ سِدھّی پٹاک گلّ کہی نہِیں سی جا سکدی۔ آخر رہِݨا تاں سںگّت وِچّ ہُںدّا ہَے۔ وِچّ رہاںگے تاں ہی آپݨی گلّ کہِݨ دے مَۄکے مِلݨگے۔ بہُت ہی ستِکار نال راگی سِںگھّاں دے گائِݨ اتے سںگّت دی ہاذری دا دھنّواد کِیتا۔ پرِوار نُۄں سِہتیابی دی ودھائی دِتّی۔ نال ہی کہِݨۄں ناں رِہا گِیا اِس مَۄکے سانُۄں نِرِییاں واہِگُرُۄ دی رہِمتاں دا ہی شُکر نہِیں کرنا چاہِیدا٬ سگۄں ہسپتال دے ڈاکٹراں٬ نرساں اتے ہۄر املے دا وی دھنّواد کرنا بݨدا ہَے٬ جِنہاں نیں دِن رات اِکّ کرکے میرے اذِیذ نُۄں ذِںدّگی وِچّ مۄڑ لِیاںدا۔ اُنہاں دا کۄٹن کۄٹ دھنّواد! نال ہی اُنہاں سنیہِییاں دا وی دھنّواد کردا ہاں جِنہاں نیں ہر مَۄکے ’تے پرِوار نُۄں ہَۄسلا دِتّا٬ سردی پُجّدی مائِک سہائِتا وی کِیتی۔ کنیڈِیئن بِیما سِسٹم دا وی دھنّواد جِس نیں آرتھِک پکھّۄں پرِوار نُۄں سُرکھِّیا دِتّی٬ ڈھۄلݨ نہِیں دِتّا۔ اِہۄ جِہے مَۄکِیاں ’تے سانُۄں ہسپتالاں لئی وی دسوںدھّ کڈھّݨے چاہِیدے ہن۔ سبھ تۄں وڈّا شُکرانا گُرُۄ دے مہان شبد دا کرنا بݨدا ہَے جِہڑا سانُۄں سُچجّی ذِںدّگی جِئۄُݨ دی سیدھ دِںدّا ہَے٬ اسِیں بھاویں اُس ’تے امل کرِیئے٬ بھاویں ناں کرِیئے … شبد گُرُۄ گُرُۄ ہَے باݨی٬ وِچّ باݨی امّْرِت سارے … آئۄ اِسدے لڑ لگِّیئے٬ جِیون جاچ سِکھِّیئے … اِس تۄں بیمُکھّ ناں ہۄئیِئے … گُرمُکھ بݨِیئے! … … واہِگُرُۄ جی کا کھالسا واہِگُرُۄ جی کی پھتِہ …۔”

لںگّر چھک باہر کھُںڈھّ چرچا کرن والِیاں نیں میرے وِچاراں ’تے آپݨے گُۄڑھ-گِیان دے تبسرے چھیڑ دِتّے۔ سُݨنا اَۄکھا ہۄ جاںدا ہَے جدۄں میرے بھۄلے وِیر کہِݨ لگّ پَیںدے ہن٬ ’اِہدی ودھی ہۄئی سی٬ بچ گِیا‘, ’اُس نیں ہتھّ دے کے رکھّ لِیا‘, ’اُس دی مِہر بِناں کُجھ نہِیں ہُںدّا‘, ’اُہ ہی جِیون داتا ہَے‘, آدِ! اِدھّر مَیں سۄچی جا رِہا سی٬ دُرگھٹناواں واپردِییاں ہن٬ اُنہاں وِچّ کۄئی ناں کۄئی منُکھّی غلتی ذرُۄر ہُںدّی ہَے۔ بِناں کارن کُجھ نہِیں واپردا۔ ناں ہالی تک واپرِئَے اتے ناں کدی واپر سکدا ہَے۔ جدۄں دی ہۄش سمبھّالی ہَے اُپّرلِییاں گھسِییاں پِٹِییاں گلّاں سُݨدا آ رِہا ہاں۔ میرے چلاک سیوک کدی دسویں پاتشاہ دا باذ گُردوارے دی پالکی ’تے بَیٹھے دی گلّ کرن لگّ جاںدے ہن٬ کدی سٹۄو تُرن لا دِںدّے ہن٬ کدی گݨیش جی نُۄں دُدھّ پِیݨ لا دِںدّے ہن٬ کدی بچّا کھمبھّ نال ہی دِیرگھ رۄگِییاں نُۄں سِہتیاب کرن لا دِںدّے ہن٬ اتے … انیکاں ہۄر کِسّے کہاݨِییاں چلّ پَیںدِییاں ہن۔

میرے اکّے کۄلۄں رہِ ناں ہۄئِیا٬ “دسّۄ بائی میرِیئۄ٬ ناستکاں نُۄں تاں کۄئی رۄگ لگّ جاݨ بھلا٬ کِئُںکِہ اُہ اُس راکھے تۄں مُنکر ہن۔ پر تُہانُۄں کِئۄں لگّݨ? اُہ تُہاڈا سی٬ تُسِیں اُہدے سی۔ تُسِیں تاں اُسدے اُپاشک سی٬ اُسدے شردھالُۄ سی۔ پھِر اُہنے تُہانُۄں اِس بِپتا وِچّ کِئۄں پائِیا؟ اِس مُسِیبت وِچّ کِئۄں جھۄکِیا! اسل وِچّ انیکاں سوالاں دے سِخر دا سوال ہَے: رۄگ کِئۄں لگّدے ہن؟ جاں بںدّا رۄگی کِویں بݨدا ہَے؟ اِہ ہر کِسے نُۄں لگّ سکدے ہن٬ بھاویں ہۄوے کۄئی آستک تے بھاویں ہۄوے ناستک! جے تاں ناستک مر جاوے تُسِیں کہِݨا سی … اِہنے مرنا ہی سی … اُہ ربّ نُۄں منّدا نہِیں سی …۔ پر سوال ہَے مرن والِیاں وِچّ آستک تے ناستک دۄویں ہُںدّے ہن۔ تِیرتھ استھاناں دی یاتراواں تۄں آئُںدے جاںدے کئی دُرگھٹناواں وِچّ اُہدے شردھالُۄ آپݨے واہِگُرُۄ نُۄں پِیارے ہۄ جاںدے ہن۔ پھِر تُسِیں کہِݨ لگّ جائُگے٬ “اُس مالک نیں اُس دا مرن ستھان٬ گھڑی لِکھی ہی اِئۄں سی … کۄئی نہِیں جے ٹالھ سکدا … بھاݨا سی بھائی … اُہدے اگّے کِیہدا ذۄر … اُہ مالک ہَے …! پر کِسے نیں دُرگھٹنا دے کارناں نُۄں نہِیں کدی پھرۄلِیا۔ گڈّی دا نُکس٬ سڑکی ہالت٬ ڈرائِور دا اُنِیںدرا٬ نشا-پتّا٬ ٹرَیپھِک نِئماں دی گھۄر اُلںگھّݨاواں بارے کۄئی نہِیں بۄلدا؟ مَۄت اتے سرِیر دے رۄگاں دے کُجھ کارن ہُںدّے ہن۔ وِگِیانی اُنہاں کارناں نُۄں کھۄجدے ہن٬ کھۄج چُکّے ہن٬ اتے اگّے ہۄر کھۄجاں چلّی جا رہِییاں ہن۔ بسّ اِنا سمجھ لوۄ۔ نہِیں تاں اَیویں بھٹکدے رہۄگے۔ کمذۄر ناں بݨۄ۔ ساہسی بݨۄ۔ ’جِنا سچّ پچھاݨِیا اُہ سُکھِیئے جُگ چار۔‘”

چلّدے اِلاج وِچّ میرے اِس اذِیذ دی سِہت وِچّ اِہۄ جِہِییاں سںکّٹی گھڑِییاں آئُںدِییاں رہِییاں٬ جِنہاں وِچّ جے دۄ تِنّ پل ہۄر دِل دی ہرکت مُڑ چالُۄ ناں ہُںدّی تاں کہاݨی مُکّ جاݨی سی۔ دِلی کامنا کردا ہاں٬ اِہۄ جِہی ستھِتی کِسے دُشمݨ ’تے وی ناں آوے۔ ماف کرنا جے اِہ شبد تُہانُۄں بُرے لگّݨ, پر اِہ ٹھۄس سچّ ہن۔ ڈاکٹراں دِییاں سںکّٹی جواب (اَیمرجَیںسی رِسپاںس) ٹِیماں ہرکت وِچّ آ جاںدِییاں۔ آکسِیجناں لگّدِییاں۔ دِل نُۄں تھپ تھپائِیا جاںدا۔ بݨاوٹی ساہاں٬ ٹَیکنِیکل یںتّراں نال کُجھ سمیں وِچّ ہی اُہدی نبذ چلّݨ لگّ جاںدی۔ اِس ترہاں اِکّ واری نہِیں٬ دۄ تِنّ واری اُہدے نال ہۄئِیا۔

پھِر ربّ ڈاکٹر ہۄئِیا کِہ اِہ کالپنِک شکتِییاں٬ جِنہاں نُۄں ہالی تک کِسے منُکھّ نیں ویکھِیا نہِیں اتے ناں ہی ویکھ سکیگا! ویکھݨا کِتھّۄں ہَے٬ کۄئی ہَے ہی نہِیں … کیول من دے بھرم جال ہن! ساڈے وڈیرے وی گلّاں کردے ہُںدّے سی۔ میرے کئی سُلجھے ہۄئے وِیر 21وِیں سدی دے ہائیِٹَیکّ یُگّ وِچّ کری جا رہے ہن۔ کِئۄں! کِئُںکِہ اِہۄ جِہی گَیبی٬ رُۄہانی شکتی کۄئی ہَے ہی نہِیں! کِتے ہۄوے تاں آپݨے گرِیب اتے مِہنتکش بھگتاں٬ اُہ جِہڑے پشُۄیاں تۄں وی بدتر جِیون جی رہے ہن٬ اُتّے کِئۄں ناں ترس کرے۔ جِہڑے آپݨے گھراں وِچّ اُہدِییاں مُۄرتِییاں نُۄں پُۄجدے٬ دھُۄفاں دِںدّے تے بھۄگ وی لوائُںدے رہِںدّے ہن۔ بھاویں آپݨے بذُرگاں٬ بچِّیاں جاں آپ نُۄں وی بھۄگ ناں ہی لگّ سکے۔ دسّۄ لۄکۄ! تُہاڈا اِہ کِہۄ جِہا دِیالُۄ پْربھُۄ ہَے! مِہراں دی ورکھا امِیراں ’تے ہی کِئۄں کردا تُرِیا جا رِہا ہَے۔ ہۄ سکدا ہَے اُہ امِیراں دے وڈّے وڈّے چڑھاوِیاں کرکے ہی اُنہاں ’تے تُٹھّ جاںدا ہَے اتے اُنہاں ’تے بکھششاں دے ڈھیر لائی تُرِیا جاںدا ہَے۔ اُہ کِہۄ جِہی اکال مُۄرت ہَے جِہڑی چڑھاوِیاں ’تے تُٹھّی پھِردی ہَے! پھِر تاں اُہ وی اِکّ لالچی سِیاستدان ہۄئِیا!!! امِیری دے ہِیج پِیاج سُۄجھواناں نیں لبھّ لئے ہۄئے ہن۔ وِگِیانک درشن تُہانُۄں جاگرت کرن دی کۄشِش کردے رہِںدّے ہن٬ پر تُسِیں اِس نُۄں سمجھݨ دی مِہنت کرن دی تھاں پُۄجا پاٹھ دے سَۄکھے راہ تُر پَیںدے ہۄ۔

سِہتیاب ہۄݨ پِچھّۄں ساکھشات جِیون داتِیاں نُۄں ناں بھُلّۄ! ذِںدّگی مِلݨ دا دھنّواد٬ شُکرانا ہسپتالاں دا ذرُۄر کرنا چاہِیدا ہَے۔ وِگِیانِییاں٬ ڈاکٹراں تے نرساں دا وی۔

شُکرانے وجۄں مائِیا لئی اِہ ہی سںسّتھاواں اسل ہکّدار ہن۔ ذرا سۄچۄ! اِںتذار سمیں کِئۄں لمبّے ہۄئی جا رہے ہن؟ کِئُںکِہ اِنہاں سںسّتھاواں کۄل پھںڈّ نہِیں ہن۔ پر اسِیں سرکاراں نُۄں کۄسدے رہِںدّے ہاں۔ پر کدی تُسِیں سۄچِیا ہَے جۄ کُجھ اِس ویلے تُہانُۄں سہُۄلتاں مِل رہِییاں ہن٬ اُہ دُنِییاں وِچّ چۄٹی دِییاں ہن۔ اِس وِچّ وی سرکاراں دا وڈّا ہِسّا ہَے۔ دانِییاں دا وی ہُںدّا ہَے۔ اتے تُہاڈے میرے ورگِیاں دے تِل-پھُلّ دا وی ہُںدّا ہَے۔ ہُݨے ہُݨے مَینُۄں ہسپتال وِچّۄں اِکّ چِٹھّی مِلی سی: ’اسِیں تُہانُۄں ودھِییا سہُۄلتاں تے سیواواں پیش کرن دی ہر سمبھّو کۄشِش کِیتی ہَے۔ آئۄ اِنہاں وِچّ رہِ گئیِیاں کمِییاں نُۄں رلھمِلھ کے دُۄر کرِیئے۔ تُسِیں ساڈے ’تے نِربھر کردے ہۄ٬ اتے اسِیں تُہاڈے ’تے نِربھر کردے ہاں۔‘

میری پتنی ہُݨے ہُݨے اِکّ گمبھِّیر رۄگ تۄں سِہتیاب ہۄ رہی ہَے۔ اِس سِہتیابی دے داتے ڈاکٹر٬ نرساں٬ سہائِک املا٬ پْریۄگشالاواں٬ سکَینر تے اَیکسریء وگَیرا ہن۔ ٹَیکنالۄجی وِچّ دِنۄ دِن وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ آبادی ودھ رہی ہَے۔ ساذۄ-سامان دی گھاٹ ہَے۔ سانُۄں آپݨے شُکرانِیاں نُۄں اِس پاسے ولّ مۄڑنا چاہِیدا ہَے۔ مَیں تاں پہِلاں ہی اِس راہ پِیا ہۄئِیا ہاں۔ دسوںدھّ ذرُۄر کڈھِّیدا ہَے۔ آئۄ آپاں سارے ہی اِس راہ پئیِئے!!!