گلۄبل تاکتاں٬ جلوایُۄ تبدِیلی اتے تِیجے وِشو یُدھّ دے سائے ہیٹھ

ڈِجِٹل اتے گلۄبل یُگ وِچّ دُنِییا دے نکشے سِرپھ سرہدّاں نال نہِیں٬ سگۄں تاکت٬ سرۄتاں اتے رݨنِیتِک مہتّتا نال بݨدے ہن۔ اجۄکے سںسّار وِچّ جِتھّے لگبھگ 195 دیش وکھّ-وکھّ رِیتی-رِواذاں٬ بھاشاواں اتے سبھِّیاچاراں نال آپݨی پچھاݨ بݨائی بَیٹھے ہن٬ اُتھّے کُجھ اِلاکے اجِہے وی ہن جۄ آپݨے چھۄٹے جِہے آکار جاں گھٹّ ابادی دے باوجُۄد وِشو راجنِیتی دے کیںدر وِچّ آ کھڑھدے ہن۔ گرِینلَیںڈ اجِہا ہی اِکّ نام ہَے - دھرتی دا سبھ تۄں وڈّا ٹاپُۄ٬ پر آپݨے بھوِکھّ بارے اجے وی اسپشٹ۔

گرِینلَیںڈ: بھُۄگۄل تۄں راجنِیتی تک

گرِینلَیںڈ اُتّری امرِیکا مہاںدِیپ وِچّ ستھِت ہَے پر اِتِہاسک٬ راجنِیتِک اتے پْرشاسکی تَۄر ’تے اِہ یُۄرپ٬ خاس کرکے ڈَینمارک نال جُڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ لگبھگ 85 پھِیسدی کھیتر سال بھر برپھ نال ڈھکِیا رہِںدّا ہَے۔ اِتھّے دی ابادی کرِیب 56 تۄں 57 ہذار دے وِچکار ہَے٬ جۄ مُکھّ تَۄر ’تے اِنُۄئِٹ مُۄل دے لۄک ہن۔ گرِینلَیںڈِک٬ ڈَینِش اتے اںگّریذی اِتھّۄں دِییاں پْرمُکھّ بھاشاواں ہن۔

2009 وِچّ گرِینلَیںڈ نُۄں ڈَینمارک دے ادھِین سوَیشاسن مِلِیا٬ جِس نال اِس نُۄں اںدّرُۄنی ماملِیاں وِچّ کافی ہدّ تک کھُدمُختِیاری پْراپت ہۄئی۔ پر وِدیش نِیتی٬ رکھِّیا اتے مُکھّ آرتھِک سہائِتا اجے وی ڈَینمارک دے ہتھّاں وِچّ ہَے۔ اِہی ادھُۄری کھُدمُختِیاری اجّ گرِینلَیںڈ لئی سبھ تۄں وڈّی چُݨَۄتی بݨی ہۄئی ہَے۔

کُدرتی سرۄت: وردان جاں ابھِشاپ؟

گرِینلَیںڈ دی دھرتی ہیٹھاں سۄنا٬ چاںدی٬ پلَیٹِینم٬ لِتھِیئم٬ ٹائیِٹینِیئم٬ یُۄرینِیئم اتے ریئر ارتھ اَیلِیمَیںٹس ورگے مہِںگّے کھݨِج بھرپُۄر ماترا وِچّ مَۄجُۄد ہن۔ اِس تۄں اِلاوا تیل اتے گَیس دے بھںڈّار ہۄݨ دی سمبھّاونا وی لمبّے سمیں تۄں چرچا دا وِشا رہی ہَے٬ ہالاںکِہ اجے تک وڈّی پدھّری کھۄج نہِیں ہۄئی۔

اِہی سرۄت گرِینلَیںڈ نُۄں وِشو تاکتاں دی نذر وِچّ کِیمتی بݨائُںدے ہن۔ امرِیکا٬ رُۄس اتے چِین - تِنّے ہی دیش گرِینلَیںڈ نُۄں آپݨی بھوِکھّی رݨنِیتی دا اہِم ہِسّا منّدے ہن۔ آرکٹِک کھیتر وِچّ برپھ دے پِگھلݨ نال نویں سمُںدّری رستے کھُلّہ رہے ہن٬ جۄ وپار اتے پھَۄجی دْرِشٹی نال بہُت مہتّوپُۄرن ہن۔

امرِیکا اتے گرِینلَیںڈ: کھرِید تۄں دھمکی تک

گرِینلَیںڈ 2019 وِچّ وی وِشو خبراں وِچّ آئِیا سی جدۄں امرِیکی راشٹرپتی ڈَۄنالڈ ٹرمپّ نیں اِسنُۄں ’کھرِیدݨ’ دی اِچھّا جتائی سی۔ اُس سمیں اِس بِیان نُۄں کئی لۄکاں نیں مذاک سمجھِیا پر 2025-2026 وِچّ اِہ ماملا مُڑ گمبھِّیر رُۄپ دھار گِیا۔ ٹرمپّ نیں کھُلّہے تَۄر ’تے کِہا کِہ امرِیکا دی راشٹری سُرکھِّیا لئی گرِینلَیںڈ بہُت ذرُۄری ہَے اتے جے امرِیکا نیں کدم ناں چُکِّیا تاں چِین جاں رُۄس اِس ’تے پْربھاو کائِم کر سکدے ہن۔

اِس بِیان تۄں بائد گرِینلَیںڈ اتے ڈَینمارک وِچّ وڈّے وِرۄدھ پْردرشن ہۄئے۔ گرِینلَیںڈ دے پْردھان مںتّری جَینذ-پھْرَیڈرِک نائِلسن نیں ساپھ کِہا کِہ “گرِینلَیںڈ کۄئی جائِداد نہِیں جۄ ویچی جا سکے۔” ڈَینمارک دی پْردھان مںتّری میٹے پھْرَیڈرِکسن نیں وی امرِیکا نُۄں چِتاوݨی دِتّی کِہ کِسے وی کِسم دی ذبردستی برداشت نہِیں کِیتی جاویگی۔

ناٹۄ٬ یُۄرپ اتے سمبھّاوِت ٹکراء

گرِینلَیںڈ دا مسلا سِرپھ ڈَینمارک اتے امرِیکا تک سِیمِت نہِیں٬ اِہ پُۄرے ناٹۄ گٹھجۄڑ دی بھرۄسییۄگتا ’تے سوال کھڑھا کردا ہَے۔ جیکر امرِیکا٬ جۄ ناٹۄ دا سبھ تۄں تاکتور مَیمبر ہَے٬ ڈَینمارک دے ہِسّے گرِینلَیںڈ ’تے ذبردستی کدم رکھّدا ہَے تاں ناٹۄ دا مُکھّ آرٹِیکل 5, جِس انُسار اِکّ مَیمبر ’تے ہملا سارے مَیمبراں ’تے ہملا منِّیا جاںدا ہَے٬ ارتھہِین ہۄ جاویگا۔

پھراںس٬ جرمنی اتے اِٹلی ورگے یُۄرپی دیش ڈَینمارک دے ہکّ وِچّ کھڑھے ہۄ چُکّے ہن۔ یُۄرپی یُۄنِیئن نیں وی سپشٹ کِیتا ہَے کِہ گرِینلَیںڈ دے بھوِکھّ بارے پھَیسلا اُتھّۄں دے لۄکاں دی مرذی نال ہی ہۄ سکدا ہَے۔ یُۄرپ وِچّ امرِیکی پھَۄجی اڈِّیاں بارے وی کھُلّہی چرچا شُرُۄ ہۄ چُکّی ہَے٬ جۄ ناٹۄ دے بھوِکھّ لئی چِںتّاجنک سںکّیت ہن۔

جلوایُۄ تبدِیلی: سبھ تۄں وڈّا پر اݨدیکھِیا خترا

راجنِیتی اتے تاکت دی کھیڈ تۄں اِلاوا٬ گرِینلَیںڈ اِکّ ہۄر بھِیانک سںکّٹ دا ساہمݨا کر رِہا ہَے٬ جلوایُۄ تبدِیلی۔ اِتھّے دِییاں برفِیلی چادراں بیہدّ تیذی نال پِگھل رہِییاں ہن۔ وِگِیانک ادھِئَناں انُسار گرِینلَیںڈ دی برپھ دے پِگھلݨ نال وِشو سمُںدّری پدھّر وِچّ خترناک وادھا ہۄ سکدا ہَے٬ جِسدا پْربھاو دُۄر-دُۄر دے سمُںدّری اِلاکِیاں تک پویگا۔

پرماپھْرَۄسٹ دے ختم ہۄݨ نال اِمارتاں٬ سڑکاں اتے ستھانک بُنِیادی ڈھاںچا خترے وِچّ پَے رِہا ہَے۔ جںگّلی جِیواں٬ خاس کرکے پۄلر بھالُۄیاں اتے سِیلاں دی گِݨتی گھٹ رہی ہَے۔ اِہ سِرپھ گرِینلَیںڈ دی سمسِّیا نہِیں٬ سگۄں پُۄری دھرتی لئی چِتاوݨی ہَے۔

آرتھِک اتے سماجِک ہکِیکتاں

گرِینلَیںڈ دی ارتھوِوستھا مُکھّ تَۄر ’تے مچھِّییاں پھڑن اتے سَیلانی اُدیۄگ ’تے نِربھر ہَے۔ جلوایُۄ تبدِیلی نال مچھِّییاں دے رُۄٹ بدل رہے ہن٬ جِس نال ستھانک لۄکاں دی رۄذی-رۄٹی پْربھاوِت ہۄ رہی ہَے۔ کھݨِج سرۄتاں دی کھۄج اِکّ پاسے آرتھِک وِکاس دا مَۄکا ہَے٬ پر دُۄجے پاسے واتاورݨی نُکسان اتے وِدیشی دخل دا خترا وی لِیائُںدی ہَے۔

سماجِک تَۄر ’تے گرِینلَیںڈ گمبھِّیر سمسِّیاواں نال جُۄجھ رِہا ہَے۔ اُچّ سُیاسائیِڈ دراں٬ نشِیاں دی سمسِّیا اتے سِہت سہُۄلتاں دی گھاٹ۔ اِہ سبھ درسائُںدا ہَے کِہ سِرپھ بھُۄ-راجنِیتِک مہتّتا ہی نہِیں٬ سگۄں منُکھّی وِکاس وی گرِینلَیںڈ لئی وڈّا مُدّا ہَے۔

تِیجے وِشو یُدھّ دی چھاں ہیٹھ

جدۄں دُنِییا دے ہۄر ہِسِّیاں وِچّ رُۄس-یُۄکرین جںگّ٬ مِڈل اِیسٹ دا سںگھّرش٬ تائیِوان ’تے چِین دا دباء اتے کۄرِییائی پْرائِدِیپ وِچّ تݨاء ودھ رِہا ہَے٬ تد گرِینلَیںڈ دا مسلا اِکّ ہۄر چِںگّاری سابت ہۄ سکدا ہَے۔ جے وِشو تاکتاں نیں سبر اتے کُۄٹنِیتی دی تھاں جبر دی راہ اپݨائِیا تاں اِہ سِرپھ اِکّ ٹاپُۄ دی لڑائی نہِیں رہیگی۔

مُکّدی گلّ: گرِینلَیںڈ دی آواذ کَۄݨ سُݨیگا؟

گرِینلَیںڈ اجّ آپݨی ہۄںد لئی جُۄجھ رِہا ہَے۔ اِکّ پاسے وِشو تاکتاں دا لالچ٬ دُۄجے پاسے جلوایُۄ تبدِیلی دی تباہی اتے اںدّرُۄنی سماجِک چُݨَۄتِییاں۔ سوال اِہ نہِیں کِہ گرِینلَیںڈ کِسدے کبذے وِچّ ہۄویگا٬ سوال اِہ ہَے کِہ گرِینلَیںڈ دے لۄکاں نُۄں آپݨا بھوِکھّ کھُد چُݨن دا ادھِکار مِلیگا جاں نہِیں۔

اِہ کہِݨا لاذمی ہَے کِہ تاکت دی راجنِیتی نیں جیکر منُکھّی اِچھّا اتے واتاورݨی سںتُّلن نُۄں نذرئںدّاذ کِیتا تاں گرِینلَیںڈ سِرپھ اِکّ ٹاپُۄ نہِیں رہیگا٬ اِہ وِشو امن دی کسَۄٹی بݨ جاویگا۔

* * * * *