مَیں وَینکُۄور تۄں سانپھراںسِسکۄ جا رِہا ساں۔ وَینکُۄور تۄں پہِلاں مَیں سِیاٹل تکّ جاݨا سی اتے اۄتھۄں سانپھراںسِسکۄ لئی ہۄر جہاذ بدلݨا سی۔ ہوائی اڈّے دی ساری پْرکِرِیا پار کرن اُپرںتّ مَیں گیٹ نمبّر ای-6 دے ساہمݨے پہُںچّ کے کُرسی اُتّے بَیٹھا آپݨی پھلائیِٹ دی اُڈِیک وِچّ ساں۔ ہَۄلی-ہَۄلی اِکّا-دُکّا مُسافِر آئُںدے گئے اتے کُرسِییاں اُپّر بَیٹھدے گئے۔ شام ساڈھے کُ اٹھّ دا وکت ہۄویگا جدۄں درمِیانے کدّ دا 22-24 سال دا چھِیںٹکا جِہا نَۄجوان میرے نیڑے آ کے بَیٹھ گِیا۔ آپݨا بَیغ مۄڈھے تۄں اُتاردِیاں اُس نیں میرے کۄلۄں اںگّریذی وِچّ پُچھِّیا٬ "نَۄں وجے پھلائیِٹ ہَے پر اجے تکّ ایتھے ایئرلائیِن دا کۄئی آدمی کِئۄں نہِیں آئِیا؟" مَیں بھلا کی دسّدا! مُسکرا کے سِر ہِلا چھڈِّیا۔

اُس نیں دُبارا پُچھِّیا۔ "تُسِیں وی اِسے پھلائیِٹ تے جا رہے ہۄ؟"

میری اُس نال گلّبات کرن وِچّ کۄئی دِلچسپی نہِیں سی۔ مَیں 'ہاں' وِچّ سِر ہِلا کے چُپّ کر گِیا۔

"رہِںدّے کِتھّے اۄ سردار جی؟", اَیتکِیں اُس نیں بڑی ٹھیٹھ اتے مِٹھّی پںجّابی وِچّ پُچھِّیا تاں میرے آپے دے جِویں بںدّ مُسام کھُلّ گئے۔ اِہ تاں کۄئی آپݨا ہی پںجّابی بھرا سی۔ مَیں کھُشی بھری ہَیرانی نال اُہدے ولّ جھاکݨ لگّا۔

مَیں اُسنُۄں آپݨے بارے دسّݨ لگّا۔

'جلںدھّر' دا نام سُݨ کے اُسدِییاں اکھّاں وِچّ لِشک آئی۔ اُس نیں دُہرا کے پُچھِّیا٬ "اچھّا! جلںدھّر رہِںدّے اۄ تُسِیں؟"

ساڈے دۄہاں وِچکار پِیا آپݨا بَیغ اُس نیں چُکّ کے دُۄجے پاسے رکھّ لِیا اتے میرے ہۄر نیڑے ہۄ گِیا۔

"مَیں پاکِستان تۄں آں۔ ساڈے وڈیرے وی پِچھّۄں جلںدھّر دے نیں۔ اۄتھے ساڈا لُہارے دا کمّ ہُںدّا سی۔ میرا دادا اُہ بݨائُںدا ہُںدّا سی جِس نال اسِیں فسل کٹّدے آں……" اُس نیں فسل کٹّݨ واںگ ہتھّ ہِلائُںدِیاں کِہا٬ "اُہ …ہاں……داترِییاں اتے کھُرپے وی۔"

اُہنُۄں وڈیرِیاں دے کِتّے دا ماݨ سی۔

"تُہاڈا اِسم شرِیپھ؟" مَیں پُچھِّیا تاں اُہدِییاں خُشی وِچّ واچھاں کھِڑ گئیِیاں۔

"تُسِیں اُردُۄ جاݨدے اۄ؟"

"تھۄڑھا تھۄڑھا……ساڈی بڑی امِیر ذبان ہَے اُردُۄ۔"

اُس دا ناں راشِد سی اتے اُہ پِچھلے چار سالاں تۄں پھلۄرِڈا وِچّ٬ پڑھائی کر رِہا سی۔ ماپے اُس دے پاکِستان وِچّ ہی سن۔

مَیں پُچھِّیا٬ "اجّ کلّہ تُسِیں کِتھّے رہِںدّے اۄ؟"

اِکّ ساںجھ جُڑ جاݨ دے باوجُۄد اُس نُۄں اںدّرۄں لگّدا سی کِہ مَیں پاکِستان٬ اِکّ اجنبی دیش بارے کی جاݨدا ہۄ سکدا ہاں! اِس لئی اُہ تھۄڑھا وِستھار نال سمجھائُݨ لگّا۔

"ساڈے اۄدھرلے پںجّاب وِچّ اِکّ ذِلہا ہَے سِیالکۄٹ۔"

"ہاں……ہاں ڈا: اِکبال والا سِیالکۄٹ۔"

مَیں گُربخش سِںگھّ پْرِیتلڑی والا سِیالکۄٹ وی کہِݨا چاہُںدّا ساں پر اُس نُۄں کی پتا ہۄݨا سی!

"تُسِیں ڈاکٹر اِکبال نُۄں وی جاݨدے اۄ؟"

"کِئۄں نہِیں٬ اُہ اِس برے-سگِیر دا اذِیم شائِر ہۄئِیا ہَے۔ ساڈا آپݨا شائِر-اے-مشرِک٬ پُۄرب دا شائِر۔"

اُہ کھُشی 'چ چہِکِیا٬ "ہاں…ہاں اۄسے سِیالکۄٹ ذِلہے دا اِکّ نِکّا جِہا شہِر ہَے گُجرات۔"

"اِہ ہۄر ہۄݨَے۔ اُںج اِکّ تاں آپݨی سۄہݨی والا گُجرات وی ہَے پر اُہ تاں جھناں دے کںڈھّے 'تے ہَے۔" مَیں ہسِّیا۔

"کمال ہَے سردار جی۔" اُس نیں میرا ہتھّ گھُٹّ لِیا۔ اُسنُۄں میرا گُجرات دی سۄہݨی بارے جانݨا وی چںگّا لگّا۔ اپݨتّ والی ساںجھی جاݨکاری دی جُڑی تںدّ نیں اہِساس کروائِیا جِویں اسِیں اِکّۄ کھاندان دے وِچھڑے چِراگ اُمراں بائد مِل پئے ہۄئیِئے۔

جہاذ وِچّ سوار ہۄݨ لئی آواذ پئی۔ نِکّا جِہا جہاذ سی۔ ساڈِییاں مِنّی بسّاں جِڈّا۔ مَیں گِݨِییاں۔ سارِییاں بائی سوارِییاں سن۔ ایئر ہۄسٹَیسّ نیں کِہا٬ "سِیٹ نمبّر دا فِکر ناں کرۄ۔ جِتھّے دِل کردا ہَے بَیٹھ جاوۄ۔"

راشِد اِس جہاذ تے سِیاٹل تکّ جا رِہا سی۔ مساں ادھّے گھںٹّے دا سفر۔ اسِیں اِس تھۄڑھے سمیں نُۄں لیکھے لائُݨا چاہُںدّے ساں۔ نیڑے-نیڑے بَیٹھ گئے۔

مَیں اُس نُں دسِّیا کِہ مَیں پںجّابی دا لیکھک وی ہاں اتے پںجّابی دا ادھِیاپک وی۔ اِہ وی دسِّیا کِہ اسِیں اِدھّرلے پںجّاب وِچّ بابا فرِید٬ شاہ ہُسَین٬ بُلّہے شاہ اتے وارِس نُۄں وی پڑھائُںدے ہاں۔

اِکّ اِکّ گلّ اُس لئی رہسّ واںگ خُلّہ رہی سی۔ اُسدے مُۄںہۄں اچنچیت نِکلِیا٬ "سردار جی! اِکّ ہِساب نال آپݨا تلہا-مُۄلھ تاں اِکّ ہی ہۄئِیا فِر؟"

مَیں کُجھّ پاکِستانی لیکھکاں دے ناں گِݨائُݨے شُرُۄ کر دِتّے۔ اہِمد ندِیم کاسمی٬ پھخر ذماں٬ اشفاک اہِمد٬ اِلِیاس گھُمّݨ۔ اُس نُں جاپِیا جِویں ساڈا رِشتا پرت-در-پرت کھُلّہدا اتے نِکھّردا آ رِہا ہَے۔

"میرے اِکّ اںکّل وی لِکھدے ہن پںجّابی 'چ٬ شرِیف کُںجّاہی۔"

"مَیں سُݨِیا وی ہۄئِیا ہَے اتے پڑھِیا وی۔"

اُس نیں چاء نال اِکّ ہۄر رِشتے دے اںکّل دا نام لِیا۔

"انور مسئۄُد٬ تنذِییا لِکھݨ والا۔"

مَیں اُس نُں لاہَۄر ٹی: وی: تۄں سُݨِیا ہۄئِیا سی۔ جدۄں مَیں اُسنُۄں انور مسئۄُد دی اُس نذم بارے دسِّیا جِس وِچّ اِکّ چَۄدھری آپݨے نَۄکر نُۄں سبذی چاڑھݨ لئی آکھدا ہَے اتے نَۄکر چَۄدھری دی اِچھّا مُتابِک کدی بھِںڈّی اتے کدی بَیںگݨ دی تارِیف کردا ہَے اتے چَۄدھری دی رائے بدلی جاݨ کے اُہناں ہی سبذِییاں دے وِرُدھّ بۄلدا ہَے۔"

"تُسِیں تاں پۄتڑِیاں دے جاݨُۄ لگّدے ہۄ؟"

اُہ میرے ہتھّ تے ہتھّ مار کے ہسِّیا۔ فِر بڑی گمبھِّیر مُدرا 'چ بۄلِیا۔

"ساڈی دادی دی اِکّ سہیلی ہُںدّی سی٬ جلںدھّر وِچّ٬ کُلوںتّ کَۄر۔ جدۄں بَیٹھیگی٬ اُہدِییاں گلّاں چھُہ لویگی۔ اسِیں کہِںدّے ہاں٬ "امّا! بڑی وار سُݨی ہَے اِہ کہاݨی٬ پر اُس لئی سدا نوِیں ہُںدّی ہَے۔ سانُۄں پتا ہُںدّا ہَے۔ اُس نیں اگّۄں کی بۄلݨا ہَے٬ کِہڑی ترتِیب وِچّ بۄلݨا ہَے۔ اُہ آکھیگی٬ "کُلوںتّ تے مَیں……بچّے اُہدے مُۄںہۄں بۄل کھۄہ لَیݨگے٬ "دھرم دِییاں بھَیݨاں ساں۔" اُہ فِر آکھیگی٬ "ساڈی اِکّ دُۄجے دی……" اسِیں آکھاںگے٬ "جان وِچّ جان سی" دادی دِییاں اکھّ چمک اُٹھّݨگِییاں٬ "ہاں! جان وِچّ جان سی٬ ساہ وِچّ ساہ سن٬ جدۄں میرا نِکاہ ہۄئِیا٬ ……تے فِر امّاں چلّ سۄ چلّ۔"

گلّاں کردا-کردا راشِد اِکّ پل لئی رُکِیا اتے مَینُۄں پُچھّݨ لگِّیا جِویں مَیں جاݨی-جاݨ ہۄواں۔

"بھلا کُلوںتّ کَۄر جِئۄُںدی ہۄویگی؟"

مَیں کِہا٬ "ہاں جِئۄُںدی ہَے۔"

اِس تۄں پہِلاں کِہ اُہ ہۄر ذِیادا ہَیران ہۄوے مَیں آکھِیا٬ "کُلوںتّ کَۄر اُہ مُہبّت ہَے جۄ دۄہاں مُلکاں دے آم لۄکاں دے مناں وِچّ ہیٹھاں کرکے اِکّ دُۄجے لئی مہِکدی پئی ہَے بھاویں اُس دے اُتّے بارُۄد دی بۄء دی لمّی تہِ وِچھی پئی ہَے۔"

سِیاٹل آئِیا تاں میرے تۄں وِچھڑن لگّا لمّا ساہ لَے کے راشِد بۄلِیا٬ "اچھّا سںدھُّۄ ساہِب۔"

مَیں اُس دا ہتھّ مۄہ نال گھُٹِّیا۔

"اچھّا! راشِد مِییاں۔"

جہاذ بدل کے جدۄں مَیں سانپھراںسِسکۄ لئی روانا ہۄئِیا تاں راشِد میرے اںگّ سںگّ وِچر رِہا لگّا۔