پںجّاب دے اُگھّے ناٹککار٬ لیکھک٬ سمپّادک اتے کالمنوِیس گُرشرن سِںگھّ نیں اَۄرت دی پرِوارک اتے سماجِک دیݨ دا ذِکر کردِیاں لِکھِیا ہَے٬ “اَۄرتاں نُۄں گھر سمبھّالݨ لئی جۄ کمّ کرنا پَیںدا ہَے٬ اُسدی کِیمت مرداں نالۄں کِیتے کمّ تۄں ڈِئُڈھی ہَے۔ پر اَۄرتاں دے کِیتے کمّ دی مارکِیٹ کِیمت نہِیں٬ اِس لئی سماجِک تَۄر ’تے اُہناں دی مِہنت نُۄں پھالتُۄ اتے پھذُۄل سمجھِیا جاںدا ہَے۔” اُپرۄکت کتھن وِچّ اِکّ کَۄڑی سچائی ہَے۔ سارا دِن کۄہلُۄ دے بَیل واںگ کمّ کرن والی اَۄرت دے سِدک٬ سِرڑ اتے کرڑی مِہنت نُۄں بہُت وار اکھّۄں پرۄکھے کِیتا جاںدا ہَے۔ اِہ وی اِکّ دُکھاںتک پہِلُۄ ہَے کِہ مرد دی مردانگی دا پْرگٹاوا کردِیاں کِیتے انَیتِک کمّاں دا اِوذانا وی اِکّ پتنی دے رُۄپ وِچّ٬ اِکّ ماں دے رُۄپ وِچّ اتے اِکّ دھی دے رُۄپ وِچّ اَۄرت ہی بھۄگدی ہَے۔ تاہنِیاں٬ مِہݨِیاں٬ کُسَیلے بۄلاں اتے بیرُکھی دا شِکار ہۄئی اَۄرت بہُت وار شیرنی ورگی دہاڑ نال آپݨی ہۄںد دا اہِساس کروائُݨ وِچّ کامیاب وی ہۄ جاںدی ہَے۔

اِکّ نامور نشا چھُڑائۄ کیںدر دے ڈائِرَیکٹر وجۄں میرے سیوا کردے سمیں دَۄران اِکّ اَۄرت آپݨے نشئی پتی نُۄں نال لَے کے آ گئی۔ پتی نشِیاں دا جھمبِّیا پِیا ہڈِّییاں دی مُٹھّ بݨ گِیا سی۔ 40 کُ سالاں دی اُمر وِچّ ہی اُسدی ہالت ڈِگُۄں ڈِگُۄں کردی اِمارت ورگی سی۔ اَۄرت دے چِہرے ’تے اُکّری سۄگی اِبارت اُسدے نشئی پتی کارن پۄٹا پۄٹا دُکھی ہۄݨ دی شاہدی بھردی سی۔ کمرے وِچّ کُجھ پل سنّاٹا جِہا چھائِیا رِہا۔ اَۄرت دا درد اُہدے نَیݨاں دے کۄئِیاں وِچّۄں اتھّرُۄیاں دے رُۄپ وِچّ وہِ رِہا سی۔ پھِر اُہنے چُنّی دے پلّے نال اتھّرُۄ پُۄںجھدِیاں نِمرتا نال کِہا٬ “اِہ میرا گھر والا اےَ جی۔ نشا ڈپھّدا ہَے۔ نشا کرکے جُۄیا وی کھیڈدَے۔ ڈکّا کمّ نہِیں کردا۔ دۄ کھیت ذمِین اےَ۔ نشے دا جھسّ پُۄرا کرن لئی اُہنُۄں وی ویچݨ نُۄں پھِردا سی۔ اُہ تاں جی مَیں رِشتیداراں دی مدد نال ادالت وِچّ ذمِین ویچݨ ’تے سٹیء لَے لئی۔ پر گھر وِچّ اِہنے کُجھ نہِیں چھڈِّیا۔ جواکاں دے مُۄںہ وِچّۄں رۄٹی کھۄہݨ دی اِہنے کۄئی کسر نہِیں چھڈّی۔ اِہ جی..۔”

مَیں چاہُںدّا سی کِہ اُہ اَۄرت آپݨے من ’تے پِیا بۄجھ ہلکا کر لوے۔ اُسنے آپݨی درد کہاݨی جاری رکھّی٬ “اِہ جی٬ ادھّی ادھّی رات نُۄں گھر وڑدا۔ اِہدے کارن مَینُۄں نِیںد کِتھّے آئُںدی؟ جدۄں اِہ نشے وِچّ ٹلّی ہۄئِیا کھَۄرُۄ پائُںدا تاں بچّے وی سہِم کے اُٹھّ جاںدے۔ میری کُٹّمار٬ بچِّیاں نُۄں جھِڑکاں اتے رۄذ دے کلیش کارن گُیاںڈھی وی تںگّ آ گئے سن۔ اِہدے جی٬ کِنّے وار تھۄڈے کۄل اِلاج کروائُݨ لئی ترلے پائے٬ پر اِہنے پَیراں ’تے پاݨی نہِیں پَیݨ دِتّا۔”

“پھِر اِتھّے آئُݨ لئی اِہ کِویں منِّیا؟” مَیں پُچھِّیا۔

“پھِر جی٬ اِکّ دِن مَیں سۄچِیا کِہ اِس ترہاں ڈھیری ڈھاہ کے تاں کُجھ نہِیں بݨنا۔ جواکاں دی ذِںدّگی وی رُل جاݨی اےَ۔ وڈّا مُںڈّا سُکھّ نال نَۄںوِیں وِچّ اےَ اتے کُڑی ستّوِیں وِچّ پڑھدی اےَ۔ دۄنۄں جواک پڑھن وِچّ ہُشِیار نیں۔ اسِیں پھِر تِنّاں نیں رائے کرکے اِہدے ناسِیں دھُۄںیاں لِیائُݨ دا پھَیسلا کر لِیا۔ پھِر جی٬ اِکّ دِن مَینُۄں پتا لگِّیا کِہ اِہ آپݨے ورگے تِنّ چار مُشٹںڈِّیاں نال دارُۄ پِیکے جُۄیا کھیڈ رِہا ہَے۔ مَینُۄں تاں جی اںدّرۄں اگّ لگّ گئی۔ گھرۄں ڈاںگ چُکّ کے مَیں اِنہاں دے ٹِکاݨے ’تے پہُںچّ گئی۔ مَینُۄں اُتھّے دیکھ کے دُۄجے مسٹںڈّے تاں ٹھٹھمبّر جِہے گئے۔ مَیں اِہدے سۄٹی دی ہُجھّ ماردِیاں کِہا٬ “ہُݨ نشے دے نال جُۄیا وی کھیڈݨ لگّ پِئَں۔ شرم نہِیں آئُںدی تَینُۄں؟”

میری شیرنی ورگی دُہاڑ سُݨ کے اِسنے ڈھِیٹھ جِہا ہۄکے کِہا٬ “پھِر کی ہۄئِیا جے جُۄیا کھیڈداں٬ جُۄیا تاں پاںڈۄ وی کھیڈدے سی۔” اِہدی اِہ گلّ سُݨ کے مَیں پھِر گرجوِیں آواذ وِچّ کِہا٬ “ٹھِیک اےَ٬ پاںڈۄ جُۄیا کھیڈدے سی۔ پر اُہناں دی پتنی درۄپدی دے پںجّ پتی سن۔ مَینُۄں وی ہکّ اےَ٬ دسّ پھِر مَیں وی پںجّ کھسم رکھّاں؟” اِہ کُجھ نہِیں بۄلِیا۔ اِہنُۄں اِہ پتا لگّ گِیا سی کِہ جے مَیں ہۄر پںجّ-تِنّ کِیتی تاں اِہ ڈاںگ میرے ’تے ورہ وی سکدی اےَ۔ اِہ جی٬ چُپّ کرکے میرے نال گھر نُۄں تُر پِیا۔ اُس دِن تۄں بائد اِہدی اسِیں پُۄری ناکابںدّی کر دِتّی۔ رات نُۄں دیر نال آئُݨ ’تے اسِیں بُۄہا نہِیں سی کھۄلہدے۔ جواکاں نیں وی اِہنُۄں بُلائُݨا چھڈّ دِتّا۔ رۄٹی ٹُکّ ویلے جے اِہ گھر ہُںدّا تاں اسِیں دے دِںدّے٬ نہِیں پھِر پہِلاں واںگ اِہدے لئی چُلّہا نہِیں سی بلدا۔ جدۄں جی٬ چارے پاسِئۄں اِہدے ناسِیں دھُۄںیاں آ گِیا٬ پھِر اِہ آپ ہی کہِںدّا کِہ میرا اِلاج کروا دِئۄ۔ ہُݨ جی٬ تُہاڈے لڑ لگّے ہاں۔”

اُس اَۄرت دی گلّ سُݨن تۄں بائد مَیں اُہدے پتی نُۄں پُچھِّیا٬ “کِئۄں بئی٬ اِلاج کروائُݨَے؟”

اُسنے پہِلاں آپݨی پتنی ولّ دیکھِیا اتے پھِر میرے ولّ مُۄںہ کرکے کِہا٬” آہۄ جی٬ مَینُۄں داخل کر لوۄ۔ مَیں اِہ کُتّا کمّ چھڈّݨَے۔”

اسِیں کاگذی کاروائی اُپرںتّ اُسنُۄں داکھل کر لِیا۔ اُسدی پتنی نُۄں دِلاسا دِںدِّیاں مَیں کِہا٬ “آپݨے ولّۄں ساڈی پُۄری کۄشِش ہۄویگی کِہ سِرپھ اِسدا نشا ہی ناں چھُڈوائیِئے٬ سگۄں چںگّا اِنسان بݨائُݨ دا وی یتن کرِیئے۔”

اُہ اَۄرت شُکرانے بھرے شبد کہِ کے چلی گئی۔

دُیا اتے دوائی دے سُمیل نال اُہ وِئکتی دِن-ب-دِن مانسِک اتے سرِیرِک تَۄر ’تے تںدّرُست ہُںدّا گِیا۔ شام نُۄں یۄگا٬ مَیڈِیٹیشن کروائُݨ اُپرںتّ داخل مرِیذاں دی کَۄںسلِںگّ کرنی میرے کارج دا اہِم ہِسّا سی۔ کَۄںسلِںگّ کردِیاں مَیں داخل نشئی مرِیذاں دے چِہرِیاں ولّ دیکھدا۔ میرِییاں کہِییاں گلّاں اُہ بڑے دھِیان نال سُݨدے سن۔ کَۄںسلِںگّ سمیں اِکّ دِن مَیں اُس اَۄرت دے پتی کرم سِںگھّ نُۄں کھڑھا کرکے پُچھِّیا٬ “سچّ دسِّیں٬ کرم سِیاں٬ کی تُۄں آپݨی پتنی دا چںگّا پتی بݨِیا ہَیں؟”

اُسنے ناں وِچّ سِر ہِلا دِتّا۔ میرا اگلا پْرشن سی٬ “کی تُۄں آپݨے بچِّیاں دا چںگّا باپ بݨ سکِیا ہَیں؟”

اُہنے پھِر نِراشتا دا بُتّ بݨ کے “نہِیں جی” کہِ دِتّا۔ پھِر مَیں اگلا پْرشن پُچھِّیا٬” کی تُۄں ماں باپ دا چںگّا پُتّ بݨ سکِیا ہَیں؟” اِس پْرشن دا جواب دیݨ دی تھاں اُہ پھُٹّ پھُٹّ کے رۄݨ لگّ پِیا۔ اُسدے اِہ پچھتاوے دے ہںجھُّۄ بُرِیائی تۄں چںگِّیائی ولّ جاݨ دا سںکّیت سن۔

سمیں سمیں سِر اُسدی پتنی دا ٹَیلِیپھۄن آئُںدا رِہا۔ وِیہ کُ دِناں بائد اُہ اُسنُۄں مِلݨ آ گئی۔ اُسدے پتی نُۄں مِلائِیا گِیا۔ اُہ آپݨی پتنی نُۄں ڈاڈھے ہی مۄہ نال مِلِیا۔ راذی-کھُشی پُچھّݨ اُپرںتّ اُسنے پتنی نُۄں پُچھِّیا٬ “بھلا آپݨی مِیتۄ ہُݨ کَیمِیں وِچّ ہۄ گئی؟ بِکّر کِہڑی جمات وِچّ پڑھدَے؟” پُچھّݨ ویلے اُسدے چِہرے ’تے ذِمّیواری دا اہِساس جھلکدا سی۔

پتی پتنی دے مِلݨ سمیں مَیں کُجھ سمیں لئی دپھتر وِچّۄں باہر چلا گِیا۔ جدۄں واپس آئِیا تاں نذر بھر کے دیکھِیا۔ دۄناں دے چِہرِیاں تے مُسکراہٹ جھلک رہی سی۔ اُسنے پتنی ولّ وِہںدِّیاں دْرِڑھ وِشواس نال کِہا٬ “گاہاں نُۄں آپاں ذمِین ٹھیکے ’تے نہِیں دیݨی۔ مَیں آپ کرُۄںگا کھیتی۔ آپݨے پُتّ-دھی نُۄں پڑھائُݨ لئی وی پُۄرا ٹِلّ لا دِیاںگا۔”

اُس اَۄرت نیں مَینُۄں مُخاتِب ہُںدِّیاں کِہا٬ “جِہڑِییاں گلّاں اسِیں پِچھلے 15 سالاں وِچّ نہِیں کِیتِییاں٬ اُہ تھۄڑھے جِہے سمیں ہی کر لئیِیاں نیں۔ اِہنُۄں جی ہۄر لۄٹ کر دِئۄ۔ پھِر ہی مَیں لَے کے جاواںگی۔”

ہُݨ اُس اَۄرت دے چِہرے تۄں کھُشی ڈُلّہ ڈُلّہ پَیںدی سی۔ اُہدے نَیݨاں وِچّ سِرجے ہۄئے سُپنے ساکار ہۄݨ دا چاء وی جھلک رِہا سی۔

* * * * *