پںجّاب دِییاں برُۄہاں ’تے اِس ویلے آپھتاں دے ڈھیر ہن۔ ہڑھاں دی تباہی نیں پںجّابِییاں دی ہالت ککھّۄں ہَۄلی کر دِتّی ہَے۔ دیش وِدیش وِچّ بَیٹھے پںجّابی٬ گُیاںڈھی پْراںتاں دے سُہِرد لۄک اتے ہۄر بہُت سارے پرئُپکاری ہڑھ سںکّٹ وِچّ گھِرے پںجّابِییاں دی مدد لئی بہُڑے ہن۔ اتِیت گواہ ہَے کِہ کُدرت دی مار دا پںجّابِییاں نیں ڈٹ کے مُکابلا وی کِیتا ہَے اتے سںکّٹ دی گھڑی وِچّۄں نِکل کے آپݨے پَیراں ’تے کھڑھے ہۄݨ دی ہر سمبھّو کۄشِش کِیتی ہَے۔

کُدرت دی کرۄپی دے نال نال پںجّابی ہۄر بہُت سارِییاں بہُپکھّی اتے بہُپرتی سمسِّیاواں وِچّ گھِرے ہۄئے ہن۔ کرذے ہیٹھ دبّی کِرسانی٬ کارپۄریٹ گھراݨِیاں ولّۄں کِرساناں دِییاں ذمِیناں ’تے باذ اکھّ اتے اُہناں نُۄں سِیاسی سرپْرستی٬ بیکار ڈِگری وںڈّدے اکھَۄتی وِدِّئک ادارے٬ ریت ماپھِییا٬ ڈرگّ ماپھِییا٬ کیبل ماپھِییا٬ رُذگار ماپھِییا٬ مائیِنِںگّ ماپھِییا دے نال نال گھر گھر مَۄت دا پھرمان وںڈّݨ والے نشے دے وِئُپارِییاں نیں پںجّابِییاں نُۄں جھںجّۄڑ کے رکھّ دِتّا ہَے۔ نشِیاں کارن پھسلاں ’تے ہی نہِیں سگۄں نسلاں ’تے وی کھترے دے بدّل مںڈّلا رہے ہن۔ دُکھاںتک پہِلُۄ اِہ وی ہَے کِہ پںجّاب دے لۄکاں نُۄں آرتھِک٬ سرِیرک٬ مانسِک اتے بَۄدھِک تَۄر ’تے کھۄکھلے کرن والے سماج دۄکھی پںجّاب وِچّ رہِ کے ہی نشِیاں راہِیں جوانی دا گھاݨ کرکے سِوِیاں دی بھِیڑ وِچّ نِرںتّر وادھا کر رہے ہن۔ پِچھلے دِنِیں اَینّ.سی.بی. (نارکَۄٹِکس کںٹّرۄل بِئُرۄ) دی رِپۄرٹ سانُۄں سبھ نُۄں جھںجّۄڑن والی ہَے۔ رِپۄرٹ انُسار ابادی پکھّ تۄں بھارت دی کُلّ ابادی دا 2.3 پْرتِیشت ابادی پںجّاب دی ہَے٬ پر نشے کارن اۄورڈۄذ نال مرن والِیاں دی گِݨتی 21% ہَے٬ جۄ کِہ گمبھِّیر چِںتّا دا وِشا ہَے۔

پںجّاب سرکار دے سِہت وِبھاگ نیں کُجھ سماں پہِلاں پْرگٹاوا کِیتا سی کِہ اںدّاذن 9.70 لکھّ نشئی سِہت وِبھاگ ولّۄں کھۄلہے اۄٹ سَیںٹراں راہِیں اِلاج کروا رہے ہن۔ مارچ 2025 تۄں ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ اَیلان اُپرںتّ پُلِس وِبھاگ ولّۄں اِس مُہِمّ تہِت تسکراں دی گْرِپھتاری اتے نشِیاں دی رۄکتھام دے نال نال نشئیِیاں دا اِلاج کروائُݨ لئی یتن کِیتے گئے۔ اِس ویلے سرکاری ہسپتالاں دے اۄٹ سَیںٹراں راہِیں جۄ نشئی مرِیذ اِلاج کروا رہے ہن٬ اُہناں دی گِݨتی اںدّاذن 10.65 لکھّ ہَے۔ پںجّاب سرکار دے سِہت وِبھاگ ولّۄں 706 اۄٹ کلِینِکاں تۄں بِناں 177 پْرائیِویٹ نشا چھڈائۄ کیںدر وی اِس مںتّو لئی کھُلّہے ہۄئے ہن۔ ورنݨیۄگ ہَے کِہ 177 پْرائیِویٹ نشا چھڈائۄ کیںدراں وِچّ 117 نشا چھڈائۄ کیںدر 10 وِئکتِییاں نیں نِجّی تَۄر ’تے کھۄلہے ہۄئے ہن۔ سرکاری 706 اۄٹ کلِینِکاں وِچّ نشا چھڈائُݨ والی گۄلی٬ جۄ جِیبھ ’تے رکھّݨ والی گۄلی دے تَۄر ’تے جاݨی جاںدی ہَے٬ مُفت دِتّی جاںدی ہَے٬ جدۄں کِہ پْرائیِویٹ کیںدراں وِچّ اِس گۄلی دا مُلّ نِردھارت کِیتا گِیا ہَے۔ سرکاری رِکارڈ انُسار پِچھلے ستّ سالاں وِچّ 9 لکھّ تۄں ذِیادا نشئی مرِیذ اۄٹ کلِینِکاں وِچّ دوائی لَیݨ لئی پہُںچّے۔ اِنہاں وِچّۄں ٹھِیک ہۄݨ والِیاں دی گِݨتی سِرپھ 4154 ہَے٬ جدۄں کِہ اِس گۄلی نال پْرائیِویٹ سَیںٹراں وِچّ ٹھِیک ہۄݨ والے مرِیذاں دی گِݨتی 244 ہَے۔ بُپرِینَۄرپھِن ناں دی اِہ گۄلی اُتّے ہر سال سِہت وِبھاگ دا 102 کرۄڑ رُپئے کھرچ آئُںدا ہَے۔ سرویکھݨ وِچّ اِہ گلّ ساہمݨے آئی ہَے کِہ نشئی مرِیذ دی تۄڑ نُۄں استھائی تَۄر ’تے گھٹّ کرن لئی تاں اِہ گۄلی ٹھِیک ہَے٬ پر اِس گۄلی دی ورتۄں نال ٹھِیک ہۄئے مرِیذاں دی گِݨتی آٹے وِچّ لُۄݨ واںگ ہَے۔ پِچھلے ساڈھے پںجّ سالاں وِچّ نشا چھڈائۄ کیںدراں وِچّ 127 کرۄڑ گۄلِییاں دی کھپت ہۄئی٬ جِس اُپّر 5 کرۄڑ 61 لکھّ رُپئے کھرچ ہۄئے۔ نشا مُکت کرن لئی نِیُکت منۄوِگِیانِک ڈاکٹراں اتے دُۄجے مَیڈِیکل سٹاپھ دِییاں تنکھاہاں اتے ہۄر پھُٹکل کھرچے اِس تۄں وکھّ ہن۔

ذِلہا پدھّر ’تے بݨے نشا چھڈائۄ کیںدراں وِچّ نشئیِیاں دا جِیبھ تے رکھّݨ والِییاں گۄلِییاں پْراپت کرن لئی سویر تۄں ہی میلا لگّ جاںدا ہَے۔ سِدھاںتک تَۄر ’تے پہِلاں نشئی مرِیذاں دی کَۄںسلِںگّ کرکے اُس نُۄں مُکھّدھارا وِچّ لِیائُݨ دی پْریرنا دیݨی٬ دوائی دی ماترا ہَۄلی ہَۄلی گھٹّ کرنی اتے نال ہی پرِوارک مَیمبراں دی کَۄںسلِںگّ اتِئںتّ ذرُۄری ہَے۔ پر اَینے اِکٹھّ وِچّ اِکلّے اِکلّے دی کائۄُںسلِںگّ کرنی سمبھّو نہِیں۔ بسّ٬ مرِیذ دی رجِسٹریشن کرن اُپرںتّ اُس نُۄں نیڑے دے اۄٹ سَیںٹر وِچّ جِیبھ ’تے رکھّݨ والی گۄلی لَیݨ لئی بھیج دِتّا جاںدا ہَے۔ ذِلہا پدھّر ’تے رجِسٹریشن اُپرںتّ اُس نُۄں اۄٹ سَیںٹراں راہِیں 14 دِناں لئی اِہ گۄلِییاں دا پْرشاد دِتّا جاںدا ہَے۔

اِنہاں جِیبھ ’تے رکھّݨ والِییاں گۄلِییاں دے کئی نکاراتمِک پہِلُۄ وی ساہمݨے آئے ہن۔ 2019 وِچّ ڈرگّ پھلائیِئِںگ سکُئَڈّ دی مُکھی نیہا شۄری نیں پںجّاب دے وکھّ-وکھّ نشا چھڈائۄ کیںدراں وِچّ پںجّ کرۄڑ گۄلِییاں دا گھپلا پھڑِیا سی۔ نیہا شۄری نُۄں گھپلا پھڑن تۄں اِکّ مہِینے بائد ہی اُسدے دپھتر وِچّ کتل کر دِتّا گِیا سی۔ گھپلے والی پھائِل٬ پھائیِلاں دے ڈھیر وِچّ دبّی گئی۔

اِکّ وِئکتی ولّۄں پںجّاب دے وکھّ-وکھّ شہِراں وِچّ نشا کھتم کرن دے نائرے نال اِنہاں جِیبھ ’تے رکھّݨ والِییاں گۄلِییاں نُۄں بلَیک وِچّ ویچ کے مۄٹی کمائی کِیتی گئی۔ ڈرگّ اِںسپَیکٹر دی مِلی بھُگت نال نشئی مرِیذاں دی گلت رجِسٹریشن کرکے اِنہاں گۄلِییاں نُۄں تھۄک وِچّ ویچِیا گِیا۔ وِجِیلَیںس دی پڑتال اُپرںتّ 22 سَیںٹر سِیل کر دِتّے ہن۔ اُسدی وِئکتی دی اِس کالے دھںدّے دی کمائی نال اِکٹھّے کِیتے 21 کرۄڑ وی ای.ڈی. ولّۄں ذبت کر لئے گئے ہن اتے سَیںٹراں دا مالک جیلہ وِچّ ہَے۔ اۄٹ کلِینِکاں وِچّ مرِیذاں نُۄں مُفت دِتِّییاں جاݨ والِییاں اِہ گۄلِییاں کئی مَیڈِیکل سٹۄراں ’تے ریڈ کرن اُپرںتّ برامد کِیتِییاں گئیِیاں۔ اِتھّے ہی بسّ نہِیں٬ کئی وِئکتی نشئی مرِیذ بݨ کے گۄلِییاں دے پتّے پْراپت کرن اُپرںتّ بلَیک وِچّ ویچدے وی پھڑے گئے ہن۔ پںجّاب دے کئی اۄٹ سَیںٹراں وِچّ اِنہاں جِیبھ ’تے رکھّݨ والِییاں گۄلِییاں دے کالے دھںدّے ساہمݨے آئے ہن۔

اِنہاں گۄلِییاں دے نشئی مرِیذاں ’تے پَے رہے پْربھاواں سبںدھّی جدۄں اِکّ منۄوِگِیانِک ڈاکٹر نال گلّ کِیتی تاں اُسنے دسِّیا کِہ اِس گۄلی دی ورتۄں نال سِر درد٬ اُلٹی٬ گھبراہٹ٬ کبذ٬ لِور ’تے مارُۄ اسر٬ ساہ دی دِکّت وی آئُںدی ہَے اتے کئی نشئی مرِیذاں نیں اِنہاں گۄلِییاں دی ورتۄں اُپرںتّ نامردی دا پْرگٹاوا وی کِیتا ہَے۔ اِنہاں گۄلِییاں دی ورتۄں نال نشئی مرِیذ مںجّے نال ساںجھ پا لَیںدا ہَے۔ اِکّ سرویکھݨ انُسار 15-35 اُمر گُٹّ دے اںدّاذن 23 لکھّ نشئی پںجّاب وِچّ وکھّ-وکھّ ترہاں دا نشا کر رہے ہن۔ 9.75 لکھّ مرِیذ تاں اِنہاں جِیبھ اُتّے رکھّݨ والِییاں گۄلِییاں نال آپݨی تۄڑ نُۄں استھائی تَۄر ’تے گھٹا رہے ہن۔ پر اِہ نشا چھڈّݨ دا پکّا اِلاج نہِیں ہَے۔ سرکاری نشا چھڈائۄ کیںدراں وِچّ کئی وار ٹَیکنِیکل کارناں کرکے اِہ گۄلِییاں دی سپلائی اِکّ دۄ گھںٹّے لئی رُکݨ سمیں نشئی مرِیذ تۄڑ نال تڑپھدے ویکھے گئے ہن۔ اُہناں نُۄں تڑپھدِیاں دیکھ کے ہی کِسے نیں ہاء دا نائرا مارِیا سی:

نشِیاں والی دے کے گۄلھی٬

دیکھۄ کِںجّ جوانی رۄلھی۔

اںدّاذن 13 لکھّ ہۄر نشئی مرِیذ نشا پْراپت کرن لئی جِتھّے ماپِیاں دے گلّ گُۄٹھا دِںدّے ہن٬ اُتھّے ہی لُٹّ-کھۄہ٬ جھپٹماری اتے ہۄر کئی ترہاں دے سںگِّین جُرم وی کردے ہن۔ ماݨیۄگ پںجّاب اتے ہرِیاݨا ہائیِکۄرٹ دی اِہ گمبھِّیر ٹِپّݨی ساڈے سارِیاں لئی اِکّ چِتاوݨی ہَے٬ “نشِیاں دا سںکّٹ ہُݨ سِرپھ وِئکتِیگت آدت تک سِیمِت نہِیں رِہا٬ سگۄں جنتک پْربںدھّ٬ راشٹری سُرکھِّیا اتے کانُۄن لئی خترا وی بݨ گِیا ہَے۔”

* * * * *