بِناں شکّ اِہ گلّ کہِݨ تۄں کئی لۄک جھِجکدے ہن٬پر آپسی نِجّی پدھّر دی گلّبات وِچّ منّ لَیںدے ہن کِہ اجّ دا بھارت اُہ دیش بِلکُل نہِیں٬ جِہڑا دیشبھگتی لہِر دے شہِیداں اتے کُربانی والے ہۄر پْروانِیاں نیں چِتوِیا سی۔ اُنہاں دے چِتوے بھارت دا سماج اِکّ نوِیں وِکسِت بُلںدّی دا سُپنا پُۄرا کردا دِکھائی دِںدّا ہۄݨا سی٬ امن-کانُۄن دی ہالت اِنی وِگڑی ہۄئی اُنہاں نیں کدی سُپنے وِچّ نہِیں سۄچی ہۄݨی اتے راجنِیتی اتے گُںڈِّیاں-بدماشاں دے تالمیل دی اجّ والی تسوِیر سۄچݨ دا سوال کدے نہِیں اُٹھِّیا ہۄݨا۔ اجّ اِہ سارِییاں بُرائیِیاں ساڈے بھارت وِچّ مَۄجُۄد ہن۔ شائِد ہی کۄئی اَیب باکی ہۄوے٬ جِسدِییاں جڑھاں ہالے تک اِس دیش وِچّ نہِیں لگّ سکِییاں٬ ورنا اِس دیش دی راجنِیتی نیں تاں کارۄبار دے پکھّۄں بھاویں کئی ترہاں دی پچھیت وِکھائی ہۄوے٬ بُرائیِیاں دے سواگت وِچّ اِسنے کدے کۄئی دیر کِیتی ہی نہِیں۔
ساڈا مِیڈِییا٬ اتے چسکے لَیݨ گِجھّ چُکّا ساڈا مِیڈِییا٬ ہدّۄں ودھّ ذالمانا کِسم والِییاں مَۄتاں دی پیشکاری اِںج کردا ہَے٬ جِویں بھارت ماتا دے پُتّراں نیں کۄئی وڈّا کارناما کر وِکھائِیا ہۄوے اتے اِس نال دُنِییا وِچّ بھارت دا سِر اُچّا ہۄ جاݨا ہۄوے۔ کِسے تھاں کۄئی وِئکتی کتل کرن دی کھبر آئُںدی ہَے٬ جے اُہ سدھارن مَۄت ہۄوے٬ پھِر ساڈا مِیڈِییا اُس نُۄں پیشکاری کرن یۄگ منّݨ دی تھاں کۄئی ہۄر کھبر لبھّݨ لگدا ہَے٬ پر جے کتل بڑی بیرہِمی نال کِیتا گِیا ہۄوے تاں اُس کھبر نُۄں مِیڈِییا دے لۄک بھجّ کے بۄچدے اتے پھِر کئی دِن اُسدی وار-وار رٹ لائُںدے ہن۔ اِسدی تھاں کِسے کالج جاں سکُۄل دے بچِّیاں نیں کۄئی چںگّا کمّ کِیتا ہۄوے٬ کِسے سماجی جِیو نیں کِسے دے بھلے دا کۄئی کارج کرن بارے سُۄچنا دِتّی ہۄوے جاں سدّا-سُنیہا ہی کِئۄں ناں دِتّا ہۄوے٬ اُہ پیش کِیتے جاݨ دے یۄگ نہِیں لگدا۔ اِہۄ جِہی تسوِیر پیش کردے رہِݨ نیں ساڈے دیش دے لۄکاں دی مانسِکتا اِہۄ جِہی کر دِتّی ہَے کِہ اُہ ہر سائیِٹ جاں چَینل تۄں اِدّاں دِییاں کھبراں اتے رِپۄرٹاں لبھّݨ لگّے رہِںدّے ہن۔ اِہ بھارت دی اجّ دی تسوِیر ہَے۔ کِئُںکِہ اجّ تک بھارت نیں کۄئی سارتھِک مۄڑا کٹّݨ دے سںکّیت بڑے گھٹّ دِتّے ہن۔ اِس کر کے اِہ آس کرنی پھذُۄل ہَے کِہ اِس وِگڑ چُکّی اتے آئے دِن ہۄر وِگڑدی جاںدی مانسِکتا دے سُدھار لئی کۄئی یتن ہۄݨگے۔
پھِر اِہ یتن کرنے وی کِسنے ہن! کی اُہ سادھ-سںتّ اِہ سبھ کرنگے٬ جِہڑے دُنِییاداری نال نِبھݨ لئی رۄٹی-رۄذی والے یتن کرن دی تھاں ذِںدّگی تۄں بھگَۄڑے ہۄ گئے سن؟ کی اُہ سِیاسی لِیڈر اِہ کُجھ کرنگے٬ جِنہاں وِچّۄں بہُتِیاں دا آپݨا کارۄبار کۄئی نہِیں٬ سِرپھ راجنِیتی اُنہاں دا کارۄبار ہَے تے اِس کارۄبار وِچّ نۄٹاں دی پھسل ہر رُتّ وِچّ ہۄر تۄں ہۄر مُناپھے والی ہُںدّی رہِںدّی ہَے۔ رِشوت لَیݨ دے دۄش ہیٹھ سی بی آئی جاںچ ایجںسّی ولّۄں پھڑے ڈی آئی جی ہرچرن سِںگھّ بھُلّر ورگے بںدّے نال جِہڑے کِسے ٹائۄُٹ دی اکھّ مِل جائِیا کردی سی٬ اُسدے پرِوار دے لئی لہِراں لگّ جاںدِییاں ہن۔ بِناں کۄئی کمّ کِیتے تۄں اِنہاں دی کمائی پںجّابی دے اکھاݨ ’ہِںگّ لگّے ناں پھٹکڑی٬ رںگّ وی چۄکھا‘ دی سارتھِکتا سمجھ لَیݨ بالے بںدّے جدۄں کُجھ کرن دی تھاں مںگّ-کھاݨے تے لُٹّ-کھاݨے بݨ چُکّے ہن تاں اِنہاں تۄں کِسے بھلے دی آس رکھّݨی آپݨے آپ نُۄں دھۄکھا دیݨ والی گلّ ہَے۔ اِہ سچّ سارے لۄکاں نُۄں پتا ہۄݨ دے باوجُۄد اِس کِسم دے ٹائۄُٹاں اتے وِچۄلِیاں دا دھںدّا جاری ہَے اتے ہر سرکار دے راج وِچّ اِسے ترہاں چلّدا رہِںدّا ہَے۔
سماج جِہڑے دَۄر وِچّ ڈِکّۄڈۄلے کھاںدی کِشتی والی ہالت وِچّ پھسِیا جاپدا ہَے٬ بہُت سارے دیشاں وِچّ اِدّاں دے وکت نِیاں پالِکا کُجھ سکھت کدم چُکّݨ واستے کھُد اگّے آئُںدی اتے دیش دی سرکار نُۄں وی اِس اُتّے ذۄر دِںدّی ہَے۔ بھارت دی نِیاں پالِکا وی اِس ماملے وِچّ نِگھار دی شِکار ہَے۔ اِس مُلک دی سبھ تۄں وڈّی ادالت وِچّ جِہڑا وی مُکھی ججّ بݨائِیا جاݨ لگدا ہۄوے٬ اُسدی نِیُکتی کِیتے جاݨ تۄں پہِلاں ہی اُس بارے چرچے چلّ نِکلدے ہن کِہ اِہ پھلاݨی سۄچ نال جُڑِیا جاں پھلاݨی پارٹی دے نال نیڑتا ہی نہِیں٬ اںدّر-کھاتے اکھّ مِلائی رکھّدا ہَے۔ ہر ادالتی پھَیسلے اُتّے ٹِپّݨِییاں دی اِدّاں جھڑی لگّی ہُںدّی ہَے کِہ لۄکاں دا اِنساپھ دے مںدّراں تۄں بھرۄسا اُٹھّ گِیا لگدا ہَے۔ بھارت دے کُجھ ججّاں کھِلاپھ مہاںدۄش دے متے پارلِیمَیںٹ وِچّ پیش ہۄ جاںدے رہے اتے اِکّ ججّ دے کھِلاپھ متا اِکّ ہائۄُس تۄں پاس ہۄݨ پِچھّۄں اُس لئی کھہِڑا چھڈائُݨ واستے استِیپھا دیݨ تۄں بِناں کۄئی چارا نہِیں سی رہِ گِیا۔ اجّکلّہ پھِر اِکّ ججّ اِسے کِسم دی مںجھّدھار وِچّ ہَے اتے اُسدے کھِلاپھ مہاںدۄش دے متے دا نۄٹِس دِتّا ہۄݨ دی کھبر نال اِہ کھبر وی آئی ہَے کِہ کئی درجناں سابکا ججّاں نیں اُسدے پکھّ وِچّ چِٹھّی لِکھ دِتّی ہَے۔ اُدھّر دُۄسرا پکھّ وی پِچھّے نہِیں رہِݨ والا٬ کئی سابکا ججّاں نیں اُس ججّ تے اُسدی ہِمائِت کرن والے ججّاں وِرُدھّ چِٹھّی لِکھ کے اِس وِواد نُۄں ہۄر اگّے ودھا دِتّا ہَے۔ اِسے دَۄران اِہ کھبر آ گئی کِہ کۄلکاتا ہائی کۄرٹ دا اِکّ پھَیسلا پِچھلے دِنِیں پلٹ دِتّا گِیا ہَے٬ پر کھبر اِہ نہِیں کِہ پھَیسلا پلٹِیا ہَے٬ سگۄں اِہ ہَے کِہ پھَیسلا اُس ججّ دا کِیتا ہۄئِیا سی٬ جِسنے اُہ کیس اُس کۄل ناں ہۄݨ دے باوجُۄد اُہ پھَیسلا سُݨائِیا اتے اگلے دِن ادالت والی نَۄکری چھڈّ کے بھاجپا ولّۄں اُمِیدوار بݨ گِیا سی۔
کُجھ دہاکے پہِلاں اِکّ وِوادت کیس بارے اِکّ ہائی کۄرٹ دے ججّ نیں اُہ پھَیسلا دِتّا سی٬ جِہڑا ہِںدُّۄتو دِییاں جھںڈّا-بردار جتھیبںدِّییاں دا پکھّ پُۄردا سی۔ اُدۄں ادالتاں دے پھَیسلِیاں کھِلاپھ چرچِیاں دا ہالے رِواذ بہُتا نہِیں سی پِیا٬ پر اگلے دِنِیں اُہ ججّ جدۄں رِٹائِر ہۄئِیا اتے اِکّ ہپھتے پِچھّۄں اُنہاں جتھیبںدِّییاں دے اِکّ سماگم وِچّ مُکھّ مہِمان بݨ کے مںچّ اُتّے جا بَیٹھا تاں وِواد چھِڑن دا کارن آپے پَیدا کر لِیا سی۔ اِس واری پھِر جِس ججّ دے کھِلاپھ مہاںدۄش دی کاروائی دی چرچا دے نال کُجھ سابکا ججّاں ولّۄں ہکّ وِچّ اتے کُجھ ولّۄں وِرۄدھ وِچّ بِیانباذی شُرُۄ ہۄئی ہَے٬ اُسدا پھَیسلا وی پھِرکُۄ پکھّ تۄں اِکّ وڈّے وِواد دی جڑھ بݨ سکݨ دی سمبھّاونا رکھّدا ہَے اتے اُس راج نال سمبّںدھّت ہَے٬ جِس وِچّ اگلے دِنِیں وِدھان سبھا چۄݨاں وی ہۄݨِییاں ہن۔ دکھّݨ دے جِہڑے دۄ راج اجّکلّہ بھاجپا دے کیںدری آگُۄیاں دی نذر ہیٹھ اگلا نِشانا ہۄ سکدے ہۄݨ دی چرچا چلدی ہَے٬ اِس ججّ نیں اُنہاں وِچّۄں اِکّ راج دے اِکّ دھرم استھان دے ماملے وِچّ اِکّ-پاسڑ پھَیسلا دے کے اُتھّے تݨائۄ دے اُہ ہالات پَیدا کرن دا کمّ کِیتا ہَے٬ جِنہاں دا سِٹّا اُس راج اتے سماج نُۄں بھوِکھّ دے اِکّ لمّے دَۄر تک بھُگتݨا پَے سکدا ہَے۔ وِرۄدھ دِییاں پارٹِییاں اِسدی نِںدّا کردِییاں ہن٬ پر کیںدر دی راج کردی دھِر اِس نُۄں ٹھِیک پھَیسلا کہِںدّی ہَے۔
کئی وار تاں اِہ سمجھݨا وی اَۄکھا ہۄ جاںدا ہَے کِہ اِہ دیش چلّ کِدّاں رِہا ہَے! بِیتے دِنِیں اِںڈِیگۄ ایئرلائیِن دا سںکّٹ ساہمݨے آئِیا تاں اِکّ پاسے اِکّ-اِکّ ہوائی اڈّے اُتّے ہذاراں مُساپھر چِیکدے نذر آئے٬ دُۄسرے پاسے باکی ایئرلائیِناں نیں کِرائے ستّ-اٹھّ گُݨے ودھا کے لۄکاں دی چمڑی اُدھیڑن والا کمّ شُرُۄ کر دِتّا اتے کیںدر سرکار دا وِہار اِس ترہاں دا سی٬ جِویں کۄئی پھرک ہی نہِیں پِیا۔ آکھر جدۄں سںکّٹ ودھ گِیا اتے اُس ایئرلائیِن دے کھِلاپھ مجبُۄری وسّ کاروائی کرنی پئی تاں اگلی کمبّݨی لا دیݨ والی کھبر اِہ آئی کِہ اِس ایئرلائیِن دے کئی جہاذاں دے پرمِٹ رِینِئۄُ نہِیں سی کِیتے گئے٬ کِئُںکِہ سُرکھِّیا ذرُۄرتاں پُۄرِییاں نہِیں سن کردے٬ اِسدے باوجُۄد اُہ جہاذ اُڈدے رہے۔ جِہڑے مُساپھر اُنہاں جہاذاں وِچّ سپھر کردے رہے ہۄݨگے٬ اُنہاں نُۄں جدۄں پتا لگّیگا کِہ اُنہاں دی یاترا لئی ایئرلائیِن نیں جِہڑا جہاذ ورتِیا سی٬ اُسدی مِیاد ٹپّی ہۄئی سی تاں کمبّ گئے ہۄݨگے۔ کمال دی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ اِڈّی وڈّی کھبر بھارت دے مُکھّ دھارا دے مِیڈِییا نُۄں وی نہِیں سی مِلی اتے کِسے کھبر ایجںسّی تِیک وی نہِیں پہُںچّی٬ اِکّ سںسّار پدھّر دی کھبر ایجںسّی نیں جاری کِیتی تاں بھارتی لۄکاں نُۄں پتا لگّا ہَے۔ ہۄر ودھّ ہَیرانی دی گلّ اِہ کِہ اِڈّی سنسنِیکھیذ کھبر پتا لگّݨ دے باوجُۄد بھارت دے مِیڈِییا چَینلاں نیں اِسدی چرچا تک نہِیں سی کِیتی٬ مامُۄلی جِہا ذِکر کر کے اِس ترہاں چھڈّ دِتّی٬ جِویں بارش وِچّ گڈّی سلِپّ ہۄئی٬ پر کِئُںکِہ کِسے دی مَۄت نہِیں سی ہۄئی٬ اِس لئی اِہ کھاس کھبر نہِیں۔ کِسے کْرِکٹ مَیچ وِچّ کِسے ویلے کِسے کھِڈاری تۄں اِکّ گیںد دا کَیچ چھُٹّ گِیا ہۄوے تاں اُس اُتّے گھںٹِّیاں بدھّی چرچا کرن نُۄں تِیار رہِݨ والا بھارتی مِیڈِییا لۄکاں دی جان کھترے وِچّ پائُݨ والی ایئرلائیِن دی اِہ کھبر اِس کر کے دسّݨ تۄں کنّی کترا گِیا کِہ ایئرلائیِن دے اِشتِہاراں دی کرۄڑاں دی کمائی کھترے وِچّ سی۔ آپݨے ہِتاں لئی کھترا بھارت دے مِیڈِیئے نُۄں دِسدا ہَے٬ پر دیش دے لۄکاں دی جان دا کھترا مامُۄلی سمجھِیا جا سکدا ہَے۔
ہۄر وی کمال دی گلّ اتے شائِد سبھ تۄں ودھّ کمال دی گلّ اِہ ہَے کِہ ساڈے بھارت دے لۄک آپݨے اںدّر ہر ماڑی تۄں ماڑی گلّ دی چِںتّا ہذم کرن دی اِنی سمرتھّا رکھّدے ہن کِہ اُنہاں نُۄں کدی کِسے اُتّے گُسّا ہی نہِیں آئُںدا۔ اِہ لۄک ’چلّدی دا ناںء گڈّی‘ دے اکھاݨ نُۄں مانتا دِںدّے ہن اتے اِسے لئی کِسے وی کِسم دی سرکاری٬ ادالتی٬ سماجی جاں سِیاسی چُستی اتے ہۄر تاں ہۄر٬ گُںڈّاگردی تک اُتّے وی کدے گُسّا آئُںدا نہِیں دِسدا۔ بھارت دا مِیڈِییا کُجھ دُۄسرے دیشاں وِچّ اِہۄ جِہے ہالات وِچّ ’جَین ذی‘ ورگے اُبالے اُٹھّ پَیݨ دی چرچا کردا ہَے تاں آکھر وِچّ اِہ کہِݨا نہِیں بھُلّدا کِہ بابا ساہِب امبّیڈکر دے بݨائے سںوِّدھان دا آسرا ہۄݨ کارن ساڈے دیش وِچّ اِہۄ جِہے ہالات کدے پَیدا ہی نہِیں ہۄ سکدے۔ بھارت دے لۄک اِہ وی منّ لَیݨ لئی بڑی سَۄکھ نال تِیار ہۄ جاںدے ہن کِہ اِہ سبر اُنہاں نُۄں اِس سںوِّدھان وِچّ مِلے اُپدیشاں کارن مِلِیا ہَے٬ اُہ اِہ وی جاݨن دی کۄشِش نہِیں کردے کِہ بابا ساہِب امبّیڈکر والے سںوِّدھان دا سِرپھ ناںء لِیا جا رِہا ہَے٬ اُسدی مُۄل بھاونا اتے اُس ولّۄں دِتّی مُۄل سیدھ تک بدل دیݨ لئی ہر دِن نویں تۄں نویں یتن کِیتے جا رہے ہن۔ پہِلاں یۄجنا کمِشن بدل کے نِیتی آیۄگ والے نویں ناںء والا پھٹّا لائِیا گِیا٬ پھِر اپرادھاں بارے کانُۄن سی آر پی سی بدلِیا تے اِسدی جگہا بھارتی نِیاںئے سںہِّتا اَیلانی گئی٬ اُس پِچھّۄں چںگّی بھلی مذبُۄت اِمارت دے باوجُۄد سَۄ سال پُراݨے وِراستی پارلِیمَیںٹ بھون دی تھاں نوِیں اِمارت بݨا کے کمّ شُرُۄ کر دِتّا گِیا۔ شہِراں دے ناںء بدلݨا تاں بہُت پہِلاں شُرُۄ کر دِتّا گِیا سی٬ اجّکلّہ پُراݨِییاں لۄک بھلائی دِییاں سکِیماں دے ناںء وی بدلݨے شُرُۄ کر دِتّے گئے ہن۔ پْردھان مںتّری دپھتر نُۄں ’تِیرتھ بھون‘ دا ناںء دے دِتّا گِیا۔ اِس نال شائِد اِہ پْربھاو مِلݨ لگّ پوے کِہ اِہ دپھتر نہِیں٬ تِیرتھ ہَے٬ جِتھّے بَیٹھے کرمچارِییاں دا مُکھِییا وی اُسے ستِکار دا ہکّدار ہَے٬ جِدّاں دا کِسے دھارمِک تِیرتھ دا مُکھّ پُجاری سمجھِیا جاںدا ہَے۔
اسِیں پُراݨِییا کہاݨِییاں سُݨدے آئے ہاں کِہ اِکّ راجا تے اِکّ دھارمِک وِئکتی آپسی سہِمتی نال راج چلائِیا کردے سن۔ راجا جۄ چاہے کرے٬ پُجاری لۄکاں نُۄں کہِںدّا رہِںدّا سی کِہ راجا اِیشور دا رُۄپ ہُںدّا ہَے٬ اُسدا وِرۄدھ کِیتا تاں اِہ اِیشور دے بھاݨے وِچّ دکھل دیݨا ہۄویگا۔ لۄک ڈر جاںدے سن اتے پھِر کۄئی راجے کھِلاپھ بۄلدا تک نہِیں سی۔ دُۄسرے پاسے راجا کدے-کدے وکت کڈھّ کے پُجاری اگّے ڈںڈّائُت کر آئُںدا سی٬ تاں کِہ لۄک اِہ سۄچݨ کِہ اِہ پُجاری اِنا ربّ نُۄں پہُںچِّیا ہۄئِیا ہَے کِہ اِس مۄہرے تاں ساڈا راجا وی جھُک جاںدا ہَے۔ اُہ یُگ اجّ نہِیں رِہا٬ اِہ سانُۄں دسِّیا جاںدا سی٬ پر اجّکلّہ اِدّاں دے ہالات بݨدے جاںدے ہن کِہ راجا اتے پُجاری دی اُہ کہاݨی پھِر چیتے آ سکدی ہَے۔ اِس نال وی کِسے نُۄں چِںتّا نہِیں ہۄݨی٬ کِئُںکِہ ساڈے لۄک بڑے وڈّے سبر والے ہن٬ جۄ مرذی ہُںدّا رہے٬ سبھ جھلّ سکدے ہن۔
* * * * *