تفتِیش وِچ پُلس دے پاذ اُدھیڑن کارن مَینُۄں سرکار دے کْرۄدھ دا شِکار ہۄݨا پِیا سی۔ بدلِییاں دا دَۄر شُرُۄ ہۄئِیا۔ کئی تھاں دھکّے کھوائُݨ بائد 1992 وِچ مَینُۄں لُدھِیاݨے بدل دِتّا گِیا۔ لُدھِیاݨا پںجّاب دا اِکّۄ اِکّ مہانگر ہَے٬ جِتھّے وِگڑِیا پُۄںجِیواد پُۄرے جۄبن اُپّر ٹہِک رِہا ہَے۔ مَینُۄں لگّا پُۄںجِیواد نُۄں سمجھݨ دا اِہ ودھِییا مَۄکا ہَے۔ مَیں آپݨا تِیسرا نیتر کھۄلہ لِیا۔ تھۄڑھے جِہے یتناں نال ہی پُۄںجِیواد دے بھیتاں دے پٹارے کھُلّہݨ لگّے۔ مَینُۄں پَیسے ہتھِّیں کانُۄن وِکدا پْرتکھّ نذر آئُݨ لگّا۔ سادھن سمپّنّ لۄک٬ پَیسے دے ذۄر ’تے وڈّے-وڈّے جُرم کرن بائد وی بائِذت بری ہُںدّے دِکھائی دیݨ لگّے۔ اپھسرشاہی٬ راجنِیتی٬ دھرم٬ سبھ سںسّتھاواں اِکّۄ اِکّ اُدیش ’ودھّ تۄں ودھّ دھن اِکٹھّا کرن‘ دی ہۄڑ وِچ بیکِرک بیئِنساپھِییاں کردِییاں نذر آئیِیاں۔ ہۄ رہِییاں اِنہاں دھکّیشاہِییاں کارن کھۄجے اتے سمجھے من وِچ پِیڑت دھِر لئی ہمدردی پنپݨ لگّی۔ اِہۄ ہمدردی کَۄرو سبھا دے بِرتاںت دا بِیج بݨی۔ کئی سالاں تۄں بںدّ پِیا راہ کھُلّہ گِیا۔ اںدّر اُبّلدا لاوا باہر نِکلݨ لئی راہ لبھّݨ لگّا۔

360 پنِّیاں اُپّر پھَیلے٬ کرِیب ڈیڈھ سَۄ پاتراں٬ سَیںکڑے گھٹناواں اتے ہذاراں کیساں دے تتھّاں اُپّر ادھارت ناول دی رچنا-پْرکِرِیا بارے پںجّ ستّ پنِّیاں اُپّر لِکھݨا اسمبھّو ہَے۔ اِشارے ماتر ہی گلّاں کراںگا۔

مَیں بِناں یۄجنا بݨائے لِکھݨ نہِیں بَیٹھدا۔ پہِلاں مَیں اِہ نِشچِت کردا ہاں کِہ مَیں ناول راہِیں کی سںدّیش دیݨا ہَے۔ پھِر اِہ نِشچِت کردا ہاں کِہ اُہ سںدّیش کِس ترہاں دیݨا ہَے؟ کۄئی گلّ تاں ہی پْربھاوشالی ڈھںگّ نال آکھی جا سکدی ہَے٬ جے سانُۄں اُس گلّ دے پِچھۄکڑ اتے اُس پِچھّے کمّ کردے سِدھاںت دی پُۄری سمجھ ہۄوے۔ اُداہرݨ لئی سانُۄں پتا ہَے کِہ لال بتّی آئُݨ ’تے اسِیں رُکݨا ہَے۔ سوال ہَے رُکݨ لئی لال رںگّ دا اِشارا کِئۄں رکھِّیا گِیا ہَے؟ سدھارن وِئکتی آکھیگا نِئم بݨائُݨ والے دی مرذی۔ کھۄجی وِئکتی کھۄج کرکے اِس سِٹّے ’تے پُجّیگا کِہ لال رںگّ ہرے اتے پِیلے نالۄں پہِلاں دِکھائی دیݨ لگّدا ہَے۔ بتِّییاں وِچ ودھ رہے وِئکتی نُۄں دُۄرۄں ہی سُچیت کرن لئی لال رںگّ دی بتّی دی ورتۄں کِیتی جاںدی ہَے۔ اِس لئی آپݨے وِشے سبںدھّی پُۄری سمجھ پْراپت کرن لئی مَیں پُستکاں٬ کھۄج-پتّراں اتے اُچّ ادالتاں دے ترک-سںگّت پھَیسلِیاں دا ادھِئَن کردا ہاں۔ ادھِئَن بائد نِکلے سِٹِّیاں نُۄں ہتھّۄں نِکلے کیساں دے تتھّاں ’تے پرکھدا ہاں۔ چھاݨبِیݨ بائد جۄ بچدا ہَے٬ اُہ ناول دی سمگّری بݨدا ہَے۔ سِدھاںت رُۄپ وِچ اِس ناول راہِیں مَیں پُۄںجِیپتی ورگ دے ہۄںد وِچ آئُݨ دے سرۄتاں٬ اُنہاں وِچلی نِمن ورگ نُۄں ہڑپّݨ دی پروِرتی٬ مہانگری اتے شہِری سبھِّیاچاراں دے تُلناتمِک ادھِئَن٬ آرتھِکتا دے ادھار ’تے بݨدے وِگڑدے رِشتِیاں نُۄں کیںدر وِچ رکھّݨا سی٬ نال دی نال کانُۄن دی تکّڑی دے اِکّ پلڑے دا پَیسے دے بھار نال سادھن سمپّنّ لۄکاں ولّ جھُکݨ دے رُجھان (اتے کارناں) نُۄں وی پیش کرنا سی اتے سادھنہِیݨ لۄکاں نال ہُںدّے دھکّے نُۄں وی۔ ساڈا کانُۄنی ڈھاںچا مُلذم پکھّی اتے لچکدار ہَے۔ اِہ مُلذم نُۄں بری کرن دا بہانا بھالدا ہَے۔ سرکاراں٬ سماج-سیوی سںسّتھاواں اتے کانُۄنداناں دا سارا دھِیان کَیدِییاں (نذربںدّاں) لئی ودھّۄ تۄں ودھّ ادھِکار ہاسل کرن اُپّر لگّا ہۄئِیا ہَے۔ اِہ ٹھِیک ہَے کِہ لمّے سںگھّرشاں بائد کَیدِییاں نُۄں ذمانت٬ کانُۄنی سہائِتا٬ سِہت سہُۄلتاں٬ منۄرںجّن اتے پُنرواس آدِ دے ادھِکار مِلے ہن۔ مَیں اِنہاں ادھِکاراں دا وِرۄدھی نہِیں ہاں۔ پر وڈّا پْرشن اِہ ہَے کِہ اِہ ادھِکار مِلݨے کِس نُۄں چاہِیدے ہن؟ کی پِیڑت دھِر کِسے ادھِکار دی ہکّدار نہِیں ہَے۔ جے مُلذم دا اِلاج سرکاری کھرچے ’تے ہۄ سکدا ہَے تاں کی ذکھمی دھِر نُۄں اِہ ادھِکار نہِیں ہۄݨا چاہِیدا؟ کَید کٹّ رہے کَیدی نُۄں کِتّا سِکھلائی دے کے اُس دے پُنرواس دا پْربںدھّ کرنا جے سرکار دی ذِمّیواری ہَے تاں بلاتکاری ہتھّۄں بلاتکار دا شِکار ہۄ کے سماج وِچ آپݨی جڑھ اُکھڑوا چُکّی اݨبھۄل مُٹِیار نُۄں آپݨے پُنرواس دا ہکّ مںگّݨ دا ادھِکار کِئۄں نہِیں ہَے؟ جِس پرِوار دا اِکّۄ اِکّ کمائۄُ پُتّ کتل کر دِتّا گِیا ہۄوے٬ کی اُس پرِوار نُۄں گُذارے لئی ٹھُۄٹھا لَے کے مںگّݨ لئی سماج دے رہِمۄ-کرم ’تے چھڈّ دِتّا جاوے۔ مُلذم نُۄں سرکار اُچّ کۄٹی دا وکِیل آپݨے کھرچے ’تے کرکے دیوے٬ پر مُدئی دھِر تۄں آپݨے کھرچے ’تے وکِیل کھڑھا کرن دا ادھِکار وی کھۄہ لِیا جاوے؟ کِتابی رُۄپ وِچ مُلذم دھِر نُۄں پْراپت ہۄئے اِہ ادھِکار چںگّے لگّدے ہن٬ پر جدۄں ساہمݨا یتھارتھ نال ہُںدّا ہَے٬ پھِر گِیان ہُںدّا ہَے کِہ اِنہاں ادھِکاراں دا پھائِدا اِہۄ دھِر اُٹھا سکدی ہَے جۄ مہِںگّے ریٹاں والے کابل وکِیلاں نُۄں آپݨے ہِتاں دی پُۄرتی لئی کھڑھا کر سکدی ہَے۔ سادھنہِیݨ دھِر نُۄں تاں آپݨا ذامن وی نہِیں لبھّدا۔ جیلہ وِچلے ہسپتال امِیر لۄکاں نُۄں مُشکت تۄں بچائُݨ دے کمّ آئُںدے ہن ناں کِہ بِماراں دے اِلاج لئی۔ شکّ دا لابھ دے کے دۄشی تاں بری کر دِئۄ٬ پر جوان جہان پُتّ گوا چُکّے ماں-باپاں٬ کۄمل کلِییاں ورگِییاں بلاتکاری ولّۄں مدھۄل سُٹِّییاں دھِییاں بھَیݨاں دے ذکھماں ’تے ملّہم کَۄݨ لائیگا؟

پِیڑت دھِر لئی ہمدردی دا اِہ بِیج میرے پچّی سال دے سرکاری وکالت دے کَۄڑے تجربے وِچّۄں اُپجِیا ہَے۔ اِکّ سرکاری وکِیل دا پھرذ پِیڑت دھِر دا کانُۄنی پکھّ پُۄرنا ہَے۔ لکھّ یتناں دے باوجُۄد کانُۄنی کھامِییاں کارن جدۄں دۄشی بری ہۄ جاںدا ہَے تاں پِیڑت دھِر دے نال-نال مَینُۄں وی گُسّا آئُںدا ہَے۔ اِہۄ پِیڑ اتے گُسّا پْرگٹائُݨ لئی مَیں اِہ ناول سِرجِیا ہَے۔ کَۄڑے تجربے وِچّۄں ’پِیڑت دھِر دا درد‘ پْرگٹائُݨ دا وِچار بِیج رُۄپ وِچ پھُٹِّیا۔ پھِر اِکّ پْرماݨُۄ واںگ اِہ وِچار پھٹِیا اتے اِس دُیالے گھٹناواں٬ پاتراں اتے وِچاراں دا بْرہِمںڈّ اُسّر گِیا۔

اِنہاں سارے وِچاراں نُۄں اِکّۄ لڑی وِچ پرۄݨ لئی مَینُۄں دۄ پرِواراں دے گھریلُۄ جھگڑے والی کہاݨی ہی اُچِت لگّی۔ نتِیجن مۄہن اتے وید دے پرِوار ہۄںد وِچ آئے اتے اِنہاں دُیالے کہاݨی اُسرن لگّی۔

وید پرِوار دے چار مَیمبراں ’تے ادھارت ہۄݨ دی چۄݨ اچانک نہِیں٬ اِکّ یۄجنا تہِت ہۄئی ہَے۔ کتل٬ ڈاکا اتے بلاتکار سبھ تۄں سںگِّین جُرم ہن۔ سٹّاں پھیٹاں مارن والے جُرم دُۄجے نمبّر ’تے آئُںدے ہن۔ سٹّ جے دِماگ وِچ لگّے تاں سِٹّے بہُت بھِیانک ہُںدّے ہن۔ کمّ-کاج کرن والے بںدّے دے جے ہتھّ-پَیر ٹُٹّ جاݨ تاں باکی دی ذِںدّگی نرک بݨ جاںدی ہَے۔ کِسے وِئکتی نُۄں جے اِنہاں وِچّۄں کِسے اِکّ جُرم دی پِیڑ ہی سہارݨی پَے جاوے تاں اُس دا جِئۄُݨا دُبھّر ہۄ جاںدا ہَے۔ گاگر وِچ ساگر بھرݨ لئی اتے ناول دی کہاݨی نُۄں بہُ-پرتی بݨائُݨ لئی مَیں اِنہاں سارے جُرماں نُۄں اِکّۄ سمیں اِکّۄ پرِوار وِرُدھّ ہُںدّے چُݨِیا ہَے۔ بِناں کسُۄرۄں جوان پُتّ گوا لَیݨ بائد اُس دے وارِساں٬ چڑھدی جوانی وِچ بلاتکار دا شِکار ہۄ چُکّی مُٹِیار دی مانسِکتا٬ دِماگی سٹّ کھا کے سںتُّلن گُیا چُکّی سۄہݨی منُکھّی اَۄرت دی پشُۄیاں ورگی بݨی دیہ اتے اپاہج ہۄݨ بائد گھر دے سُکھّ لئی پَیدا ہُںدِّییاں آرتھِک٬ سماجِک اتے منۄوِگِیانک سمسِّیاواں نُۄں درسائُݨ لئی مَیں کتل٬ ڈاکے اتے بلاتکار دی گھٹنا اِکّۄ سمیں ورتائی ہَے۔ اِکّ پاسے اجِہے پرِوار دی آرتھِک دشا دِوالِیئیپݨ تکّ اتے مانسِک دشا آتم-ہتِّیا کرن تکّ پُجّ جاںدی ہَے٬ پر دُۄجے پاسے کانُۄن اتے کانُۄن دے راکھے اجِہے سںگِّین جُرم کرن والے مُلذم نُۄں بچائُݨ لئی سِرتۄڑ یتن کردے ہن۔ ساڈا نِیاں پْربںدھّ کِہۄ جِہے پھرذ نِبھاء رِہا ہَے۔ اِہ درسائُݨ لئی اِہۄ کہاݨی اُچِت رہِݨی سی۔

آپݨی گلّ پْربھاوشالی ڈھںگّ نال آکھی جا سکے٬ اِس لئی پاتراں دی چۄݨ سۄچ-سمجھ کے کرنی پَیںدی ہَے۔ رام ناتھ اِس ناول دا کیںدری پاتر ہَے۔ پہِلی ستر تۄں لَے کے ناول دی آکھری ستر تکّ کہاݨی اگّے تۄرن وِچ اُہ اہِم بھُۄمِکا نِبھائُںدا ہَے۔ اُس نُۄں کِتّے وجۄں ڈاکٹر جاں پْرۄپھَیسر وی دِکھائِیا جا سکدا سی٬ پر جاݨبُجھّ کے مَیں اُس نُۄں وکِیل دِکھائِیا ہَے۔ اِس ترہاں کرن نال میرے کئی مسلے ہلّ ہۄئے ہن۔ کلاتمک پکھّۄں اِہ پھائِدا رِہا کِہ کانُۄنی بارِیکِییاں اسانی نال پیش ہۄ گئیِیاں۔ وکِیل ہۄݨ کارن اُس نُۄں کانُۄنی کلاباذِییاں دا پہِلاں ہی پتا سی۔ بْرِتاںتکار نُۄں دکھل دیݨ دی ذرُۄرت گھٹّ پئی۔ سِدھاںتک تَۄر ’تے اِس پاتر راہِیں مَیں اِہ سِدھّ کرنا چاہِیا ہَے کِہ جے گلت ڈھںگّ-ترِیکے ورت کے اسِیں اسلی مُجرماں نُۄں سذا تۄں بچاواںگے تاں اِکّ دِن ستھِتی اِنی بدتر ہۄ جاویگی کِہ اُہۄ مُلذم اُنہاں وکِیلاں نُۄں ہی ہتھّ پائُݨ لگّݨگے۔ سارا سماج اسُرکھِّئت ہۄ جاویگا۔ رام ناتھ نُۄں نِگھّر چُکّے کانُۄنی ڈھاںچے دی سمجھ اُس سمیں ہی آئُںدی ہَے٬ جدۄں اُس نُۄں کھُد اِکّ پِیڑت دھِر دی پِیڑ ہںڈھّائُݨی پَیںدی ہَے۔ پھِر ہی اُہ آتم چِںتّن کردا ہَے اتے سہی راہ تُرن لئی پْریرِت ہُںدّا ہَے۔ اِسے ترہاں سِںگّلے وکِیل نُۄں بابُۄ نںدّ لال دا چیلا جاݨ-بُجھّ کے بݨائِیا ہَے۔ نںدّ لال نُۄں جے آپݨے کِیتے ’تے اِکّ پل لئی آتم گِلانی ہُںدّی ہَے تاں اِس دا متلب اِہ نہِیں ہَے کِہ بُری دھِر دا کھاتما ہۄ گِیا ہَے۔ سِںگّلے ورگے چُست چلاک چیلے بھَیڑ دی وِراست سمبھّالݨ لئی تِیار کھڑھے ہن٬ آدِ۔

ساڈا کانُۄنی ڈھاںچا اںگّریذاں نیں کھڑھا کِیتا سی۔ یُۄرپی کانُۄن ساڈے اُپّر لاگُۄ کِیتا گِیا سی۔ اِس لئی بھاشا اتے تکنِیکی شبداولی وی بدیشی رہی۔ اُس سمیں ججّ اتے اُچّ کۄٹی دے وکِیل اںگّریذ ہۄئِیا کردے سن۔ گلّ اسانی نال سمجھ آ سکے٬ اِس لئی کانُۄن اںگّریذی وِچ لِکھِیا٬ بۄلِیا اتے پڑھِیا جاںدا سی۔ اسِیں اجّ تکّ لکِیر دے پھکِیر بݨے ہۄئے ہاں۔ اُہۄ پدّتی اپݨا رکھّی ہَے۔ کانُۄن وَیسے وی نِیرس وِشا ہَے۔ نِیرس اتے اںگّریذی بھاشا اُپّر ادھارت وِشے نُۄں سَۄکھی بھاشا وِچ بِیانݨا چُݨَۄتی بھرِیا کمّ سی۔ وِگِیان دے ہۄر وِشِیاں واںگ کانُۄنی بھاشا وِچ وی کئی اجِہے شبد ہن٬ جِنہاں دے بدلویں پںجّابی وِچ اُچِت شبد مَۄجُۄد نہِیں ہن۔ اُچِت شبد لبھّݨ لئی مَینُۄں بہُت مِہنت کرنی پئی۔ اَۄکھے شبداں دے پہِلاں ڈِکشنرِییاں وِچ درج شبد نۄٹ کِیتے۔ اُنہاں شبداں نُۄں آم لۄکاں ولّۄں ورتے جاںدے بدلویں شبداں وِچ بدلِیا تاں جا کے نِیرس بھاشا کہاݨی کہِݨ جۄگی ہۄئی۔ اُداہرݨ لئی Anticipatory Bail دا ڈِکشنری انُسار انُواد 'اگائۄُں ذمانت' ہَے۔ اگائۄں شبد ناولی بھاشا لئی بھاری ہَے۔ کھۄج-کھۄج کے اِس دی تھاں 'پیشگی' شبد لبھِّیا۔ Evidence دے ڈِکشنری وِچ ارتھ 'شہادت' ہن۔ اِس دی تھاں مَیں گواہی شبد ورت کے کہاݨی نُۄں آم لۄکاں دی سمجھ دے پدھّر تکّ لِیاںدا۔

دُنِییا وِچ سبھ تۄں ودھّ ساہِت بھارت وِچ رچِیا ہۄئِیا ہَے۔ بھارتی پْرمپّرا انُسار ساہِت منُکھّ دُیارا کیول اِکّ ودھِییا مادھِئم بݨ کے رچِیا جاںدا ہَے۔ اسل وِچ اِہ 'دھُر دی باݨی' ہُںدّا ہَے۔ اُںجھ اِہ گلّ اۄپری لگّدی ہَے٬ پر مَینُۄں اِس کتھِن وِچ وِگِیانک سچّائی نذر آئُںدی ہَے۔ کۄئی رچنا تد ہی پْرماݨِک بݨدی ہَے٬ جدۄں اُس دا رچنہارا آپݨی کہاݨی دے سںسّار دا اِکّ پاتر بݨ کے اُس نال رچ مِچ جاںدا ہَے۔ اِس اوستھا تکّ پہُںچّݨ لئی سمادھی لائُݨ والِیاں واںگ کرڑی سادھنا کرنی پَیںدی ہَے۔ آپݨے رچنا سںسّار وِچ پْرویش کرن لئی مَینُۄں کئی کئی ہپھتے اِںتذار کرنا پَیںدا ہَے۔ پہِلاں پہِل جدۄں کلم لَے کے بَیٹھِیدا ہَے تاں دۄ چار ستراں تۄں ودھّ نہِیں لِکھ ہُںدّا۔ لڑی نال لڑی نہِیں جُڑدی۔ کئی-کئی گھںٹّے مگذ کھپائی کرکے کھالی ہتھّ اُٹھّ کھڑۄئیِدا ہَے۔ پہِلاں من اُچاٹ ہۄ جاںدا سی۔ کئی وار رچنا ادھُۄری چھڈّ دیئیِدی سی٬ پر ہُݨ انُبھو ہۄ چُکّا ہَے۔ پتا ہَے کِہ دھِیان نیں ہَۄلی-ہَۄلی کیںدرِت ہۄݨا ہَے۔ سِرڑ نال ہر رۄذ کلم لَے کے میذ ’تے بَیٹھِیدا ہَے۔ ہَۄلی-ہَۄلی گھٹناواں ذِہن وِچ سُرجِیت ہۄݨ لگّدِییاں ہن۔ پاتراں نال ساںجھ پَیݨ لگّدی ہَے۔ باہرلی دُنِییاں نالۄں سمپّرک ٹُٹّݨ اتے اںدّرلی نال جُڑن لگّدا ہَے۔ اِکّ اوستھا اجِہی آ جاںدی ہَے٬ جدۄں گڈّی دے گیئر بدلݨ واںگ باہرلی ذِںدّگی آپݨے آپ جِیوی جا رہی ہُںدّی ہَے۔ نشئی وِئکتی واںگ گھر وی پُجّ جائیِدا ہَے اتے پتا وی نہِیں لگّدا کدۄں بسّ چڑھے٬ جدۄں رِکشا پھڑِیا اتے کدۄں پَیدل چلّے۔ اجِہی اوستھا آئُݨ ’تے ہی تتھّاں اتے وِچاراں دِییاں لڑِییاں پھُہارے واںگ پھُٹّدِییاں ہن۔ پھِر کئی گلّاں اجِہِییاں لِکھ ہۄ جاںدِییاں ہن٬ جِنہاں بارے ناں پہِلاں کدے پڑھِیا ہُںدّا ہَے ناں جاݨِیا ہُںدّا ہَے۔ اِہۄ جِہا پڑھ کے ہی رچناکار نُۄں لگّدا ہَے جِویں کِسے سرب-گِیاتا نیں اُس تۄں رچنا کروائی ہَے٬ نہِیں تاں اِہ انۄکھے وِچار کِتھّۄں آئے۔ (اسل وِچ اِہ اُہ اوستھا ہُںدّی ہَے جدۄں منُکھّ سِرجک بݨ چُکّا ہُںدّا ہَے اتے کُدرتی شکتی دے آدھار ’تے اُس کۄلۄں نوِیں سِرجݨا ہۄ رہی ہُںدّی ہَے) رچنا مُکمّل ہۄݨ بائد کُجھ دِن مہِسُۄس ہُںدّا رہِںدّا ہَے٬ جِویں سںگِّییاں ساتھِییاں کۄلۄں وِچھّڑ گئے ہۄئیِئے۔ پاتراں دی یاد آئُںدی ہَے٬ اُنہاں دے نیڑے-تیڑے ہۄݨ دے بھُلیکھے پَیںدے ہن۔ ہَۄلی-ہَۄلی دھِیان دی اوستھا بھںگّ ہۄ جاںدی ہَے۔ کالپنِک سںسّار تۄں باہر آئیِدا ہَے اتے سدھارن ذِںدّگی جِئۄُݨ لگِّیدا ہَے۔ اِس وار میری اِہ دھِیان اوستھا چھے-ستّ مہِینے چلّی ہَے۔ ناول دی سِرجݨا مُکمّل ہۄݨ تکّ۔

ناول نُۄں اںتّم چھۄہاں دیݨ تکّ ہۄر کِنہاں-کِنہاں پڑاواں تھائیِں لںگھّݨا پِیا۔ اِس بارے وڈّ اکاری پُستک لِکھی جا سکدی ہَے۔ ڈا. ہرِبھجن سِںگھّ بھاٹِییا نیں سکھت مِہنت کرن بائد اِس ناول سبںدھّی اِکّ لمّی پْرشناولی تِیار کِیتی ہَے۔ ناول دِییاں بارِیکِییاں نُۄں سمجھݨ لئی اُس اِںٹروِئۄُ نُۄں اِس رچنا دے اِکّ بھاگ دے تَۄر ’تے پڑھِیا جا سکدا ہَے۔

ناول سال چھے مہِینے وِچ لِکھی جاݨ والی وِدھا نہِیں ہَے۔ اِہ نِرںتّر کھۄج اتے کرڑی سادھنا دی مںگّ کردی ہَے۔ گھٹّۄ-گھٹّ مَیں اِس وِچار دا پکّا دھارنی ہاں۔