ہر یُگ دِییاں کُچھ کھاس وِشیشتاواں ہُںدِّییاں ہن جِنہاں دے پْربھاو سرو-وِیاپی ہُںدّے ہن۔ اِکّ سپھل اتے پْرسنّ-چِتّ جِیون جِئۄُݨ لئی سانُۄں آپݨے-آپ نُۄں اِنہاں پْربھاواں انُسار بدلدے رہِݨا پَیںدا ہَے۔ اِس لئی سانُۄں اِنہاں وِشیشتاواں اتے اِنہاں دے پْربھاواں دا سہی گِیان ہاسِل کرنا اتے نال ہی اِنہاں انُسار بدلدے رہِݨ دی سِیاݨپ اتے کلا سِکھّݨی ذرُۄری ہَے۔ پہِلا گِیان ’سمُۄہک‘ ہَے اتے اِہ باہرۄں مِلدا ہَے اتے اِس نُۄں ہاسِل کرن لئی مُکھّ تَۄر ’تے باہرلے سادھناں اتے ہۄراں اِنساناں ’تے نِربھر ہۄݨا پَیںدا ہَے۔ دُۄجی گلّ٬ سِیاݨپ اِکّ کلا ہَے٬ جۄ وِئکتِیگت ہُنر ہَے اتے اِس نُۄں نِجّی ابھِیاس راہِیں سِکھّݨا پَیںدا ہَے۔ اِہ مُکھّ تَۄر ’تے اںدّرُۄنی وِشا ہَے پر اِس نُۄں گْرہِݨ کرن لئی وی باہری اگوائی اتے مدد دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ کۄئی وی اِنسان بُدھّی اتے سادھناں پکھّۄں اِنا سمرتھّ نہِیں ہۄ سکدا کِہ اُہ اِنہاں دۄہاں نُۄں سِر-کھُد آپ سمجھ سکے٬ اِس لئی اُس نُۄں ’سمُۄہک‘ بُدھّی اتے ’سمُۄہک‘ سادھناں ’تے نِربھر ہۄݨا پَیںدا ہَے۔ کھُشکِسمتی نال اجّ دے یُگ وِچّ اِہ دۄنۄ بھرپُۄر ماترا وِچّ ہاسِل ہن٬ جۄ اِس یُگ دی اِکّ ہۄر وِشیشتا ہَے۔ پر اِس بھرمار وِچّۄں سہی نُۄں پھڑنا اتے گلت نُۄں چھڈّݨا سِیاݨپ ہَے تے کلا دا ہِسّا ہَے۔

پہِلاں آپݨے یُگ دی مُکھّ وِشیشتا٬ تکنَۄلۄجی اتے اِسدی اُپ-براںچ اے.آئی (آرٹِیپھِیشِیئل اِںٹَیلِیجَیںس/بݨائُٹی بُدھّی) تے وِچار کردے ہاں کِئُںکِہ اجّکلّہ اِنہاں دی ہی چڑھت ہَے۔ اِہ وِشا سںسّار دے مُکھّ چرچِت وِشِیاں وِچّۄں اِکّ ہَے٬ ہالاںکِہ اِہ کمپِّئۄُٹر سائِںس دی سِرپھ اِکّ اُپ-براںچ ہَے٬ جۄ اگّے سائِںس اتے تکنَۄلۄجی دی اِکّ براںچ ہَے۔ ہالات اِس ترہاں دے بݨ گئے ہن کِہ اِکّ اُپ-براںچ ہۄݨ دے باوجُۄد اجّ اِہ کمپِّئۄُٹر سائِںس دا مۄہری اںگّ بݨ گئی ہَے اتے کمپِّئۄُٹر سائِںس ساڈی تکنَۄلۄجی دی مۄہری بݨ گئی ہَے۔ تکنَۄلۄجی اگّے ساڈے جِیون دے سارے کھیتراں٬ بھاو راجنِیتک اتے پْربںدھّکی سِسٹم٬ آرتھِک٬ سماجِک٬ دھارمِک مسلِیاں اتے کۄمل کلاواں ’تے کابذ , بھارُۄ اتے پْربھاوی ہۄ گئی ہَے۔ اِتھّۄں تک کِہ ساڈے وِئکتِیگت اتے پرِوارک جِیوناں وِچّ وی اِسدا پْربھاو بہُت ودھ رِہا ہَے۔ اِسدے چںگّے پْربھاواں نُۄں کبُۄلݨ اتے مںدِّیاں تۄں بچݨ دی سِیاݨپ گْرہِݨ کرنی اتے کلا سِکھّݨ دی لۄڑ ہی اِس لیکھ دا اُدیش ہَے۔

سرل شبداں وِچّ اے.آئی دا مُکھّ کمّ اِس ترہاں دِییاں مشِیناں بݨائُݨا ہَے٬ جِہڑِییاں اِنساناں ورگی بُدھّی رکھّدِییاں ہۄݨ۔ اُنہاں واںگ سۄچݨ, سمجھݨ, پْرتِیکِرِیا کرن اتے کمّ کرن دے سمرتھّ ہۄݨ۔ بِجلی دی ترہاں اِہ وی اِکّ ’آل پرپذ‘ تکنَۄلۄجی ہَے۔ سںسّار دے ہر کھیتر وِچّ اِسدی لۄڑ ہَے اتے بِجلی واںگ ہی اِہ منُکھّی جِیون وِچّ کْراںتِیکاری بدلائۄ لِیائُݨ دے سمرتھّ ہَے۔ اِہ بدلائۄ سارتھِک ہَے جاں نکاراتمک٬ اِہ اِسدے ہتھّ وِچّ نہِیں اتے ناں ہی اِس (اے.آئی) دے بے-کابُۄ ہۄݨ دے خدشے نِرمُۄل ہن۔ ہۄر مارُۄ ہتھِیاراں واںگ اِسدا سماج-وِرۄدھی انسراں دے ہتھّ چڑھن دا اِکّ ہۄر وڈّا ڈر ہَے۔ اِنہاں سبھ تۄں بچائۄ منُکھّی سِیاݨپ ’تے نِربھر کردا ہَے٬ جِسدا ہر یُگ وِچّ ابھاو رِہا ہَے۔

تکنَۄلۄجی دے ہامی اِہ دائوے کردے ہن کِہ اے.آئی ساڈِییاں مُکھّ سمسِّیاواں دا سمادھان کر سکدی ہَے۔ پر سںسّار دا اِتِہاس اتے اِسدے اجۄکے ہالات اِس وِچاردھارا نُۄں نکاردے ہن۔ ہُݨ تک اِکتّر کِیتِییاں ساڈِییاں سبھ تکنَۄلۄجِییاں اتے شکتِییاں دے باوجُۄد سانُۄں منُکھّی ہۄںد نُۄں بچائُݨ دی چِںتّا لگّی ہۄئی ہَے۔ اِس کرکے اجّ تکنَۄلۄجی اتے کھاس کر کے اِسدی نوِیں براںچ اے.آئی٬ یُۄ.اَینّ.اۄ سݨے سارے دیشاں لئی سِردردی بݨ گئی ہَے۔ ہالاں کِہ اِہ ساڈی بہُ-پکھّی ترکّی اتے اتھاہ کھُشہالی دا وڈّا ادھار رہی ہَے اتے اجّ وی اِس نُۄں لگاتار کائِم رکھّ رہی ہَے۔ اِہ سِردردی اِس کر کے نہِیں بݨی کِہ اِسدا کۄئی لابھ نہِیں رِہا٬ بلکِہ اِس کر کے بݨی ہَے کِہ ہُݨ اِہ سںسّار دے شاتِر دھڑِیاں ولّۄں باکی اِنساناں دے سرِیراں اتے مناں ’تے کبذا کرن دا مادھِئم بݨ چُکّی ہَے۔ اجّ سںسّار دے دس سبھ تۄں ودھّ امِیر کھرب-پتِییاں وِچّۄں ستّ تکنَۄلۄجی نال جُڑے ہۄئے ہن اتے امرِیکا دی راجدھانی وِچّ اِنہاں دی لَۄبی دُۄجے نمبّر دی سبھ تۄں تاکتور لَۄبی ہَے۔

اِسدا ارتھ اِہ نہِیں کِہ اِہ کِسے ہۄر کھیتر نالھۄں ودھّ اُپج کر رہی ہَے جاں اِس ولّۄں بݨائیِیاں وستاں ہۄراں دِییاں وستُۄیاں تۄں ودھّ لابھدائِک ہن۔ اِسدے اُلٹ اِہ آپݨے لابھ-ہِت٬ بیلۄڑِییاں اتے ’لگذری‘ وستُۄیاں نال مارکِیٹاں نُۄں بھر رہی ہَے کِئُںکِہ اِنہاں نُۄں بݨائُݨ اتے ذرُۄرت والھِییاں وستُۄیاں بݨائُݨ وِچّ لاگت دا بہُتا پھرک نہِیں ہُںدّا۔ ناں ہی اِسدے اِذاریداراں نُۄں کۄئی وستُۄ بݨائُݨ لئی کِسے تۄں اِجاذت لَیݨ دی لۄڑ ہَے۔ کِنّی اجِیب گلّ ہَے کِہ آپݨے بھارت دیش وِچّ بھاویں اجے نہِیں٬ پر وِکسِت دیشاں وِچّ سرکار کِساناں نُۄں دسّدی ہَے کِہ اُہ آپݨے کھیتاں وِچّ کی بِیجݨ۔ جے اُہ سرکاری ہُکم ناں منّݨ تاں سرکار اُنہاں دی پھسل دی کھرِید نہِیں کردی۔ اِس لئی کِساناں نُۄں ہر سال سرکار دِییاں ہدائِتاں انُسار بدلوِیںیاں پھسلاں بِیجݨِییاں پَیںدِییاں ہن۔ پر تکنَۄلۄجی کھاس کر کے اے.آئی دے اِذاریدار٬ ٹَۄہر نال اَیلان کر دِںدّے ہن کِہ آئُݨ والی پھلاݨی تْرِیک نُۄں اسِیں اِہ نوِیں کاڈھ مارکِیٹ وِچّ لِیا رہے ہاں۔ اُلٹا سرکاراں نُۄں بھجّ-نٹھّ لگّ جاںدی ہَے کِہ اسِیں کی کرِیئے؟

اِہ سچائی یُۄ.اَینّ.اۄ دے ماݨیۄگ سکتّر جنرل اَیںٹۄنِیئۄ گُٹیریذ دے اِس تاذا بِیان (19 ستمبّر٬ 2024 دے) تۄں پْرتکھّ ہَے٬ کِہ:

“اِہ گلّ پہِلاں ہی سپشٹ ہۄ چُکّی ہَے کِہ اے.آئی نال منُکھّی ادھِکاراں سݨے ہۄر کھیتراں لئی٬ کئی پْرکار دے فَۄری اتے دُۄر-رس بُرے اسر جُڑے ہۄئے ہن۔ اِس سمبّںدھّ وِچّ گمبھِّیر چِںتّاواں اِہ ہن کِہ اِسدی شکتی سِمٹ کے کُچھ دیشاں اتے کمپّنِییاں دے ہتھّاں وِچّ اِکٹھّی ہۄ گئی ہَے۔”

اے.آئی نال جُڑے خترِیاں بارے اِہ اُنہاں دا کۄئی پہِلا بِیان نہِیں۔ کئی وار پہِلاں وی اُہ اِس تۄں وی سخت بِیان دے-دے کے سںسّار نُۄں اِس وِشے ’تے خبردار کردے رہے ہن۔ کئی وار تاں اُنہاں دے بِیاناں تۄں اِس ترہاں لگدا ہَے کِہ اُہ بہُت ہی مجبُۄر اتے دُکھی ہۄ کے بۄل رہے ہن۔ آپاں جاݨدے ہاں کِہ سمُچّے سںسّار دِییاں ہۄر انیکاں سمسِّیاواں٬ اُنہاں دِییاں چِںتّاواں اتے درداں دا کارن بݨِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ جِویں کِہ: چلّ رہے یُدھّ٬ واتاورݨ پرِورتن٬ مارُۄ ہتھِیاراں دی دَۄڑ٬ شرݨارتھِییاں دے دُکھّ٬ اتّ-واد٬ ناں-برابری٬ بھُکھّ-مرِییاں اتے کُدرتی آپھتاں آدِ۔ اے.آئی بارے اُنہاں دی درد-مئی بِیان-باذی اِہ سابت کردی ہَے کِہ اِہ سمسِّیا وی ہۄر وڈِّییاں سمسِّیاواں جِنّی ہی گمبھِّیر بݨ چُکّی ہَے۔ ہۄر سمسِّیاواں دہاکِیاں تۄں چلِییاں آ رہِییاں ہن جدۄں کِہ اے.آئی دی سمسِّیا نوِیں اتے بہُت تیذی نال اُبھّر رہی ہَے۔

سکتّر جنرل ساہِب دے اُپرۄکت بِیان دا کارن ڈیڈھ کُ سال پہِلاں (مارچ٬ 2023) نِکلھی اے.آئی دی اِکّ اُپ-کاڈھ (چَیٹ-جِیپِیٹی) ہَے٬ جِس نیں سںسّار وِچّ ترتھلّی مچا دِتّی سی اتے اِسدے ہامِییاں نُۄں وی چِںتّا وِچّ پا دِتّا سی۔ اِلَۄن مسہک سݨے سںسّار بھر دے وِیہ ہذار تۄں ودھّ ماہِراں٬ سائِںسداناں اتے فِلاسفراں نیں اِکّ کھُلّہا پتّر لِکھ کے اِس ترہاں دِییاں کاڈھاں تے کُچھ سمیں لئی رۄک لائُݨ دی اپِیل کِیتی سی۔ اُنہاں نیں اِس ترہاں دِییاں کاڈھاں نُۄں کابُۄ تۄں باہر ہۄ رہی تکنَۄلۄجی دا پْرتِیک گردانِیا سی۔ یُۄ.اَینّ. اۄ سݨے سںسّار دے سارے دیشاں نیں اِسدے سمبھّاوی خترِیاں بارے فَۄری تَۄر ’تے گمبھِّیرتا نال وِچار-وٹاںدرے کِیتے سن اتے سکتّر جنرل ساہِب نیں اِکّ اُچّ-پدھّری کمیٹی دا گٹھن کِیتا سی٬ جِسدی رِپۄرٹ ہُݨے ہی (19 ستمبّر٬ 2024 نُۄں) آئی ہَے۔ اِسدا سِر-لیکھ “منُکھّتا دی بھلائی لئی اے.آئی تے نِیںتّرݨ-پْربںدھّ” (“گورنِںگّ اے.آئی پھار ہِئُمَینِٹی”) ہَے اِسدا اُدیش ہَے کِہ اِہ یکِینی بݨائِیا جاوے کِہ اے. آئی دا وِکاس اتے اِسدی ورتۄں اِس ڈھںگّ نال کِیتی جا سکے کِہ اِسدا لابھ ساری منُکھّتا نُۄں ہۄوے اتے اِس نُۄں پْربھاوکاری اتے کَۄماںتری پدھّر ’تے سرب-سمّتی نال نِیںتّرݨ کِیتا جا سکے۔

اِس رِپۄرٹ دا مُکھّ تھِیم وی اُپرۄکت وِچاردھارا نال میل کھاںدا ہَے٬ کِہ:

“بھاویں اسِیں بھوِکھّ وِچّ اے.آئی اتے اِسدی بھُۄمِکا پْرتی آسوںدّ ہاں پر اِہ آس اِسدے خترِیاں٬ مَۄجُۄدا ڈھاںچِیاں دِییاں کمِییاں اتے ساڈِییاں پْراتھمِکتاواں اُپّر نِربھر کردی ہَے۔ اسِیں بھوِکھّ وِچّ اِسدی اہِم بھُۄمِکا تۄں مُنکر نہِیں پر ساڈا اُدیش اِہ ہَے کِہ اِسدے لابھ سمُچّی منُکھّتا نُۄں پہُںچّݨ اتے اجّ دے لابھاں دا آئُݨ والھِییاں پِیڑھِییاں تے کۄئی ماڑا اسر ناں پوے٬ جِویں کِہ بد-کِسمتی نال واتاورݨ-پرِورتن نال پَیݨ دا خدشا ہَے۔”

پر اِسدے ہِمائِتی اِس نُۄں ہۄر سبھ کھیتراں دی ترکّی دا مُکھّ ذرِییا منّدے ہن اتے مُکھّ سمسِّیاواں دے ہلّ کرن دا مادھِئم دسّدے ہن۔ جِویں کِہ: وِدِّئک کھیتر٬ کھیتی-باڑی٬ سِہت سیواواں٬ آرتھِک٬ واتاورݨ پرِورتن٬ آواجائی٬ سائِںسی کھۄجاں٬ آرتھِک٬ جنرل سروسِج اتے سُرکھِّیا آدِ سبھ دا۔ اِتھّۄں تک دائوا کردے ہن کِہ اِہ سںسّار دی لگبھگ ہر سمسِّیا دا ہلّ کر سکیگی۔ اے.آئی پْرتی یتھارتھی پہُںچّ اپݨائُݨ والِیاں نُۄں٬ گَیر-وِگِیانک٬ ’ڈُۄم سیئرج‘ اتے نِراشا-وادی ہۄݨ دا فتوا دِںدّے ہن۔ اِہ دلِیلاں وی دِںدّے ہن کِہ اِس ترہاں دی آلۄچنا اتے وِرۄدھتا آم گلّ ہَے کِئُںکِہ ہر نوِیں تکنَۄلۄجی دی وِرۄدھتا ہُںدّی آئی ہَے۔ اِہ دلِیل دیݨ ویلے اُہ اِہ گلّ لکۄ کے رکھّدے ہن کِہ ہر سمیں دی تکنَۄلۄجی دا بے-تھاہ ناجائِذ لابھ اِذاریداراں نُۄں ہی ہۄئِیا ہَے٬ اتے جن-سدھارن تک اِسدا لابھ اُس وکت ہی پہُںچِّیا ہَے جدۄں اِسدی وِرۄدھتا اتے بھرپُۄر آلۄچنا ہۄئی۔

سںسّار دی چۄٹی دی یُۄنِیورسِٹی ’اَیمّ.آئی.ٹی‘ دے دۄ پْرۄپھَیسراں ولّۄں ’پاور اَیںڈ پْرۄگرَیسّ‘ (2023) نائۄں دی پْرسِدھّ کِتاب لِکھی گئی ہَے۔ اِسدا تھِیم ’تکنَۄلۄجی اتے کھُشہالی لئی ساڈا اِکّ ہذار سال دا سںگھّرش‘ ہَے۔ اُنہاں نیں تتّ کڈھِّیا ہَے کِہ سائِںس اتے تکنَۄلۄجی دی ہر مُکھّ کاڈھ نیں سماج وِچّ ناں-برابری نُۄں ودھائِیا ہَے …۔ اِنہاں دے لابھاں دی جن-سدھارن تک رسائی اِنہاں دے کاڈھُۄیاں اتے کھۄجِییاں دی بجائ سماج-سُدھارکاں٬ پھِلاسپھراں٬ لیکھکاں اتے سُہِرد راجنِیتِیواناں نیں کروائی ہَے۔ اتے جاں کامِیاں دِییاں یُۄنِیئناں نیں کھُد سںگھّرش کر کے پْراپت کِیتی ہَے٬ جِنہاں نُۄں اجّ لگبھگ کھتم ہی کر دِتّا گِیا ہَے۔

اجّ دی تْراسدی وی اِہ ہَے کِہ اِس کھیتر ’تے کابذ اِذاریداراں نیں سانُۄں بھُلیکھِیاں وِچّ پا رکھِّیا ہَے جِنہاں اۄہلے اُہ بے-لۄڑِییاں اتے منُکھّی کدراں-کِیمتاں تۄں سکھّݨِییاں کاڈھاں تاں کڈھّدے ہی ہن اتے نال دھرتی دے وڈمُلّے کُدرتی سادھناں نُۄں وی برباد کر رہے ہن۔ کِتاب وِچّ اِنہاں دی تُلنا اُدیۄگِک کْراںتی دے ویلِیاں دے ’رَۄبر-بَیرنج‘ کِیتی گئی ہَے۔ ناں-برابری اتے سماجِک بے-چَینی ودھائُݨ دے نال-نال اِس نیں ہۄر ہر کھیتر دِییاں کھۄجاں اتے کاڈھاں وِچّ کھڑۄت پَیدا کر دِتّی ہَے اتے منُکھّ نُۄں اسلِیئت تۄں بہُت دُۄر کر دِتّا ہَے۔

اجّ تکنَۄلۄجِییاں دا ہال وی دھرماں ورگا ہۄ گِیا ہَے اتے اِنہاں دۄہاں نُۄں لۄٹُۄ ٹۄلِیاں نیں اپہرݨ کر لِیا ہَے۔ کۄئی وی سِیاݨا بںدّا ناں دھرم دی نکھیدھی کردا ہَے اتے ناں ہی سائِںس اتے تکنَۄلۄجی دی۔ اُہ نکھیدھی کردا ہَے اِنہاں ’تے کابذ ہۄئے اکھَۄتی دھارمِک آگُۄیاں دی اتے اِذارے-داراں دی۔ جدۄں کۄئی اُنہاں دی وِرۄدھتا ہُںدّی ہَے تاں اکھَۄتی دھارمِک آگُۄ اُس نُۄں دھرم جاں کِسے ستِکارت مہاپُرکھ دا وِرۄدھ گردان دِںدّے ہن اتے سچّ بۄلݨ والے دا جِئۄُݨا اَۄکھا کر دِںدّے ہن۔ اِس ترہاں دا ہی ورتارا اجّ سائِںس اتے تکنَۄلۄجی دے کھیتر وِچّ ورت رِہا ہَے۔ ساڈے لئی ذرُۄری ہَے کِہ جِویں سانُۄں کِسے دھرم تے اںدھّ-وِشواس نہِیں کرنا چاہِیدا اُسے ترہاں اجّ دی تکنَۄلۄجی ’تے وی نہِیں کرنا چاہِیدا۔

اِس سمسِّیا بارے سںکھّیپ وِچار کر کے اسِیں آپݨے یُگ دی مُکھّ وِشیشتا دے ساڈے تے پَے رہے پْربھاواں بارے جاݨ سکدے ہاں٬ بھاویں اِس نال اسِیں اِسدا ہلّ نہِیں لبھّ سکدے پر اِس بارے جاگرُۄک ہۄ کے اسِیں اُنہاں سُہِرد سُدھارکاں٬ وِسل-بلۄئراں اتے راجنِیتِیواناں دے ہتھّ مذبُۄت کر سکدے ہاں جۄ اِنہاں اِذارے-داراں نال آڈھا لا رہے ہن۔ دُۄسرا وِہارک لابھ اِہ ہَے کِہ اسِیں وِئکتِیگت اتے پروارِک تَۄر ’تے سُچیت ہۄ جاںدے ہاں کِہ اسِیں اِسدے مںدّے پْربھاواں تۄں بچݨ لئی اُپرالے کردے ہاں۔ پر جِویں پہِلاں وِچارِیا ہَے٬ اِسدے چںگّے پْربھاواں نُۄں کبُۄلݨا اتے مںدِّیاں تۄں بچݨا سِیاݨپ ہَے٬ کلا ہَے/ ہُنر ہَے اتے وِئکتِیگت پھرذ ہَے۔

سِیاݨپ اتے کلا ہر اِکّ نُۄں آپݨے نِجّی ابھِیاس راہِیں سِکھّݨِییاں پَیںدِییاں ہن٬ نِجّی تَۄر ’تے گْرہِݨ کرنِییاں پَیںدِییاں ہن۔ اِہ ناں کِسے ہۄر تۄں لئیِیاں جاں کھرِیدِییاں جا سکدِییاں اتے ناں ہی اِنہاں دی آئۄُٹ-سۄرسِںگّ ہۄ سکدی ہَے۔ اِسے ترہاں کۄئی باہرلی تکنَۄلۄجی وی ساڈی مددگار نہِیں ہۄ سکدی۔ سائیِکل چلائُݨا٬ ترنا٬ سرِیرک کسرت اتے دُنِیاوی وِدِّیا اِسدِییاں سرل اُداہرݨاں ہن اتے آپا-سُدھار٬ آتم-وِکاس٬ آپا-پچھاݨ اتے سہی پرمارتھ دی کمائی وڈِّییاں ہن۔ اِہ وِئکتِیگت جاں خُدی دا کھیتر ہَے اتے بہُت وِشال ہَے۔ پڑھنا٬ سُݨنا آدِ اِس ترہاں دی سِیاݨپ گْرہِݨ کرن جاں کِسے کلا وِچّ نِپُنّ ہۄݨ لئی مددگار اتے ذرُۄری تاں ہن پر اِنہاں نال سردا نہِیں۔ اِس لئی مِہنت کرکے اِہ کرنا ذرُۄری ہَے تاں کِہ اسِیں اجّ دی بے-لگام تکنَۄلۄجی دے بھرمائۄُ٬ اُکسائۄُ٬ بھڑکائۄُ اتے بھٹکائۄُ مکڑجالھاں تۄں بچ سکِیئے۔