پںجّاب اتے پںجّابی دے مُدّئی پْرسِدھّ سِکھّ وِدوان بھائی جَیتیگ سِںگھّ انںتّ لمبّی بِماری تۄں بائد کَینیڈا دی بْرِٹِش کۄلمبِّییا راج دے سری شہِر وِچّ 79 سال دی اُمر وِچّ اِس فانی سںسّار نُۄں الوِدا کہِ گئے ہن۔ نامور لیکھک جَیتیگ سِںگھّ انںتّ پِچھلے 28 سالاں تۄں کَینیڈا دے سری شہِر وِچ رہِ رہے سن۔

پںجّابی ساہِت دے ادب دے ہوالے نال اُنہاں دا اِک وِشیش مُکام سی۔ اُنہاں پںجّابی ماں بۄلی دی جھۄلی وِچ لگپگ دۄ درجن پُستکاں پائیِیاں ہن٬ جِنہاں وِچۄں 3 پُستکاں غدر دی گُۄںج٬ سِمرتی گْرںتھّ بھائی رݨدھِیر سِںگھّ اتے پںتھّ دی سۄن چِڑھی بھائی ساہِب بھائی رݨدھِیر سِںگھّ جی دے جِیون تے شخسِیئت نُۄں سمرپت ہن۔ اُسدی سمپّادت کِیتی پُستک پْرسِدھ سُتںتّرتا سںگّرامی٬ دیش بھگت اتے سِکھّی اتے پںجّابِیئت نُۄں ورسۄئی شکھشِیئت جِسدی دیݨ نُۄں بہُ پاساری کِہا جا سکدا ہَے٬ میری مُراد بھائی ساہِب بھائی رݨدھِیر سِںگھّ دے ‘ بھائی رݨدھِیر سِںگھّ سِمرتی گْرںتھّ‘ تۄں ہَے٬ جِہڑا٬ نشِیاں وِچّ گلتان پںجّابی نَۄجوانا لئی گاڈی راہ سابت ہۄویگی۔

غدر دی گُۄںج چار پُستکاں مہان چِںتّک سِردار کپُۄر سِںگھّ دِییاں ’سِردار‘, ’اِکّ سِکھّ دا بُدھ نُۄں پْرݨام‘ اتے چۄݨویں لیکھاں دِییاں دۄ پُستکاں ’پںچّ ند‘ تے ’بُلںدّ آواذ‘ سمپّادت کرکے وِلکھّݨ کارذ کِیتا ہَے۔ چھے پُستکاں ’راگ مالا‘, ’راگ مالا درپن‘, ’جن پرئُپکاری آئے‘, ’کُۄڑ ن پہُںچّے سچّ نُۄں‘, ’جھٹکا ماس پْرتھائ تت گُرمتِ نِرݨء‘, ’سبھِ اوگُݨ مَیں‘ وی پْرکاشت کِیتِییاں ہن۔ اِکّ پُستک ’چھُپے رہِݨ دی چاہ‘ پْرکاشنا ادھِین ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا اُنہاں دی جِیونی دا کھرڑا وی تِیار پِیا ہَے۔ اُنہاں نیں اِکّ پھکّر اتے اݨتھکّ یۄگی دی ترہاں پںجّاب دی مِٹّی وِچ گُیاچے مۄتِییاں نُۄں لبھّکے اُہناں نُۄں ماںج سوارکے تے لِشکاکے لۄکاں ساہمݨے پْرسّتتّ کِیتا سی۔ دۄ پُستکاں لہِںدّے پںجّاب دے پْرسِدھّ ادِیب اُستاد دامن دے جِیون نال جُڑِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ پاکِستان سرکار ولۄں اݨگَۄلے پںجّابی دے سِرمَۄر سٹیجی شائِر چِراگ دِین دامن٬ جِہڑا اُستاد دامن دے ناں تے جاݨِیاں جاںدا ہَے٬ دے پںجّابی دے یۄگدان بارے ’بینِیاج ہستی اُستاد دامن‘ (گُرمُکھّی) اتے ’بینِیاج ہستی اُستاد دامن‘ (شاہمُکھّی) وِچّ سمپّادت کرکے پںجّابی ماں بۄلی دی جھۄلی پائیِیاں سن۔ اِہ پُستکاں اِکّ مِیل پتھّر سابت ہۄئیِیاں ہن کِئُںکِہ پاکِستان سرکار اُستاد دامن نُۄں پںجّابی وِچّ لِکھݨ تۄںں ورجدی رہی تے ہمیشا اُسنُۄں اُردُۄ دا شائِر ہی کہِںدّی رہی ہَے۔

اسل وِچّ جَیتیگ سِںگھّ انںتّ چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب اتے دُنِییاں وِچّ وسدے پںجّابِییاں درمِیان ساہِتک کڑی دا کمّ کر رِہا سی۔ اُسنے تِنّ پُستکاں ’مہِک سمُںدّرۄں پار‘, ’کلا دے وݨجارے‘ اتے ’گائِکی دا بیشکِیمتی ہِیرا‘ پْرکاشت کرواکے پںجّابی سبھِیاچار اتے سبھِئتا دے پْرتِیک وِئکتِییاں دے وکھّ-وکھّ کھیتراں وِچّ پائے مہتّوپُۄرن یۄگدان نُۄں لۄکاں ساہمݨے لِیاںدا سی۔ اِہ تِنّۄ پُستکاں وِدیشاں وِچّ پْرواس کر رہے کلاکاراں دی پںجّابی سبھِیاچار نُۄں دِتّی دیݨ دا پْرگٹاوا کر رہِییاں ہن۔ سِکھّ اِتِہاس نال سمبّںدھّت اُنہاں دِییاں دۄ پُستکاں ’غدری یۄدھے‘ تے ’غدر دی کہاݨی‘ وی پْرکاشت ہۄئیِیاں ہن۔ جَیتیگ سِںگھّ انںتّ دی پُستک ’غدری یۄدھے‘ نُۄں سمپّادنا وِچ بھاشا وِبھاگ پںجّاب نیں سروۄتم پہِلا پُرسکار ’پْرِںسِّیپل تیجا سِںگھّ اوارڈ‘ دِتّا سی٬ جَیتیگ سِںگھّ نیں آپݨے پھۄٹۄگْراپھی دے شَۄک دے نال اِتِہاسک ستھانا بارے 1968 وِچّ لِکھݨاں وی شُرُۄ کر دِتّا جۄ کِہ ہَۄلی-ہَۄلی اِکّ لیکھک دے رُۄپ وِچ وِکست ہۄ گِیا۔ اُسدے ساہِتک شَۄک نیں اُسنُۄں سرکاری نَۄکری تۄں سمیں تۄں پہِلاں ہی سیوا مُکتی لَے کے آپݨے مس نُۄں پُۄرا کرن لئی مجبُۄر کر دِتّا۔ جلدی ہی اُہ ساہِتک سںسّار وِچّ اِکّ سُدْرِڑھ کالم نوِیس٬ سمپّادک٬ لیکھک اتے پھۄٹۄ پتّرکار دیے تَۄر تے جاݨِیاں جاݨ لگّ پِیا۔ پھۄٹۄگْراپھی دے اتھاہ شَۄک نیں ہی اُسنُۄں اِتِہاسک مہتّتا والے دُرلبھ ستھاناں دی پھۄٹۄگْراپھی کرن کرکے اِکّ پرپکّ سمپّادک بݨائِیا۔ لمّا سماں سکھت مِہنت کرن تۄں بائد اُنہاں آپݨا کِتابی رُۄپ وِچّ ساہِتک سپھر 2006 وِچّ شُرُۄ کِیتا سی اتے 8 سالاں وِچ ہی اُنہاں نیں اِکّ درجن تۄں ودھیرے پُستکاں وکھّ-وکھّ وِشِیاں وِچّ پںجّابی ساہِتک جگت دی جھۄلی پائیِیاں سن۔ اُہ بھاویں اجّ کلّہ پںجّاب تۄں ہذاراں مِیل دُۄر کَینیڈا وِچّ پْرواس کر رِہا سی٬ پْرںتُّۄ پںجّاب دی مِٹّی دے مۄہ کرکے گُردے دی بِماری دے ہُںدِّیاں وی اُہ ہر سال چھے مہِینے پںجّاب دی مِٹّی دی مہِک دی خُشبۄ دا آنںدّ مانݨ آئُںدا سی۔ اِتھّے اُہ ٹِکّ کے نہِیں بہِںدّا سی٬ سگۄں آپݨِییاں پُستکاں لئی مَیٹر تے تسوِیراں کھِچݨ لئی پںجّاب دی دھرتی نُۄں گاہ ماردا سی۔ مُڈھّلے تَۄر ’تے اُہ پںجّابی/کھالسا/اِتِہاس دی امِیر وِراست دِییاں وڈّمُلِّییاں پْراپتِییاں اتے یادگاراں سمبّںدھّی پُستکاں پْرکاشت کرواکے سںسّار نُۄں جاݨُۄں کروائُݨا چاہُںدّا سی۔ انںتّ اجیہے کمّ کرن نُۄں ترذِیہ دِںدّا سی٬ جِہڑے لکِیر تۄں ہٹّکے ہۄݨ, اُہ آم لۄکاں دی ترہاں لکِیر دا پھکِیر نہِیں۔ جِس اَۄکھے کارذ نُۄں کۄئی وِئکتی کرن دی ہِمّت ناں کردا ہۄوے٬ اُہ اُس کمّ نُۄں ہتھّ وِچّ پھڑدا ہی نہِیں سگۄں اُسنُۄں نیپرے چاڑھ کے ہی ساہ لَیںدا سی۔ چڑھدے سُۄرج نُۄں تاں ہر کۄئی سلام کردا ہَے پْرںتُّۄ جَیتیگ سِںگھّ انںتّ٬ اُس وِئکتی نُۄں ہی سلام کردا سی٬ جِس نُۄں سماج نیں اݨگَۄلِیا کِیتا ہۄوے۔ اُہ سبر-سںتّۄکھ والے سںتُّشٹ وِئکتِتو دا مالک سی٬ پْرںتُّۄ اُہ پںجّابی/سِکھّ/اِتِہاس/سبھِئچار دے سمُںدّر وِچّۄں ہمیشا اجِہے گُیاچے مۄتِییاں نُۄں لبھّدے رہِںدّے سن٬ جِنہاں نُۄں خُدگرج سماج نیں اُنہاں دے وِلکھّݨ یۄگدان دی بیکدری کردِیاں اݨڈِٹھ کِیتا ہۄوے۔ وِشِیاں دی چۄݨ کرن لگِّیاں وی جَیتیگ سِںگھّ انںتّ نیں کمال ہی کِیتی ہَے٬ اجِہے سمیں اُہ سرہدّاں وی پار کر جاںدا سی۔ اِسے کرکے جَیتیگ سِںگھّ نُۄں ہمیشا نوِیںیاں پَیڑاں پائُݨ اتے کھُد پگڈںڈِّییاں بݨاکے پںجّابِییاں نُۄں اُنہاں ’تے پہِرا دیݨ لئی پْریردے رہِںدّے سن۔ اُہ خُشبۄیاں دا وݨجارا سی تے پںجّابی وِرسے وِچّۄں خُشبۄیاں لبھّکے پںجّابِییاں دی جھۄلی پائُںدے رہِںدّے سن۔ پںجّابی دے خجانے نُۄں بھرن لئی اُنہاں نُۄں انیکاں دُشاورِییاں تے مُشکلاں دا ساہمݨا وی کرنا پِیا٬ اِسدے باوجُۄد وی اُہناں ہذاراں مِیلاں دا سپھر تہِ کرکے٬ گھٹّا پھکدِیاں مست ہاتھی دی چال چلدِیاں آپݨا کارذ جاری رکھِّیا۔ اُہ پںجّابی ادبی سںگّت لِٹْریری سۄسائِٹی کَینیڈا٬ ہرِدرشن مَیمۄرِیئل اِںٹرنَیشنل ٹرسّٹ کَینیڈا دے رُۄہے رواں اتے پںجّابی ساہِت اکاڈمی لُدھِیاݨا دے لائیِف مَیمبر سن۔ اِستۄں اِلاوا ہر سال پںجّابی یُۄنِیورسِٹی وِچّ ہۄݨ والِییاں ہِسٹری کانپھرںسّاں وِچّ ہِسّا لَیںدے سن۔ سںسّار وِچّ ہۄݨ والِییاں اںتّرراشٹری پںجّابی کانفرںسّاں وِچّ ذرُۄر شامل ہُںدّے سن۔ اُنہاں نُۄں لگپگ 50 ساہِتک٬ سماجِک اتے سبھِئچارک سںسّتھاواں نیں مان سنمان پْردان کِیتے سن۔ سِکھّ دھرم دے کھۄجِییاں کھاس تَۄر ’تے پی.اَیچ.ڈی.کرن والے کھۄجی وِدِیارتھِییاں دی آرتھِک مدد بِنا مںگّے کردے رہِںدّے سن۔

بھائی جَیتیگ سِںگھّ انںتّ دا جنم پِتا ہرِچرن سِںگھّ تے ماتا درشن کَۄر دی کُکھّۄں سرگۄدھا ذِلہے دے پِںڈّ مِڈھّراںجھا وِچّ 14 اگست 1946 وِچّ ہۄئِیا سی۔ دیش دی وںڈّ تۄں بائد اُنہاں دے پِتا جی لُدھِیاݨا ذِلہے دے پِںڈّ بُٹاہری وِچّ سَیٹل ہۄ گئے سن۔ اُنہاں دا اِکّ لڑکا اِںج.کُلبِیر سِںگھّ انںتّ اتے لڑکی آرکِیٹَیکٹ کُلپْرِیت کَۄر وڑَیچ ہَے۔ جَیتیگ سِںگھّ انںتّ نیں پںجّ سالا نَیشنل ڈِپلۄما اِن اپلائیِڈ آرٹ اتے کارٹُۄنِںگّ وِچّ امرِیکا تۄں ڈِپلۄما کِیتا ہۄئِیا سی۔ اُہ 31 دسمبّر 2025 نُۄں سورگواس ہۄ گئے سن۔

بھائی جَیتیگ سِںگھّ انںتّ دا اںتّم سسکار 11 جنوری 2026 نُۄں سویرے 11.00 وجے رِورسائیِڈ پھِئۄُنرل ہۄم اَیںڈ کرِیمیٹۄرِیئم 7410 ہۄپسکۄٹ رۄڈ ڈَیلٹا وی4جی 1اے9 وِکھے ہۄویگا٬ اُستۄں بائد اںتّم ارداس گُردُیارا ساہِب برُکسائیِڈ 8365 140 سٹرِیٹ سری وی3ڈولیُۄ 5کے9 وِکھے ہۄویگی۔

***