اُہ کںدھّ دا آسرا لَے کے کھِڑکی کۄل آ کھڑھِیا۔ باہر٬ سڑک اُتّے کاراں انّہیواہ دَۄڑ رہِییاں سن۔ ’پتا نہِیں لۄکاں نُۄں کی کاہل پئی ہۄئی آ‘ اُہ سۄچݨ لگِّیا۔ ’سارِیاں نیں اِکّ دِن اِسے ترہاں مُکّ جاݨَے٬ جِویں لَیسلی مُکّ گِیا‘ پر پھِئۄُنرل والِییاں کاراں٬ اُس نُۄں دُۄر تکّ دِکھائی ناں دِتِّییاں۔ اُس نیں گھڑی دیکھی۔ دۄ وجّ چُکّے سن۔ ایہۄ تاں سماں سی پھِئۄُنرل دا۔ اُہ اُداس ہۄ گِیا۔ پھیر اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ ’جاݨا تاں اِکّ دِن مَیں وی اے ...۔ پتا نہِیں میرے نال وی کی بِیتیگی؟ مُںڈّے میرے پھِئۄُنرل ’تے آئُݨگے وی جاں نہِیں؟‘ اُس نیں پھیر نذر دُمیل تے گڈّ دِتّی۔

اجّ اُس دے دُیالے رَۄبرٹ٬ گرَیگّ اتے جَۄرج وِچّۄں کۄئی وی نہِیں سی۔ رَۄبرٹ جۄ واکر لَے کے اِس ویلے رۄذانا ہال ویء وِچّ چار پںجّ گیڑے کڈھّدا ہَے۔ گَیسٹ رُۄم وِچّ ٹی وی اِکلّا ہی چلّ رِہا سی اتے کھالی سۄپھے مہِماناں نُۄں اُڈِیک رہے سن۔ کدے ہَیری وی اِسے ترہاں بھارت تۄں آئُݨ والِییاں چِٹھِّییاں نُۄں اُڈِیکِیا کردا سی۔ پر ہُݨ تاں اُس دا بھارت وِچّ کۄئی وی نہِیں سی۔ کدے کدے اُس نُۄں آپݨا پِںڈّ بہُت یاد آئُںدا۔ پر اُس نیں اُتھّے جاݨا کِس کۄل سی؟ اُہ سۄچدا٬ ’ہُݨ تاں مَینُۄں سارے بھُلّ بھُلا گئے ہۄݨے نیں‘ اُس نیں اِکّ وار پھیر کھِڑکی دا پردا ہٹائِیا۔ میپل اتے سِیڈر دے درکھت ہوا نال جھُۄم رہے سن۔ مِئُںسپَیلِٹی دے پھُہارے ہرے کچُۄر گھاہ ’تے ورکھا کر رہے سن۔ ’ذِںدّگی کِنّی کھُۄبسُۄرت آ۔ پر جدۄں اِہ ہتھّۄں تِلکدی آتاں ہۄر وی کھُۄبسُۄرت لگّݨ لگّ جاںدی آ۔‘ لَیسلی دی مَۄت نیں اُس نُۄں دھُر اںدّر تکّ ہلُۄݨ دِتّا سی۔

اِکّ ہَۄل جِہا اُسدی نابھی وِچّۄں اُٹھّدا تے سِر نُۄں چڑھ جاںدا۔ ہرنام نُۄں اجّ آپݨے بیٹے دانوِیر اتے رونِیت بہُت یاد آ رہے سن۔ دانوِیر دا اِہ ناں تاں سِرپھ ہرنام نُۄں ہی پتا ہَے٬ باکی تاں سارے اُس نُۄں ڈَینی ہی کہِںدّے نیں۔ جۄ دانوِیر دھنۄیا تۄں ڈَینی ڈنۄیا بݨ گِیا۔ رونِیت دی پچھاݨ ہُݨ رَۄن ہَے۔ کِنّے چُݨ چُݨ کے ناں رکھّے سن اُسدی پتنی تیجۄ نیں۔ پھیر ہرنام نُۄں اُہ دِن وی یاد آئے جدۄں اُہ بچِّیاں دے ناں دا پہِلا اکھّر کڈھوائُݨ گُردُوارے گئے سن۔ اُدۄں ٹۄراںٹۄ ایرِیئے وِچّ سِرپھ اِکّ ہی گُردُوارا سی٬ پیپ والا۔ پھیر جِئۄں جِئۄں گُردُوارے ودھدے گئے٬ لڑائیِیاں وی ودھ گئیِیاں۔ پر اُسدی تاں آپݨے بچِّیاں نال کۄئی لڑائی نہِیں سی ہۄئی۔ پھیر کِہڑا سپّ سُںگھّ گِیا سی اُنہاں نُۄں؟ اُہ ہۄر وی پریشان ہۄ گِیا۔

اُس نیں دیکھِیا کِہ سپَینِش مرِییا ٹَۄم اَیمبرۄ نُۄں وِیلہ چیئر وِچ بِٹھائی گھُمائُݨ لئی آ رہی سی۔ اُس نیں ’ہَیلۄ ہَیری‘ کِہا٬ تے لںگھّ گئی۔ ہرنام تۄں ہَیری تاں اُسدے دۄستاں نیں اُس نُۄں مُدّتاں پہِلاں ہی بݨا دِتّا سی۔ ہُݨ تاں اُہ وی ہر کِسے نُۄں آپݨا ناں ہَیری ہی دسّݨ لگّ پِیا سی۔ اِس سِینِیئر ہۄم وِچّ وی سارے اُس نُۄں ہَیری دے نام نال ہی جاݨدے ہن۔

پھیر اُس نیں کھِڑکی وِچّۄں باہر دیکھِیا۔ ساری کُئیِن سٹرِیٹ کاراں نال بھری پئی سی۔ سکَۄٹ پھِئۄُنرِل ہۄم وی اِتھّۄں کۄئی بہُتا دُۄر نہِیں سی۔ کرَیڈِٹوَیلی سمِٹّری نُۄں جاݨ والے کاپھلے اِسے رستِئۄں گُذردے سن۔ ہرنام آپݨے پِیارے مِتّر لَیسلی دی اںتِّم یاترا وِچّ شامل تاں نہِیں سی ہۄ سکِیا٬ گھٹّۄ گھٹّ اُسدی اںتِّم یاترا دیکھ تاں سکدا سی۔

اُسنے مَیڈی-کارٹ لئی جا رہی نرس مَیری تۄں پُچھِّیا٬ “بھلا لَیسلی دے پھِئۄُنرِل دا کی ٹائیِم سی؟”

مِسٹر ہَیری٬ ٹُۄ اۄ کلاک۔” اُہ بۄلی۔

پر ہرنام اگّۄں ہۄر کۄئی سوال ناں پُچھّ سکِیا۔ ہُݨ اُہ سۄچ رِہا سی٬ ’لَیسلی وی تاں آپݨے دھِییاں پُتّراں دِییاں اَینِییاں گلّاں کرِیا کردا سی۔ پتا نہِیں اُہ ہُݨ اںتِّم ویلے آئے ہۄݨگے کِہ نہِیں؟ دسِّیا کردا سی کِہ دۄ وڈّے تاں پھِلپائیِن وِچّ ای نیں٬ اِکّ اِںگلَیںڈ وِچ ہَے تے اِکّ اِتھّے ہی ہَے کَینیڈا وِچّ۔ کِویں وِچارا ساری اُمر پھَیکٹرِییاں وِچّ کمّ کردا رِہا۔ جدۄں بُڈھاپے وِچ سمبھّالݨا پِیا تاں سُٹّ گئے سِینِیئر ہۄم۔ اکھے ساڈے کۄل ٹائیِم نی ...۔ گدھے کِسے تھاں دے۔

اُہ کمرِیاں دے اگّۄں٬ ہال ویء وِچّ پھیر گَیسٹ رُۄم ول نُۄں تُر پِیا۔ مَۄرگن دے کمرے اگّے اِکّ اَۄرت آپݨے دۄ بچّے لئی کھڑھی سی۔ اِہ اُس دی سبھ تۄں وڈّی دھی مِشَیلّ سی۔ جۄ کدی کدائیِں بچِّیاں نُۄں آپݨے نانے نُۄں مِلائُݨ لَے آئُںدی۔ جدۄں آئُںدی تاں گھرۄں بݨائِیا کھاݨا وی لِیائُںدی۔ پر ہرنام نُۄں تاں گھردا کھاݨا کھادھِیاں یُگّڑے بِیت گئےے سن۔ کدے کدے اُسدا دِل ساگ اتے مکّی دی رۄٹی کھاݨ نُۄں کردا۔ تے کدے بیبے دی بݨائی ماںہ چھۄلِیاں دی تُڑکی ہۄئی دالھ وی بہُت یاد آئُںدی۔ پر بیبے دے جہانۄ تُر جاݨ نال اِہ سارا کُجھّ وی تاں تُر گِیا سی۔ اُسدی بیبے اُسدے سُپنِیاں وِچّ اجے وی اکسر آئُںدی ہَے۔ اُہ سۄچدا ہَے٬ ’ذِںدّگی ہَے تاں بہُت کھُۄبسُۄرت پر لۄکاں نُۄں اِسدے مانݨ دا پتا ہی نہِیں۔ پھیر جدۄں اِہ سابݨ دی گِلّی ٹِکّی واںگُۄں ہتھّاں وِچّۄں تِلکݨ لگّدی آ٬ تاں کِتے جا کے پتا لگّدا۔‘ اُسدے دھِییاں پُتّر وی تاں اُسدی ذِںدّگی وِچّۄں ایویں ہی تِلک گئے نیں ...۔‘ اُہ سۄچݨ لگِّیا۔

اجّ تاں ہرنام نُۄں آپݨی دس سال پہِلاں وِچھّڑ چُکّی پتنی تیجۄ وی بہُت یاد آ رہی سی۔ اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ ’بھلا اِکلّے بںدّے دی وی کی جُۄن آ؟ ماں تۄں بائد جے کۄئی ساتھ نِبھِیا تاں پتنی دا ای سی۔ کِویں اُہ ہر دُکھ-سُکھ وِچّ میرے ساتھ نِبھدی رہی۔ میرے کھاݨ پِیݨ دا وی کِنّا کھِیال رکھِّیا کردی سی۔ جدۄں اُہ تُر گئی٬ بسّ جِیون دے ساک ہی جِویں تُر گئے۔ دھِییاں پُتّ وی اُدۄں تکّ ہی سن٬ جد تکّ تیجۄ سی۔ تیجۄ دِییاں کِڈنِییاں شُۄگر کھا گئی۔ نہِیں اُہ کِتھّے مردی سی؟ مَیں کِنّے سال اُس نُۄں ڈائِلسِس تے لَے کے جاںدا رِہا۔ مُںڈّے٬ رنّاں دے مُرِید تاں اُدۄں وی آکھدے رہے کِہ ’ساڈے کۄل ٹَیم نی۔‘ اکھے مَۄم نُۄں سِینِیئر ہۄم چھڈّ دِںدّے آں۔ آپے ٹیک کیئر کرنگے۔ مَیں کِہا٬ کھبردار جے مُڑ کے اِہ کِہَے۔ مَیں مر تاں نی گِیا؟ آپے کراںگا تیجۄ دی ٹیک کیئر۔ جے اُہ جِیئۄُںدی ہُںدّی تاں کِتے مَینُۄں اِئۄں رُلݨ دِںدّی؟‘ ہرنام دِییاں اکھّاں وِچّۄں آپ مُہارے ہںجھُّۄیاں دِییاں گھرالھاں وہِ تُرِییاں٬جِنہاں نُۄں اُس نیں ٹِشُۄ پیپر نال پُۄںجھ سُٹِیا۔

ہُݨ اُہ لتّاں گھسِیٹدا گَیسّٹ رُۄم ول نُۄں تُرِیا جا رِہا سی۔ اگّے ٹی وی تے سی بی سی تۄں کھبراں چلّ رہِییاں سن۔ پاکِستان وِچّ کُجھّ اتّوادی سرگݨِیاں دا بدلا آم سدھارن لۄکاں نُۄں بمبّاں دا شِکار بݨا کے لِیا جا رِہا اے۔ اِہ وی اُس نیں خبراں وِچّ ہی سُݨِیا سی کِہ کِویں امرِیکن نیوی سِیلذ دے کماںڈۄذ نیں چَۄپرذ ہَیلِیکاپٹراں راہِیں اپْریشن کرکے وِشو پْرسِدھّ دہِشتگرد اُساما نُۄں مار مُکائِئَے۔ ہُݨ امرِیکا کھُش سی کِہ اُس نیں نَۄں گِیاراں والا بدلا لَے لِیا ہَے۔ وائیِٹ ہائۄُس اگّے کھُشی وِچ نچّ رہے لۄکاں دے دْرِش دِکھائے جا رہے سن۔ پر ہرنام دا مُۄڈ تاں اجّ بُجھِیا پِیا سی۔

اِسدے نال ہی دُۄسری وڈّی کھبر دِکھائی جا رہی سی کِہ کِویں اُتّری امرِیکا وِچّ اِکّ ٹرنَیڈۄ نیں الباما٬ وہاماس٬ مِیامی اتے ارلَیںڈۄ وِچّ تباہی مچائی ہۄئی ہَے۔ لۄک اِس دی دہِشت تۄں تْراہ تْراہ کر رہے سن۔ گھر ڈھہِ گئے۔ سَیںکڑے لۄک مر گئے۔ گڈِّییاں مۄٹراں تباہ ہۄ گئیِیاں۔ کئی کاراں تاں درکھتاں ’تے پُٹھِّییاں لٹک رہِییاں سن۔ امرِیکا وِچّ اجِہا ہر ورہے ہی واپردا ہَے۔ کدے ٹرنَیڈۄ تے کدی سائیِکلۄن۔ خبراں وِچّ اِس واورۄلے دی اسمان چھُۄںہدی بۄدی نُۄں گھُمّدِیاں تے سارا کُجھّ آپݨی لپیٹ وِچّ لَیںدِیا لائیِو دِکھائِیا جا رِہا سی۔ اِسے ترہاں سمُںدّری تُۄپھان آئُݨ ویلے وی رِپۄرٹر آپݨی جان جۄکھم وِچّ پا کے کھبراں بھیجدے ہن۔ ٹَیلِیوِیئن ’تے اسمان وِچّ دھُۄںیاں تے گہِر چھائی ہۄئی دِکھائی دے رہی سی۔ پر ٹۄراںٹۄ وِچّ تاں اجِہا کُجھّ وی نہِیں سی۔ بسّ٬ ہرنام دے آپݨے اںدّر ہی کۄئی تُۄپھان جھُلّ رِہا سی۔

اِہ واورۄلا دیکھکے تاں اُس نُۄں آپݨا بچپن یاد آ گِیا سی۔ جدۄں اُسدی ماں پْرسِنّی کِہا کردی سی  وے نہامِیاں واورۄلِیا وِچ نی کھیڈِیدا٬ وے ایہناں وِچ بھُۄت ہُںدّے نیں۔ ... پھیر اِہ واورۄلے کݨک دِییاں بھرِییاں اُڈا کے لَے جاںدے۔ کدے اُس نُۄں رمائِݨ اتے مہامبھارت وِچ سُݨِییاں کہاݨِییاں یاد آ جاںدِییاں٬ جِنہاں وِچّ پُۄتنا اتے تاڑِکا ورگِییاں چُڑیلاں مُۄںہ وِچّۄں اگنی کڈھّدِییاں تُۄپھان بݨکے جھُلّدِییاں سبھ کُجھ ناش کر دِںدِّییاں۔ ’اِہ پچھّمی سںسّکْرِتی وی تاں پُۄتنا تے تاڑِکا سمان ہی سمجھ لَے٬ جۄ میرا سبھ کُجھ اُڈا کے لَے گئی۔‘ اُہ سۄچدا رِہا۔

اُہ واکر کںدھّ نال کھڑھا کرکے سۄپھے تے بہِ گِیا۔ اۄکلاہۄما سِٹی نُۄں وی تُۄپھان گھیرن والا سی۔ اِسے شہِر تاں اُسدا پُتّر دانوِیر وسدا سی - دانوِیر اُرپھ ڈَینی۔ اُہ جھُۄٹھا جِہا ہسِّیا۔ ’پَیݨ ڈھٹھّے کھُۄہ وِچّ‘ خبراں تاں ہۄر وی آ رہِییاں سن۔ اِس کَیٹرِینا ناں دے تُۄپھان نیں ہذاراں لۄکاں نُۄں بیگھر کر دِتّا سی۔ اُس نیں بتھیرا سمجھائِیا سی آپݨے پُتّ نُۄں کِہ کَینیڈا چھڈّ کے امرِیکا ناں جا٬ پر اُسدی سپَینِش گھر والی سَیںڈرا نہِیں سی منّی تے لِجا سُٹِّیا سی امرِیکا۔ تیجۄ نُۄں کِنّا چاء ہُںدّا سی کِہ مُںڈّے وِیاہے جاݨگے٬ نُۄںہاں آئُݨگِییاں اتے سیوا کرنگِییاں۔ ہُݨ پھڑ لئۄ ہُݨ مُںڈِّیاں دی پُۄچھ ...۔ اِئۄں بھجّ گئے سارے کھہِڑا چھُڈاکے٬ جِویں پِئۄ کۄئی دُشمݨ ہۄوے۔

اُس نیں دیکھِیا کِہ ساہمݨے دَۄلت بھائی پٹیل وی کھُۄںڈی کھڑکائُںدا گَیسّٹ رُۄم ول ہی آ رِہا سی۔ ہُݨ پٹیل نیں وی تاں اِہ ہی رۄݨے لَے کے بہِ جاݨا سی۔

“آ جا٬ آ جا٬ پٹیل بھائی۔” اُہ بۄلِیا۔

مَیں تۄں کُجھّ کھانے کۄ نِکّلا چھَے۔ لںچّ رُۄم میں گیا۔ پر من نہِیں مانَے چھَے۔”

کمرے میں ابھی ابھی نرس آئی چھَے۔ نُہلا کے بستر وی بدل گی چھَے۔ پھیر بۄلی لںچّ رُۄم میں آئۄ اَۄر کُجھّ کھاء لۄ٬ تے آدھا گھںٹّا واک کرۄ۔ پر میرا تۄ کاہے کۄ بھی دِل ناں کرے چھَے۔”

پٹیل کُجھّ دیر رُک کے پھیر بۄلِیا٬ “مِسٹر سِںگھّ٬ گُجراتی کھانا کھانے کۄ آج بڑا دِل کرے چھَے۔ آلُۄ بڑا٬ ڈھۄکلا٬ تے ڈۄسا کھادھے کۄ تۄں ورسۄں بِیت گئے چھَے۔ یہاں تۄں جلدی مَۄت وی نہِیں آتی؟” پھیر اُہ مُسکرائِیا٬ “مَۄت آئے بھی کَیسے٬ یہ نرسیں ہمارا اِتنا کھِیال جۄ رکھّتی چھَے۔ ہمارے آپݨے بچّے تۄں مرنے کے لِیئے پھَیںک گئے یہاں۔ ابھ تۄ ہمارے بیٹے بیٹِییاں یہِیں لۄگ چھَے۔ میرا تۄ دِل کرتا ہَے کے اِںڈِییا والی ساری کی ساری پْرَۄپرٹی ویچ کے سارا پَیسا اِسی سِینِیئر ہۄم کۄ دے جاواں چھَے۔ مِسٹر سِںگھّ آپ نیں وی اَیسا ہی کرنا۔ لالچی اُلاد جۄ مرنے کے لِیئے چھۄڑگی اُنکۄ تۄ پھُۄٹی کَۄڑی وی متّ دینا۔” اُہ بُڑبڑا رِہا سی تے ہرنام ہاں ہُۄں کری جا رِہا سی۔

پھیر اُنہاں لَیسلی دِییاں گلّاں تۄر لئیِیاں کِہ کِنّا چںگّا ہُںدّا سی لَیسلی۔ ہَیری نیں اِہ وی دسِّیا کِہ اُسدا اںتِّم سپھر دیکھݨ لئی اُہ کِنّی دیر تۄں اِس کھِڑکی وِچّ کھڑھا ہَے پر اجے تکّ وی پھِئۄُنرل والِییاں کاراں نہِیں لںگھِّییاں۔ پٹیل نیں دسِّیا کِہ ٹائیِم تاں دۄ وجے دا سی٬ ہۄ سکدا ہَے کِسے کارن کرکے اُنہاں گڈِّییاں دا رُۄٹ بدل لِیا ہۄوے۔

پھیر اُہ دۄویں گلّاں ماردے لںچّ رُۄم ول نُۄں تُر پئے٬ جِتھّے اُنہاں ورگے گھراں وِچّۄں دھکّے ہۄئے کئی ہۄر تُرے پھِردے سن۔ پر اِنہاں وِچّ پںجّابی مُۄل دا کۄئی وی بںدّا نہِیں سی۔ ہاں کدے کدے کۄئی پںجّابی آ وی جاںدا ہَے۔ جۄ آ جاںدا ہَے٬ اُسنُۄں اِہ ہی نمۄشی ماری جاںدی ہَے کِہ لۄک کی کہِݨگے؟ بئی ہُݨ ٹبّر نیں ساری اُمر رتّ نِچۄڑ کے بُڑھا گھرۄں کڈھّ دِتّا؟

پھیر ہَیری نُۄں دۄ سال پہِلاں سِینِیئر ہۄم آئے ہربںسّ سِںگھّ دی یاد آئی٬ کِویں اِتھّے آ کے اُہ پاݨی وِچّۄں کڈھّ کے تپدی ریت اُتّے سُٹّی مچھّی واںگ تڑپھِیا سی۔ جِویں اُس دی دھَۄݨ اُتّے کۄئی چھُری چلا رِہا ہۄوے۔ کئی دِن اُس نیں کھاݨے نُۄں مُۄںہ نہِیں سی لائِیا۔ اُہ پںجّابی وِچّ ڈاکٹراں تے نرساں نُۄں گںدِّییاں گالھاں کڈھّدا۔ پںجّابݨ کُڑِییاں تاں اُس دے نیڑے ہی نہِیں سن جاںدِییاں کِہ پتا نہِیں کی کہِ دیوے۔ پھیر اِکّ دِن تاں اُسدا دِماگ ہی ہِلّ گِیا۔ اُہ باکِییاں دے کُرسِییاں چُکّ چُکّ مارن لگّا۔ سکِئُرٹی والِیاں نیں مساں کابُۄ کرکے اُس نُۄں مَیںٹل وارڈ وِچّ بھیجِیا۔ ہرنام دا وی تاں پہِلاں ایہۄ ہال سی۔

پھیر پٹیل نیں آپݨی کہاݨی تۄر لئی۔ اُہ دسّ رِہا سی کِہ کِویں اُس دی گھروالی نُۄں ہڈِّییاں بھُرن دی بِماری ہَے۔ جدۄں نُۄہاں اُس دی سامبھ سمبھّال تۄں اکّ گئیِیاں تاں لگّے گھرۄں کڈھّݨ دِییاں سکِیماں بݨائُݨ۔ جدۄں وڈّی کُڑی نُۄں پتا لگِّیا٬ اُہ کہِںدّی٬ ’مَیں ماں نُۄں اِںگلَیںڈ آپݨے کۄل لَے جاںدی آں۔‘ اںتّ نُۄں اُس نیں وی ہتھّ کھڑھے کر دِتّے۔ اِکّ دِن اُہ وی دمِئںتّی نُۄں سِینِیئر ہۄم داکھل کروا آئے۔ پںجّ سال تۄں اُہ ہُݨ اُتھّے رُلدی ہَے تے مَیں ایتھے …’ پٹیل نیں لمبّا ساہ بھرکے گلّ اگّے تۄری۔

“کلّ وڈّے مُںڈّے دا پھۄن آئِیا چھَے۔ اکھے مَیں اِںگلَیںڈ ہۄ آئِیاں چھُۄ۔ وۄء کہِ رہا تھا کِہ ’دِیدی دا پھۄن آئِیا چھَے کِہ ماں سِیرِیئس آ تے ہۄش وِچّ وی نہِیں۔ پر جدۄں مَیں وہاں گیا تاں ماں تۄ میرے ول دیکھنے لگی۔ میری آواذ وی اُسنے تُرںتّ پہِچان لی۔ ماں کۄ تۄ کُچھ نہِیں ہُۄیا تھا۔ مَینے تۄ پںدّراں سَۄ ڈالر بھی بھاڑے میں جھَۄںکا اَۄر پُۄرا وِیک کھراب کرکے واپس آ گیا وَیسے کا وَیسا۔ اگر ماں کۄ دُبارا پھیر کُچھ ہۄ گیا تۄ پھیر جانا پڑیگا۔ اِتنا ہم اپھۄرڈ نہِیں کر سکتے۔ ... مُجھے وی اُسکا کہِنا تھا کے اِںڈِییا والی پْرَۄپرٹی ویچ کر پَیسا اِدھر کِئۄں نہِیں مںگّواتے؟ اُس نالائِک کۄ تۄ اِس بات کی چِںتّا تھی کِہ آکھِر ماں مرتی کِئۄں نہِیں؟ کِئۄں اُسنے اِتنا سٹرَیسّ بنا رکھّا ہَے۔” دَۄلت بھائی دا گلّ کردِیاں ساہ پھُلّ گِیا۔ اُسنے آپݨی سٹِکّ ذۄر نال پھرش تے ماری تے گُسّے وِچ بۄلِیا٬ “ایک پَینی بھی نہِیں دُۄںگا۔”

پھیر اُہ دۄنۄ تُردے تُردے اِکّ ہۄر کمرے اگّے پہُںچّ گئے٬ جِتھّے کِنّے سارے ہۄر بذُرگ اِکٹھّے ہۄئے بَیٹھے سن۔ اگّے تاں اُہ تاش کھیڈدے ہُںدّے نیں پر اجّ کِسے دے جنم دِن دا کیک کٹِّیا جا رِہا سی۔ پتا لگّا کِہ مِسٹر جَۄرج دا نبّیواں جنم دِن ہَے۔ بہُت سارِییاں نرساں ڈاکٹر کلِینر تے ہۄر سٹاپھ وی اِتھّے اِکٹھّا ہۄ گِیا سی۔ پتا لگِّیا کِہ جَۄرج لئی اِکّ وڈّا کیک وارڈ سُپروائیِذر کَیرۄلِین نیں کھُد مںگّوائِیا سی۔ اِسے دے نال نال کُکِّییاں ڈۄنِٹ تے کَۄپھی دا پْربںدھّ وی کِیتا گِیا سی۔ تد مِسّ مارتھا بۄلی٬ “مِسٹر ہَیری کِتھّے چلا گِیا سی؟ مَیں سارے کمرِیاں وِچّ لبھّ آئی آں؟ تَینُۄں تے مِسٹر پٹیل نُۄں ہی اُڈِیک رہے سی۔”

دۄناں نیں مارتھا نُۄں تھَیںکس کِہا۔ ہَیری سۄچݨ لگِّیا٬ جِس دِن مَیں چُراسِییاں دا ہۄئِیا سی میرا کیک وی تاں ایویں ہی کٹِّیا گِیا سی۔ اِہ سارے تاں کِنّے کھُش سن٬ پر میرے آپݨِیاں وِچّۄں کِسے دا وی پھۄن نہِیں سی آئِیا۔

ہرنام دا دِل اجّ اُکھّڑِیا پِیا سی۔ اُسدا دِل کردا سی کِہ اِس اِمارت دی کھِڑکی وِچّۄں باہر چھال مار دیوے۔ جاں اُس دا دِل کردا سی کِہ جۄ وی اُس نیں پَینشن دا پَیسا جۄڑِیا ہَے٬ سارا لَے کے ہی اِںڈِییا نُۄں بھجّ جاوے۔ جِس گھر وِچّ اُسدا بچپن بِیتِیا سی اُس نُۄں دیکھݨ لئی من وِچّۄں اِکّ ہُۄک جِہی اُٹھّدی رہِںدّی۔

پھیر اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ ’ہُݨ تاں اُہ گھر وی کھۄلھا بݨ گِیا ہۄݨَے جاں کِسے نیں دبّ لِیا ہۄئۄُ۔ گھر وی تاں وسدِیاں نال ہی ہُںدّے نیں۔ من وِچّ اِہ وی آئِیا کِہ ’نواں گھر بݨا کے وی تاں رِہا جا سکدا ہَے۔ نالے پِںڈّ وِچ اجے وی کئی بُڈھّے ٹھیرے ہۄݨگے جۄ مَینُۄں جاݨدے ہۄݨے نیں۔ کہِݨگے گںڈھّا سِئۄں دا ہرناما آ گِیا۔‘ پر دُۄسرا من کہِںدّا٬ ’ہُݨ تُۄں کَینیڈِیئن سِٹِیجن ایں۔ ایتھے تَینُۄں سبھ سُکھّ سہُۄلتاں نیں۔ اۄتھے تَینُۄں کِہنے پُچھّݨَے؟ اَیںوے چَۄںہ چھِلّڑاں پِچھّے تیرا کۄئی گھۄگا چِتّ کردُۄ۔ کِیہدے کِیہدے نال لڑدا پھِریںگا؟ اۄتھے وی کہِںدّے ہُݨ کۄئی کِسے دا سکا نہِیں۔ نالے لۄک کہِݨگے ہُݨ مرن نُۄں ایتھے آ گِیا۔‘ پھیر اُسدے من وِچّ ایہۄ جِہے کھِیالاں دی ہنیری شُۄکدی رہی۔

ہرنام نیں وی جَۄرج نُۄں جنم دِن دی ودھائی دِتّی۔ کیک دا پِیس وی کھادھا٬ پر کَۄپھی پِیݨ نُۄں اُسدا دِل ناں کِیتا۔ ڈَینِیئل نیں تاش کھیڈݨ نُۄں کِہا٬ اُس نیں تد وی ناںہ وِچّ سِر پھیر دِتّا۔ ذِںدّگی دی باذی تاں اُہ پہِلاں ہی ہار گِیا سی۔ ہۄر ہُݨ کھیڈݨ نُۄں کی رہِ گِیا سی؟ من کہِ رِہا سی٬ تیرے پُتّ ناں ہۄئے. لہُۄ پِیݨِییاں جۄکاں ہۄ گئیِیاں۔ لۄڑ ویلے تُۄں باپ سی تے پھیر سراپ بݨ گِیا۔ تاں ہی تاں سارے کھہِڑا چھُڈا کے بھجّ گئے۔

ہُݨ اُہ کںدھّ نال ڈہے اِکّ ہۄر بَیںچ تے بَیٹھ گِیا تے پھیر کھُد نال ہی گلّاں کرن لگّا۔ ہرگݨا والا بلدیو سُۄںء دسّدا سی کِہ ہُݨ تاں اِںڈِییا وِچّ دھِییاں پُتّر بُڑھے بُڑھِییاں نُۄں بِردھ آشرماں وِچّ چھڈّ آئُںدے نیں۔ ماں باپ تاں ساری اُمر پھرذ پُۄرے کردے رہِںدّے نیں پر اُلاد پُۄرِییاں کردی ہَے گرذاں …۔ لۄک اینے سُیارتھی کِئۄں ہۄ گئے نیں؟ کِتھّے بھلا ہۄئۄُ اِہناں دا؟

پھیر اُس نُۄں کئی بِیبِییاں داڑھِییاں دا وی کھِیال آئِیا جۄ بِردھ آشرماں لئی بگلِییاں پا پںجّابی ریڈِیئۄ ٹَیلِیوِیئناں ’تے اکسر ہی آ بَیٹھدے۔ اجّ کلّ اِںڈِییا تۄں دان اِکٹھّا کرن کَینیڈا آئُݨا وی اِکّ بِذنس ہی ہَے۔ اُس نُۄں تاں ساری اُمر اِہۄ جِہے تَۄر ترِیکے آئے نہِیں سن۔ اُہ تاں آپݨی بیبے دے سُکھّ لئی باہرلے دیش نُۄں آ گِیا سی۔ بیبے وِچاری نُۄں سُکھّ تاں کی مِلݨا سی٬ اُہ تاں اُڈِیکدی ہی تُر گئی۔ پھیر اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ شائِد مَینُۄں بیبے دا ہی سراپ لگّ گِیا اے٬ جۄ اِس ترہاں رُلھدا ہاں۔ ٹبّر نیں مکھݨی وِچّۄں وال واںگُۄ کڈھّ کے باہر رکھّ ’تا۔

ہرنام چَۄوِیویں سال وِچّ سی جدۄں اُہ اِکّ کِلّا ذمِین گہِݨے دھر پِںڈّ دے کُجھّ ہۄر مُںڈِّیاں نال٬ ایجںٹّ نُۄں پَیسے دے کے سن 1968 وِچّ لِبِییا آ گِیا سی۔ پںجّ سال لِبِییا رہِ کے اُہ گرِیس نِکّل گِیا تے شِپّ تے جَۄب کردا رِہا۔ جدۄں اِکّ وار اُنہاں دا جہاذ کَینیڈا دی بںدّرگاہ تے وَینکُۄور لگِّیا تاں اُہ اُتّر گِیا٬ تے لُک کے رہِݨ لگِّیا۔ پھیر سرکار نیں اِکّ وار سارے گَیر کنُۄنی بشِںدّے پکّے کرن دا اَیلان کِیتا تاں اُس دا وی داء لگّ گِیا۔ وَینکُۄور وِچّ لمبّر دے کمّ دا ستائِیا اُہ ٹۄراںٹۄ آ گِیا تے لگّا پھَیکٹرِییاں وِچ کمّ کرن۔

جدۄں چار پَیسے جُڑ گئے تاں اُہ اِںڈِییا جا کے تیجوںتّ نال وِیاہ کروا آئِیا۔ پر اُدۄں تکّ تاں اُسدی بیبے اُس نُۄں اُڈِیکدی ہی تُر گئی سی۔ اُدۄں کَینیڈا وِچ اجے ٹبّر مںگّوائُݨ دی کھُلّہ نہِیں سی۔ پھیر دانوِیر دا جنم پںجّاب وِچّ ہی ہۄئِیا۔ جدۄں پْردھان مںتّری ٹرُۄڈۄ نیں پھَیملِییاں مںگّوائُݨ دی کھُلّہ دے دِتّی تاں اُس نیں وی تیجۄ تے دانوِیر نُۄں مںگّوا لِیا۔ دانوِیر تۄں چھۄٹے دۄنۄں٬ مُںڈّا تے کُڑی تاں کَینیڈا آ کے ہی ہۄئے۔ پھیر اِنہاں بچِّیاں دی پْرورِش لئی اُس نیں ذِںدّگی بھر کی کی پاپڑ نہِیں سی ویلے؟

من دا جھکھّڑ ہۄر تیذ ہۄ گِیا٬ جِویں کِویں دا جھکھّڑ امرِیکا وِچّ جھُلّدا اُس نیں ٹَیلِیوِیئن تے ویکھِیا سی۔ پِچھلے کُجھّ سمیں تۄں امرِیکا وِچّ کُجھّ جِیادا ہی جھکھّڑ جھُلّ رہے سن۔ نَۄں گِیاراں والا جھُلِّیا جھکھّڑ تاں اجے رُکݨ دا ناں ہی نہِیں سی لَے رِہا٬ جۄ ہُݨ ساری دُنِییاں وِچّ پھَیلدا جا رِہا سی۔ دہِشتگردی دا اِہ واورۄلا امرِیکا دے جڑھِیں تیل دیݨ لگِّیا سی۔ اِہ ہُݨ اُسدے سروشکتِیمان ہۄݨ دا تاج کدے وی اُڈا سکدا سی۔ تاج اُڈّݨ دے ڈر نیں امرِیکا نُۄں اینا ڈرا دِتّا سی کِہ اُس دِییاں سَیناواں آدم بۄء٬ آدم بۄء کردِییاں دُنِییاں بھر وِچّ پھَیلِییاں پئیِیاں سن۔ پھَۄجی کھرچِیاں نیں دیش دا کچُۄمر کڈھّ کے رکھّ دِتّا سی۔

ہرنام نیں آپݨے سِر تے ہتھّ پھیرِیا۔ ناں پگڑی ناں ٹۄپی٬ تاج کِتھّے ہۄݨا سی؟ سِر دی ٹِںڈّ وی کھُشک پئی سی٬ جِس ’تے کدے کدے تیجۄ تیل جھسّ دِیا کردی سی۔ اُہ سۄچݨ لگِّیا کِہ امرِیکا نیں وی تاں وِشو ’تے سرداری کائِم رکھّݨ لئی تھاݨیداراں واںگُۄں٬ دُۄسرے دیشاں نُۄں ڈرا دھمکا کے اُنہاں دے کُدرتی سرۄت ہڑپّ لئے نیں۔ تیل دے بھںڈّاراں ’تے کبذا کرن ہی تاں اُہ اِراک گِیا سی۔ تے اِسے ترہاں اُسدا اگلا نِشانا لِبِییا تے اِران سن۔ اپھگانستان وِچ پھَۄجی اڈّے بݨاکے اُہ چِین اتے بھارت دے سِر اُتّے تلوار لٹکائی رکھّݨا چاہُںدَّے٬ تاں کِہ وِشو شکتی دے رُۄپ وِچّ کۄئی ہۄر شرِیک ناں جمّ پوے۔ پر ہرنام نیں تاں آپݨی سرداری کائِم رکھّݨ لئی دھِییاں پُتّراں وِچکار ’پاڑۄ اتے راج کرۄ‘ والی کۄئی نِیتی نہِیں سی اپݨائی۔ پھیر اجِہا کِئۄں ہۄئِیا سی؟

اِہناں ٹھںڈھّے تتّے مَۄسماں وِچّ ہرنام نیں کَینیڈا وِچّ کئی مںدّواڑے دیکھے۔ جدۄں کںذّرویٹِو پْردھان مںتّری برائِن ملرۄنی نیں پُۄجِیپتی دھناڈاں دا جھۄلی چُکّ بݨدِیاں٬ لِبرل ٹرُۄڈۄ دِییاں پالسِییاں نُۄں پُٹھّا گیڑا دے کے دُۄسرے مُلکاں نال پھری ٹریڈ سمجھَۄتا کر لِیا تاں کِویں سستی مذدُۄری کھاتر٬ مُناپھاکھۄراں دِییاں کمپّنِییاں گرِیب دیشاں وِچّ جا وڑِییاں سن؟ راتۄ رات ہذاراں پھَیکٹرِییاں بںدّ ہۄ گئیِیاں۔ کمّاں تۄں لیء آپھ ہۄ گئی۔ لۄک وِہلے ہۄ کے گھر بَیٹھ گئے۔ آمدن دے سارے وسِیلے کھتم ہۄݨ نال کئیِیاں نیں بِذنس تے گھر گُیا لئے۔ اُدۄں ہی تاں ہرنام دا کمّ گِیا سی۔ پُۄرے کَینیڈا وِچّ ہۄئی سٹِیل ورکراں دی ہڑتال نیں اگّ اُپّر تیل دا کمّ کِیتا سی۔ سارِییاں سٹِیل پھَیکٹرِییاں نُۄں تالے لگّ گئے سن۔ اُدۄں ہی اُلاد کھاتر اُس نیں گھر بچائُݨ دی کسم کھادھی سی۔ تے بھارت والی جائِداد تاں ویچی کِہ بچّے بیسمَیںٹاں وِچّ ناں رُلݨ۔ پر اُنہاں تاں پِئۄ نُۄں رۄلݨ لگِّیاں اِکّ وار وی ناں سۄچِیا؟

پھیر ہرنام کِنّی ہی دیر بیچَینی وِچّ واکر کھڑکائُںدا ہال وِچّ گھُمّدا رِہا۔ کئیِیاں نُۄں لگّدا سی کِہ اُہ سَیر کر رِہا ہَے۔ ایسے کرکے تاں نرس ایمی کہِ گئی سی٬ “وَیری گُڈّ مِسٹر ہَیری٬ واک اِذ سۄ گُڈّ پھار یُۄئر ہَیلتھ۔” پر اُسدے اںدّر جھاک کے کِس نیں دیکھݨا سی؟ اُسنے سۄچِیا٬ ’کئی وار بںدّا سِرپھ آپݨے نال ہی گلّاں کرن جۄگا رہِ جاںدَے۔ میرا وی تاں ہُݨ اِہ ہی ہال ہَے؟‘

پھیر اُس نُۄں چھۄٹے بیٹے رَۄن دا کھِیال آئِیا جِس نُۄں اُہ اجے تکّ وی رݨجِیت ہی کہِںدّا سی۔ ’کِویں اُسدی ٹْرِنِیڈاڈِیئن گرل پھرَیںڈ نیں اُس ’تے جادُۄ دھُۄڑِیا سی کِہ باکی اُہ سارا کُجھّ ہی بھُلّ گِیا۔ پڑھا لِکھا کے آٹۄ اِںجنِیئر مَیں بݨائِیا تے اُہ سِرپھ اُسے دا بݨ کے رہِ گِیا۔ نالے اُس وِچّ تاں اِںڈِیئن کُڑِییاں والی کۄئی شرم ہیا ہی نہِیں سی تے ناں ہی کِسے وڈّے چھۄٹے دا ستِکار۔ اکھے جی ’ساڈی اۄئن لائیِپھ آ٬ پْرائیِویسی چاہِیدی آ۔‘ جِئۄں ہی پھۄرڈ کمپّنی وِچ جَۄب مِلی٬ جا کے اۄکوِلّ رہِݨ لگّ پئے۔ نالے اۄکوِلّ کِہڑا پْردیس آ ... آہ پںدّراں مِںٹّ لگّدے نیں کار ’چ … کدے بںدّا آ کے مِل ہی جاوے۔‘

پھیر ہرنام نُۄں اُہ دِن یاد آئِیا جد رَۄن نیں وِچارا جِہا مُۄںہ بݨا کے کِہا سی اکھے ’ڈَیڈ سبرِینا میرے نال ای پڑھدی آ۔ اُسدے گرَیںڈ پیئرَیںٹرس وی اِںڈِیئن سی تے آپ اُہ ٹْرِنی نیں۔ اِںڈِیئن کلچر دی اُہ ہُݨ وی بہُت رِسپَیکٹ کردے نیں٬ ہِںدّی گِیت وی سُݨدے نیں۔ پھیر جدۄں مَینُۄں مِلائُݨ لَے کے گِیا تاں اگّۄں اُہ ادھّ پچدھّ جِہے کپّڑے پائی اِک ہتھّ بِیئر دی بۄتل پھڑی بَیٹھی٬ تے دُۄسرے ہتھّ ’چ سِگرٹ۔ مَیں کِہا جے ہُݨ بیبے ہُںدّی تاں چھِتّر لاہ لَیںدی۔ پر اِہ اگّۄں مائۄُں جِہا بݨِیا اُس دی لۄلۄ-پۄپۄ جِہی کردا رِہا۔ میرا چھۄٹی اُمر وِچّ ہی باپ مر گِیا سی۔ مَینُۄں پِئۄ واہرے بچِّیاں دے دُکھّ پتا سی۔ تاں ہی تاں مَیں اِنہاں نُۄں رۄٹی دِںدّا رِہا۔ پر مَینُۄں رۄٹی دیݨ لگِّیاں اُنہاں دی جان نِکّل گئی۔

’مَیں تاں پھیر وی کۄئی کسر نہِیں چھڈّی بئی کِتے تیجۄ دی رُۄہ ناں تڑپھے کِہ مَیں اُلاد دی کھُشی دا کھِیال نہِیں رکھِّیا۔ مَیں رَۄن نُۄں وی کِہا جے تَینُۄں ٹھِیک لگّدی آ٬ کروا لا وِیاہ۔ پھیر وِیاہ تے وِیہ ہذار ڈالر وی کڈھوا کے دِتّا۔ تاں ہی شاندار پارٹی کِیتی سی۔ پر پارٹی تے مَینُۄں کِسے نیں پُچھِّیا ای نہِیں۔ ہۄر تاں ہۄر اکھے اِںڈِیئن نہِیں سدّݨے۔ اُہ تاں کھا پی کے باہر جا کے گلّاں ہی بݨائُݨگے۔ آپ دی للّی چھلّی بتھیری ’کٹھّی کر لی۔‘

’سِرپھ اِکّ وار مذبُۄرن میرا پِئۄ دے تَۄر تے سٹیج تۄں ناں لِیا٬ پر تیجۄ نُۄں تاں اُکّا ہی یاد نہِیں کِیتا۔ مَیں اِکلّا ہی کھُۄںجے لگِّیا بَیٹھا رِہا تے اِہ بِیئر دِییاں بۄتلاں پھڑی نچّدے رہے۔ پارٹی مُکّݨ تکّ نُۄںہ راݨی پُۄری ڈرںکّ سی۔ کی وِیاہ والِییاں کُڑِییاں دے اِہ لچھّݨ ہُںدّے نیں؟ اُہ تاں اِکّ دِن آ کے وی گھر نہِیں رہی …۔اکھے اسِیں کںڈّۄ کِرائے تے لِیا ہۄئِیا۔ جے میرے نال رہِںدّے٬ مَیں تاں آپݨا گھر وی دے دِںدّا۔ پھیر کِویں مۄمۄٹھگݨِییاں مار کے میرا اُہ گھر وی وِکوا دِتّا۔ مَینُۄں تاں مرنۄ پہِلاں ہی مار گئے۔ آہ لَیسلی والی مَۄت تاں اِکّ دِن ہی آئُںدی آ٬ پر مَیں تاں رۄذ ہی مردا رِہا آں۔‘

پھیر اُس نُۄں پِچھلے سال سِینِیئر ہۄم وِچ آئے اِکّ ہۄر پںجّابی بںدّے دی یاد آئی جۄ آپݨے آپ نُۄں لمبّڑدار دسِّیا کردا سی۔ اُسدے پُتّر وی اُس نُۄں مرن لئی اِتھّے سُٹّ گئے سن۔ پر اُہ اِتھّے کِسے نرس تۄں کالِںگّ کارڈ مںگّوا کے آپݨی اِںڈِییا رہِںدّی کُڑی نُۄں پھۄن کر لَیںدا۔ پھیر اِکّ دِن اُسدی کُڑی نیں اِںڈِییا تۄں ٹِکٹ دا پْربںدھّ وی کروا دِتّا۔ کہِںدّی ’مَیں سامبھاںگی باپُۄ۔ تُۄں اِئۄں رُلݨ نالۄں پِچھّے ای مُڑ آ۔‘ تے اِکّ دِن اُہ چُپّ چاپ کِسے دی مدد نال جہاذ چڑھ گِیا۔ تے اِںڈِییا جاݨ سار٬ کَینیڈا رہِںدّے مُںڈِّیاں نُۄں ذمِین تۄں بیدکھل کر دِتّا۔ ذمِین ویچ کے کُجھ پَیسے کُڑی نُۄں دے دِتّے باکی سارے پِںڈّ دے سکُۄل اتے ہسپتال نُۄں دے دِتّے۔ کہِںدّا٬ ’اَیہۄ جِہی ’لاد نُۄں کی کرنَے؟‘

ہُݨ ہرنام 1991 دے اُس سمیں بارے سۄچ رِہا سی جدۄں وڈّے بُش نیں اِراک تے ہملا کِیتا سی۔ کِویں مِیںہ واںگُۄں بمبّ ورسائے گئے سن۔ اِکّ پاسے بمبّاں بںدُّۄکاں تے پَیسا پھُۄکِیا جا رِہا سی تے دُۄسرے پاسے کَینیڈا دے مںدّواڑے نیں آم بںدّے نُۄں رۄٹی دے لالے پائے ہۄئے سن۔ اُہ دۄویں پکھّ ٹَیلِیوِیئن تے دیکھدا رِہا۔ اُدھّر اِراک تباہ ہۄ رِہا سی تے ایدھر ہرنام دا گھر۔ اُس سمیت دۄناں مُںڈِّیاں نُۄں کمّاں تۄں جواب مِل گِیا سی۔ اُدۄں کِویں سارے اُسدے ہاڑھے کڈھّدے سن کِہ ڈَیڈ تُسِیں گھر نُۄں بچا لوۄ۔ اِںڈِییا والی ذمِین آپاں کی کرنی آ٬ جد اُتھّے جاݨا ای نی۔ اُدۄں تاں تیجۄ نُۄں وی ہتھّاں ’چ لئی پھِردے سی۔ اُہ اڈّ میرے مگر پَے گئی۔ اکھے جَۄباں کرکے پھیر کھرِید لَیݨگے ذمِیناں۔ نالے اکھے مُںڈّے دا دُۄجی کمِئُنٹی وِچّ وِیاہ ہۄݨا اے٬ اگلے کی کہِݨگے؟ اُدۄں ذمِین ویچݨ نُۄں تاں جھٹّ میرے نال اِںڈِییا جاݨ نُۄں وی تِیار ہۄ گئے۔ گُرائِیاں شہِر نال لگّدی جۄ ذمِین ہُݨ کرۄڑاں دی ہَے٬ اُدۄں لکھّاں ’چ ویچتی٬ بھۄء دے بھاء۔ چالی چالی لکھّ دۄہاں نُۄں وںڈّ کے دے دِتّا تے آپݨے ہتھّ وڈھوا لئے۔ بسّ٬ پَیسے مِلݨ دی دیر سی کِہ پِٹھّ تے لتّ مار کے اَۄہ گئے٬ اَۄہ گئے۔ ہُݨ تاں کُڑی نال وی نہِیں ورتدے۔

’بہانا اکھے ’کُڑی نیں گۄرے نال وِیاہ ساڈی مرجی نال نہِیں کروائِیا؟ جد ساڈی منّی ہی نی۔ ہُݨ لۄک کی کہِݨگے؟‘ اگّۄں اُسدا گۄرا گھر والا وی تاں اجِہا ہی نِکّلِیا؟ جۄ اُس نُۄں لَے کے شِکاگۄ چلا گِیا۔ ناں کدے کۄئی پھۄن٬ ناں خبرسار …۔ میرے بھاء دے تاں سارے ہی مر گئے۔

’ہُݨ آپ تاں سارے گھُمّدے نیں کدے ڈِذنِیلَیںڈ تے کدے کِئۄُبا٬ بسّ میرے لئی ہی ٹائیِم نہِیں۔ مَیں ہی پُچھّاں پڑتالاں کردا رہِںدّا آں۔ پتا لگِّیا سی پِچھّے جِہے شِپّ کرُۄذ تے باروَیڈۄ جا کے آئے نیں۔ دۄنۄ آپݨِییاں گھر والِییاں تے نِیاݨِیاں سمیت۔ مَیں تاں پۄتے پۄتِییاں دے مُۄںہ دیکھݨ نُۄں وی ترس گِیا۔ پُرکھِیاں دی جائِداد ویچ کے وڈّ وڈیرِیاں تۄں وی مُۄںہ مۄڑ لِیا۔ تے تیجۄ وی چھڈّ کے تُر گئی۔ جے سچّ پُچھّدے ہۄں تاں تیجۄ وی اِہناں دی لاپرواہی نال ہی گئی آ۔ ہُݨ آپݨِییاں گھر والِییاں نُۄں بتھیرا چُکّی تُرے پھِردے آ۔ اُنہاں لئی تاں بتھیرا ٹائیِم آ٬ پر ماں لئی نہِیں سی۔ آہ اِکّ لَیسلی سی ایہدے نال دِل پھۄل لئیِدا سی٬ اجّ اُہ وی تُر گِیا۔ مناں مرِیاں نال تاں مرِیا نہِیں جاںدا۔ سںسّار تاں ہَے ای پَیسے دا …۔

’امرِیکا ہُݨ گھۄر مںدّواڑے دا شِکار اے۔ کمّ سارے بںدّ ہۄ رہے نیں۔ جَۄباں جا رہِییاں نیں تے گھر وِک رہے نیں۔ اُباما تۄں تاں بُش دا پائِیا کھِلارا ہی نہِیں سمیٹِیا جا رِہا۔ کۄئی بپھلۄ شہِر گِیا سی٬ دسّدا سی کِہ سارے بِذنساں نُۄں تالے لگّے پئے نیں۔ سڑکاں اِئۄں کھالی پئیِیاں نیں جِویں کرپھِئۄُ لگِّیا ہۄوے۔ کی میرے مُںڈّے بچ جاݨگے ہُݨ ایس کہِر تۄں؟ جے میرے کۄل آئُݨگے٬ مَیں تاں پَینی وی نہِیں دِںدّا۔ نالے کاہدے رِشتے ناتے رہِ گئے ہُݨ? اسل وِچّ امرِیکی سِسٹم نیں لۄکاں دی سۄچ وی آپݨے ورگی ہی بݨا دِتّی آ۔ لۄڑ ویلے گدھے نُۄں وی باپ بݨا لَیںدے نیں تے لۄڑ پُۄری کرکے باپ نُۄں وی گدھا سمجھدے نیں۔

پھیر اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ ’کہِںدّے یُۄرپ دا وی اِہ ہی ہال ہَے۔ اِکلّے چِین تے بھارت ہی بچے نیں۔ امرِیکا دِییاں اکھّاں وِچّ اُہ رڑکدے تاں بہُت نیں پر کر کُجھّ نہِیں سکدا۔ جے بھارت وی دُنِییاں دا امِیر مُلک بݨ جاوے تاں میرے ورگِیاں نُۄں باہرلے مُلکاں ’چ تاں ناں دھکّے کھاݨے پَیݨ? تے آپݨی اُلاد وی ناں اَیویں گُیائُݨی پوے۔ بںدّا جِتھّے جنم لوے مرے وی اُتھے ہی۔‘

ہرنام دی اِہ وی اِچھّا سی کے مر کے اُس دے پںجّ بھُۄتک سرِیر دی مِٹّی پُرکھِیاں دی مِٹّی نال ہی مِلے۔ پر ہُݨ اجِہا سمبھّو نہِیں سی لگّدا۔ اِکّ دِن اُس نیں وی مَیڈۄوِلّ سمِٹّری دے اُسے ہِیٹر تے سڑنا سی٬ جِتھّے اجّ لَیسلی جا رِہا سی۔ پھیر اُہ واکر سہارے تُردا تُردا کھِڑکی کۄل جا کھڑھِیا٬ تے پردا چُکّ کے باہر دیکھݨ لگِّیا۔

لَیسلی تے ہرنام دی ہۄݨی وی تاں اِکّۄ جِہی سی۔ دۄنۄ آپۄ آپݨے مُلک چھڈّکے چںگّے بھوِکھّ دی آس وِچّ کَینیڈا آئے سن۔ تے پھیر اِس سِینِیئر ہۄم وِچّ وی۔ دۄہاں دا ساںجھا درد اُنہاں نُۄں اِکّ دُۄجے دے نیڑے لَے آئِیا۔ لَیسلی اُس نُۄں اکسر سمجھائُںدا٬ ’بھُلّ جا سبھ کُجھ … جۄ ذِںدّگی دا باکی سماں بچِیا ہَے اُس نُۄں اِنجُیائے کر۔ دیکھ نرساں ساڈا کِنّا کردِییاں نیں۔ رۄذ نُہا دھُیا کے کپّڑے بدلدِییاں نیں۔ ہر رۄذ نویں بَیڈّ بݨائُںدِییاں نیں۔ ہسّ کے بۄلدِییاں نیں۔ کدے متھّے وٹّ نہِیں پائُںدِییاں۔ اِس اِمارت وِچّ آپاں کِنّے سُرکھِّئت ہاں۔ کۄئی تُۄپھان دا ڈر نہِیں تے ناں ہی بیگھر ہۄݨ دا۔ کۄئی گرَۄسری دا وی پھِکر نہِیں۔ پھیر سارِییاں دوائیِیاں پھری نیں۔ تے آپݨے کۄل کِنّا وکت ہَے۔ مرِیاں نُۄں کۄئی مۄڈھا دیوے جا ناں دیوے٬ کی پھرک پَیںدا ہَے؟ تیرے است بھاویں کِیرتپُر پَیݨ جاں لیک اُنٹارِیئۄ٬ تُۄں کُجھ وی ناں سۄچ۔‘ پر ہرنام کۄلۄں اجِہا ہۄ نہِیں سی رِہا۔

ہرنام نُۄں لَیسلی دی کہی اِکّ ہۄر گلّ یاد آئی٬ ’دیکھ٬ تُۄں آپݨی ذِںدّگی ہُݨ کڈھّ لئی آ۔ ہُݨ تیرے دھِییاں پُتّراں دی واری آ۔ جِیݨ دے اُنہاں نُۄں آذاد ہۄ کے۔ کِئۄں اُہناں دے کھمبھّاں نال رِشتِیاں دے پتھّر بنّہݨا چاہُنّا ایں؟ کِئۄں تیرے من نُۄں ٹِکا نہِیں؟ ہُݨ تُۄں باکی بچی ذِںدّگی نُۄں ماݨ …’ ہرنام نُۄں جاپِیا جِویں لَیسلی ٹھِیک ہی تاں کہِ رِہا سی۔

تدے اُس نُۄں ٹِمٹِمائُںدے تارِیاں دی ترہاں کِنِّییاں ہی کاراں دے پھلَیشر نذر آئے۔ اِکّ کالی کار پھِئۄُنرل والے کاپھلے دی اگوائی کر رہی سی۔ اُس نیں سۄچِیا کِہ اِہ لَیسلی تاں نہِیں ہۄ سکدا٬ ہُݨ تاں تِنّ وجّݨ والے نیں۔ پھیر اُسدے من نیں کِہا٬ چلۄ کۄئی وی ہۄوے٬ چلِّیا تاں اۄتھے ہی ہَے٬ جِتھّے میرا یار گِیا ہَے۔ تے آکھِر نُۄں سبھ نیں اُسے ہی رستے جاݨا ہَے۔ ہَۄلی ہَۄلی اِہ کاپھلا وی لںگھّ گِیا۔ اُہ اکھّاں بھری دیکھدا رِہا۔

ہُݨ اُہ آپݨے آپ نُۄں کہِ رِہا سی٬ ’درئسل تَینُۄں ہی ذِںدّگی جِیݨی نہِیں آئی۔ آپݨے لئی تاں تُۄں کدے جِیوِیا ہی نہِیں۔ کدے ماپِیاں لئی تے کدے پتنی جاں دھِییاں پُتّراں لئیِں جِیئۄُںدا رِہا۔ کاش! تُۄں وی پچھّمی لۄکاں واںگ جِیݨا سِکھّ لَیںدا!’

اُس نیں دیکھِیا باہر کھُۄبسُۄرت پھُلّ کھِڑے ہۄئے سن۔ میپل اتے دِیار دے درکھت ہوا نال جھُۄم رہے سن۔ مِئۄُںسپَیلٹی دے پھُہارے ہرے کچُۄر گھاہ تے ورکھا کر رہے سن تے دھُپّ چمک رہی سی۔

’ذِںدّگی کِنّی کھُۄبسُۄرت ہَے۔‘ ہرنام نُۄں جاپِیا جِویں لَیسلی ہُݨ اُسدے نال نال تُر رِہا ہۄوے۔