ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ بہُ-پرتی٬ بہُ-دِشاوی اتے بہُ-ارتھی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں کوِتاواں اتے وارتِک اِنسانی مانسِکتا دے اہِساساں دا پْرگٹاوا کردِییاں ہن۔ ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ دا اِکّ کاوِ سںگّْرہِ ’اںتّرناد‘ پہِلاں پْرکاشت ہۄ چُکّا ہَے۔ ’چُپّ ناں رِہا کر‘ اُس دا دُۄجا کاوِ سںگّْرہِ ہَے۔ اُہ کھُلہی تے وِچار پْردھان کوِتا لِکھدی ہَے۔ پْرںتُّۄ اُس دی کوِتا نُۄں سمجھݨ لئی پاٹھک نُۄں سںوّیدنشِیل ہۄݨا پویگا کِئُںکِہ کوِتری خُد بہُت ہی سںوّیدنشِیل ہَے۔ سںوّیدنشِیل وِئکتی سںسّار وِچّ واپرن والی ہر گھٹنا تے پْرستھِتی نُۄں اݨڈِٹھ نہِیں کر سکدا٬ سگۄں اُہ سۄچدا ہَے کِہ اِہ گھٹنا کِئۄں واپری ہَے تے اِس دا کی ہلّ ہۄݨا چاہِیدا ہَے؟ کوِتری دِییاں بہُتِییاں کوِتاواں بہُ-ارتھی اتے سِمبّالِک ہن۔ جِویں غذلاں وِچّ ہر شِئر دے وکھّرے-وکھّرے ارتھ ہُںدّے ہن٬ بھاو اِک غذل وِچّ انیکاں وِشے چھۄہے ہُںدّے ہن٬ اُسے ترہاں ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ دِییاں کوِتاواں وِچّ وی کئی وِشے چھۄہے ہُںدّے ہن۔ آم تَۄر ’تے پاٹھک سرسری نِگاہ نال پڑھدِیاں کوِتا دے شبدی ارتھاں وِچّ پَے جاںدے ہن۔ دھِیان نال پڑھِیاں پتا لگّدا ہَے کِہ ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ دِییاں کوِتاواں دے انیک ارتھ نِکلدے ہن۔ کوِتری دے وِچاراں اتے اہِساساں دِییاں مہِکاں پاٹھک دی مانسِکتا نُۄں سُگںدھّت کر دِںدِّییاں ہن۔ چرچا ادھِین کاوِ سںگّْرہِ ’چُپّ ناں رِہا کر‘ وِچّ اُس دِییاں 55 کوِتاواں ہن۔ کوِتاواں شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ نیں لِکھِیا ہَے :

بھرۄسا
 گُیاچ رِہا ہَے
 رِشتِیاں دی تہِ ’چۄں‘

اِس تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ ’چُپّ ناں رِہا کر‘ کاوِ سںگّْرہِ سماجِک تاݨے باݨے دے ورت-ورتارے ’تے وِوہار وِچّ آ چُکّی گِراوٹ بارے پاٹھکاں نُۄں جاگْرت کر رِہا ہَے۔ کوِتری نیں اِس کاوِ سںگّْرہِ دی پہِلی کوِتا دا سِرلیکھ ہی ’کوِتا‘ رکھِّیا ہَے۔ اِس کوِتا وِچّ ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ نیں آپݨے کاوِک من دی تسوِیر کھِچّ کے رکھّ دِتّی۔ مَیں مہِسُۄس کِیتا ہَے کِہ اِہ پہِلی کوِتا ہی اُس دے کاوِ سںگّْرہِ دا سار ہَے۔ اِس کوِتا وِچّ کوِتری نیں انیکاں سوال کھڑھے کر دِتّے٬ جِنہاں دے جواب اُہ سماج تۄں مںگّدی ہَے۔ اِس کوِتا وِچّ اُس نیں ہر سںوّیدنشِیل اِنسان دے من وِچّ پَیدا ہۄݨ والے اُنہاں اہِساساں دی ذِکر کِیتا ہَے٬ جِنہاں کرکے سماج انیک کِسم دِییاں اتِئںتّ گہِرِییاں پِیڑاں سہِ رِہا ہَے۔ اِہ پِیڑاں کِسے اِکّ وِئکتی دِییاں نہِیں٬ سگۄں اِہ ساری لۄکائی نُۄں سہِݨِییاں پَیںدِییاں ہن۔ اِس کوِتا تۄں کوِتری دے اتِ سںوّیدنشِیل ہۄݨ دا پتا لگّدا ہَے۔ اِہ سارِییاں پِیڑاں سماجِک تے مانسِک سرۄکاراں دا پْرگٹاوا کردِییاں ہن۔ سماجِک تے پرِوارِک رِشتِیاں وِچّ آئے نِگھار بارے کوِتری نیں کئی کوِتاواں وِچّ چِںتّا پْرگٹ کِیتی ہَے٬ جِس کرکے سماج وِچّۄں مۄہ مُہبّت گھٹّ رہی ہَے۔

’چُپّ ناں رِہا کر‘ کاوِ سںگّْرہِ وِچّ کوِتری نیں اَۄرت دی ذِںدّگی نال سمبّںدھّت دۄ درجن تۄں ودھّ کوِتاواں شامل کِیتِییاں ہن٬ جِنہاں وِچّ جاگݨا-سَۄݨا٬ بیلِہاذ اَۄرت٬ ذِںدّگی دی دَۄڑ٬ مرنا ہۄ جاںدا مُلتوی٬ چُپّ ناں رِہا کر٬ پُرش سِرپھ پْریمی نہِیں ہُںدّا٬ تیرا میرا رِشتا٬ گلوکّڑی٬ تلاش٬ مَیلھِییاں نِگاہاں٬ دھِییاں دے نام٬ جِیݨا چاہُںدّی٬ آذاد اَۄرت دی گاتھا٬ پیںڈُۄ بِیبِییاں٬ جنم جنماںتر٬ چُراہے وِچّ کھڑھا بُتّ٬ مںگّ٬ شِںگّار بنام ذِںدّگی٬ میری پسںدّ٬ دھُخدا سوال٬ سںتّاپ سںتّال٬ اَۄرت ہاں٬ خُشبُۄ دا گھر اتے متھّے چۄں چۄںدے سوال ہن شامل ہن۔ اِنہاں کوِتاواں وِچّ اَۄرت دے درد دی داستاں دسّی گئی ہَے۔ ’اَۄرت ہاں‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ اُہ کہِںدّی ہَے : اَۄرت کمذۄر نہِیں کۄمل ہۄ سکدی ہَے٬ بیسہارا نہِیں سہارا بݨ سکدی ہَے٬ ہکّ مںگّ سکدی ہَے٬ ذرُۄری نہِیں خبسُۄرت ہۄواں٬ مذبُۄت ہۄ سکدی ہاں٬ چںڈّی تے چٹان بݨ سکدی ہاں۔ پْرںتُّۄ اُہ رِشتِیاں نُۄں جۄڑ کے رکھّݨا چاہُںدّی ہَے۔ اَۄرت ماں٬ پتنی٬ بھَیݨ, دھی دے رُۄپ وِچّ ہُںدّی ہۄئی٬ اِہ ذرُۄری نہِیں اُہ ڈر کے رہے تے ہمیشا سمجھَۄتا ہی کردی رہے۔ مُڈھّلے ہکّاں لئی اُس نُۄں اُٹھݨا پویگا۔ ہُݨ اُہ مذلُۄم نہِیں۔ اِس دے نال ہی اُہ اِسترِییاں نُۄں سلاہ وی دِںدّی ہَے۔ اِستری دے سُبھاء٬ وِوہار اتے آدھُنِکتا دے اسر نُۄں کوِتری مںدّبھاگا مہِسُۄس کردی ہَے۔ اُہ اِستری نُۄں بہادری٬ سِیاݨپ اتے سںجّم تۄں کمّ لَیݨ دی پْریرنا دِںدّی ہَے۔ اِستری نُۄں آپݨے آپے دی پچھاݨ کرکے چںگِّیائی تے بُرائی دی پرکھ کرن دے سمرتھّ ہۄݨا پویگا کِئُںکِہ سماج وِچّ اِستری دے کئی رُۄپ ہن٬ جِنہاں تۄں بِناں سماج پُۄرا نہِیں ہۄ سکدا۔ مرد تے اَۄرت اِک دُۄجے دے وِرۄدھی نہِیں سگۄں مرد اتے اَۄرت دۄویں اِک دُۄجے دے پُۄرک ہن پْرںتُّۄ دۄہاں دے آپۄ آپݨے فرج ہن٬ جِنہاں نُۄں نِبھائُݨا آئُݨا چاہِیدا ہَے۔ کوِتری آپݨِییاں کوِتاواں وِچّ دسّدی ہَے کِہ اَۄرت ہُݨ ابلا نہِیں سگۄں آدھُنِکتا دے ذمانے وِچّ اُہ ہر مُسِیبت دا مُکابلا کرن دے سمرتھّ ہَے۔ اُہ ہُݨ ڈر کے آپݨا جِیون بسر نہِیں کریگی سگۄں بہادری دا سبُۄت دیویگی۔ اُہ ناں ڈریگی اتے ناں ہی کِسے نُۄں ڈراویگی پْرںتُّۄ آپݨی ذِںدّگی آپݨی مرذی اتے آپݨِییاں شرتاں تے بسر کریگی۔

اَیم.اَیس.پی.کوِتا وِچّ کِساناں نُۄں اُنہاں دِییاں فسلاں دِییاں دا گھٹّۄ گھٹّ سمرتھن مِل ناں دیݨ دا ذِکر کردِیاں شاپِںگّ مالذ اتے سٹۄراں وِچّ بْراںڈڈ وستاں دے مُلّ نِسچت مِلݨ بارے کِںتُّۄ پْرںتُّۄ کردی ہَے٬ بھاو کِسانا نُۄں اُنہاں دی فسل دے مُلّ کِسانا دی مرذی انُسار نِسچت کِئۄں نہِیں ہُںدّے؟ بھاںڈے بݨائُݨ والے کارِیگر نُۄں وی نِسچت مُلّ ناں مِلݨ تے اِتراذ پْرگٹ کِیتا گِیا ہَے۔ ساڈِییاں سرکاراں دے اوسلیپݨ اتے غَیر سںجِّیدگی دے سںتّاپ دا پْرگٹاوا کِیتا گِیا ہَے۔ ’سںتّاپ سںتّالی‘ کوِتا وِچّ ہِںدّ پاکِہ دی وںڈّ دی تْراسدی سمیں نفرت٬ کتلۄگارت٬ لُٹّ گھسُٹّ اتے اِسترِییاں نال بلاتکار ورگِییاں گھٹناواں نیں اِنسانِیئت شرمشار کِیتی۔ دۄہاں بھائیِچارِیاں نیں سںتّاپ بھۄگِیا ہَے۔ کوِتری نیں اِہ سارا کُجھ سِیاستدانا دے سِر مڑھِیا ہَے۔ ’پھُل‘ کوِتا وِچّ فُلاں دی مہِک نالۄں من دی خُشبۄ نُۄں ستھِر کِہا ہَے۔ ’فُلّاں دی کہاݨی‘ کوِتا وِچّ کوِتری کہِ رہی ہَے کِہ پھُلّ آپݨی اہِمِیئت غمی اتے خُشی بھاو ہر تھاں ’تے بݨا لَیںدے ہن٬ بِلکُل اِسے ترہاں اِنسان نُۄں آپݨی کابلِیئت اجِہی بݨائُݨی چاہِیدی ہَے کِہ اُہ سدابہار رہے٬ بھاو ہر مَۄکے ’تے دُکھّ٬ سُکھّ تے مُسِیبت وِچّ اُس دی کابلِیئت دا مُلّ پَیںدا رہے۔ ’تہِ چۄں‘ کوِتا سماجِک گِراوٹ دی مُۄںہ بۄلدی تسوِیر ہَے۔ اِنسان آپݨے ورتمان اتے بھوِکھ بارے سںجِّیدا نہِیں٬ تہِذِیب٬ جذبات٬ اہِساس٬ جںگّل٬ اِنسانِیئت گائِب ہۄ رہی ہَے۔ ذمِین وِچّۄں پاݨی ختم ہۄݨ بارے سںجِّیدا نہِیں آدِ۔ ’ہمسائے‘ کوِتا دھارمِک گِراوٹ درسائُںدی اے۔ کوِتری آپݨِییاں کوِتاواں وِچّ منُکھّ نُۄں اِنسانی گُݨاں نُۄں گْرہِݨ کرنا چاہِیدا ہَے۔ بُرِیائی تے چںگِّیائی سماج وِچّ دۄویں مَۄجُۄد ہن پْرںتُّۄ اِنسان نُۄں چںگِّیائی دا پلّا پھڑھنا چاہِیدا ہَے۔ ہئۄمَے٬ دھۄخا٬ پھریب اتے ہۄر سماجِک وِسںگّتِییاں تۄں دُۄر رہِکے ذِںدّگی بسر کرنی چاہِیدی ہَے۔ منُکھّ نُۄں اجِہے کارج کرنے چاہِیدے ہن٬ جِنہاں دا سماجِک تاݨے باݨے نُۄں لابھ پہُںچّدا ہۄوے۔ بھوِکھ وِچّ کوِتری تۄں ہۄر ودھیرے بِہترِین کوِتاواں لِکھݨ دی آس کِیتی جا سکدی ہَے۔

95 پنِّیاں٬ 145 رُپئے کِیمت والا اِہ کاوِ سںگّْرہِ کَیلِیبر پبلِیکیشن پٹِیالا نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

***