کُڑی دے وِیاہ لئی تِیار کِیتے دہیج دی سڑی ہۄئی پیٹی۔

پْرسِدھّ شائِر بشِیر بدر دا شیئر ہَے:

“لۄگ ٹُۄٹ جاتے ہَیں ایک گھر بنانے میں۔

تُم ترس نہِیں کھاتے بستِییاں جلانے میں۔”

اُپرۄکت شیئر پڑھدِیاں ساڈے ساہمݨے 1947 اتے پھِر 1984 دے اُہ دُکھاںتمئی دْرِش ساہمݨے آ جاںدے نیں جدۄں کھُۄن دی ہۄلی کھیڈدِیاں گھراں نُۄں اگنی بھیںٹ کِیتا گِیا۔ دہِشت دے پْرچھاویں ہیٹھ لۄک آپݨی جان بچائُݨ لئی بھٹکدے رہے۔ درِںدّگی دے اِس دَۄر وِچّ لۄکاں دِییاں چِیکاں٬ کُرلاہٹاں٬ کھُۄن دے وہِںدّے اتھّرُۄیاں ساہمݨے جُرم کرن والے وہِشی ہاسا ہسّدے رہے۔ اُس کالے دَۄر نُۄں یاد کرکے پِیڑت ہُݨ وی کمبّ جاںدے ہن۔

بٹھِںڈّا ذِلہے دے اِتِہاسک پِںڈّ دان سِںگھّ والا دی بستی بابا جِیون سِںگھّ دے اٹھّ گھراں دے پرِواراں نُۄں وی اِس ترہاں دے دُکھاںت دا ساہمݨا کرنا پِیا۔ 9 جنوری٬ 2025 دی رات نُۄں پِںڈّ دے تِنّ-چار بھُۄترے ہۄئے نَۄجواناں نیں آپݨے ورگے 60-70 ہۄر نَۄجوان اِکٹھّے کرکے پٹرَۄل بمبّاں اتے ہۄر دیسی بمبّاں دی ورتۄں کردِیاں گھراں نُۄں اگّ لگا دِتّی۔ رات دے اںدّاذن گِیاراں وجے تۄں سویر دے پںجّ وجے تک اگّ دِییاں لپٹاں اسمان نُۄں چھُۄںہدِییاں رہِییاں۔ پِیڑت گھراں دِییاں اَۄرتاں٬ مرد اتے بچّے آپݨی جان بچاکے اِدھّر-اُدھّر بھجّ گئے۔ کئی اَۄرتاں نیں کںدھّ ٹپّ کے جان بچائی٬ ماسُۄم بچّے وی جان دی تلی ’تے رکھّ کے باہر کڈھّے۔ اٹھّ گھراں دا سارا سمان سڑکے راکھ ہۄ گِیا۔ اِکّ دُکھی اَۄرت نیں بھُبّاں ماردِیاں دسِّیا٬ “مَیں اتے میرے گھر والے نیں دِہاڑِییاں کرکے کُڑی دے ہتھّ پِیلے کرن لئی داج دا سمان کھرِیدِیا سی٬ پر درِںدِّیاں نیں سبھ کُجھ سواہ کر دِتّا۔”

اِنہاں اٹھّ گھراں دے واسی اِہ بھاݨا ورتݨ تۄں پہِلاں سُۄہ لگّݨ کارن آپݨی جان بچائُݨ وِچّ تاں سپھل ہۄ گئے٬ پر سڑے ہۄئے مںجّے٬ پیٹِییاں دا سمان٬ تن پائے کپّڑِیاں تۄں بِناں ہۄر کُجھ وی نہِیں سی بچِیا۔ گھر دے وِںگّے ہۄئے گارڈر٬ اگّ دے سیک نال جھُلسِییاں کںدھّاں٬ پھلَیش دِییاں ٹُٹِّییاں سِیٹاں٬ سڑی ہۄئی رسۄئی٬ بُری ترہاں سڑِیا ہۄئِیا مۄٹر سائیِکل٬ چُگاٹھاں٬ بالے٬ پھرنِیچر٬ بچِّیاں دے کھِڈائُݨے٬ سبھ کُجھ اگّ نیں تباہ کر دِتّا سی۔ پںجّ بںدّے آپݨا بچائۄ کردِیاں بُری ترہاں ذکھمی ہۄ گئے۔ پِیڑت کُجھ لۄک نیڑے دے تھاݨے وِچّ پھرِیاد لَیکے گئے۔ اَۄرتاں پِںڈّ دے سرپںچّ کۄل مدد لئی بہُڑِییاں۔ پُلِس ولّۄں اُنہاں دی ارذی پھڑن اُپرںتّ “چھیتی گَۄر” کرن دا بھرۄسا دے کے اُنہاں نُۄں مۄڑ دِتّا۔ پِںڈّ دے مُکھی کۄل جدۄں پِیڑتاں اُسدے گھر پُجِّییاں تاں اگاںہ مُکھّ دۄشی پہِلاں ہی اُتھّے بَیٹھا مُچھّاں نُۄں وٹّ دے رِہا سی۔ سرپںچّ نیں اِکّ پاسے پِیڑت اَۄرتاں نُۄں شاںت رہِݨ دا ’اُپدیش‘ دِتّا٬ پر دُۄجے پاسے درِںدّگی دِییاں سبھ ہدّاں پار کرن والے دۄشی نُۄں کُجھ نہِیں کِہا۔ اگلے دِن جدۄں پھائِر برگیڈ پُجِّیا٬ اُس ویلے وی اگّ دا تاںڈو ناچ جاری سی۔ کُجھ ہۄر ’جرُۄری رُجھیوِیاں‘ تۄں بائد جدۄں اگلے دِن بائد دُپہِر پُلِس پہُںچّی تاں اُنہاں نیں مچی ہۄئی تباہی ویکھݨ تۄں بائد کِہا٬ “پڑتال کرن اُپرںتّ دۄشی بکھشے نہِیں جاݨگے۔”

اِس تباہی دے مںذّر دی خبر اِلاکے وِچّ پھَیل گئی۔ اگلے دِن پْرِںٹّ مِیڈِییا٬ سۄشل مِیڈِییا اتے ہۄر مددگار پہُںچّ گئے۔ ای.ڈی. دے سابکا ڈِپٹی ڈائِرَیکٹر نِرںجّن سِںگھّ نُۄں جدۄں پتا لگِّیا تاں اُہ وی ہاء دا نائرا مارن لئی مَۄکے ’تے پہُںچّ گئے۔ اِکلّے اِکلّے گھر وِچّ جاکے اُنہاں نیں دُکھی پرِواراں نال ہمدردی دا پْرگٹاوا کردِیاں اجِہا کہِر ورتائُݨ والِیاں سمبّںدھّی پُچھِّیا۔ پۄٹا پۄٹا دُکھی اَۄرتاں٬ گھۄر نِراستا وِچّ ڈُبّے پرِواراں دے مُکھی اتے ہۄر پِیڑتاں نیں بھُبِّیں رۄںدِیاں پْرگٹاوا کِیتا٬ “اَۄہ ساہمݨے کۄٹھی والِیاں دا مُںڈّا شرییام چِٹّا ویچدا ہَے اتے ہۄر جائِذ نجائِذ کمّ وی کردا ہَے۔ چِٹّے دے کہِر کارن پِںڈّ وِچّ پںجّ چھے مَۄتاں وی ہۄ چُکِّییاں ہن۔ کُجھ دِن پہِلاں گلی وِچّ جاںدِیاں اُس نُۄں اِکّ مُںڈّے نیں رۄک کے اِہ کہِ دِتّا کِہ چِٹّے دا دھںدّا تُۄں باہر اںدّر کر لِیا کر٬ پِںڈّ ’تے ترس کھا٬ اِتھّے ویچݨا چھڈھّ دے۔ کِسے دے گھر ستھّر وِچھائُݨ تۄں رہِم کر۔” اُدۄں تاں اُہ کُجھ نہِیں بۄلِیا۔ پر اںدّر کھۄر رکھِّیا۔ اِدھّر اسِیں ستّ-اٹھّ گھر مُںڈّے دے کہے بۄلاں نال سہِمت سی اتے چاہُںدّے سی کِہ پِںڈّ وِچّ چِٹّے دا اِہ کالا دھںدّا اِس نُۄں بںدّ کر دیݨا چاہُںدّا ہَے۔ اِہ کۄٹھی والا آپھرِیا ہۄئِیا مُںڈّا اںدّرکھاتے بدلا لَیݨ دی وِئُںت بںدّی کردا رِہا۔ سانُۄں دۄ دِن پہِلاں سُۄہ مِل گئی سی کِہ اِہ کۄئی کارا کریگا۔ اسِیں تھاݨے جاکے اِتلاہ دے دِتّی سی۔ ارذی وِچّ اِہ وی لِکھِیا سی کِہ اِہ چِٹّا ویچݨ دا دھںدّا کردا ہَے۔ چِٹّے دی رۄکتھام کرکے پِںڈّ بچائِیا جاوے۔ اسِیں سرپںچّ کۄل وی اِکٹھّے ہۄ کے گئے سی پر کِسے نیں ککھّ نہِیں کِیتا۔ جے کُجھ کِیتا ہُںدّا تاں سانُۄں اِہ دِن ناں ویکھݨے پَیںدے۔ اِہدے نال پِںڈّ دے ہی تِنّ چار مُںڈّے شامل سن۔ باکی 60-70 مُںڈّے اِہنے باہرۄں اِکٹھّے کِیتے سن۔”

گمگِین ماہَۄل وِچّ نِراستا دا بُتّ بݨے اِکّ وِئکتی نیں پْرگٹاوا کِیتا٬ “مَیں جی٬ اُس رات دْرکھت ’تے چڑھکے آپݨی جان بچائی۔ جے اُنہاں دی نذر پَے جاںدی تاں مَینُۄں مار دِںدّے۔”

سابکا ای.ڈی. ادھِکاری نیں اِکلّے اِکلّے گھر جاکے راکھ بݨے گھر ویکھے۔ اِکّ ہۄر پِیڑت وِئکتی نیں بھرے من نال دسِّیا٬ “مَیں آپݨے واڑے وِچّ 15 کُ بکّرِییاں رکھِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ میرِییاں بکّرِییاں نُۄں جِیپ وِچّ لدّ کے لَے گئے اتے واڑے نُۄں اگّ لا گئے۔” اِکّ ہۄر اَۄرت نیں گھر پئے گہِݨے چُکّݨ اتے اِکّ ہۄر وِئکتی نیں دِہاڑِییاں کرکے جۄڑے ہۄئے تِنّ ہذار رُپئے لَیکے جاݨ دی گلّ وی کہی۔ جدۄں پِیڑت وِئکتِییاں تۄں اِہ پُچھِّیا گِیا کِہ ساہمݨی کۄٹھی والا اِہ مُںڈّا کمّ کی کردا ہَے٬ تاں لۄکاں دا جواب سی٬ “کمّ تاں بسّ چِٹّے دا ہی کردا ہَے۔ اُہدے سِر ’تے ہی کۄٹھی بݨائی اےَ۔ کار وی رکھّی ہۄئی اےَ۔ دۄ وار پُلِس دِییاں گڈِّییاں وی بھنِّییاں نیں۔ کئی کیس اِس ’تے پہِلاں پئے ہۄئے نیں۔ ذمانت ’تے آئِیا ہۄئِیا ہَے۔ ہُݨ تاں ذِیادا پِںڈّ دے سرپںچّ کۄل ہی رہِںدَّے۔ اِہدے کۄل دۄ کاراں نیں۔ سرپںچّ دِییاں کاراں نُۄں وی اِہ ہی چلائُںدَے۔”

سابکا ای.ڈی. ادھِکاری نِرںجّن سِںگھّ دے اِہ پُچھّݨ ’تے کِہ تُہاڈے اِلاکے دا وِدھائِک تُہاڈا دُکھّ سُݨن نہِیں آئِیا؟ تاں لۄکاں دا جواب سی٬ “اِدھّر نہِیں آئِیا جی٬ پِںڈّ وِچّ آئِیا سی۔ سرپںچّ اتے اُس مُںڈّے نُۄں مِلکے چلا گِیا۔ پتا لگّݨ ’تے اسِیں ہی سرپںچّ دے گھر اُس کۄل چلے گئے سی۔ اُلٹا اُہ تاں سانُۄں ہی کہِݨ لگّ پِیا کِہ تُسِیں اَیویں وِچّ سرپںچّ دا ناں گھڑِیس رہے ہۄں٬ اِہ تاں اُس رات میرے نال چںڈِّیگڑھ گِیا ہۄئِیا سی۔ جدۄں کِہ سانُۄں پکّا پتَے بئی اُس رات اُہ پِںڈّ وِچّ ہی سی۔”

بٹھِںڈّا ذِلہا پْرشاسن ولّۄں ہر پرِوار نُۄں پںجّاہ پںجّاہ ہذار رُپئے دی آرتھِک سہائِتا دِتّی گئی ہَے۔ کُجھ بھلے پُرش وی اُنہاں دی ہر سمبھّو مدد لئی بہُڑے ہن۔ کۄٹھی والے مُںڈّے اتے کُجھ اݨپچھاتے وِئکتِییاں ’تے پُلِس ولّۄں کیس وی درج کِیتا گِیا ہَے۔

نِرںجّن سِںگھّ کھںڈّر بݨے گھراں وِچّ کھںڈّر بݨے لۄکاں نُۄں ہَۄسلا دِںدِّیاں کہِ رہے سن٬ “ہَۄسلا رکھّۄ٬ کۄئی وِئکتی کانُۄن تۄں اُپّر نہِیں۔ جُرم دی ہنیری ذِیادا دیر نہِیں چلدی۔”

چارے پاسے سنّاٹا پسرِیا ہۄئِیا سی۔ لۄکاں دے اُداس اتے بُجھے جِہے چِہرِیاں ’تے چھائی کھامۄشی جِویں کہِ رہی ہۄوے٬ “ہُݨ ساڈے کۄل سبر کرن تۄں بِناں ہۄر بچِیا ہی کی ہَے؟”

* * * * *