گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں جِس تراں منُکھّتا دے اِتِہاس وِچّ جاہرا تے باتنی رُۄپ وِچّ اِکّ وِلکھّݨ اِنکلاب لِیاںدا٬اُس دی مِسال سںسّار وِچّ مِلݨی مُشکِل ہی نہِیں٬ اسمبھّو وی ہَے۔ جدۄں وی کدے اُنہاں دا ناں اتے تسوِیر اکھّاں اگّے آئُںدی ہَے٬تاں اِکّ تیجسوی تے جلال بھرِیا شہِنشاہ٬ جُلم دے کھیتر وِچ ترتھلّی پائُݨ والا٬ اِکّ یۄدھا نِیتِیوان ,مہان پْربںدھّک تے سُۄربِیر دا سںکّلپ ہی ساڈے جِہن وِچّ اُتردا ہَے۔ پر اُنہاں دے اِنہاں جلَۄء اتے لالی بھرے نَیݨاں دے تیج پِچھّے اُنہاں دی پْربھُۄ-پْریم وِچّ رتِّیا اتے رہِم بھرِیا دِل٬ کۄمل تے سُۄکھم ہِردا اتے کاوِمئی-سںگِّیت وِچّ ڈُبّی رُۄہ “سُۄکھم” ہۄݨ کرکے اِکّ دم نجر نہِیں آئُںدی ۔جِویں کِسے بْرِچھ دی جڑھ سانُۄں نجر تاں نہِیں آئُںدی ,پر بْرِچھ دے نجر آئُںدے تݨے٬ٹاہݨ,پتّے پھُلّ اتے پھل سبھ دی ہۄںد اِس جڑھ کرکے ہی ہُںدّی ہَے ,بِلکُل اِسے تراں گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا سںتّ رُۄپ٬ درویش رُۄپ٬گُرُ رُۄپ٬ بھگت رُۄپ٬گِیان تے پْریم والا رُۄپ اُہ جڑھ ہَے٬ جِس نیں اُنہاں دے سارے جِیون دِییاں ٹاہݨِییاں٬ پتِّیاں٬ پھُلّاں اتے پھلاں نُۄں پالِیا اتے وِکسِت کِیتا ہَے ۔ ہتھلے لیکھ وِچّ اسِیں اُنہاں دے اِس سُۄکھم اتے ادْرِش رُۄپ دے درشن کرن دا یتن کراںگے۔

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نُۄں ’سںتّ-سِپاہی‘ اتے ’بادساہ-درویش‘ آکھ کے ستِکار دِتّا جاںدا ہَے۔ اسِیں ’سںتّ‘ اتے ’درویش‘ شبد تے کیںدرِت ہۄواںگے۔ پْرسِدھّ وِدوان سُکرات انُسار٬ “Before discussing, It is necessary to define your terms”. اِس لئی ’سبھ تۄں پہِلاں اسِیں سںتّ‘ اتے ’درویش‘ شبداں دی پرِبھاشا جانݨا چاہاںگے۔

بھائی کاہن سِںگھّ جی نابھا مہانکۄش وِچّ سںتّ دے ارتھ کردے ہن —

1.سںتُّ) سں. शान्त- شاںت. وِ. من اِںدْرِییاں نُۄں جِس نیں ٹِکائِیا ہَے٬ شاںتاتما. “سںتّ کَے اُۄپرِ دےئ پْربھُ ہاتھ.” (گَۄںڈ مہ 5) دیکھۄ- اں. Saint.

2. سں. सन्त्. وِدْوان. پںڈِّت۔

3. اُتّم. شْریشْٹھ. “امْرِت دْرِسٹِ پیکھَے ہُئ سںتّ.” (سُکھمنی)

گُرباݨی انُسار سںتّ کَۄݨ ہَے —

* جِنا ساسِ گِراسِ ن وِسرَے٬ہرِ ناماں منِ مںتُّ۔۔

دھنُّ سِ سےئی نانکا٬پُۄرنُ سۄئی سںتُّ۔۔

-( سلۄک م : 5, پنّا 319)

* جِس کئۄ ہرِ پْربھُ منِ چِتِ آوَے ۔۔

سۄ سںتُّ سُہیلا نہِیں ڈُلاوَے ۔۔

-( گئُڑی سُکھمنی م: 5,پنّا 281)

* ہمرۄ بھرتا بڈۄ بِبیکی٬ آپے سںتُّ کہاوَے ۔۔

اۄہُ ہمارَے ماتھَے کائِمُ ائُرُ ہمرَے نِکٹ ن آوَے ۔۔

– (آسا , پنّا 476)

* سۄئی سںتّ جِ بھاوَے رام ۔۔

سںتّ گۄبِںدّ کَے ایکَے کام ۔۔

–(گۄںڈ مہلا 5,پنّا 867)

* آٹھ پہر نِکٹِ کرِ جانَے ۔۔

پْربھ کا کِییا مِیٹھا مانَے ۔۔

ایکُ نامُ سںتّن آدھارُ ۔۔

ہۄئ رہے سبھ کی پگچھارُ ۔۔

سںتّ رہت سُنہُ میرے بھائی ۔۔

اُیا کی مہِما کتھنُ ن جائی ۔۔

ورتݨِ جاکَے کیول نام ۔۔

اندرُۄپ کِیرتنُ بِسرام ۔۔

مِتْر ستْرُ جاکَے ایک سمانَے ۔۔

پْربھ اپُنے بِن اورُ ن جانَے ۔۔

کۄٹِ کۄٹِ اگھ کاٹنہارا ۔۔

دُکھ دُۄرِ کرن جِیء کے داتارا ۔۔

سُۄربِیر بچن کے بلی ۔۔

کئُلا بپُری سںتّی چھلی ۔۔

تاکا سںگُّ باچھہِ سُردیو ۔۔

امۄگھ درسُ سپھل جاکی سیو ۔۔

کر جۄڑِ نانکُ کرے ارداسِ ۔۔

مۄہِ سںتّ ٹہل دِیجَے گُݨتاسِ ۔۔

– (آسا مہ 5, پنّا 392)

اُپرۄکت ہوالِیاں انُسار سںتّ اُہ پُرکھ ہَے جۄ پْربھُۄ نال اِکّمِکّ ہَے٬ پْربھُۄ دے پِیار وِچّ رتِّیا ہَے٬ پْربھُۄ دی کِرپا دا پاتر ہَے٬ مۄہ-مائِیا تۄں پرے ہَے , بِبیکی ہَے٬ سمدْرِشٹی رکھّدا ہَے , بچن دا سُۄرا ہَے ۔اتے جِس باہرلی سُۄرت نُۄں اسِیں سںتّ سمجھ بَیٹھدے ہاں٬ جِس وِچّ لمّا چۄلا٬ گۄل پگّ٬ ہتھِّیں مالا٬ پَیرِیں کھڑاواں آدِ آدِ , بھگت کبِیر جی سپشٹ کردے ہن کِہ اِہناں نُۄں سںتّ ناں سمجھ بَیٹھݨا٬ جِہڑے اںدّرُۄنی تَۄر تے شُدھّ نہِیں٬ سگۄں دُنِیاوی کھِچّاں تۄں اجاد نہِیں ہۄئے اجے—-

گج ساڈھے تَے تَے دھۄتِییا تِہرے پائِن تگُ ۔۔

گلی جِہناں جپمالِییا لۄٹے ہتھِ نِبگ ۔۔

اۄئ ہرِ کے سںتّ ن آکھِیئہِ بانارسِ کے ٹھگُ ۔۔

-(آسا ,پنّا 476)

اِس لئی گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا راجِیاں والا لِباس دیکھ کے اتے جںگّی جرنَیل والا جلَۄ دیکھ کے ہی اسِیں اُہناں بارے کۄئی وِچار نہِیں بݨا لَیݨا۔ سگۄں اُہناں دے اںدّرلے گُݨاں نُۄں دیکھݨا بہُت جرُۄری ہَے۔

دُۄسرا شبد ہَے درویش٬ جۄ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دی سکھشِیئت نال جُڑِیا ہَے۔ اِس بارے مہانکۄش وِچ اِںجھ لِکھِیا ہَے:

فقِیر. نام/n. نِردھن. کںگّال.

2. درویش. سادھُۄ. پُۄرݨ تِیاگی.

گُرباݨی وِچّ درویش کِس نُۄں کِہا گِیا ہَے٬ دیکھۄ جرا :

*ساد سہج سُکھ رس کس تجِیئلے کاپڑ چھۄڈے چمڑ لِیئے ۔۔

دُکھِیئے دردوںدّ درِ تیرَے نامِ رتے درویس بھئے ۔۔

-(آسا گھرُ 4 مہلا 1, پنّا 358)

* آپِ لِیئے لڑِ لائے درِ درویس سے ۔۔

تِن دھنُّ جݨیدی مائۄ آئے سپھلُ سے ۔۔

-( آسا شیکھ پھرِید جِیئۄ کی باݨی ,پنّا 488)

* پھرِیدا ساہِب دی کرِ چاکری دِل دی لاہِ بھراںدِ ۔۔

درویساں نُۄں لۄڑِیئَے رُکھاں دی جِیراںدِ ۔۔

-( سلۄک سیکھ پھرِید کے پنّا 1381)

* دِل دروانی جۄ کرے درویسی دِلُ راسِ۔ ۔۔

اِشک مُہبتِ نانکا لیکھا کرتے پاسِ۔۔

-( سلۄک م: 1,پنّا 1090)

اِسے تراں درویش شبد وی نام-رتّی رُۄہ لئی٬ سہِݨشِیل وِئکتی لئی٬ اُۄچ- نِیچ تے وِتکرے تۄں اُپر اتے آپݨے دِل نُۄں کابُۄ وِچّ رکھّݨ والے نُۄں کِہا گِیا ہَے ۔ جۄ دُنِیاوی پدارتھاں تۄں اتے مۄہ تۄں سماجِک رِشتِیاں دی پکڑ نُۄں پُۄرن تَۄر تے تِیاگ چُکِّیا ہُںدّا ہَے۔ اِکّ اجِہا اِنسان جۄ دُنِییاں وِچّ وِچردِیاں اِنسان نجر آئُںدا ہَے٬سبھ دُنِییاوی کمّ کردا ہَے٬ پر رُۄہانِیئت دے تَۄر تے اُہ پْربھُۄ نال ابھید ہۄ چُکّا ہُںدّا ہَے۔ اُس وِچّ اتے پْرماتما وِچّ کۄئی پھرک نہِیں:

گُر گۄبِںدُّ گۄبِںدُّ گُرُۄ ہَے نانک بھیدُ ن بھائی ۔۔

-(راگُ آسا چھںتّ مہلا 4 گھرُ 1, پنّا 442)

اسِیں ہُݨ کۄشِش کراںگے کِہ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا اِہ رُۄپ سبھ تۄں پہِلاں اُنہاں دے جِیون وِچّۄں لبھِّیئے۔ جِیون وِچّۄں سںتّ رُۄپ دِییاں جھلکاں:-بہُت ہی سںکھّیپ رہِںدّے ہۄئے گُرُۄ ساہِب جی دے جِیون وِچّۄں اُنہاں گھٹناواں دا جِکر ماتر کراںگے٬ جِناں ’چۄں اُناں دی درویشی شکھشِیئت دے جھلکارے وجدے ہن:-

* بال گۄبِںدّ دے درشن کرن آئے بھِیکھݨ-شاہ دِییاں دۄہاں کُجِّییاں تے ہتھّ رکھّݨے گُرُۄ ساہِب اںدّر وسّی دھارمِک-برابرتا اتے اُنہاں دے مجہبی –وِتکرِیاں تۄں اُپّر ہۄݨ دا سںکّیت سی۔

* ساتھِییاں نال کھیڈدے ہۄئے اُنہاں وِچّ بھائیِچارک ساںجھ٬اِکّ لِیڈر دے گُݨ اتے اُنہاں دۄستاں وِچّ آپݨِییاں وستاں وںڈّݨا–آپݨے نِجّ نُۄں ’پر‘ تۄں وارن دی بِرتی دا پْرگٹاوا سی ۔

* کِشۄر گۄبِںدّ-رائ نیں سۄنے دا کںگّݨ ندی وِچّ سُٹّ دِتّا سی۔ماتا جی نیں پُچھِّیا تاں دُۄجا کںگّݨ وی ندی وِچّ سُٹّ کے کہِݨ لگّے کِہ اُس تھاں تے سُٹِّیا سی۔ اِہ مائِیا تۄں نِرلیپ شکھشِیئت دا جھلکارا سی ۔

* پںڈِّت شِو دتّ دی اِچھّا انُسار اُس نُۄں رام-چںدّر دے رُۄپ وِچّ درشن دیݨے٬ جِتھّے اںتّریامتا دی بات پائُںدا ہَے٬ اُتھے گُرُۄ ساہِب دا “پْریم –بھاونا‘ دا ستِکار درسائُںدا ہَے۔

* راجا پھتہِ چںدّ مَیݨی دی راݨی دی ’ماں دی وِلکدی ممتا‘ نُۄںُۄ پہِچانݨا {اُس دے کۄئی اَۄلاد نہِیں سی اتے اُہ گۄبِںدّ رائ ورگا بال آپݨی گۄد چ‘ کھِڈائُݨا چاہُںدّی سی} اتے اُسدی گۄد چ‘ بَیٹھ کے اُس نُۄں ماں والا پِیار-ستِکار دیݨا۔

* کشمِیری پںڈِّتاں دی پُکار سُݨ کے دِل دا پسِیجِیا جاݨا اتے اُنہاں دا دُکھّ ہرن لئی پِتا-گُرُۄ تیگ بہادر جی نُۄں کُربانی لئی پْریرنا کرنی۔

* بھائی جِیون سِںگھّ جی جدۄ گُرُۄ پِتا دا سِیس لَے کے انںدّپُر وِچّ پُجّے تاں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں بھائی جِیون سِںگھّ نُۄں کلیجے نال لگا کے کِہا ” رںگّریٹا گُرُۄ کا بیٹا ۔۔” اِہ گُرُۄ جی دی سمدْرِشٹی اتے اِکّ سِکھّ دی گھالݨا نُۄں ماݨ دیݨ دا مہان کارج سی۔

* ساہِب کَۄر جی ولّۄں جدۄں آپ جی نُۄں پتی رُۄپ وِچّ منّݨ دی گلّ آئی تاں آپ جی نیں ساپھ شبداں وِچّ دسِّیا کِہ مَیں گْرہِستھ تِیاگ چُکّا ہاں۔ اُہناں ولّۄں اِہ شرت پْروان ہۄݨ تے ہی وِیاہ کروائِیا گِیا۔ بائد وِچّ جدۄں اُہناں وِچّ پُتّر دی ماں ہۄݨ دی اِچھّا دیکھدے ہۄئے٬ سمُۄہ کھالسا پںتھّ اُہناں دی جھۄلی وِچّ پا دِتّا ۔اجّ وی کھںڈّے دی پاہُل دیݨ سمیں پںجّ پِیارے ہر سِکھّ نُۄں دْرِڑ کروائُںدے ہن کِہ اجّ تۄں تُہاڈا پِتا گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ٬ ماتا ساہِب کَۄر جی اتے واسی انںدّپُر دے۔

* جِکر آئُںدا اے کِہ اِکّ وار گُرُۄ جی نیں تۄشیکھانے دا سارا سمان باہر مںگّوا لِیا۔ اُپرںتّ جۄ کِیمتی بستر سن٬ جری٬ تِلّے٬ مکھمل آدِ دے اُہناں اُتّے پہِلاں اتر پھُلیل چھِڑکائِیا اتے اُہناں نُۄں اگّ لگوا دِتّی۔ جۄ سۄنا چاںدی جواہرات آدِ اِہناں بستراں اُتّے جڑے ہۄئے سن٬ اُہ سارے بۄرِییاں وِچ بنّہݨ دا ہُکم دِتّا۔ اُپرںتّ آپ سرسا ندی وِچ پلںگھّ تے بَیٹھ گئے اتے تۄشیکھانے دا سارا سمان اِتھے لِیائُݨ دا ہُکم کِیتا۔ سۄنا٬ چاںدی٬ ہِیرے٬ لال جواہرات دے مُٹھّے والے سشتر وی مۄہراں آدِ نکد وی –گلّ کی٬ پُۄرا تۄشاکھانا اِتھے مںگّوا لِیا اتے ڈُۄںگھے ٹۄئے پُٹوا کے اُس وِچّ سُٹوائِیا۔ پُچھّݨ تے گُرُۄ ساہِب جی نیں کِہا سی کِہ اِہ پُۄجا دا دھن ہَے اتے اِہ ذہِر دے سمان ہَے۔ کۄئی ماں باپ آپݨِییاں اکھّاں دے ساہمݨے آپݨی اَۄلاد نُۄں ذہِر کھاݨ دی آگِیا نہِیں دے سکدا۔ اِکّ سِکھّ ولۄں اِکّ ودھِییا چِلّا لُکۄئے جاݨ تے گُرُۄ جی نیں اُس نُۄں ورجِیا اتے سِکھّ ولۄں مُیاپھی مںگّݨ تے اُس نُۄں سمجھائِیا کِہ پُۄجا دے دھن نال ورتی ہۄئی کۄئی وی وستُۄ تُہاڈی بِیرتا نُۄں نشٹ کردی ہَے۔ دۄہاں جہاناں وِچّ مُۄںہ کالا کروائُںدی ہَے۔ اتے کِیتا گِیا سارا جپ تپ وی کھِچّ لَیںدی ہَے۔ ہَے کۄئی اجِہا درویش دُنِییاں تے نجر آئُںدا ????

* جے اُہناں کھالسا ساجݨ سمے پںجّ پِیارِیاں نُۄں گُرُۄ کھالسا کِہا سی٬ تاں اِس تے اُہناں پہِرا وی دِتّا۔ پںجّ پِیارِیاں دا ہُکم منّ کے ہی اُہناں چمکَۄر دی گڑھی وِچۄں نِکلݨا منجُۄر کِیتا سی۔ اِہ “سُۄربِیر بچن کے بلی” نُۄں کما کے دِکھا رہے سن ۔

* سرسا ندی دے کںڈھّے تے پرِوار وِچھڑ گِیا۔ اِس سمے دۄ وڈّے ساہِبذادے جںگّ وِچّ شہِید ہۄ چُکّے سن۔ پِتا جی پہِلاں ہی کُربانی دے چُکّے سن۔ ماتا جی٬ چھۄٹے ساہِبذادے اتے گُرُۄ مہِل کِتھّے ہن٬ جِںدّا وی ہن جاں نہِیں٬ اِس بارے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نُۄں کۄئی اِلم نہِیں سی۔ جان تۄں پِیارا کھالسا وی آپ جی دے نال نہِیں۔ جان دا دُشمݨ کِسے وی پل سِر تے آ سکدا سی٬ جدۄ پاٹے لِیڑے تن تے ہن اتے ماچھِیواڑے دے سُنّسان جںگّل وِچّ پئے ہن٬ اجِہی ہالت وِچّ وی پْربھُۄ پِتا نُۄں یاد کرنا اتے یارڑے دے ستھّر نُۄں کھیڑِیاں دے سُکھّاں تۄں اُچّا دسّݨا رُۄہانِیئت دھِیرج اتے اںدّرُۄنی سہج تۄں بِناں کِسے وی ہالت وِچّ سمبھّو نہِیں سی۔

* جدۄ گُرُۄ ساہِب نیں مہِسُۄس کِیتا کِہ بْراہمݨ سںسّکْرِت بھاشا وِچّ لِکھے گْرںتھّاں نُۄں دیو-باݨی کہِ کے اُس نُۄں پڑھن پڑھائُݨ دا ایکادھِکار آپݨے کۄل رکھّی بَیٹھا ہَے٬ تاں اُہناں نیں آپݨے سِکھّاں نُۄں کاسی وِکھے سںسّکْرِت سِکھّݨ لئی بھیجِیا٬ جِہناں نُۄں نِرملے سِکھّ کِہا جاںدا اے۔ درویش پِتا جی دا وِشواش سی کِہ گِیان تے ہر اِکّ دا برابر ہکّ ہَے۔ بِناں کِسے مذہب٬ جات٬ جاں کِسے ہۄر وِتکرے دے ادھِیاتمک گِیان سِکھّݨ اتے وںڈّݨ لئی ہر وِئکتی برابر ہَے۔ اِسے لئی ہۄر پُراتن ساہِت اتے گْرںتھّاں دے انُواد گُرُۄ ساہِب نیں کروائے سن۔

* اِتِہاس وِچّ جِکر ہَے کِہ جدۄں راجا پھرکھُشِیئر نیں آپ جی نُۄں پُچھِّیا٬ “مذہب تُماہرا کھُۄب کِہ ہمارا کھُۄب؟” گُرُۄ ساہِب نیں بڑا پِیارا جواب دِتّا سی٬ “تُم کۄ تُماہرا کھُۄب٬ ہم کۄ ہمارا کھُۄب۔” اِس وِچّ دُۄسرے دے اکِیدے دا ستِکار وی ہَے اتے آپݨے وِشواش پْرتی دْرِڑھتا وی۔ اِہ نِربھئۄ اتے نِروَیر ہۄݨ دی اُہی بھاونا ہَے جِس ادھِین گُرُۄ پِتا تیگ بہادر جی نیں آپݨی کُربانی دِتّی سی۔

* گُرباݨی پْرتی اُہناں دے ستِکار نُۄں درسائُںدی اِکّ گھٹنا دا جِکر اِتِہاس وِچّ آئِیا ہَے۔ اِکّ سِکھّ نیں جدۄں باݨی پڑھدِیاں ہیٹھ لِکھی پںکّتی پڑھی–

کرتے کی مِت کرتا جاݨَے کَے جاݨَے گُر سُۄرا۔

تاں اُس نیں کَے شبد نُۄں کے اُچارن کر دِتّا اتے اُس نیں پڑھِیا

کرتے کی مِت کرتا جاݨَے کے جاݨَے گُر سُۄرا۔

تاں گُرُۄ ساہِب نیں نراجگی پْرگٹائی۔ اتے دسِّیا کِہ گلت اُچارن کرن نال ارتھاں دے انرتھ ہۄ گئے ہن۔ کے پڑھن نال ارتھ ہۄݨگے کِہ کرتے دی مِت تاں کرتا ہی جاݨدا اے٬ گُرُۄ نُۄں اِس دی کی سۄجھی ہَے ?? جد کِہ کَے اُچارن نال اِس دے ٹھِیک ارتھ بݨنگے- کِہ کرتے دی مِت جاں تاں کرتا جاݨدا ہَے اتے جاں گُرُۄ سُۄرا۔ گُرُۄ ساہِب چاہُںدّے سن کِہ گُرسِکھ گُرباݨی دے اسل تتّ گِیان نُۄں جانݨ اتے آپݨی جِںدّگی اُس انُسار بِتائُݨ۔

* پائُںٹا ساہِب دے ستھان تے آپ جی کوی دربار لگائِیا کردے سن اتے ودھِییا کوِتاواں سُݨائُݨ والے کوِییاں نُۄں وڈّے اِنام وی دِیا کردے سن۔ کوِتا ورگی سُۄکھم کلا دے ہی پْرسںسّک نہِیں سن٬ سگۄں راگ دے وی آشک سن۔ گُردُیارا مںڈّی سںکّیت وِچّ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دی پئی رباب اُہناں دے سںگِّیت-پْریم دا سبُۄت ہَے۔

* بھائی نںدّ لال جی نیں گُرُۄ ساہِب تۄں جںگّ وِچّ جاݨ دی اِجاذت مںگّی٬ تاں گُرُۄ ساہِب نیں فارسی دے اِس وِدوان کوی دی کلا نُۄں پہِچاݨدے ہۄئے اُہناں نُۄں جںگّ وِچّ جاݨ دی آگِیا نہِیں دِتّی ,سگۄں کِہا کِہ تُہاڈی کلم ہی تُہاڈی تلوار ہَے۔

اِسے نُۄں چلائُݨا جاری رکھّۄ ۔ جدۄں بھائی نںدّ لال جی آپݨی لِکھی پُستک بںدّگِیناما گُرُۄ ساہِب نُۄں دِکھائُݨ آئے٬ تاں گُرُۄ جی نیں آپݨے کر- کملاں نال اُس دے سِرلیکھ نُۄں بںدّگِیناما دی تھاں جِںدّگِیناما کردے ہۄئے کِہا کِہ تُہاڈی لِکھت کھُۄبسُۄرت جِںدّگی جِئۄُݨ دا گُر دسّدی ہَے۔ اِس لئی اِسدا نام جِںدّگِیناما ودھیرے ڈھُکواں ہَے۔

دانے-جںگّ وِچّ درویساوی سُبھاء:-

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نُۄں ہکّ-سچّ دی کھاتر٬ جُلم دے وِرُدھّ کُلّ 14 لڑائیِیاں لڑنِییاں پئیِیاں پر اِتِہاس گواہ ہَے کِہ کۄئی اِکّ وی جںگّ گُرُۄ ساہِب جی ولۄں آرمبھّ نہِیں کِیتی گئی۔ ہریک جںگّ وِچّ دُشمݨ نیں وار پہِلاں کِیتا ۔گُرُۄ تیگ بہادر جی دے دسّے سُنہِری اسُۄلھ- “بھَے کاہُۄ کئۄ دیتِ ناہِ٬نہِ بھَے مانتِ آنِ۔” تے امل کردِیاں سُتںتّر اتے نِربھئۄ ہستی دا سبُۄت جرُۄر دِتّا۔ پر اِنہاں جںگّاں دِییاں کھُۄبِییاں دیکھۄ جرا:-

* کِسے وی جںگّ دا اُدیش اِلاکا جِتّݨا جاں ہدّاں ودھائُݨِییاں نہِیں سی۔

* کِسے وی جںگّ وِچّ بھجّے جاںدے دُشمݨ تے وار نہِیں کِیتا گِیا۔

* دُشمݨ دِییاں اَۄرتاں دا پُۄرا ستِکار اتے سُرکھِّئتا کائِم رہی۔

* مَیدانے-جںگّ وِچّ وی آپݨے پْربھُۄ نُۄں اِکّ پل لئی نہِیں بھُلّے ۔اِتِہاس دسّدا ہَے کِہ امّْرِت ویلے آسا دی وار دا کِیرتن جںگّ دے مَیدان وِچّ وی چلّدا رِہا۔

* سُلہ-سپھائی دا کۄئی مَۄکا ہتھّۄں نہِیں گوائِیا۔شْری نگر گڑوال دا راجا پھتہِ شاہ جدۄں سُگاتاں تے تۄہپھے لَے کے شرݨ وِچّ آئِیا تاں اُس دی دۄستی پْروان کِیتی۔

* مُگلاں اتے پٹھاݨاں ولۄں کُران اتے آٹے دی گئۄُ تے ہتھّ رکھّ کے کھادھِییاں گئیِیاں جھُۄٹھِییاں کسماں تے وی اِتبار کِیتا۔

* بھِیم چںدّ دے سہائِتا مںگّݨ تے الپھ-کھاں دے ٹاکرے تے اُس دی سہائِتا کِیتی ۔انںدّپُر دا کِلا وی دُشمݨ دے بھرۄسا دِواݨ تے چھڈِّیا سی۔

* کِہا جاںدا ہَے کِہ گُرُۄ جی دے ہر تِیر اتّے سۄنا لگِّیا ہُںدّا سی تاں کِہ جںگّ وِچّ مرن والے دا ٹبّر بھُکھا ناں رہے۔

* کدی وِسو دے اِتِہاس وِچّ اجِہا نہِیں ہۄئِیا کِہ جںگّ وِچّ ساتھ چھڈّݨ والِیاں نُۄں کِسے نیں بکھشِیا ہۄوے٬ پر گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں مُکتسر دے ستھان تے آپݨے لاڈلے چالی سِکھّاں نُۄں ناں کیول مُیاپھ ہی کِیتا سگۄں میرا پںجّ ہجاری٬میرا دس-ہجاری آکھ کے وڈِیائِیا وی۔

* بھائی گھنئیِّیا جی٬ جۄ دُشمݨ دے سَینِکاں نُۄں پاݨی پِلا رہے سن٬ دی سم-دْرِشٹی نُۄں پہِچاݨ کے ناں کیول پاݨی پِلائُݨا جاری رکھّݨ لئی کِہا٬ سگۄں ملّم-پٹّی کرن دی تاکِید وی کِیتی۔

* گُرُۄ ساہِب تے چڑھائی کرکے آئِیا سَیدا-بیگ آپ جی دی مِکناتِیسی شکھشِیئت دا کائِل ہۄ گِیا سی , ’شبد-باݨ’ نال اُس دے کلیجے چھیک کر کے گُرُۄ وِچّ ابھید کِیتا۔

* سںسّار دے کِسے وی جںگّ وِچّ اِس تراں دا جبت اتے انُشاشن نہِیں دیکھِیا گِیا۔

* جِس نال جںگّ وی کِیتی٬اُس نُۄں سدا لئی دُشمݨ نہِیں منّ لِیا۔

* اَۄرںگّجیب نُۄں جِتھّے جپھرناما راہِیں گھائِل کِیتا٬ اُتھّے اُسے دے پُتّر بہادر شاہ دی مدّد وی کِیتی۔

* جںگّ وِچّ سِرپھ گُرُۄ جی دے سِکھّاں نیں ہی ہِسّا نہِیں لِیا٬ سگۄں اُہناں آپݨے پُتّراں نُۄں وی کھُشی نال آپ مَیدانے-جںگّ وِچّ شہِیدِییاں پاݨ لئی بھیجِیا۔

* جںگّ وِچّ ہۄئی جِتّ نُۄں وی اکال پُرکھ دی کْرِپا دسِّیا۔ “ بھئی جِیت میری۔کْرِپا کال تیری۔”

پرِوار دا بلِیدان :-گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں آپݨے پرِوار دی جِس تراں کُربانی دِتّی ہَے اتے مۄہ دے بںدھّن تۄں ابھِجّ رہے٬ اُہ آپݨی مِسال آپ ہَے۔ پہِلاں گُرُۄ-پِتا نُۄں کُربانی لئی تۄرِیا۔ پھِر٬ وڈّے ساہِبجادے جںگّ وِچّ آپݨے ہتھِّیں تۄرے۔ چھۄٹے ساہِبجادِیاں اتے ماتا گُجری جی دی سرہِںدّ وِچّ شہادت ہۄئی۔ پر اِس سبھ تۄں بائد رتا وی ملال جاں چِںتّا دی کۄئی ریکھا گُرُ ساہِب دے متھّے تے نہِیں آئی٬ سگۄں اُہناں اکالپُرکھ دا دھنّواد کِیتا کِہ اُس نیں آپݨی امانت سمبھّال لئی ہَے۔ اِکّ کوی دے شبداں وِچّ٬

لۄکِیں آکھدے نیں مَینُۄں شہِنشاہ٬

{پر} کرجا کِشتاں دے نال اُتارِیا مَیں۔

اِہ تِیاگ اتے سبر-شُکر دی بھاونا سِرپھ اتے سِرپھ جِںدّگی دی سچّائی سمجھ چُکّی درویش رُۄہ ہی کر سکدی ہَے۔ ماتا سُںدّری جی نیں جدۄں ساہِبجادِیاں بارے پُچھِّیا٬ تاں پُۄرے جاہۄ-جلال وِچّ جواب دِتّا:

“اِن پُتْرن کے سِیس پر٬وار دِیئے سُت چار ۔

چار مُۄئے تۄ کِیا ہُۄیا٬ جِیوت کئی ہجار ۔”

آپݨے سِکھّاں نُۄں آپݨے پُتراں تۄں وی ودھّ پِیارنا کدے وی دُنِیاوی نہِیں ہَے٬ اِہ دَیوی اتے رُۄہانِیئت وِچّ سرشار آتما ہی کر سکدی ہَے۔

دسم گْرںتھّ وِچّۄں سںتّ رُۄپ دے درشن :- بھاویں دسم گرںتھّ دے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دی کْرِت ہۄݨ بارے سِکھّ پںتھّ اجے اِکّ متّ نہِیں ہَے۔ اِہ وی ٹھِیک ہَے کِہ اِس وِچلِییاں کُجھ باݨِییاں جِتھّے اشلِیلتا پْرگٹائُںدِییاں ہن٬ اُتھّے کاپھی باݨِییاں دا آشا شْری گُرُۄ گرںتھّ ساہِب جی دے آشے نال میل نہِیں کھاںدا۔ کِہا جاںدا ہَے کِہ اِس وِچّ رلاء وی ہَے اتے اِہ گُرُۄ ساہِب جی دے درباری کوِییاں دی رچنا ہَے۔ اسِیں گُرباݨی دے پھُرمان “ساںجھ کرِیجَے گُݨہ کیری٬ چھۄڈِ اوگُݨِ چلِیئَے” انُسار اِس گرںتھّ وِچ درج باݨِییاں وِچّ پْرگٹائے شاںتی٬ پْریم اتے ایکتا دی گلّ جرُۄر کراںگے۔ ساڈا وِچار ہَے کِہ درباری کوِییا دی وی لِکھت وِچّ آئے چںگّے وِچار جرُۄر ہی آپ جی دی شکھشِیئت تۄں پْربھاوِت ہۄئے ہۄݨگے۔ کُجھ جھلکاں دیکھدے ہاں :-

جاپ ساہِب باݨی وِچّ پْربھُۄ نُۄں چکّْر چِہن رُۄپ رںگّ تۄں آجاد دسِّیا ہَے۔ اُس نُۄں سبھ کُجھ دا کرتا منّ کے بار بار نمسکار کِیتی گئی ہَے۔ نِتنیم دی باݨی تْو-پْرسادِ سوءے وِچّ پْریم نُۄں سبھ دھارمِک کرماں تۄں اُچّا اتے پْربھُۄ پْراپتی دا اِکّۄ اِکّ راہ بِیان کِیتا ہَے–

کہا بھیۄ جۄ دۄئۄُ لۄچن مُۄںد کَے

بَیٹھِ رہِئۄ بک دھِیان لگائِئۄ ۔۔

نہات پھِرِئۄ لِیئے سات سمُںدّْرنِ

لۄک گیۄ پرلۄک گوائِئۄ ۔۔

باس کِیئۄ بِکھِیان سۄں بَیٹھ کے

اَیسے ہی اَیسے سُ بَیس بِتائِئۄ ۔۔

ساچُ کہۄں سُن لیہُ سبھَے

جِن پْریم کِیئۄ تِن ہی پْربھ پائِئۄ ۔۔

-(تْو پْرسادِ سوءّے , اکال اُستتِ پنّا )

اِسے تراں 33 سوئیِئے وِچّ سبھ تراں دے وہِماں بھرماں اتے کرم-کاںڈاں دا کھںڈّن کِیتا گِیا ہَے۔ پْربھُۄ-پْریم دی ہی سِپھت سلاہ کِیتی گئی ہَے۔ بْرہِمںڈّی بھائیِچارے دا بِیان اِس تۄں ودھِییا کی ہۄ سکدا ہَے:

کۄئۄُ بھئِئۄ مُںڈِّییا سنِّیاسی کۄئی جۄگی بھئِئۄ٬

کۄئۄُ بْرہمچاری کۄئۄُ جتی انُمانبۄ۔

ہِںدُّۄ تُرک کۄئۄُ راپھِذی اِمام ساپھی

مانس کی جاتِ سبَے ایکَے پہِچانبۄ۔

کرتا کرِیم سۄئی راذک رہِیم اۄئی

دُۄسرۄ ناں بھید کۄئی بھُۄلِ بھْرم مانبۄ ۔۔

ایک ہی کی سیو سبھ ہی کۄ گُردیو ایک

ایک ہی سرُۄپ سبَے ایکَے جۄتِ جانبۄ ۔۔

-(تْو پْرسادِ کبِتُ ,اکال اُستتِ)

اۄرت دا ستِکار اتے آچرݨ دی دْرِڑتا دیکھۄ:

نِج ناری کے ساتھ نیہُ تُم نِت بڈھَیئہُ

پر ناری کی سیج بھُۄلِ سُپنے ہُۄں ن جَیئہُ ۔۔

-(چھںدّ٬ چرِتْرۄ پکھِیان)

اکال اُستتِ پْرماتما جی دی اُستتی نال بھرپُۄر ہَے۔ راگمئی باݨی سںگِّیتک ٹھہِراء اتے پْریم وِچھۄڑے آدِ دے بھاو بِیاندی ہَے۔ جِویں:

* مِتْر پِیارے نُۄں ہالُ مُرِیداں دا کہِݨا ۔۔

تُدھُ بِنُ رۄگُ رجائیِیاں دا اۄڈھݨ ناگ نِواساں دے رہِݨا ۔۔

سُۄل سُراہی کھںجّرُ پِیالا بِںگّ کسائیِیاں دا سہِݨا ۔۔

یارڑے دا سانُۄں ستھّر چںگّا بھٹھّ کھیڑِیاں دا رہِݨا ۔۔

-(خیال پاتِشاہی 10, شبد ہذارے)

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی کِس تراں دے سنِّیاس دی وکالت کردے ہن٬ دھِیان دیݨا —

* رے من اَیسۄ کر سنِّیاسا ۔۔

بن سے سدن سبھَے کر سمجھہُ من ہی ماہِ اُداسا ۔۔ رہائۄ ۔۔

جت کی جٹا جۄگ کۄ مجّنُ نیم کے نکھن بڈھائۄ ۔۔

گْیان گُرُۄ آتم اُپدیشہُ نام بِبھُۄت لگائۄ ۔۔

الپ اہار سُلپ سی نِدْرا دیا چھِما تن پْرِیتِ ۔۔

سِیل سںتّۄکھ سدا نِرباہِبۄ ہْوَیبۄ تْرِگُݨ اتِیت ۔۔

کام کْرۄدھ ہںکّار لۄبھ ہٹھ مۄہ ن من سِئۄ لِیاوَے ۔۔

تب ہی آتم تت کۄ درسے پرم پُرکھ کہّ پاوَے ۔۔

-(راگ رامکلی پاتِشاہی 10, شبد ہذارے)

جپھرناما وِچّ پْربھُۄ دی اُستتِ٬ اۄرںگّجیب دے گُݨاں دا جِکر٬ اُس دے اِسلام دھرم تۄں ڈِگݨ دا جِکر٬ چڑھدی کلا دا پْرگٹاوا٬ اتے اکھِیر تا تلوار دی ورتۄں جائِج ہۄݨ دی گلّ کہی گئی ہَے:

چُۄ کار اذ ہمہ ہِیلتے در گُجشت ۔۔

ہلال استُ بُردن ب شمشیر دست ۔۔

-(ذپھرنامہ )

پہِلاں سارے شاںتمئی اُپاء ورتݨ دی تاکِید ہَے۔

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے 52 ہُکمنامے :-سِکھّ پںتھّ وِچّ بہُت ستِکار پْراپت گُرُۄ جی دے 52 بچن ہن جۄ اُنہاں نںدّیڑ تۄں جاری کِیتے۔ اِنہاں وِچّۄں سِرپھ اُنہاں دا جِکر کر رہے ہاں جِہڑے اُنہاں دے درویش تبِیئت نُۄں درسائُںدے ہن :-

کِرت دھرم دی کرنی۔

سیوا رُچی نال سِکھّ سیوک دی کرنی۔

پر اِستری ماں٬بھَیݨ,دھی کرکے جاݨنی۔

ستِگُرُۄ سْری گُرُۄ گرںتھّ ساہِب جی نُۄں منّݨا۔

متِ اُچی تے سُچی رکھّݨی۔

دُۄسرے متّاں دے پُستک٬ وِدِیا پڑنی۔

بچن کَۄڑا نہِیں کہِݨا جِس نال کِسے دا ہِردا دُکھدا ہۄوے۔

اتِتھی٬لۄڑوںدّ٬پردیسی٬دُکھی٬اپںگّ منکھّ ماتر دی یتھاشکت سیوا کرنی۔

بچن کر کے پالݨا۔

شُبھ کرمن تے کدے ناں ٹرنا ۔…………

گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی بارے دۄ بھُلیکھے :- گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی بارے دۄ بھُلیکھے سںگّت وِچ بݨے ہۄئے ہن جِہناں بارے گلّ کرنی ذرُۄری ہَے۔

1. پہِلا بھُلیکھا اِہ ہَے کِہ گُرُۄ تیگ بہادر جی نیں گُرُۄ جی تۄں اِکّ پْرشن پُچھِّیا جِہڑا سلۄک مہلا 9 وِچ درج ہَے-

بل چھُٹکِئۄ بںدھّنُ پرَے کچھُ ن ہۄت اُپائ ۔۔

کہُ نانک اب اۄٹِ ہرِ گج جِئۄ ہۄت سہائ ۔۔

کِہا جاںدا اے کِہ اِس تۄں اگلا سلۄک٬ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولۄں دِتّا گِیا جواب ہَے۔ کُجھ وِدوان تاں اِس جواب نُۄں گُرگدّی دیݨ دا ماپدںڈّ تکّ کہِݨ تۄں سںکّۄچ نہِیں کردے۔

دُۄسرا سلۄک اِںجھ ہَے –

بل ہۄیا بںدھّنُ چھُٹے سبھ کِچھُ ہۄت اُپائ ۔۔

نانک سبھ کِچھُ تُمرے ہاتھ مہِ تُم ہی ہۄت سہائ ۔۔

ساڈا وِچار ہَے کِہ اِہ دۄویں سلۄک گُرُۄ تیگ بہادر جی دے آپݨے ہی لِکھے ہۄئے ہن۔ آپ ہی سوال کرکے اُسدا جواب لِکھݨ دا ترِیکا گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی وِچ ہۄر وی بہُت تھاواں تے ہۄر گُرُۄ ساہِبان اتے ہۄر باݨِیکاراں ولۄں وی ورتِیا گِیا ہَے۔

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی لِکھت گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی وِچ ناں ہۄݨ دے دۄ ہۄر وڈّے کارن ہن۔

پہِلا کِہ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دی لِکھت(جے اُہ سچّمُچّ ہی اُہناں دی ہَے) دا اںدّاذ اتے شَیلی گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی نالۄں وکھّری ہَے۔

دُۄسرا ہۄر وی مہتّوپُۄرن پکھّ اِہ ہَے کِہ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی آپݨی ہی لِکھت نُۄں گُرُۄ آکھ کے سِیس نہِیں سی نِوا سکدے۔

سۄ اِہ سپشٹ ہَے کِہ اِہ دۄویں سلۄک گُرُۄ تیگ بہادر جی دے آپݨے ہی لِکھے ہۄئے ہن٬ ناں کِہ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے۔

2. اِکّ بھُلیکھا اِہ پْرچلِّت ہَے کِہ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب وِچ بھگت کبِیر جی دے شبد وِچّ آئِیا شبد کھلاسے نُۄں بدل کے کھالسے کِیتا ہَے۔ اِہ پُۄرا شبد اِس تراں ہَے —

“بید پُران سبھَے متِ سُنِ کَے٬ کری کرم کی آسا۔۔

کال گْرست سبھ لۄگ سِیانے٬ اُٹھِ پںڈِّت پَے چلے نِراسا۔۔

من رے سرِئۄ ن ایکَے کاجا۔۔

بھجِئۄ ن رگھُپتِ راجا۔۔ رہائۄ۔۔

بنکھںڈّ جائ جۄگُ تپُ کِینۄ٬ کںدّ مُۄلُ چُنِ کھائِیا۔۔

نادی بیدی شبدی مۄنی جم کے پٹَے لِکھائِیا۔۔

بھگتِ ناردی رِدَے ن آئی٬ کاچھِ کُۄچھِ تنُ دِینا۔۔

راگ راگنی ڈِمبھّ ہۄئ بَیٹھا٬ اُنِ ہرِ پہِ کِیا لِینا۔۔

پرِئۄ کالُ سبھَے جگ اُۄپر٬ ماہِ لِکھے بھْرم گِیانی۔۔

کہُ کبِیر جن بھئے کھالسے٬ پْریم بھگتِ جِہ جانی۔۔

—(پنّا 654,سۄرٹھِ کبِیر جی)

کِہا جاںدا اے کِہ آکھری پںکّتی وِچ کہُ کبِیر جن بھئے کھلاسے شبد سی٬ جِس نُۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں کھالسے کر دِتّا سی۔ پر ساڈے وِچار انُسار اِہ سچّ نہِیں ہَے۔

پہِلی گلّ کِسے وی گُرُۄ ساہِب نیں آپݨے تۄں پہِلے گُرُۄ ساہِب جاں بھگتاں دی باݨی دا اِکّ وی شبد نہِیں بدلِیا۔ ہۄر تاں ہۄر٬ سمپّادکی ہکّ رکھّݨ والے گُرُۄ ارجن دیو جی نیں وی جِتھّے کِتے لۄڑ پئی ہَے٬ وکھّرا شبد جاں سلۄک تاں لِکھ دِتّا ہَے٬ پر مُۄل شبد نُۄں نہِیں بدلِیا۔

اِتِہاس گواہ ہَے کِہ گُرُۄ ہرِ رائ جی نیں رام رائ جی ولۄں گُرباݨی دا اِکّ شبد وی بدلِیا جاݨا پْروان نہِیں سی کِیتا۔

دُۄسری گلّ بھائی کاہن سِںگھّ نابھا جی نیں اُچیچا پھُٹّنۄٹ دے کے سپشٹ کِیتا ہَے۔ بھائی ساہِب جی دے شبد اِس تراں ہن–

“کئی اگاݨ لیکھکاں نیں لِکھِیا ہَے کِہ شْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں دمدما ساہِب وِکھے “کھلاسے” دی تھاں “کھالسے”شبد ورتِیا ہَے٬ پر اِہ اُنہاں دی بھُلّ ہَے۔ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دی کرتارپُر والی بِیڑ وِچّ پُراݨی کلم دا لِکھِیا پاٹھ کھالسے ہَے۔”

سۄ اِہ بھُلیکھے من وِچۄں کڈھّ دیݨے چاہِیدے ہن۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دے مُۄل رُۄپ نُۄں ہی گُرُۄ آکھِیا ہَے۔ اُہناں نیں تاں سِرپھ گُرُۄ تیگ بہادر جی دی باݨی نُۄں آدِ گْرںتھّ وِچ شامِل کِیتا ہَے اتے اُہ وی پہِلاں ہی چلدی ترتِیب انُسار ہی۔

گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے دۄ نِرالے کدم :-

گُرُۄ ساہِب جی دے دۄ کارج اجِہے ہن٬جِہڑے ناں تاں اجّ تکّ کۄئی کر سکِیا ہَے اتے ناں بھوِکھّ وِچّ ہی ہۄ سکدے ہن ۔اِہ ہن :-

1.کھالسا ساجݨا اتے ساجے کھالسے نُۄں گُرُۄ-پںتھّ دا درجا دیݨا -کھالسے دی ساجݨا اِکّ بہُت وڈّا اتے اِنکلابی کدم ہَے۔ پُۄرن نِربھئۄ اتے نِروَیر اِنسان دی سِرجݨا ہَے اِہ۔ وادھا اِہ کِہ گُرُۄ ساہِب کھُد کھالسے اگّے کھںڈّے دی پاہُل لَیݨ لئی ارجۄئی کردے ہن۔ واہُ واہُ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ٬ آپے گُر چیلا” اِسے لئی کِہا گِیا ہَے۔ اِس اوستھا تے سِکھّ-گُرُۄ-پْربھُۄ اِکّمِکّ ہۄ جاںدے ہن۔

کھالسے دی چۄݨ ساہِب سْری گُرُۄ نانک دیو جی دے کتھن–“ جئۄ تئۄ پْریم کھیلݨ کا چائۄ۔سِرِ دھرِ

تلی گلی میری آئۄ۔’والے ماپدںڈّ انُسار سی ۔کِئُںکِہ پْریم کُربانی مںگّدا ہَے۔ گُرباݨی تۄں کُربانی دا سپھر دْرِڑ کروائُݨا ہی سپھرنامے تۄں جپھرنامے دی یاترا ہَے۔کھالسے نُۄں دسّی گئی رہِت-مریادا اتے جِیون-جاچ اِکّ نِربھئۄ اتے نِروَیر اِنسان بݨائُںدی ہَے جۄ نِمرتا دھارن کردا٬ نام جپدا ہۄئِیا ,منُکھّتا دی سیوا کردا ہۄئِیا سوَے-ماݨ کائِم رکھّدا ہۄئِیا٬ ہکّ-سچّ کھاتر آپݨا تن٬من اتے دھن نِچھاور کرن لئی سدا تتپر رہِںدّا ہَے۔

2. گُرُۄ گرںتھّ ساہِب جی نُۄں گُرُۄ تھاپݨا-

“شبد گُرُۄ سُرتِ دھُنِ چیلا“ دا ہۄکا گُرُۄ نانک دیو جی نیں لگائِیا سی جِس نُۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں “گِیان گُرُۄ آتم اُپدیشۄ” کہِںدّے ہۄئے دیہ-دھاری گُرُۄ دی پْرتھا بںدّ کرکے شبد گُرُۄ دی اگوائی لَیݨ لئی کِہا۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا سِیس جِہڑا جالم دے لکھّ یتن کرن تے وی نہِیں جھُکِیا٬ اُہ سِرپھ اتے سِرپھ دۄ تھاواں تے ہی جھُکِیا ہَے٬ اِکّ گُرُۄ-پںتھّ اگّے٬ انںدّپُر ساہِب وِچّ پںجّ پِیارِیا تۄں کھںڈّے دی پاہُل دی مںگّ کرن سمیں اتے دُۄسرا ہجُۄر ساہِب٬نںدّیڑ وِکھے گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی نُۄں گُرگدّی سَۄمپݨ سمیں۔ گرںتھّ اتے پںتھّ ساہِب شْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولۄں منُکھّتا نُۄں دِتّا ہۄئِیا بہُمُلّا کھجانا ہَے۔ گِیان نُۄں گُرُۄ باݨِیکاراں نیں وی کِہا ہَے۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں گُرُۄ نانک دی رکھّی نِیںہ تے اُساری مُکمّل کر دِتّی ہَے۔ جدۄ سںگّت نیں آپ جی تۄں پُچھِّیا کِہ آپ جی سانُۄں کِس دے لڑ لگا چلّے ہۄ ?? تاں گُرُۄ ساہِب جی نیں جواب دِتّا سی کِہ اب میرا جاہرا رُۄپ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی کۄ جانݨا۔ جِس نیں میرے سے بات کرنی ہُۄئی٬ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب کا پاٹھ کرنا٬ میرے سے بات ہۄگی۔ اِہ وی پھُرمائِیا کِہ-

آتما گْرںتھّ وِچّ

سرِیر پںتھّ وِچّ

پرچا شبد کا

دِیدار کھالسے کا

اۄٹ اکال دی رکھّݨی ۔

کی آپ جی نُۄں اِس چۄجی پْرِیتم دی شکھشِیئت ’چۄں اِکّ دَیوی اتے رُۄہانِیئت دے نُۄر دے جھلکارے نہِیں وجّدے ??? کی گُرُۄ ساہِب دی رباب اجّ وی “تُۄ ہی٬ تُۄ ہی “ دا راگ نہِیں الاپدی سُݨائی دِںدّی؟ آئۄ اِس سںتّ مہامپُرش تۄں پْریم٬ وَیراگ اتے شاںتی سِکھِّیئے اتے “جمی-جماں وِکھے وسّدی سمست ایک جۄتِ” نال جُڑِیئے۔