سْری گُرُ گْرںتھّ ساہِب جی وِچّ سںکّلِت گُرُ ساہِباناں٬ بھگتاں٬ بھٹّاں اتے گُرسِکھّاں دی رچنا نُۄں اسِیں سمُچّے رُۄپ وِچّ گُرباݨی آکھ کے ستِکاردے ہاں اتے سِیس نِواںدے ہاں۔ اِس باݨی وِچّ تپدے ہِردِیاں نُۄں ٹھارن٬ مانس تۄں دیوتے کرن دی تاکت اتے سمرتھّا ہَے۔ پر اِہ اسر سِرپھ کۄمل مناں تے ہی کردی ہَے-اُہ من جِہڑے نِمرتا وِچّ ہۄݨ, جِہڑے آپݨے آپ نُۄں سِکھاںدرُۄ سمجھݨ۔ جِویں بچّے دا کۄرا من … …

منُکھّی من نُۄں مۄڑنا اِنا سَۄکھا نہِیں ہَے۔ اِہ دُنِیاوی اتے مائِیاوی جکڑاں وِچّ اِس کدر جکڑِیا ہۄئِیا ہَے کِہ اِس نُۄں ممّا-مالک اتے ممّا-مَۄت بھُلّ چُکّے ہن۔ من نُۄں سمجھائُݨ لئی گُرُ ساہِب اتے ہۄر باݨِیکار بہُت سارے ڈھںگّ ترِیکے ورتدے ہن۔

پہِلا ترِیکا ہَے-ہاں واچک جِس پاسے تۄرنا ہَے٬ اُس دِییاں سِفتاں کرنِییاں۔ اِس پاسے تُرن دے فائِدے کی ہن؟ اِس رستے تے جاݨ والِیاں دی دشا کِہۄ جِہی ہُںدّی ہَے؟ -اُس دی وِستھار نال وِیاکھِیا کِیتی گئی ہَے تاں کِہ منُکھّی من پْریرنا لوے۔ آپݨا ’رۄل ماڈل‘ چُݨے اتے ’جَیسا سیوے تَیسا ہۄئ‘ انُسار اچھّے دی پْرسںسّا کردا کردا کھُد اچھّا بݨ جاوے۔

اِسے لئی باݨی وِچّ جِتھّے پْرماتما دے گُݨ بِیان کِیتے ہن٬ اُتھے اُس دے نام٬ ہُکم اتے رذا دی وِیاکھِیا اتے اِس رذا وِچّ رہِݨ والے پْریمِییاں دا پْریم٬ اُنہاں دے آنںدّ-جھلکارے٬ وِسمادی دشا٬ نِربھئۄ اتے نِروَیر ہۄݨ دا گُݨ آدِ بہُت سارِییاں گلّاں بہُت ہی سہِج وِچّ اتے وِستھار وِچّ بِیانِییاں گئیِیاں ہن۔ من نُۄں سمجھائُݨ دا دُۄجا ترِیکا ہَے ’ڈاںٹ دا’۔ جِویں چھۄٹے بچّے نُۄں اسِیں پِیار نال ڈاںٹ وی دِںدّے ہاں تاں کِہ اُہ گلت پاسے جاݨا رُک پوے اتے ٹھِیک رستا اپݨاوے۔ اِس دی کھاتر کدے کدے جھِڑکݨا وی پَیںدا ہَے۔ اِہ جھِڑک بچّے دی بھلائی لئی ہی ہُںدّی ہَے۔

ماں آپݨے بچّے نُۄں “مر جاݨا” وی آکھ دِںدّی ہَے٬ پر اُس دی بھاونا ہمیشا “سدا جِیںدا رویں” والی ہُںدّی ہَے۔ اِکّ پْریمِکا وی آپݨے پْریمی نُۄں پِیار وِچّ٬ نِہۄرے وِچّ جالماں٬ بھَیڑِیا آدِ شبد ورت لَیںدی ہَے۔ اِکّ چاکُۄ جے لُٹیرے دے ہتھّ وِچّ ہۄوے تاں اُہ اِس نُۄں کِسے دے پْراݨ لَیݨ لئی ورتدا ہَے۔ پر اِہی چاکُۄ کِسے کابل ڈاکٹر دے ہتھّ وِچّ ہۄوے٬ تاں اُہ مرِیذ دے پْراݨ بچائُݨ لئی اِس دی ورتۄں کردا ہَے۔ سںکھِّییا جاں جہِر وی ماہر وَید دے ہتھّاں چ‘ ائُکھدھ بݨ جاںدی ہَے۔ اِس لئی اِہ یاد رکھّݨا چاہِیدا ہَے کِہ گُرُ ساہِبان٬ بھگتاں دِییاں جھِڑکاں منُکھّی من رُۄپی چںچّل بچّے نُۄں مۄڑن لئی ہُںدِّییاں ہن۔ گُرواک وی ہَے٬

“جے گُرُ جھِڑکے ت مِیٹھا لاگَے٬ جے بکھسے ت گُر وڈِیائی۔” (اںکّ 758)

تاں تے گُرباݨی وِچّ آئیِیاں مِٹھِّییاں جھِڑکاں نُۄں اسِیں پچھاݨِیئے وی اتے اُنہاں نُۄں دِل تے لگا کے آپݨا سُدھار وی کر لئیِئے۔ اِہی ساڈا فرذ ہَے۔

مُکھّ رُۄپ وِچّ تاں گُرُۄ پاتشاہ اتے ہۄر باݨِیکاراں نیں پْربھُۄ دا در٬ اُس دی اُچِیائی٬ اُس دی وڈِیائی٬ اُس نال پْریم٬ نیم٬ اُس دا نام٬ نام جپݨ دِییاں برکتاں٬ نامی پُرش دے لچھّݨ اتے سُبھاء٬ اُس دی وِکاراں تے جِتّ٬ من نُۄں جِتّݨ نال جگّ دا جِتّݨا٬ ست٬ سںتّۄکھ٬ دئِیا٬ دھرم٬ نِمرتا٬ آدِ دے گُݨاں دا دھارنی ہۄݨا٬ آدِ بہُت کُجھّ بِیان کرکے اِکّ ہی سُۄت وِچّ پرۄݨ دا یتن کِیتا ہَے اتے گرُمُکھاں دی وڈِیائی کِیتی ہَے۔

پر نال ہی مائِیا وِچّ پھسِیا منُکھّ٬ جۄ وِکاراں وِچّ گلھ گلھ ڈُبِّیا پِیا ہَے٬ اُس نُۄں سمجھاوݨ ہِت سخت تۄ سخت شبداولی ورتݨ تۄں وی گُریذ نہِیں کِیتا گِیا۔ آپݨے آپ لئی وی نِیچ٬ مُۄرکھ٬ کِرمجںتّ٬ نِرگُݨِییارا٬ اگِیانی٬ اںدھّلا آدِ شبد ورتے گئے ہن جِہڑیں اِنہاں باݨِیکاراں دی نِمرتا دا لکھائِک ہَے۔ اِس لیکھ وِچّ اسِیں اُنہاں فُرماناں ولّ کیںدرت ہۄواںگے جِنہاں راہِیں اِنہاں باݨِیکاراں نیں گھُۄر کے٬ تاڑ کے اِس من نُۄں سمجھائُݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے۔ آئۄ دیکھِیئے کُجھّ جھلکاں پوِتّر گُرباݨی وِچّۄں:-

آرمبھّ وِچّ ہی جپُجی ساہِب وِچّ٬ جۄ گُرُ گْرںتھّ ساہِب جی دا سار منِّیا جاںدا ہَے٬ گُرُۄ نانک ساہِب جی دے بۄل دیکھۄ –

“کیتے لَے لَے مُکرُ پاہِ۔۔ کیتے مُۄرکھ کھاہی کھاہِ۔۔” (اںکّ5)

“جے کۄ آکھَے بۄلُوِگاڑُ۔۔ تا لِکھِیئَے سِرِ گاوارا گاوارُ۔۔” (اںکّ 6)

اِسے تراں “اسںکھّ مُۄرکھ اںدھّ گھۄر” والی پئُڑی۔

اُپرںتّ ہۄر پھُرمان دیکھِیئے:-

“کھسمُ وِسارہِ تے کمجاتِ۔۔ نانک ناوَے باجھُ سناتِ۔۔” (اںکّ 10)

“جِن ہرِ ہرِ ہرِ رسُ نامُ ن پائِیا تے بھاگہِیݨ جم پاسِ۔۔

جۄ ستِگُر شرݨِ سںگّت نہِیں آئے دھْرِگُ جِیوے دھْرِگُ جِیواسِ۔۔” (اںکّ 10)

“نام بِنا جۄ پہِرَے کھائ۔۔

جِئۄ کُۄکرُ جُۄٹھن مہِ پائ۔۔

نام بِنا جیتا بِئُہارُ۔۔

جِئۄ مِرتک مِتھِیا سِیگارُ۔۔” (اںکّ 240)

“نام سںگِّ منِ پْرِیتِ ن لاوَے۔۔

کۄٹِ کرم کرتۄ نرکِہ جاوَے۔۔” (اںکّ 240)

“اتِ سُںدّر کُلِین چتُر مُکھِ گِیانی دھنوںتّ۔۔

مِرتک کہِیئہِ نانکا جِہ پْرِیتِ نہِیں بھگوںتّ۔۔” (اںکّ 253)

“بِرتھا نام بِنا تنُ اںدھّ۔۔

مُکھِ آوت تاکَے دُرگںدھّ۔۔” (اںکّ 269)

“ہرِ کے نام بِنا سُںدّرِ ہَے نکٹی۔۔

جِئۄ بیسُیا کے گھرِ پُۄتُ جمتُ ہَے٬ تِسُ نام پرِئۄ ہَے دھْرکٹی۔۔” (اںکّ528)

“سُیان پُۄچھ جِئۄ ہۄئ ن سُۄدھۄ٬ کہِئۄ ن کان دھرَے۔۔

کہُ نانک بھجُ رام نام نِت جا تے کاجُ سرَے۔۔” (اںکّ 536)

“سُݨِ من اںدھّے کُتے کُۄڑِیار۔۔

بِنُ بۄلے بُۄجھِیئَے سچِیار۔۔” (اںکّ 662)

“پھِٹُ اِویہا جِیوِیا جِتُ کھائ ودھائِیا پیٹُ۔۔

نانک سچے نام وِݨُ سبھۄ دُشمنُ ہیتُ۔۔ (اںکّ 790)

“من کھُٹہر تیرا نہِیں بِساسُ٬ تُۄ مہا اُدمادا۔۔

کھر کا پَیکھرُ تئۄ چھُٹَے جئۄ اُۄپرِ لادا۔۔” (اںکّ 815)

“گُر مںتّْر ہِیݨسہ جُ پْراݨی دھْرِگںتّ جنم بھْرِشٹݨہ۔۔

کُۄکرہ سُۄکرہ گردھبہ کاکہ سرپنہ تُلِ کھلہ۔۔” (اںکّ 1356)

“پھرِیدا بینِواجا کُتِیا ایہ ن بھلی رِیتِ۔۔

کبہی چلِ ن آئِیا پںجّے وکھت مسِیت۔۔” (اںکّ 1381)

“پھرِیدا تِنا مُکھ ڈراوݨے جِنا وِسارِئۄنُ نائۄ۔۔

اَیتھَے دُکھ گھݨیرِیا اگَے ٹھئُر ن ٹھائۄ۔۔” (اںکّ 1383)

“ستِگُرُۄ ن سیوِئۄ شبدُ ن رکھِئۄ اُردھارِ۔۔

دھِگ تِنا کا جِیوِیا کِتُ آئے سںسّار۔۔” (اںکّ 1414)

“ایک بھگتِ بھگوان جِہ پْرانی کَے ناہِ منِ۔۔

جَیسے سُۄکر سُیان نانک مانۄ تاہِ تنُ۔۔” (اںکّ 1428)

… …. اتے ہۄر سَیںکڑے اُداہرݨاں دِتِّییاں جا سکدِییاں ہن جِنہاں راہِیں اِنہاں باݨِیکاراں نیں منُکھّ نُۄں ٹھِیک راہ ولّ چلݨ دی پْریرنا کِیتی ہَے اتے اُس پاسے ناں تُرن والے لئی گرم اتے سخت شبد ورتے ہن۔ جِویں اسِیں دیکھِیا ہَے مُۄرکھا سِر مُۄرکھ٬ انّا٬ دُشٹ٬ ہرامکھۄر٬ نِیوِیں جات والا {گُرُ ساہِب ویلے چھۄٹی جات والا کہِݨا گالھ کڈھّݨ دے برابر سی۔ اُنہاں نیں کھسم نُۄں وِسار دیݨ والے نُۄں کمجات کِہا ہَے۔}, کُتّا٬ گدھا٬ سُۄئر٬ کھۄتا٬ ویسوا دے گھر جمِّیا پُتّ –جِس دے پِتا دا نام پتا نہِیں٬ مْرِتک-جِویں اسِیں آکھ دِںدّے ہاں کِہ تُۄں جمّدِیاں ہی مۄئِیاں سمان ہَے-جِیودڑۄ مُئِئۄہِ٬ بھاگہِیݨ, دھْرِگ-جِس نُۄں لکھّ لاہݨتاں پاݨِییاں ہۄݨ, اُس نُۄں دھْرِگ آکھِیدا ہَے۔ نام ناں جپݨ والے دھْرِگ ہن٬ اُنہاں دے مُۄںہ چۄں دُرگںدھّ آئُںدی ہَے اتے اُنہاں دے مُکھ ڈراوݨے ہن۔

اتے اِسے تراں اِستری (آتما جاں جِیو-اِستری) دی گلّ کردے وی اُس سمیں دے پْرچلت شبد ورتے ہن۔ دُہاگݨ, وِدھوا٬ رںڈّی٬ چھُٹّڑ٬ کام پرُتّی٬ آدِ شبد آپݨے کھسم پْربھُۄ نُۄں بھُلّ چُکِّییاں جِیو آتماواں لئی ورتِیا ہَے۔ پھِر دھرمراج٬ یمراج٬ چِترگُپت٬ نرک آدِ دا جِکر وی کِیتا ہَے تاںکِہ من کُجھّ سُچیت ہۄوے اتے آپݨے ورتمان نُۄں سمبھّالے۔ وِکاری منُکھّ نُۄں اِکّ جُۄیاری دا درذا دِتّا ہَے٬ جِس نیں آپݨا انمۄل جِیون دھن نشٹ کر دِتّا ہَے۔ بھگت تْرِلۄچن جی نیں کِس تراں دی بِرتی کِس تراں دے جِیون دا کارن بݨدی ہَے-شبد “اَیسی چِںتّا مہِ جۄ مرَے” وِچّ بِیان کر دِتّا ہَے۔

اُپرۄکت سمبّۄدھن سِرف جنسادھارن لئی جاں بہُ گِݨتی لئی ہن۔ وِشیش ورگاں لئی دھارمِک٬ راجنِیتک آگُۄیاں لئی ڈاڈھی سخت شبداولی ورتی گئی ہَے کِئُںکِہ اِنہاں دے سِر وڈّی جِمّیواری سی جنتا نُۄں ٹھِیک سیدھ دیݨ دی۔ کُجھّ جھلکاں گُرباݨی وِچّۄں:-

“کہُ رے پںڈِّت بامن کب کے ہۄئے۔۔

بامن کہِ کہِ جنمُ مت کھۄئے۔۔ رہائۄ۔۔

جَۄ تُۄں بْراہمݨُ بْرہمݨی جائِیا۔۔

تئۄ آن باٹ کاہے نہِیں آئِیا۔۔” (اںکّ 324)

“گلی جِنا جپمالِییا لۄٹے ہتھِ نِبگ۔۔

اۄئ ہرِ کے سںتّ ن آکھِیئہِ بانارسِ کے ٹھگ۔۔” (اںکّ 476)

“کادی کُۄڑُ بۄلِ ملُ کھائ۔۔ بْراہمݨُ ناوَے جِییا گھائ۔۔

جۄگی جُگتِ ن جاݨَے اںدھُّ۔۔ تِینے اۄجاڑے کا بںدھُّ۔۔” (اںکّ 662)

“کل مہِ رام نامُ سارُ۔۔

اکھّی ت مِیٹہِ ناک پکڑھِ ٹھگݨُ کئۄ سںسّارُ۔۔” (اںکّ 662)

“راجے سِیہ مُکدم کُتے۔۔

جائ جگائِنِ بَیٹھے سُتے۔۔” (اںکّ 1288)

… … … … گُرباݨی اتھاہ ساگر ہَے۔ پُۄرے گُرُ گْرںتھّ ساہِب جی وِچّۄں ہۄر بہُت سارے ہوالے اتے پھُرمان پاٹھک اتے وِدوان لبھّ سکدے ہن۔

اسِیں دیکھِیا ہَے کِہ جِتھّے باݨِیکاراں نیں پِیار نال٬ پْریرنا نال ’من‘ نُۄں سمجھائِیا ہَے٬ اُتھے جھِڑکݨ تۄں وی پرہیج نہِیں کِیتا۔ “ہِچہِ ت پْریم کے چابُک مارئۄ۔۔” اِہ چابک٬ اِہ اݨِییالے تِیر ساڈے وِکاری من نُۄں مۄڑن٬ سمجھائُݨ اتے پْریم-مارگ ولّ تۄرن لئی ہی ہن۔ اِنہاں شبداں دا وی اُدیش اۄہی ہَے٬ جۄ پُۄرُ پِیار نال ورتے گئے شبداں دا ہَے۔ مکسد اِکّۄ کِہ من نُۄں نام ولّ٬ کِرت ولّ٬ پْربھُۄ پْریم ولّ مۄڑِیا جاوے اتے وہِماں٬ بھرماں اتے کرم کاںڈاں نُۄں چھڈّ کے ’اِنسان‘ بݨن دا چاء پَیدا ہۄوے۔ لۄڑ ہَے اِنہاں اݨِییالے تِیراں نُۄں آپݨے ہِردے نُۄں وِنّݨ دیئیِئے٬ اِس تیج نُۄں جھلِّیئے٬ من نُۄں اِناں ہُکماں دے آکھے لگّݨ دیئیِئے اتے پرم منُکھّ ولّ جاݨ دی کۄشِش کردے رہِیئے۔ . . لیکھ وِچّ ہۄئیِیاں گلتِییاں لئی کھِما دا جاچک ہاں٬ اتے بینتی کردا ہاں کِہ گلتِییاں جرُۄر دسِّییاں جاݨ۔۔

-----------------------00000----------------------