سبھ تۄں ختناک ہُںدّا ہَے

مُردا شاںتی نال بھر جاݨا

ناں ہۄݨا تڑپھ دا

سبھ سہِݨ کر جاݨا

گھراں تۄں نِکل کمّ ’تے

تے کمّ تۄں گھر جاݨا

سبھ تۄں خترناک ہُںدّا ہَے

ساڈے سُپنِیاں دا مار جاݨا…

اجِہی سںجِّیدا سۄچ سی اوتار سِںگھّ پاش دی جۄ اُسدی اِس کوِتا تۄں اُجاگر ہُںدّی ہَے۔ جے اُسدے جِیون ’تے جھات پائیِئے تاں اوتار سِںگھّ پاش اِکّ ججھارُۄ اتے اِنکلابی کوی سی٬ جِسنے اِکّ سدھارن پرِوار وِچّ پَیدا ہۄ کے کوِتا دے کھیتر وِچّ اجِہِییاں امِٹّ پَیڑاں چھڈِّییاں٬ جۄ رہِںدّی دُنِییاں تک کائِم رہِݨگِییاں۔ پںجّاب دے ذِلہا جلںدھّر دے پِںڈّ تلوںڈّی سلیم دی دھرتی ’تے اُگّے اِس بُۄٹے نیں کوی دے رُۄپ بہُت سارِییاں اِنکلابی رچناواں دے ذرِیئے لۄکاں دا راہ دسیرا بݨ مارگ درشن کِیتا۔

اوتار پاش دا جنم 9 ستمبّر 1950 نُۄں پِںڈّ تلوںڈّی سلیم٬ ذِلہا جلںدھّر وِکھے میجر سۄہݨ سِںگھّ سںدھُّۄ اتے ماتا سْرِیمتی نسِیب کَۄر دے گھر ہۄئِیا۔ اُسدا پُۄرا نام اوتار سِںگھّ سںدھُّۄ سی۔ جِس ترہاں ہر ماں-باپ دی دِلی تمنّا ہُںدّی ہَے کِہ اُنہاں دا پُتّر آرتھِک تَۄر ’تے سُرکھِّئت ہۄوے اتے چںگّا پڑھے-لِکھے٬ ٹھِیک اُسے ترہاں پاش دے پِتا نیں وی پاش نُۄں مِڈل سکُۄل پاس کرن تۄں بائد جُۄنِیئن ٹَیکنِیکل سکُۄل کپُۄرتھلا وِکھے پڑھن لا دِتّا۔ پر پاش تاں ہۄر ہی نویکلھے راہاں دا پاںدھی سی۔ کپُۄرتھلے رہِںدّے ہی اُہ اُس ویلے دی اِنکلابی لہِر دے راہ پَے گِیا۔ اُسنے بی.اے., گِیانی اتے جے.بی.ٹی. کرن اُپرںتّ کُجھ سماں پتّرکاری کِیتی۔ پاش نیں سرکاری نَۄکری کرن دی بجائے لاگلے پِںڈّ وِچّ اِکّ پْرائِمری سکُۄل کھۄلہ لِیا۔ پر آرتھِک مُشکِلاں اتے راجنِیتِک سرگرمِییاں دے کارن اِہ سکُۄل بہُتا چِر ناں چلّ سکِیا۔ پںجّابی ساہِت لئی پاش اِکّ سںجِّیدا اتے جُجھاروادی کوی ہۄئِیا ہَے۔ اُسدی کوِتا سچّ دی پْرتِیک سی۔ اُہ پںجّابی وِچّ تتّے لہُۄ دی کوِتا سِرجݨ والا پْرمُکھّ کوی ہۄݨ کرکے لۄکاں وِچّ جۄش بھرن والا وِئکتی سی۔ پاش دی کوِتا جھُۄٹھ دِییاں پرتاں نُۄں اُدھیڑ کے سچّ ساہمݨے لِیائُݨ والی ہۄݨ دے نال-نال منُکھّ اںدّر لۄہے اتے ہتھِیاراں دا کھڑکا اتے نوِیں چیتنا بھرن والی سی۔ پاش نیں کافی کاوِ-سںگّْرہِ ساہِت نُۄں بھیںٹ کِیتے ہن٬ جِنہاں وِچّ لۄہ کتھا٬ اُڈّدِیاں باذاں مگر٬ ساڈے سمِیاں وِچّ٬ کھِلرے ہۄئے ورکے٬ اسِیں لڑاںگے ساتھی اتے اُسنے اِکّ جِیونی پھلائِںگ سِکھّ وی لِکھی۔ اُسدی ہریک کوِتا وِچّ کلاتمکتا بھرپُۄر ہَے۔ اُہ لِکھدا ہَے:

اسِیں چاہُںدّے ہاں آپݨی تلی ’تے کۄئی اِس ترہاں دا سچّ

جِویں گُڑ دی پتّ وِچّ کݨ ہُںدّا ہَے٬

جِویں ہُکّے وِچّ ’نِکۄٹِین‘ ہُںدّی ہَے۔

پاش دی کوِتا دا کیںدری چرِتّر ستھاپتی دا وِرۄدھ٬ مذدُۄراں دے ہکّاں اتے اِنکلاب لئی تِیاری ہَے۔ اُہ آپݨے آلے-دُیالے پْرتی گُسّے دا اِذہار وی کاوِک شَیلی دُیارا کردا ہَے٬ جِس کارن اُسدی کاوِ-دھارا تۄں پْربھاوِت ہۄ کے بہُت سارے کوی مَیدان وِچّ آئے۔ آپݨی اِکّ کوِتا ’اِنکار‘ وِچّ اُس سُہجوادی اتے پْرگتِیوادی رُماںٹِکتا نُۄں ردّ کردا ہَے٬ جِسدا جِیون دے سچّ جاں یتھارتھ نال کۄئی سرۄکار نہِیں۔ پاش لِکھدا ہَے:

میرے تۄں آس ناں کرِئۄ کِہ مَیں کھیتاں دا پُتّ ہۄ کے

تُہاڈے چگلے ہۄئے سواداں دی گلّ کراںگا

جِنہاں دے ہڑھ وِچّ رُڑھ جاںدی ہَے

ساڈے بچِّیاں دی تۄتلی کوِتا

تے ساڈِییاں دھِییاں دا کںجّک جِہا ہاسا۔

پاش دے پْریرنا سرۄت سْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی تے شہِید بھگت سِںگھّ ورگے مہان نائِک سن٬ جِس کارن اُسدِییاں رچناواں وی کْراںتِیکاری سُر وِچّ ہن٬ اُہ لِکھدا ہَے:

جدۄں بںدُّۄک ناں ہۄئی٬ اُدۄں تلوار ہۄویگی

جدۄں تلوار ناں ہۄئی٬ لڑن دی لگن ہۄویگی

لڑن دی جاںچ ناں ہۄئی٬ لڑن دی لۄڑ ہۄویگی

تے اسِیں لڑاںگے ساتھی٬ کِہ لڑن باجھۄں کُجھ وی نہِیں مِلدا…

1988 دے ارمبھّ وِچّ پاش امرِیکا تۄں آپݨے وِیذے دے نوِینِیکرن واستے پںجّاب آئِیا ہۄئِیا سی۔ دِلّی روانا ہۄݨ تۄں اِکّ دِن پہِلاں 23 مارچ 1988 نُۄں پںجّاب دے اِس جُجھارُۄ کوی نُۄں اُسدے پِںڈّ تلوںڈّی سلیم دے کھُۄہ اُتّے اُسدے دۄست ہںسّ راج نال تِنّ دہِشتگرداں ولّۄں گۄلِییاں مار کے اُسدا کتل کر دِتّا گِیا۔ اُسدی مَۄت نیں اُس نُۄں ’شہِید کوی‘ دا درجا دے کے سدا لئی امر کر دِتّا۔ اُہ آپݨی کوِتا وِچّ کھُد وی لِکھدا ہَے:

“بڑی کَۄڑی بڑی بے رس میرے رُذگار دی کوِتا”

جِیون اتے مَۄت بارے وی اُسدے الگّ ہی وِچار ہن۔ مَۄت بارے اُہ لِکھدا ہَے:

مرن دا اِکّ ہۄر وی ڈھںگّ ہُںدّا ہَے

مَۄت دے چِہرے تۄں چُکّ دیݨا نکاب

اتے ذِںدّگی دی چار سَۄ وِیہ نُۄں

شرییام بے-پرد کر دیݨا۔

پاش دِییاں بۄلِییاں پںجّابی سبھِّیاچار نُۄں درسائُںدِییاں وِکھائی دِںدِّیاں ہن:

مِیںہ مںگِّیا تۄں مِیںہ ناں مِلدا

سُکِّییاں سڑن ذمِیناں۔

تیل دے گھاٹے اِںجݨ کھڑھ گئے

کمّ ناں آئُݨ مشِیناں۔

تُۄڑی کھاںدے ڈھگّے ہار گئے

گبھّرُۄ لگّ گئے فِیما۔

مڑک تیری نُۄں کَۄݨ کھا گِیا

چۄبر جٹّ شکِینا۔

پاش دی مَۄت مگرۄں اُسدِییاں کُجھ پْرکاشت اتے اݨ پْرکاشت رچناواں وی مِلِییاں ہن۔ جۄ اِس پْرکار ہن: پاش دِییاں چِٹھِّییاں٬ پاش دی ڈائِری (اݨپْرکاشت) ڈھاݨی رجِسٹر (اݨپْرکاشِت) پِتا ولّۄں خت (اݨپْرکاشِت), بھَیݨ ولّۄں خت (اݨپْرکاشِت) کھِلرے ہۄئے ورکے (کاوِ سںگّْرہِ)۔ اِس تۄں اِلاوا پاش نیں رۄہِیلے باݨ, سِیاڑ٬ اَیںٹی 47 پرچے وی پْرکاشت کِیتے۔