سفے٬ شبداں نُۄں اُڈِیکدے۔ شبد جۄ سفِیاں نُۄں سامبھݨ-جۄگ بݨائُݨ۔ آئُݨ والے سمیں نُۄں سیدھ تے سںدّیش دے سکݨ اتے اِنہاں دی کِیمت پوے۔

ذِںدّگی دے سفے کۄرے ہۄݨ تاں بہُت جھُۄردے۔ اِنہاں دی تڑپ نُۄں سمجھݨ اتے ہُۄک نُۄں کلم دے نام کرن والے بہُت ہی وِرلے۔ پر اِہی وِرلے درئسل وکت دا ماݨ ہُںدّے۔

ذِںدّگی دی کِتاب دے سارے ورکے کدے وی ناں تاں بھرے ہُںدّے اتے ناں ہی کۄرے۔ کُجھ بھرے اتے کُجھ کۄرے۔ کُجھ سفے اجِہے وی جِہڑے آپݨے پِںڈّے `تے لِکھی ادھّ- پچدھّی لِکھت وِچۄں آپݨے ادھُۄریپݨ نُۄں ہی پڑھن جۄگے رہِ جاںدے۔ کدے اِنہاں ادھُۄرے سفِیاں دے درد نُۄں پڑھنا۔ اِنہاں وِچلے سِمّدے شبداں دِییاں تہِیاں پھرۄلݨا٬ ارتھاں دی تھاہ پائُݨا تاں تُہانُۄں پتا لگّیگا کِہ ادھُۄراپݨ کی ہُںدّا٬ ادھُۄرے جِیون دی ارتھکاری کِنّی کٹھن اتے ادھُۄرے تۄں پُۄرا کِویں بݨِیدا؟

ہر سفے دی آپݨی تاسِیر اتے تکدِیر جِہڑی بںدّا خُد کلم اتے سۄچ نال اُکّردا۔ ورکے نیں کِہڑے سمِیاں وِچ کِہڑی تراسدی ہںڈھّائی؟ کِس ویلے اکھّ سِمّݨ لائی؟ کدۄں دراں نُۄں مِلی ودھائی؟ کِس ہنیری نیں بنیرے ’تے جگدی مۄمبتّی بُجھائی؟ رات دے کِس پہِر ’چ نِیںد آئی؟ کِہڑِییاں راتاں نیں جھۄلی ’چ پائی تنہائی؟ کِہڑے پلاں نیں وِچھۄڑے دی ہُۄک پلںگھّ دے نام لائی؟ کِہڑے سُپنے نیں نَیݨاں ’چ مِلݨ دی آس جگائی؟ کِس ڈںگّۄری نیں ماپِیاں دی آس پُگائی؟ کِہڑی اَۄلاد نیں اُنہاں دے پلّے نمۄشی پائی٬ اِہ سبھ کُجھ سفِیاں وِچۄں پڑھِیا جا سکدا۔

بِیتے دے کُجھ سکھّݨے اتے کُجھ بھرے ہۄئے سفے ہی ہُںدّے جِہڑے ساڈِییاں کمِییاں اتے کُتاہِییاں دا نمُۄنا۔ کُجھ پْراپتِییاں اتے ماݨ-سنمان دے ذامن۔ کُجھ اوگِّیاواں اتے اُلںگھّݨاواں دا ذِکر۔ کُجھ سُپنِیاں دی تفسِیل اتے تشبِیہ۔ کُجھ کدماں دا سفرناما۔ کُجھ ہرفاں دا شبد ناما۔ کُجھ دِسہدِّیاں دی نِشاندیہی۔ کُجھ مںذّلاں دے ادھ-مِٹے سِرناویں وی ہُںدّے۔

اِہ سفے ساڈا ذِںدّگی-ناما۔ اوچیتن اتے چیتن من وِچ آئے پھُرنِیاں دا لیکھا-جۄکھا۔ سپھلتاواں اتے اسپھلتاواں دا ہِساب-کِتاب۔ سمبھّاوناواں اتے سِرڑ دا سںتُّلن۔ پَیراں نال اُڈّدی دھُدھل تے راہاں دا مِلاپ۔ کرم ہِیݨتا اتے کرم یۄگتا۔ ساڈی کرنی اتے کتھنی دا آساوامپݨ۔

ہر وِئکتی نِجّی جِیون دی کِتاب۔ کِتاب جۄ اُہ خُد لِکھدا۔ اِس وِچۄں جھلکدی بِیتی تے آئُݨ والی ذِںدّگی دی تسوِیر۔ جِیون دے نکشاں دی نِشاندیہی اتے بھوِکھّ دا پْرماݨ۔ دھارناواں اتے وِسںگّتِییاں دا کتھن۔ اُس دے اُسے اتے بچناں دی کتھا۔ اہِساس دا اِتِہاس۔ آس اتے آستھا دی کتھاکاری۔

ہر کِتاب وِکۄلِتری تے وِلکھّݨ۔ وِتھّاں تے وِرلاں نال بھری۔ وہِماں تے ورتارِیاں دی چشمدِیدی۔ ورگاں تے ورناں دی کتار بںدّی۔ بںدِّیائی اتے بُرِیائی دا چَۄکھٹا۔ بںدّا کدے سفے دے چَۄکھٹے وِچ کھۄکھلا اتے کدے اِس چَۄکھٹے تۄں باہر۔ سفے دے ہاݨ دا بݨن لئی خُد نُۄں تراشدا۔ اِہی تراشݨا ہی بںدّے دا وِئکتِیتو وِکاس۔ پتا لگّدا کِہ اسِیں کِس ہِسّے نُۄں تراشِیا تے کِس ہِسّے `چ وادھا کر کے٬ خُد دی سفے نُۄں اہِمِیئت اتے اسلِیئت دے نیڑے کرن لئی یتنشِیل۔

یاد رہے کِہ بںدّا تاء-اُمر کِتاب دی کتھاکاری وِچ رُجھِّیا رہِںدّا۔ پر اِہ کِتاب کدے وی ہُںدّی نہِیں پُۄری٬ سگۄں سدا ادھُۄری۔ اِہ ادھُۄراپݨ ہی منُکھّ دے وِکاس اتے پْراپتِییاں دا مُۄل-مںتّر۔ سِیمت سفِیاں ’تے سِیمت سمیں وِچ تُسِیں کی کُجھ لِکھدے ہۄ تے اِس دی سارتھِکتا کی ہَے٬ اِس نیں ہی سِدھّ کرنا کِہ تُسِیں اِس کِتاب پْرتی کِنّا کُ سںجِّیدا اتے سمرپِت ہۄ؟

ذِںدّگی دی کِتاب دے ہر سفے ’تے کُجھ تاں اجیہا لِکھ جائۄ کِہ سند رہے۔ ارتھاں دے جگدے دِیوِیاں دی رَۄشنی وِچ آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں جِیون-راہاں نُۄں رُشنا سکݨ۔ آپݨِییاں کمذۄرِییاں نُۄں تاکت بݨا٬ پَیراں وِچ نرۄئیِیاں مںذّلاں دا سفر اُگا سکݨ اتے رَۄشن راہاں نُۄں اگلِییاں نسلاں دے نام لا سکݨ۔

بذُرگاں دی جِیون-کِتاب نُۄں پڑھن لئی٬ اُنہاں دی سںگّت وِچ کُجھ سماں ماݨنا٬ اُنہاں دے سُمتّی بچناں وِچۄں جِیون دی بھوِکھّی وِئُںتبںدّی کرنا۔ اُنہاں دِییاں مُشکلاں وِچۄں خُد لئی اسانِییاں پَیدا کرنا۔ تُہانُۄں وِراستی سِیاݨپ وِچۄں اُہ کُجھ مِلیگا جِہڑا آم جِیون وِچۄں نہِیں مِلدا۔ کِسے وِئکتی دی سفلتا پِچھّے٬ ماپِیاں دی وِراست ہی ہُںدّی جۄ اچیت رُۄپ وِچ اُس نُۄں مِلدی اتے اُہ نوِییاں پیشبںدِّییاں نُۄں آپݨا اپݨا اتے نِشٹھا بݨائُںدے۔

کۄرے سفِیاں `تے کُجھ اُکّرن لئی وِئُںتبںدّی بہُت ذرُۄری۔ خُد نُۄں بھوِکھّی چُݨَۄتِییاں دا مُکابلا کرن دے یۄگ بݨائُݨا اتے آپݨے راہ خُد سِرجݨا٬ چَۄتہِییاں لئی کُدرتی اتے کرتاری اِنائِت ہُںدّی۔

اسِیں اکسر ہی مہان وِئکتِییاں دِییاں سوَے-جِیونِییاں پڑھدے۔ اُنہاں تھِیں وِچردِیاں بہُت کُجھ سِکھّدے اتے اُنہاں دے راہاں `تے تُرن دا تہئیِّیا کردے۔ پر ذرُۄری ہُںدّا آپݨِییاں راہاں تے مںذّلاں نُۄں خُد نِردھارت کرِیئے۔ آپݨے پَیراں ’چ سفر خُد اُگائیِئے۔ سُپنئی مںذّلاں نُۄں پائیِئے اتے پھِر اِس نُۄں جِیون-پُستک دا ہِسّا بݨائیِئے تاں کِہ اِس کِتاب دِییاں کمِییاں تے گھاٹاں کدے ناں رڑکݨ۔ تُہانُۄں کدے افسۄس ناں ہۄوے کِہ مَیں آپݨے جِیون دی کِتاب نُۄں پُۄرا ناں کر سکِیا۔

اِس کِتاب دے کُجھ سفِیاں ’تے سُۄرج اُگائیِئے تاں کِہ اِس دا نِگھّ ٹھرِییاں راتاں نُۄں گرماوے تے چانݨ اۄجھڑ راہِییاں نُۄں رستا دِکھاوے۔ اُہ سُۄرجاں دے ہاݨی بݨ کے امبّر نُۄں کلاوے وِچ لَیݨ دا ہَۄسلا کرن۔

امبّر اُنہاں دی بُکّل بݨ جاوے۔ امبّر ورگے سُپنِیاں نال ہی بںدّے دا مانسِک پھَیلاء وسِیہ ہُںدّا اتے اِس وسِیہتا وِچۄں ہی منُکھّ آپݨی اسِیمتا نُۄں پہِچاݨدا تے پْراپت کردا۔

کُجھ کُ سفِیاں `تے چنّ دھرنا۔ شبداں دی کُکھّ نُۄں چانݨی نال گربھائُݨا۔ اِس ’چۄں اُگِّیا چانݨ مسِّیا دِییاں راتاں دے نام کرنا تاں کِہ ہنیرِیاں وِچ چانݨِییاں راتاں دا سفر اتے ساتھ ہریک نُۄں نسِیب ہۄوے اتے اُہ چانݨ-رتّے پلاں دَۄران ساہاں وِچ سُگںدھّ پرۄوے۔

کُجھ سفِیاں `تے وگدے پاݨِییاں ورگی لیکھݨی ہۄوے تاں اِس وِچۄں اُٹھِّییاں ترںگّاں وِچ من دا مۄر پَیلاں پاوے تے ہر ساہ نُۄں شگناں دی رُتّ بݨاوے۔ اُمںگّاں نال رُۄہ دی ساںجھ ودھاوے تے درِیا دے دۄہاں کںڈھِّیاں نُۄں مِلائُݨ دا سببّ بݨ جاوے۔ پاݨِییاں ورگی ترلتا نُۄں آپݨی کِتاب دے نام لائُݨ والے جلدی ترل ہۄ جاںدے اتے اںدّر اُتر رُۄہ وِچ جِیر جاںدے۔ پاݨی ورگی سۄچ `تے ناں ہی تریڑ پَیںدی اتے ناں ہی کۄئی وِرل۔ سدا ابھیدتا اتے اںتّرِیوی مِلاپ دا نامکرن۔ پاݨی وِچۄں ناں نِکلے پاݨی٬ پاݨی سدا ابھید۔ پاݨی وِچۄں پاݨی نِکھیڑنا٬ پلّے پَیںدا کھید۔ پاݨی اںدّر پاݨی وسّدا٬ جِیکُۄں ساہاں دے وِچ جۄت۔ پاݨی٬ پاݨی نُۄں جپھّی پائُںدا تے پاݨی اںتّر جۄت۔ تاں ہی وگدے پاݨی پِںڈّے ہُںدّی نہِیں کھڑۄت۔ جد کِہ کھڑے پاݨی مردے سدا ہی آپݨی مَۄت۔

کُجھ سفِیاں `تے جِگری یاری دِییاں باتاں پائیِئے۔ کسماں نُۄں تۄڑ نِبھائیِئے۔ اُچمتا نُۄں بۄلاں دے نام لائیِئے۔ یار رُسّ جاݨ تاں خُد منائیِئے کِئُںکِہ رُسِّیا یار جے کدے سدا لئی رُسّ گئے تاں پھِر یار دے رۄسے دا درد٬ بݨ جاںدا رِسدا تے پلّے وِچ رہِ جاںدا اُمر بھر دا پچھتاوا۔

کُجھ سفِیاں `تے آپݨی نیکنِیتی اتے کِرت-کامنا اُگائیِئے تاں کِہ اِنہاں دی پْرپھُلّتا٬ بیہے وکتاں نُۄں تاذگی بخشے۔ جرجری کدراں کِیمتاں نُۄں نوِینتا ارپِت کرے۔ وہِماں بھرماں تۄں مُکتی ہۄوے۔ بںدّا کِرت کمائی نُۄں جِیون دی مُۄل دھارنا بݨاوے۔ بچدے ساہاں دی سدِیوتا کماوے اتے بکھشِںدّگی دا راگ ہۄٹھاں دے نام لاوے۔

ذِںدّگی دا ہر سفا سمپُّۄرن ہۄوے تاں کِہ اِس دا ادھُۄراپݨ ناں کۄہوے۔ تُہاڈے لئی چِیس ناں بݨ جاوے اتے پُۄرنتا دا اہِساس تُہاڈے ناں لاوے۔ کُجھ کُ سفِیاں `تے آپݨی رُسّی ہۄئی ذِںدّگی نُۄں منائُݨ دا اُلیکھ کرۄ۔ گوائیِیاں رُتّاں دا ذِکر کرۄ۔ اِس دی اہِمِیئت نُۄں سمجھ٬ اِس دا فِکر کرۄ اتے اِس دی پُنر-سُرجِیتی لئی کُجھ تاں یتن کرۄ۔

اِک ادھّ ورکے `تے آپݨے ہِسّے دے وکت دی کلمکاری کرۄ۔ آپݨے آپ نُۄں مِلݨ دی آس پْرگٹائۄ۔ مِل کے ہۄݨ والی تْرِپتی نُۄں لفذاں وِچ سمائۄ۔ پھِر تُہانُۄں اہِساس ہۄویگا کِہ کِنّا کشٹمئی ہُںدّا اپُۄرن ہۄ کے جِئۄُݨا۔ کِنّا سُکھنمئی ہُںدّا پُۄرن ہۄݨ دا وِسماد۔ ساہ-سُرںگّی وِچ پَیدا ہُںدّا اے ناد اتے بݨ جاںدا جِیون دی سُنہِری یاد۔ یاد رکھّݨا! ہر سفا تُہاڈی کلمکاری دی آس رکھّدا۔ تُہاڈے لئی ہردم اُتاولا کِہ تُسِیں کدۄں٬ کی٬ کِویں اتے کِس مۄڑ `تے کی شبداں دے ارتھاں وِچ سمائِیا؟

سمیں نُۄں بہُت اُڈِیک ہُںدّی تُہاڈے ولّۄں کِیتی ورکِیاں `تے ورنمالا۔ اِنہاں راہِیں ہی سمیں نیں تُہانُۄں مِلݨا ہَے جد تُسِیں نہِیں رہِݨا۔ سِرف اِس اِبارت نیں جِئۄُںدے رہِݨا اتے اِس شبد کاری نیں تُہاڈی ہۄںد اتے ہاسل دی تسدِیک کرنی۔ تُسِیں خُد نُۄں کی سمجھدے ہۄ٬ اِہ سبھ کُجھ تُہاڈے جِیون دی کِتاب نیں خُد بخُد وکت نُۄں دسّ دیݨا۔ تُسِیں کاہتۄں فِکر کردے ہۄ؟

ذِںدّگی دی کِتاب دے ورکے رَۄلا نہِیں ہۄݨا چاہِیدا۔ اِہ سدا اںتّرِیو وِچ وسی انادی چُپّ ورگے ہۄݨے چاہِیدے جۄ بِناں کُجھ بۄلِیاں وی اُہ کُجھ دسّ جاںدی جِس دا کئی وار خُد نُۄں وی پتا نہِیں ہُںدّا۔ تُہاڈی کِیرتی تے کرم-سادھنا بۄلدی۔ تُہاڈی کرم یۄگتا وِچۄں بںدھّناں پَیدا ہُںدّی۔ تُہاڈے کرماں وِچلی اسِیمتا چُغلی کردی اتے تُہاڈی مہِک ہی فِذا نُۄں مہِکائُݨ لئی کافی۔ کدے اُچیچ ناں کرۄ۔ اُچّی بۄل کے کِلّہݨ والے اکسر ہی اںدّرۄں بہُت کھۄکھلے ہُںدّے۔

سماں تِلہکدا جا رِہا۔ ہتھّ کھِسک رہے سمیں نُۄں اجائیِں ناں گوائۄ۔ ورتۄں وِوہار وِچۄں کُجھ کُ اجیہا کر جاوۄ کِہ آئُݨ والِییاں نسلاں نُۄں اِہ پتا تاں ہۄوے کِہ ساڈے پُرکھِیاں نیں اِتِہاس نُۄں ماݨ-متّا کِیتا۔ اسِیں وی اِس ماݨ دا ہِسّا بݨِیئے۔ اجیہا ناں ہۄوے کِہ سماں ہی لںگھّ جاوے اتے اسِیں کۄرے ورکِیاں والی کِتاب سمیں دے ہوالے کر اِس دُنِییا تۄں رُخست ہۄئیِئے۔

ہر وِئکتی ہی آپݨی بُدھّی اتے سمرتھّا راہِیں بہُت سارِییاں برکتاں سماج دی جھۄلی وِچ پا سکدا بشرتے کِہ اُس دے من وِچ کُجھ کرن دا جنُۄن تے جذبا ہۄوے۔ اِہ سبھ کُجھ جذباتاں اتے یتناں راہِیں پَیدا ہۄوے جۄ سماج نُۄں نوِییاں اُپلبدھِییاں دی دیݨ دے سکے۔

ذِںدّگی دی کِتاب کدے ختم نہِیں ہُںدّی۔ اِک چاپٹر پُۄرا ہُںدّا تاں نواں شُرُۄ ہۄ جاںدا۔ کُجھ چاپٹر دردِیلے اتے کُجھ پُر-خلُۄس۔ کُجھ پْراپتی دا سِرناواں تے کُجھ اسپھلتاواں دا اِتِہاس۔ کُجھ وِچھۄڑے دا بِرتاںت اتے کُجھ مِلاپ دا اہِساس۔ ہر چاپٹر نُۄں پڑھنا ذرُۄری۔ اِک چاپٹر ’تے سِیمت رہِݨا جِیون نہِیں ہُںدّا۔ اِہ کدے وی سمپُّۄرن نہِیں ہُںدّی۔

ذِںدّگی دی کِتاب نُۄں کُجھ کُ وِرلِیاں ساہویں کھۄلہۄ۔ بہُت گھٹّ تُہاڈی سںوّیدنا دے ہاݨی جد کِہ ذِیاداتر سفے پلٹݨا ہی جاݨدا۔ اُہ سمجھدار نہِیں سگۄں تماشبِین ہُںدّے۔

ہر سفے دے دۄ پہِلُۄ۔ کُجھ چڑھدے دی لالی اتے کُجھ ڈُبّدے دی پلِتّݨ۔ کُجھ پُنِّیاں دی رات اتے کُجھ مسِّیا ورگے۔ کُجھ تِکھّڑ دُپہِراں اتے کُجھ ڈھلدے پرچھاویں۔ کُجھ سُپنِیاں دا اُگمݨا اتے کُجھ سُپنِیاں دا ماتم۔ کُجھ نو-جمّے بچّے دی کِلکاری اتے کُجھ مرِیاں دے وَیݨ۔ تُسِیں اِس نُۄں کِس رُۄپ اتے کِس نذرِیئے نال لِکھݨا تے پڑھنا٬ اِہ تُہاڈی نِجّی چۄݨ۔

ذِںدّگی دے کِتاب دے ہر سفے `تے بہُت سارے پْرشن۔ اِنہاں دے جواب خُد لبھّݨے پَیݨے۔ اِنہاں دے جواب کدے وی کِتاب دے پِچھلے پنِّیاں `تے نہِیں ہُںدّے۔

خالی سفِیاں والی سُںدّر جِلد والی کِتاب دی کۄئی وُکّت نہِیں ہُںدّی۔ اِہ کِتاب کھُلّہدے سار ہی آپݨی اہِمِیئت گوا بہِںدّی۔ کدے کُۄڑے دا ڈھیر بݨی٬ مِیہاں وِچ گلدی٬ ہنیرِییاں نال ورکا ورکا ہۄئی پتا نہِیں کِدھر گواچ جاوے اتے آپݨی ہۄںد دی پھِٹکار نُۄں آپݨے نام لاوے۔ ردّی بݨِییاں اِہ جِیون-کِتاباں نُۄں کۄئی کِئۄں پڑھے؟ اِہ کِتاب کدے چُلِّہیاں وِچ سڑے٬ کدے کںڈِّیاں وِچ اڑے اتے کدے ڈُبّدی ہۄئی کِسے تِݨکے نُۄں پھڑے۔ یاد رہے کِہ سِرف کِیمتی کِتاباں دا ہی مُلّ پَیںدا۔ ماڑِییاں کِتاباں نُۄں تاں کۄئی ردّی دے بھاء وی نہِیں خرِیددا۔

جے ورکے خالی ہی رہے٬ جے اِہ ہرفاں تۄں کۄرے ہی رہے٬ جے اسِیں کُجھ ناں لِکھِیا٬ جے اسِیں کُجھ ناں سمجھِیا٬ جے اسِیں سفِیاں نُۄں ادھُۄریپݨ دی آئُدھ ہںڈھّائُݨ لئی مجبُۄر کردے رہے٬ جے ساڈی کلم ہی ٹُٹّ گئی٬ جے دوات دی سِیاہی ہی سُکّ گئی٬ جے ساڈی سںوّیدنا ہی مر مُکّ گئی٬ جے ساڈی چیتنا ہی رُسّ گئی٬ جے ساڈی سُپنساذی ہی مر گئی٬ جے ساڈے یتن ہی ہر گئے تاں پھِر اِنہاں کۄرے اتے ادھُۄرے ورکِیاں دی ہاء وکت نُۄں ہذم جاویگی۔ ورکِیاں دی اِبارت اجیہی نذم بݨ جاویگی جِہڑی ناں تاں وکت کۄلۄں پڑھ ہۄݨی اتے ناں ہی کِسے کۄلۄں سُݨائی جاݨی۔

سۄ اِس تۄں پہِلاں کِہ سبھ کُجھ ساڈے ہتھّۄں نِکل جاوے۔ اسِیں کُجھ وی کرن جۄگے ناں رہِیئے۔ اُٹھّۄ! کُجھ تاں کرِیئے۔ خالی ورکِیاں نُۄں بھرِیئے۔ اِنہاں دی ہۄںد نُۄں سپھلا کرِیئے۔ اِنہاں دی ہِکّ `تے اجیہا کُجھ دھرِیئے کِہ سفے مہِکدے رہِݨ۔ اِنہاں دی شبد کاری آئُݨ والے سمِیاں نُۄں سُگںدھِّت کردی رہے اتے یُگّ جِئۄُݨ دا دم بھردی رہے۔