ساڈے آس-پاس والے بہُت سارے لۄکاں نُۄں٬ تے کئی وار کھُد مَینُۄں وی٬ اگلے پںجّ-ستّ سالاں تک دی گھۄکھوِیں نذر مار کے کِسے دْرِش دی لۄڑ جۄگی وِیاکھِیا کر چھڈّݨی سَۄکھی جاپدی ہَے۔ کَۄماں لئی ذِںدّگی دے وکپھے بہُت ذِیادا لمّرے پَیںڈے والے ہُںدّے ہن اتے پںجّ-ستّ سال اِنہاں دے ہِساب نال کِسے گِݨتی وِچّ نہِیں سمجھݨے چاہِیدے۔ اِس لئی اِہ گلّاں کرنِییاں پھذُۄل ہن کِہ اگلی چۄݨ جاں اُس تۄں اگلی چۄݨ وِچّ پھلاݨی پارٹی جاں پھلاݨی دھِر جِتّ جاں ہار سکدی ہَے۔ ماملا دھِراں تۄں ودھّ وِچاراں دا ہُںدّا ہَے تے وِچاراں دے پکھّۄں اگلے کئی سالاں دَۄران کِہڑی دھِر اگیت پھڑ سکدی ہَے٬ اِس ولّ ویکھے بِناں سمُچّی ستھِتی دا وِشلیشݨ کری جاݨا پھذُۄل دی کسرت بݨ کے رہِ جاںدا ہَے۔ اِہۄ گلّ اِس ویلے پںجّاب وِدھان سبھا دِییاں اگلے سال ہۄݨ والِییاں چۄݨاں اتے اُنہاں وِچّ اُبھّرن والی کِسے دھِر بارے کہی جا سکدی ہَے۔
پںجّاب جاںدا کِدھّر دِسدا ہَے؟ اِس وکت وِرۄدھ دی سبھ تۄں وڈّی دھِر کاںگرس پارٹی دے اںدّرُۄنی ہالات جِدّاں دے دِسدے ہن٬ جے اُنہاں وِچّ مۄڑا نہِیں پَیںدا٬ جے اِسے ترہاں اٹھّ جݨے مُکھّ مںتّری دی کُرسی دے دائویدار بݨے رہِݨگے تاں اُنہاں دی جھۄلی وِچّ کھَیر نہِیں پَیݨی۔ ہال دی گھڑی اُہ لۄک اِدّاں دِییاں ہرکتاں تۄں ہٹݨ والے نہِیں جاپدے۔ دُۄسری دھِر اکالِییاں دی ہَے٬ جِہڑی سِرسے ڈیرے نال کدی ساںجھاں اتے کدی اُس وِرُدھّ ہُکم جاری کرائُݨ, کدی مُیاپھی دِوائُݨ اتے کدی مُیاپھی دے ہُکم واپس کروائُݨ کارن اِہۄ جِہی جِلّہݨ وِچّ پھسی رہی ہَے کِہ اجّ تک پںجّاب دے لۄکاں اتے کھاس تَۄر اُتّے سِکھّ بھائیِچارے وِچّ اُسدی پہِلاں واںگ پکّی ہِمائِت بہال ہی نہِیں ہۄ سکی۔ تِیسری دھِر پںجّاب وِچّ لۄکاں دی اݨکِیاسی ہِمائِت نال چُݨی گئی وڈّی بہُ-گِݨتی نال مذبُۄت ہۄݨ دے دائوے کردی آم آدمی پارٹی ہَے۔ اُسدی لِیڈرشِپّ نُۄں پںجّابی دا اِہ اکھاݨ یاد نہِیں کِہ ’کاٹھ دی ہاںڈی وار-وار نہِیں چڑھ سکدی۔‘ لمّیرے راج دے سُپنے لَیݨ والے کئی ہۄر پہِلِیاں واںگ اِہ وی سۄچدے ہن کِہ ساڈے مۄہرے جدۄں کۄئی تکڑی ٹکّر لَیݨ والی دھِر نہِیں دِسدی تاں سانُۄں چِںتّا کرن دی کۄئی لۄڑ نہِیں اتے آپݨے اِسے وہِم ہیٹھ آپݨے تۄں پہِلِیاں والِییاں گلتِییاں دُہرائُںدے جاںدے ہن۔ ہالات تۄں لگدا ہَے کِہ جنتک پھتوے دی اگلی گھڑی سِر اُتّے آݨ پُجّݨ تک اُنہاں نیں اِس وہِم دی ستھِتی وِچّۄں نہِیں نِکلݨا تے ’اب پچھتائے ہۄت کِیا٬ جب چِڑِییا چُگ گئی کھیت‘ والی ستھِتی بݨن تک اُہ اِہۄ جِہا تجربا کر کے ہی رہِݨگے۔
اِدّاں دے ہالات وِچّ سِرپھ اِکّ دھِر٬ دُہرا کے کہِ سکدے ہاں کِہ سِرپھ اِکّ دھِر آپݨی سۄچ ’تے پہُںچّ وِچّ پُۄری سپشٹتا ہی نہِیں٬ پُۄری رݨنِیتی نال چلدی دِسدی ہَے تے اُہ ہَے کیںدر وِچّ راج کردی بھارتی جنتا پارٹی۔ میرے سمیت بہُت سارے لۄکاں نُۄں لگدا ہَے کِہ پںجّاب دی راجنِیتی وِچّ کچرا منّے جاںدے اتے آم لۄکاں تۄں نِکھّڑے ہۄئے لِیڈراں نُۄں بھاجپا والے آپݨے نال مِلائُݨ لئی ہر وکت تِیار ہن اتے اِہۄ لۄک بھوِکھّ وِچّ اُنہاں دی بیڑی وِچّ پتھّر بݨ سکدے ہن۔ اُہ آپݨے اںدّر دی ہر گلّ تاں دسّݨ والے نہِیں٬ پر اِہ گلّ ساپھ کہِںدّے ہن کِہ اِدّاں دے بںدِّیاں تۄں جِدّاں دا کھترا باکی پارٹِییاں نُۄں ہُںدّا ہَے٬ بھاجپا نُۄں بِلکُل نہِیں۔ اُنہاں دی دھارنا ہَے کِہ اِس پارٹی اںدّر جِدّاں دا مذبُۄت ڈِسِپلن رکھِّیا جاںدا ہَے٬ اُسدے ہُںدِّیاں دُۄسرِییاں پارٹِییاں تۄں آئے آگُۄ اِکّ واری اِس وِچّ آئُݨ تۄں بائد سہی شبداں وِچّ اِدّاں ’بچُّۄ‘ بݨ کے دِن کٹّدے ہن کِہ کِسے دی کُسکݨ جۄگی ہِمّت نہِیں ہُںدّی۔ کُجھ راجاں وِچّ اِدّاں باہرۄں آئے آگُۄیاں نُۄں وِکھاوے دا مُکھّ مںتّری بݨائُݨ جاں سُۄبا پْردھانگی اہُدا دیݨ دا تجربا اُہ کامیابی نال کر چُکّے ہن اتے جِہڑا کۄئی اُس پارٹی نال اِکّ واری رل گِیا٬ پھِر اُسدے بُݨے ہۄئے چکّر تۄں باہر نِکلݨ دی گلّ سۄچݨ جۄگا نہِیں سی رہِںدّا۔ اِس لئی اُہ اِتھّے پںجّاب وِچّ وی جِدّاں اتے جِہڑا مِل جاںدا ہَے٬ اُنہاں سبھ نُۄں آپݨے نال مِلا کے آپݨی پلٹن تکڑی گِݨتی والی کرن دے آہر وِچّ لگّے ہۄئے ہن۔ اگلے دِنِیں اِہ ہلّا ہۄر تیذ ہۄݨ والا ہَے۔
بِیتے ہپھتے پںجّاب دے چار جݨے٬ جِہڑے آگُۄ دسّے گئے ہن٬ اُنہاں نیں آپݨے وِچّ ہۄر وی شامل کِیتے ہن۔ اُہ آگُۄ کِڈّے وڈّے ہن٬ اِہ گلّ مائنے ہی نہِیں رکھّدی٬ ارتھ بھرپُۄر اِہ ہَے کِہ اُنہاں دا بھاجپا ولّ جاݨا اُدھّر ولّ دلبدلِییاں والی اِکّ کھاس لڑی اگّے ودھدے جاݨ دا اِکّ ہۄر مݨکا ہَے تے اِدّاں دے مݨکے اُہ ہر وِدھان سبھا ہلکے نُۄں آپݨی پکڑ ہیٹھ کرن لئی لگتار کر رہے ہن اتے کۄئی وی ہۄر دھِر اُنہاں نال اِس ترہاں دا مُکابلا کرن والی نہِیں دِس رہی۔ جگمِیت سِںگھّ براڑ جاں اُسدا بھرا رِپجِیت سِںگھّ براڑ آپݨی سرگرمی والے اِلاکے وِچّ اجّ بھارُۄ نہِیں جاپدے ہۄݨے٬ پر ہلکے دے ہر پِںڈّ وِچّ کُجھ ناں کُجھ رسُۄکھدار لۄکاں تک لگاتار ساںجھ رکھّݨ لئی جاݨے جاںدے ہن۔ جدۄں چۄݨاں نیڑے پُجّ کے اِنہاں نُۄں تھاپڑا دے کے تۄر دِتّا گِیا اتے کھرچے لئی دیش دے وڈّے پُۄںجِیداراں دے بںدِّیاں نیں رات نُۄں آ کے ہَۄسلے بُلںدّ کر دِتّے تاں پِںڈّاں وِچلے جِہڑے رسُۄکھداراں تک اجّ اۄپرا جِہا سمپّرک جاپدا ہَے٬ اُہ سارے اِنہاں نال تُر سکدے ہن۔ اِدّاں پہِلاں وی کئی واری ہۄ چُکّا ہۄݨ دا تجربا مَۄجُۄد ہَے۔
بھاجپا بارے اِہ گلّ ذۄر نال کہی جاںدی ہَے کِہ اُہ اِہۄ جِہے لۄکاں نُۄں آپݨے وِچّ شامل کر وی لوے تاں اِنہاں وِچّ کۄئی اِدّاں دا لبھّݨا اَۄکھا ہَے٬ جِہڑا کھُد نِیتی گھڑن اتے امل دے مَیدان وِچّ کۄئی تکڑا کدم چُکّݨ ورگی سمرتھّا دا مالک ہۄوے۔ بِناں شکّ اِنہاں وِچّ کُجھ بںدّے سمرتھّاوان وی کہے جا سکدے ہن٬ پر جِنہاں نُۄں اجّ نِگلّے بںدّے منِّیا جاںدا ہَے٬ ڈِسِپلن وِچّ بجھّی ہۄئی اِس دھِر کۄل اِہۄ جِہے بںدّے ورتݨ دا پْربںدھّ وی پُۄرا سابت ہۄ چُکّا ہَے۔ منۄہر لال کھٹّر نُۄں ہرِیاݨے دا جدۄں مُکھّ مںتّری بݨائِیا تاں اُس نُۄں پںچّائِت نُۄں سامبھݨ دا تجربا تک نہِیں سی۔ اُس ویلے مَیں سرکاری چَینل دُۄردرشن تۄں کِہا سی کِہ مکّڑ دے بہانے نرِںدّر مۄدی دی ٹِیم اِکّ تجربے دا یتن کر رہی ہَے کِہ دِلّی بَیٹھ کے راجاں دا پْربںدھّ چلائِیا جا سکدا ہَے۔ جے اِہ تجربا کامیابی نال سِرے چڑھ گِیا تاں پھِر ہۄر راجاں وِچّ وی اِہۄ کُجھ کِیتا جاویگا۔ پِچھلیرے سال بھارت دے دۄ ہۄر راج وی اِس تجربے دی تکّڑی اُتّے رکھّ دِتّے گئے٬ جِنہاں وِچّ پںجّاب نالۄں دُگّݨا وڈّا راجستھان شامل ہَے۔ اُتھّے جِس لِیڈر نُۄں مُکھّ مںتّری بݨائِیا گِیا٬ اُہ اہُدے دی سہُں چُکّݨ تۄں اِکّ دِن پہِلاں تک سِرپھ آپݨے پِںڈّ دا سرپںچّ سی٬ پہِلاں کدی وِدھائِک وی نہِیں بݨِیا تے اِس وڈّی کُرسی اُتّے جِہڑے تجربیکار آگُۄ اکھّ ٹِکائی پھِردے سن٬ سبھ لامبھے کر کے راج دی کمان اِس نُۄں پھڑائی گئی تے پھِر دِلّی تۄں راج چلائِیا جا رِہا ہَے۔ اںگّریذی دا شبد ’رَیجمَیںٹیشن‘ اِس سۄچ دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے کِہ کیںدری کماںڈ تۄں پھَۄج نُۄں ہیٹھاں تک بںدھّیج وِچّ رکھّ کے کِویں چلائِیا جا سکدا ہَے اتے آر اَیسّ اَیسّ دِییاں شاکھاواں نال اُنہاں دے کارجکرتاواں نُۄں اِس ترہاں دی سِرپھ سِکھِّیا نہِیں دِتّی جاںدی٬ سگۄں اِکّ سۄچ اُنہاں دے مناں وِچّ بھری جاںدی ہَے کِہ تُسِیں پھَۄجی رَیجمَیںٹ واںگ چلّݨا ہَے۔ اِس کارن اُہ لۄک پھِر کدی کِسے گلّ اُتّے کِںتُّۄ نہِیں کردے تے جِہڑا کۄئی اُنہاں وِچّ نواں شامل ہُںدّا ہَے٬ اُس نُۄں پہِلا سبک اِہۄ پڑھائِیا جاںدا ہَے کِہ ہۄر جۄ مرذی کرے٬ بںدھّیج تۄں باہر جاݨ دی گلّ کدے ناں سۄچے۔ اِس کارن بھاجپا دی لِیڈرشِپّ نُۄں اِسدی چِںتّا بِلکُل نہِیں کِہ نویں آئے اِہ آگُۄ کۄئی کھرابی کر سکݨگے٬ سگۄں پُۄرا یکِین ہَے کِہ اِدّاں کر ہی نہِیں سکدے۔
اِس ساری کہاݨی وِچّۄں سارے لۄک اِہ سۄچ سکدے ہن کِہ اِہ اِکّ راجسی پارٹی نُۄں آپݨے بںدھّیج وِچّ رکھّ کے چلائُݨ دا چکّر ہی ہَے٬ پر گلّ سِرپھ اِنی نہِیں٬ اِس تۄں اگّے اِس دیش نُۄں بںدھّیج والے پْربںدھّ وِچّ اِدّاں لچھمݨ-ریکھا اںدّر رکھّݨ تک جاݨی ہَے کِہ کۄئی وِرۄدھ ہی ناں رہے۔ پُراتن رِشِییاں والے پْربںدھّ دِییاں کہاݨِییاں دسِّییاں جاںدِییاں ہن٬ جِتھّے مِلݨ والی آگِیا جائِذ جاں ناجائِذ دا سوال ہی نہِیں چُکِّیا جاݨا چاہِیدا۔ جِس نُۄں گُرُۄ منّ لِیا٬ اُہ گُرُۄ-دکشِݨا وِچّ اںگُّۄٹھا وڈھّ کے دیݨ لئی وی کہِ دیوے تاں کِںتُّۄ نہِیں کرنا٬ آگِیا دا پالݨ کرنا ہُںدّا ہَے۔ اوگِّیا دی گُںجّائِش ہی نہِیں رہِݨ دِتّی جاںدی اتے اِس آگِیاکاری پْربںدھّ وِچّۄں ’پُراتن یُگّ‘ دے مذبُۄت ’اِںدر پْرستھ‘ دی کامنا اِس ترہاں پیش کِیتی جاںدی ہَے کِہ بھاوُک ہۄئے لۄک اُس تۄں اگّے کُجھ سۄچدے ہی نہِیں۔ پںجّاب وِچّ اِس وکت اِس مکسد لئی اِکّ کھاس سۄچ ہیٹھ کمّ کِیتا جاݨ لگّ پِیا ہَے٬ جِس نُۄں وِچاروان لۄک سمجھدے ہن تاں بۄلݨ لئی دلِیلاں لبھّݨ وِچّ مُشکِل مہِسُۄس کرن لگدے ہن۔ کئی اُہ لۄک مِلے ہن٬ جِہڑے سۄچ پکھّۄں اِس ترہاں دے ورتارے نُۄں ٹھِیک نہِیں منّدے٬ پر دۄ گلّاں کارن اِسدے وِرۄدھ تۄں پاسا وٹّدے ہن۔ پہِلی گلّ اِہ کِہ اِسدے وِرۄدھ دا کۄئی سماں نہِیں رہِ گِیا٬ اِنا پاݨی پُلاں ہیٹھۄں وگ چُکّا ہَے کِہ مۄڑا پَیݨ دی کۄئی سمبھّاونا نہِیں رہی۔ دُۄسرے اِہۄ جِہے مِلدے ہن٬ جِہڑے سِدھّا ناں وی کہِݨ تاں اِشارِیاں وِچّ اِہ دسّ جاںدے ہن کِہ گلّ اجّ دی نہِیں٬ اُس بھوِکھّ دے سمیں دی ہَے٬ جدۄں سبھ کُجھ اُنہاں دے ہتھّ آ جاݨا ہَے۔ جے اجّ اُنہاں وِرُدھّ کُجھ بۄلِیا تاں اُدۄں ورتݨ واستے رِکارڈ رکھّ سکدے ہن۔ گُلام سۄچ بۄلݨ تۄں رۄک سکدی ہۄوے جاں بھوِکھّ دا سہِم رۄکدا ہۄوے٬ دۄویں ہالات وِچّ اِس ویلے اُنہاں دا چُپّ رہِݨا چُبھدا ہَے۔
جدۄں بھارت دے راجنِیتک ہالات اِدّاں دے وہِݨ وِچّ وگدے دِکھائی دے رہے ہۄݨ, اُس ویلے بھوِکھّ دے کِہۄ جِہے بھارت دی کلپنا کِیتی جا سکدی ہَے٬ اِہ گلّ ہر کِسے لئی سۄچݨ والی ہَے۔
* * * * *