منُکھّتا دے اِتِہاس وِچّ سدِییاں پِچھۄں کۄئی اجہِا رہِبر پَیدا ہُںدّا ہَے٬ جِس دے وِچار کھڑھے پاݨِییاں وِچّ ہلچل مچا دِںدے ہن اتے دُنِییاں نُۄں سۄچݨ دا٬ جِیئۄُݨ دا اِکّ نواں مارگ مِلدا ہَے٬ جِس تے چل کے اِکّ کراںتی پَیدا ہُںدّی ہَے اتے وِئکتی اتے سماج وِچّ نوِییاں کدراں کِیمتاں پَیدا ہُںدِّییاں ہن۔ گُرُۄ نانک جی دے آگمن نال وی سدِییاں تۄں بھرماں اگِیانتا وِچّ پھسی ہۄئی لۄکائی نُۄں جِتھّے اِکّ نواں جِیون مِلِیا٬ اُتھے لمّے ارسے تۄں جنتا دی لُٹّ کرن والے سماجِک٬ راجنِیتِک٬ دھارمِک آگُۄیاں دا نجرِییا وی بدلِیا۔ ……. گُرُۄ نانک نُۄں اسِیں اِکّ وِئکتی وجۄں نہِیں سگۄں اِکّ وِچاردھارا وجۄں دیکھاںگے اتے سمجھݨ دا یتن کراںگے۔ کِسے وی وِئکتی دی وِچاردھارا نُۄں اُسدے جِیون وِچّۄں دیکھِیاں ہی اسل وِچّ اُسدے نیڑے ہۄ سکِیدا ہَے۔ اِس تراں اِکّ تاں گُرُۄ نانک چِںتّن نُۄں اسِیں اُنہاں دے اُس جِیون وِچّۄں ادھِئَن کرن دی کۄشِش کراںگے٬ جۄ اُنہاں اِس دھرتی تے جِیوِیا۔ دُۄسری گلّ گُرُۄ نانک جی اِکّ مہان ساہِتکار سن اتے اِکّ لیکھک نُۄں اتے اُسدی دْرِشٹی نُۄں اُس دی لِکھت وِچّۄں بہُت پاردرشی ڈھںگّ نال دیکھِیا جا سکدا ہَے کِئُںکِہ اِکّ رچنا آپݨے کرتے دا پْرتِیبِمبّ ہی ہُںدّی ہَے۔ اُںج اِہ دۄویں ورتارے سماناںتر ہی چلّدے ہن٬ کِئُکِہ باݨی وکھّ وکھّ گھٹناواں اتے ستھاناں تے اُس سمیں دے ہالاتاں دے مدّے-نجر ہی اُچاری گئی سی۔ ……. .

اِنکلاب جاں کراںتی دے ارتھ وِدرۄہ جاں بگاوت ہن۔ آپݨے سمیں دِییاں پْرچلِت کدراں کِیمتاں٬ رسماں٬ وِشواشاں٬ منَۄتاں٬ مِتھّاں٬ ہُکماں٬ نُۄں وںگّارنا۔ سِرپھ اُنہاں نُۄں گلت ہی نہِیں کہِݨا سگۄں انہاں دے الٹ چلّݨا۔ پرِوار٬ سماج٬ کانُۄن٬ راج دی پرواہ ناں کرنی اتے دْرِڑتا نال ستھاپِت ہۄ چُکِّییاں کِیمتاں دے الٹ اپݨی سچّ دی آواج بُلںدّ رکھّݨی اتے لۄکائی نُۄں اُس آواج دے مگر مگر تُرن لئی مجبُۄر کر دیݨا اِکّ اِنکلابی جاں کراںتِیکاری دا مُڈھلا کرتوّ ہُںدّا ہَے۔ اسِیں اِنہاں ماپدںڈّاں دے آدھار تے گُرُۄ نانک چِںتّن نُۄں سمجھݨ دا یتن کردے ہاں۔ ………. .

گُرُۄ ساہِب دے بچپن وِچّ دی سبھ تۄں پہِلی گھٹنا اُناں دی سِکھِّیا گْرہِݨ کرن دی ہَے٬ جِس وِچّ اُہ ’اِکّ‘ (اکالپُرکھ) تۄں بِناں ہۄر کُجھّ وی سِکھّݨ تۄں اِنکار کردے ہۄئے آپݨا سِدھاںت “ساہِب میرا ایکۄ ہَے۔ ایکۄ ہَے بھائی ایکۄ ہَے” (آسا مہلا 1, پنّا 350) دْرِڑ کروائُدے نجر آئُدے ہن۔ کِشۄر اوستھا دی اُمر وِچّ گُرُۄ ساہِب پْربھُۄ-پْریم اتے بَیراگ وِچّ رتّے ہۄئے دِکھائی دِںدّے ہن۔ کِتے شمشان-گھاٹ جا بَیٹھدے ہن٬ کِتے سادھُۄیاں پھکِیراں دا سںگّ کردے نیں۔ پْربھُۄ-پْریم دی سِکّ اتے تڑپ دِنۄ-دِن ودھ رہی اے۔ ….

پِتا نیں دھارمِک رسم جنیئۄُ دھارن لئی سماجِک اِکٹھّ کِیتا ہۄئِیا ہَے٬ پاںدھا جنیئۄُ پوائُݨ لئی آکھدا ہَے٬ تاں وِدرۄہی بِرتی اِنکار کردی ہَے اتے جنیئۄُ دی الںکّارِک وِیاکھِیا کرکے سبھ وڈّے چھۄٹے نُۄں٬ دھارمِک پتوںتِّیاں نُۄں ہَیرانی وِچّ پا دِںدّی ہَے۔ جنیئۄُ دی پرِبھاشا دِںدے آکھدے ہن

• “دئِیا کپاہ سںتّۄکھُ سُۄتُ جتُ گںڈھّی ستُ وٹُ۔۔

ایہُ جنیئۄُ جِیء کا ہئی تاں پاںڈے گھتُ۔ ۔۔

ناں ایہُ تُٹَے ناں ملُ لگَے ناں ایہُ جلَے ن جائ۔۔

دھنّ سُ ماݨس نانکا جۄ گلِ چلے پائ۔۔ “

(آسا مہلا 1, پنّا 471)

اُس سمے پرِوار دے ساہمݨے رِشتیداراں دے ساہمݨے٬ پِںڈّ دے سماجِک اتے دھارمِک ماݨ پْرتِشٹھا رکھّݨ والے وِئکتِییاں دے ساہمݨے سدِییاں تۄں چلّدی آ رہی رسم دی آلۄچنا کرنی اتے ساپھ شبداں وِچّ اِنکار کرنا کۄئی چھۄٹی گلّ نہِیں٬ اِہ بہُت وڈّی سُۄرمتائی دی گلّ ہَے۔ وِویک –بُدھّی آپݨِییاں دلِیلاں نال پرمپّراوادی سۄچ نُۄں کائِل کردی ہَے۔

دُنِییاںداری وِچّ کۄئی رُچی ناں نجر آئُںدی دیکھ پِتا کالُۄ جی وپارک بِرتی نال وپار کرن نُۄں اکھدے ہن٬ پر نانک نُۄں اُہ 20 رُپئے بھُکھّے سادھُۄیاں نُۄں چھکائُݨا ہی سچّا سَۄدا لگّدا ہَے۔ اُہ اِہ سَۄدا کرکے کھُش ہن٬ پِتا دی چپیڑ اُس وڈّے سَۄدے دے لابھ اگّے کُجھّ وی نہِیں۔ سچّ دے اِس سۄدے دی پْریرنا اُہ آپݨی باݨی وِچّ وی دِںدّے ہن-

• “سُݨِ ساست سئُداگری ستُ گھۄڑے لَے چلُ۔۔

کھرچُ بنُّ چںگِّیائیِیا متُ من جاݨہِ کلُ۔۔

نِرںکّار کَے دیسِ جاہِ تا سُکھِ لہہِ مہلُ”۔۔

(سۄرٹھِ مہلا 1 گھر 1, پنّا 5 9 5)

ویئیِں دے پْرتِیکاتمک-اِسنان کردے ہۄئے اُہ اِس سںجّۄگ تۄں “بکھش-در” پْراپت کردے ہن اتے اُس اِکّ وِچّ اِکّ-مِکّ ہۄ کے اِکّ نُۄں سبھ وِچّۄں دیکھدے ہن۔ اِتھے ہی اِنکلابی بۄل “ناں کۄ ہِںدُّۄ ناں مُسلمان” دی آواج بُلںدّ کردے ہن۔ جگت جلںدّا مہِسُۄس کردے ہن اتے لۄکائی نُۄں سۄدھݨ لئی اُداسِییاں آرمبھّ کردے ہن۔ ….

گُرُۄ نانک دے دھُر اںدّر اُس سچّ دا واس اِنا ڈُۄںگھا سی کِہ اُہ ہر چھۄٹی تۄں چھۄٹی گھٹنا وِچّ وی اُس اِکّ دی گلّ کردے ہن۔ ہرِدُیار وِچّ سُۄرج نُۄں پاݨی دیݨ دی رسم دیکھ کے اُنہاں نُۄں ناٹکی ڈھںگّ نال سمجھائُںدے ہن۔ کرتارپُر دے کھیتاں نُۄں پاݨی دیݨا٬ جِتھّے کِرت دی وڈِیائی ہَے٬ اتھے اوِگِیانک وِشواش نُۄں تارکِک سچّائی نال کٹّݨ دی نِربھَیتا وی ہَے۔ گِیان دا ہتھِیار کۄل ہۄݨ کرکے ہی ستھاپت ہۄئے دھارِمک پُجارِییاں دا کھںڈّن کرن دی جُئرت آئُںدی ہَے۔

جگنناتھ پُری وِچّ ہۄ رہی آرتی وِچّ شامل ناں ہۄݨا اتے پْربھُۄ دی وِیاپک آرتی دی وِیاکھِیا کرنی کِسے سُۄرمے دا ہی کمّ ہۄ سکدا اے۔

• “گگن مَے تھالُ روِ چںدُّ دِیپک بنے٬

تارِکا مںڈّل جنک مۄتی۔۔

دھُۄپُ ملیانلۄ پوݨُ چورۄ کرے

سگل بنرائ پھُۄلںتّ جۄتی”۔۔

(راگُ دھناسری مہلا 1, پنّا 1 3)

دُنِییاں وِچّ سدا تۄں ہی امِیر٬ سرکارے دربارے پہُںچّ والے٬ سرمائیدار٬ نواب٬ اُچے اہُدِیاں والِیا دا ستِکار کِیتا جاںدا رِہا ہَے اتے گرِیب٬ کِرتی٬ کتھِت چھۄٹی جات دے منُکھّ تۄ دُۄر رہِݨ دی بِرتی پائی گئی ہَے۔ اکسر ہی دھناڈھ اتے اُچ اہُدِیاں تے بَیٹھے وِئکتِییاں دے تلے چٹّے جاںدے ہن اتے چھۄٹے٬ کِرتی اتے دلِت لۄکاں نُۄں لِتاڑِیا اتے تْرِسکارِیا جاںدا رِہا اے۔ گُرُۄ نانک جی ولّ جھاتی مارِیئے٬ تاں سبھ تۄں پہِلاں تاں اُنہاں آپݨِییاں لمِّییاں یاتراواں دا ساتھی اِکّ شُۄدر کہی جاںدی جاتی٬ ڈُۄم٬ وِچّۄں بھائی مردانا جی نُۄں بݨائِیا۔ سِرپھ سارا سماں آپݨے نال ہی نہِیں رکھِّیا٬ سگۄں اسدی رباب دی دھُن تے آپݨی باݨی نُۄں گاوِیا اتے اُس نُۄں ماݨ دیݨ لئی اُس دے نام تے سلۄک آپݨی باݨی وِچّ درج کِیتے۔

• “کلِ کلوالی کامُ مدُ منُۄیا پِیوݨہارُ۔

کْرۄدھ کٹۄری مۄہِ بھری پِیلاوا اہںکّار۔۔

گُرمُکھِ پائیِئَے نانکا کھادھَے جاہِ بِکار”۔۔

(سلۄکُ مردانا 1, پنّا 5 5 3)

اُداسِییاں دَۄران وکھّ-وکھّ تھاواں٬ وکھّ وکھّ جاتِییاں دے بھگتاں دی باݨی نُۄں اِکٹھّا کِیتا اتے آپݨی باݨی دے نال ہی پۄتھی دے رُۄپ وِچّ گُرُۄ اںگّد جی نُۄں سَۄمپݨا کِیتی۔

جات-پات دے وِتکرے وِرُدھّ سِرپھ “جاݨہُ جۄتِ ن پُۄچھہُ جاتی آگَے جاتِ ن ہے” (آسا مہلا 1, پنّا 349) کہِ کے اُپدیش ہی نہِیں دِتّا سگۄ کتھِت نِیوِییا جاتاں والِیاں نال کھڑے ہۄݨ دا آپݨا سںکّلپ پُۄرے جۄر نال دُہرائِیا—

• “نِیچا اںدّرِ نِیچ جاتِ نِیچی ہُۄں اتِ نِیچُ۔۔

نانکُ تِن کَے سںگِّ ساتھِ وڈِیا سِئۄ کِیا رِیس۔۔

جِتھَے نِیچ سمالِیئنِ تِتھَے ندرِ تیری بکھشِیش”۔۔

(سِرِیراگ مہلا 1, پنّا 1 5)

اِہی گلّ ملک بھاگۄ اتے بھائی لالۄ دے پْرسںگّ وِچّۄں سپشٹ ہُںدّی ہَے۔ دھناڈھ٬ اسر-رسُۄکھ والے ملک بھاگۄ دے بھۄج نُۄں ٹھُکرائُݨا اتے کِرتی بھائی لالۄ دی کِرت نُۄں وڈِیائُݨ دا جیرا سِرپھ نِربھئۄ وِئکتی ہی کر سکدا ہَے اتے بھاگۄ نُۄں اُس دے مُۄںہ تے آکھݨا کِہ تیرِییا پُۄرِییا وِچّ گرِیباں دا کھُۄن ہَے٬ اِس ورتارے وِچّ اِنکلاب دے اُہ بِیج ہن جۄ گُرُۄ ساہِب تۄں بائد دے گُرُۄ ساہِبان اتے گُرسِکھّاں دے جِیون وِچّ اُگّدے٬ پھُلّدے اتے پھلدے وی دیکھے جا سکدے ہن۔

• “ہکُ پرائِیا نانکا اُسُ سُۄئر اُسُ گائ۔۔

گُرُ پِیرُ ہاما تا بھرے جا مُردارُ ن کھائ۔۔

گلی بھِستِ ن جائیِئَے چھُٹَے سچُ کمائ۔۔

مارݨ پاہِ ہرام مہِ ہۄئ ہلالُ ن جائ۔۔

نانک گلی کُۄڑیئی کُۄڑۄ پلَے پائ”۔۔

(م: 1, پنّا 1 4 1)

سجّݨ ٹھگّ٬ جۄ کِہ سجّݨتائی چھڈّ کے لۄکاں دی لُٹّ-مار وِچّ رُجھِّیا ہۄئِیا سِ٬ نُۄں باݨی دے اݨِییالے تِیراں نال اجِہا وار کِیتا کِہ اُہ لُٹّ مار چھڈّ کے پرئُپکاری جِیون جِیئۄُݨ لگِّیا۔

• اُجلُ کَیہا چِلکݨا گھۄٹِم کالڑی مسُ۔۔

دھۄتِیا جُۄٹھِ ن اُترَے جے سئۄ دھۄوا تِسُ۔۔

سجݨ سےئی نالِ مَے چلدِیا نالِ چلنِّ۔۔

جِتھَے لیکھا مںگِّیئَے تِتھَے کھڑے دِسنِّ۔۔

(سُۄہی مہلا 1 گھر 6, پنّا 7 2 9)

گُرُۄ بابے نیں اکال-پُرکھ بارے٬ کُدرت بارے٬ پْربھُۄ پْراپتی لئی سبھ تۄ سہِج مارگ پْریم بارے٬ کھلکت دی سیوا بارے٬ نام بارے٬ شبد گُرُۄ بارے آپݨی باݨی وِچّ پُۄرے وِستھار نال اتے پھَیسلاکُن لہِجے وِچّ لِکھِیا ہَے۔ دھارمِک پاکھںڈّاں٬ راجِیاں دے جُلم٬ جنتا دی لُٹّ٬ جنتا دا آپݨے ہکّاں لئی وی کھامۄش ہۄݨا٬ دُۄہرے ماپدںڈّاں والے جِیون تے اِنے تِکھّے وار باݨی دے اݨِییالے تِیراں نال کِیتے ہن کِہ وڈّے وڈّے راجے ماہاراجِیاں دی بۄلتی بںدّ ہۄ گئی۔

گُرُۄ ساہِب دے راجنِیتِک وِچار:-

جدۄں گُرُۄ نانک ساہِب سَیدپُر وِچّ ٹِکے ہۄئے سن٬ ادۄں مُگل شاشک بابر نیں ہِںدُّستان اُتے ہملا کِیتا۔ اُس ویلے دی جنتا پںڈِّتاں دے پْربھاو ہیٹھ اںدھّوِشواشی بݨی ہۄئی سی۔ ہاکماں نیں پںڈِّتاں دے اِس کتھن تے وِشواش کِیتا کِہ اُہ مںتّر پڑھ کے بابر دِییاں پھَۄجاں نُۄں اںںِّنیاں کر دیݨگے۔ پںڈِّت مںتّر پڑھدے رہے اتے مُگل سَینا سۄمناتھ دے مںدّر چۄ سۄنا٬ ہِیرے جواہرات لُٹّدی رہی۔

بابر دی سَینا نیں جنتا تے کھُۄب جُلم کِیتے٬ دئِیا دے ساگر بابے نانک دی کلم بۄل پئی۔ بابرباݨی دے شبد بابر دے اِس ہملے دا باکھُۄبی بِیان کردے ہن جِتھّے بابا جی اِتراج کردے نیں کِہ بجائ ششتر-وِدِیا سِکھّݨ دے اتے جالماں دا مُکابلا کرن دے٬ تُسِیں مںتّر پڑھدے رہے۔

• “کھُراسان کھسمانا کِییا ہِںدُّستانُ ڈرائِیا۔۔

آپَے دۄسُ ن دےئی کرتا جمُ کرِ مُگلُ چڑائِیا۔۔

ایتی مار پئی کرلاݨے تَیں کی دردُ ن آئِیا۔۔”

(آسا مہلا 1, پنّا 3 6 0)

• “کۄٹی ہُۄ پِیر ورجِ رہائے جا مِیرُ سُݨِیا دھائِیا۔۔

تھان مُکام جلے بِج مںدّر مُچھِ مُچھِ کُئِر رُلائِیا۔۔

کۄئی مُگل ناں ہۄیا اںدھّا کِنَے ن پرچا لائِیا”۔۔

(آسا مہلا 1, پنّا 4 1 7)

{(اِہ گلّ اجّ دے سںتّ بابِیاں اتے شردھالُۄ سِکھّاں نُۄں وی سمجھ لَیݨی چاہِیدی ہَے جِہڑے باݨی نُۄں سِرپھ مںتّر-جاپ واںگ جپݨ تے جۄر دِںدّے ہن کِہ سِرپھ پڑھن نال ہی سںکّٹ دُۄر نہِیں ہۄئِیا کردے۔}

بابر دی سَینا نُۄں مجدُۄراں دی لۄڑ سی جِس کارن اُس نیں شہِر وِچۄں بہُت سارے لۄکاں تۄ مجدُۄری کروائی۔ بابا نانک نُۄں وی سَینا نیں پھڑ لِیا۔ بابے نیں نِربھَیتا دا سبُۄت دِںدّے راجے نال گلّ کردِیاں “بابر نُۄں جابر” اکھِیا۔ جیلہ وِچّ وی سُٹِّیا گِیا٬ جِتھّے بابے دی باݨی نیں سبھ کَیدِییاں اتے جیلہ ادھِکارِییاں دے دِل جِتّ لئے۔ جدۄں مجبُۄرن بابر نیں بابے نانک نُۄں رِہا کِیتا٬ تاں بابا جی نیں جیلہ وِچّ بںدّ سبھ کَیدی چھُڈوا دِتّے۔

جُلمی٬ انِیاںکاری اتے گلت راج-پْربںدھّ نُۄں بابے دی باݨی وںگّاردی اےَ-

• “راجے سِیہ مُکدم کُتے۔۔

جائ جگائِنِ بَیٹھے سُتے۔۔

(م 1, پنّا 1288)

• کلِ ہۄئی کُتے مُہی کھاجُ ہۄیا مُردارُ۔۔

کُۄڑُ بۄلِ بۄلِ بھئُکݨا چُۄکا دھرمُ بِیچارُ۔۔

جِن جِیوںدِّیا پتِ نہِیں مُئِیا مںدّی سۄئ۔۔

لِکھِیا ہۄوَے نانکا کرتا کرے سُ ہۄئ۔۔

(سلۄک مہلا 1, پنّا 1242)

• لبُ پاپُ دُئ راجا مہتا کُۄڑُ ہۄیا سِکدارُ۔۔

کامُ نیبُ سدِ پُچھِیئَے بہِ بہِ کرَے بِیچارُ۔۔

(م 1, پنّا 468)

• کلِ کاتی راجے کاسائی دھرمُ پںکھّ کرِ اُڈرِیا۔۔

کُۄڑُ اماوس سچُ چںدّْرما دِیسَے ناہی کہ چڑِیا۔۔

(سلۄک مہلا 1, پنّا 145)

بابر نیں گُرُۄ ساہِب تۄں پْربھاوِت ہۄ کے جنتا دا ٹَیکس وی مُیاپھ کِیتا اتے سَیدپُر نُۄں امن والی دھرت رہِݨ دیݨ دا وائدا کِیتا۔ سَیدپُر دا ناں بدل کے اَیمناباد (امن+آباد) رکھِّیا گِیا۔

گُرُۄ جی دی باݨی لۄکائی نُۄں جُلم اتے لُٹّ دے وِرُدھ آواج اُٹھائُݨ لئی لامبںدّ کردی ہَے اتے آپا-پڑچۄلݨ دا سںدّیش دِںدّی ہَے۔ نانک-باݨی دا پھُرمان دیکھۄ-

• سۄ جِیوِیا جِسُ منِ وسِیا سۄئ۔۔

نانک اورُ ن جِیوَے کۄئ۔۔

جے جِیوَے پتِ لتھی جائ۔۔

سبھُ ہرامُ جیتا کِچھُ کھائ۔۔

(مہلا 1, سلۄکُ پنّا 142)

اکسر ہی ہاکم دھِر آپݨی بھاشا لاگُۄ کردی ہَے۔ اُس سمے دے لۄک ڈر کے آپݨی بھاشا چھڈّ کے مُگلاں دی بۄلی بۄلݨ لگّ پئے سن۔ گُرُۄ ساہِب جی لِکھدے ہن-

• “کُۄجا باںگ نِواج مُسلا نِیل رُۄپ بنواری۔۔

گھرِ گھرِ مِییا سبھناں جِییاں بۄلی اور تُماری۔۔”

(بسںتّ مہلا 1 گھرُ٬ پنّا 1190)

• “کھتْرِییا ت دھرمُ چھۄڈِیا ملیچھ بھاکھِیا گہی۔۔

سْرِسٹِ سبھ اِکّ ورن ہۄئی دھرم کی گتِ رہی”۔۔

(دھناسری مہلا 1 گھر 3 پنّا 662)

اُنہاں نیں کھُد دیو-باݨی کرکے منّی جاںدی سںسّکْرِت چھڈّ کے اپݨی باݨی آم لۄکاں دی بھاشا وِچّ لِکھی۔ ….

ناتھاں٬ جۄگِییاں٬ سِدھّاں٬ پںڈِّتاں٬ مَۄلاݨِیاں٬ کاجِییاں آدِ نال گُرُۄ ساہِب جی دِییاں گۄشٹاں٬ سںوّاد اتے چرچا گُرُۄ جی دی نِربھئۄ شکھشِیئت دے جھلکارے دے نال نال ہی٬ اُنہاں دی آپݨے سِدھاںت تے مجبُۄت پکڑ وی پْرگٹائُںدِییاں ہن۔

• کادی کُۄڑُ بۄلِ ملُ کھائ۔۔ بْراہمݨ ناوَے جِییا گھائ۔۔

جۄگی جُگتِ ن جاݨَے اںدھُّ۔۔ تِینے اۄجاڑے کا بںدھُّ۔۔

(دھناسری مہلا 1 پنّا 662)

سِدھّا نال ہۄئی گۄشٹِ جۄ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب جی وِچّ سِدھ گۄشٹِ سِرلیکھ ہیٹھ درج ہَے٬ اُس وِچّ سِدھاں دے سوال اتے گُرُۄ جی دے جواب دلیرانا اتے دلِیل بھرپُۄر سںوّاد دا مُڈھّ بنّدے ہن۔ {اجۄکا سِکھّ اجّ اِس سںوّاد نُۄں بھُلّ کے لڑن-مارن لئی تِیار کِئۄں رہِںدّا ہَے٬ کِئُکِہ اُس کۄل بادلِیل گِیان دی گھاٹ ہَے}۔ اُہ دھرم٬ بھگتی٬ تپسِیا گُرُۄ نانک نُۄں منجُۄر نہِیں جۄ جنتا جاں سماج دے کمّ نہِیں آئُںدی۔ گُرُۄ ساہِب سِدھّاں دے پربتاں وِچّ بَیٹھ کے تپسِیا کرن تے سکھت اِتراج کردے ہن۔ بھائی گُرداس جی اپݨی وار وِچّ لِکھدے ہن کِہ سِدھاں نیں بابے نُۄں جدۄ مات لۄک دا ہال پُچھِیا تاں بابے نیں جواب وِچّ کِہا-

• “بابے اکھِیا ناتھ جی سچ چںدّْرما کُۄڑ اںدھّارا۔

پاپ گِراسی پِرتھمی دھئُل کھڑا دھرِ ہیٹھ پُکارا۔

سِدھ چھپِ بَیٹھے پربتی٬ کئُݨُ جگتْرِ کئۄ پارِ اُتارا۔

جۄگی گِیان وِہُۄݨِیا نِسدِن اںگِّ لگائِنِ چھارا۔”

(بھائی گُرداس وار 1 پئُڑی 29,)

تے جدۄں سِدھّاں نیں کرامات بارے سوال کِیتا اتے کرامات دِکھائُݨ لئی کِہا تاں بابا جی دا جواب بھائی گُرداس جی دے شبداں وِچّ –

• “بابا بۄلے ناتھ جی اساں تے ویکھݨِ جۄگی وستُ ن کائی۔

گُر سںگّتِ باݨی بِنا٬ دُۄجی اۄٹ نہِیں ہہِ رائی”۔

(بھائی گُرداس٬ وار 1, پئُڑی 42)

اِنہاں دۄویں تاکتاں تے وِچار کرنا بݨدا ہَے۔ “سںگّت” لۄک-شکتی دا پْرتِیک ہَے٬ جِہڑی “گُرباݨی” دے گِیان راہِیں اِنکلاب لِیا سکݨ دی سمرتھّا رکھّدی ہَے۔ …. .

گُرُۄ جی دی مانو-پکھّی اتے سبھ نُۄں سمان سمجھݨ والی سۄچ نُۄں سماج وِچّ لاگُۄ ہُںدّی دیکھݨ دی تِیبر اِچھّا ہی اُنہاں نُۄں کَۄڈے راکھش نُۄں للکارن دی تاکت بکھشدی ہَے۔ کَۄڈا راکھش اجّ دے سرمائیداراں دا پْرتِینِدھ ہَے٬ جِس نیں کُدرتی سادھن (پاݨی) تے آپݨا کبجا جمائِیا ہۄئِیا ہَے۔ گُرُۄ ساہِب سمجھائُںدے ہن کِہ کُدرتی دات دا اُہ اِکلّا مالِک نہِیں ہۄ سکدا اتے جل ورگا کُدرتی سۄما کِسے وی وِتکرے نال نہِیں ورتِیا جا سکدا۔

مُسلماناں دے پْرمُکھّ ستھان مکّا وِکھے جا کے اُنہاں دا سدِییا دے بݨے وِشواش نُۄں ناٹکی ڈھںگّ نال اتے دلِیلپُۄرن لہِجے وِچّ سمجھائُݨا ساڈا دھِیان کھِچّدا ہَے۔۔ سِرپھ اتے سِرپھ اِکّ اکالپُرکھ دی وِیاپکتا نُۄں دھُر اںدّر تکّ وسائے ہۄݨ کارن ہی اِہ سمبھّو ہۄ سکِیا۔

• سرب جۄتِ تیری پسرِ رہی۔۔

جہ جہ دیکھا تہ نرہری۔۔

(رامکلی مہلا 1, پنّا 8 7 6)

گُرُۄ ساہِب دے جِیون وِچّۄں ساکھِییاں دی اُداہرݨ لَیݨ لگِّیئے٬ تاں سماں اتے ستھان چھۄٹے رہِ جاݨگے۔ گُرُۄ ساہِب نیں منُکھّ نُۄں اِکّ اکالپُرکھ نال پْریم کرنا سِکھائِیا اتے اُس پْریم لئی٬ اُس سچّ لئی آپݨی جان تکّ دی وی پرواہ نہِیں کرنی۔

• جئۄ تئۄ پْریم کھیلݨ کا چائۄ۔۔

سِرُ دھرِ تلی گلی میری آئۄ۔۔

اِتُ مارگِ پَیرُ دھرِیجَے۔۔

سِرُ دِیجَے کاݨِ ن کِیجَے۔۔

(سلۄک واراں تے ودھِیک۔۔ مہلا 1 پنّا 1 4 1 2)

نِربھئۄ اتے نِروَیر بݨ کے اِکّ اَیسا جِیون جِئۄُݨا ہَے جۄ کِرت کردِیاں ہۄئِیا٬ پْربھُۄ نُۄں یاد رکھّدِیاں ہۄئِیاں٬ منُکھّتا نُۄں اِکّ سمجھدِیاں ہۄئِیاں٬ کھلکت وِچّ کھالک نُۄں دیکھ سکے اتے دھرماں٬ جاتاں٬ نسلاں٬ آدِ دے وِتکرِیاں تۄں اُپر اُٹھ کے پرم-جۄت نُۄں پہِچاݨ کے سارے بْرہِمںڈّ نُۄں آپݨے کلاوے وِچّ لَے سکے۔ دھارمِک کرم-کاںڈاں جِویں تِیرتھ-اِشنان٬ ورت٬ سرادھ٬ سُچّ-جُۄٹھ٬ چھُۄت-چھات٬ بھِٹّ٬ سُۄتک-پاتک٬ دِکھاوے دے جپ٬ تپ٬ آسݨ, بھیکھ-پہِراوے آدِ سبھ نُۄں پاکھںڈّ آکھ کے پْربھُ دے نِرمل بھئۄ وِچّ سہِج جِیون دی وکالت کِیتی۔

گُرباݨی دے کُجھّ کُ اجِہے ہوالے دیݨے جرُۄری سمجھدے ہاں جۄ اںتّر-آتما دی پڑچۄل کرکے سہِج-مارگ والے نِمرتا بھرپُۄر پر اݨکھ والے جِیون دی پْرۄڑتا کردے ہن۔ اِکلّے اِکلّے دی وِیاکھِیا نال سمیں اتے ستھان دی سِیما وِچّ سمبھّو نہِیں۔

• گلِیں اسی چںگِّییا آچاری بُرِییاہ۔۔

منہُ کُسُدھا کالِییا باہرِ چِٹوِییاہ۔۔

(م 1, پنّا 8 5)

• جے رتُ لگَے کپڑَے جاما ہۄئ پلِیتُ۔۔

جۄ رتُ پِیوَے ماݨسا تِن کِئۄ نِرملُ چِیتُ۔۔

(سلۄک مہلا 1, پنّا 1 4 0)

• ہئُمَے بُۄجھَے تا در سُۄجھَے۔۔

گِیان وِہُۄݨا کتھِ کتھِ لُۄجھَے۔۔

(سلۄک مہلا 1, پنّا 4 6 6)

• کھسمُ وِسارہِ تے کمجاتِ۔۔

نانک ناوَے باجھُ سناتِ۔۔

(آسا مہلا 1, اںکّ 1 0)

• کُۄکر سُۄکر کہِیئہِ کُۄڑِیارا۔۔ بھئُکِہ مرہِ بھئۄ بھئۄ بھئۄ ہارا۔۔

منِ تنِ جھُۄٹھے کُۄڑُ کماوہِ دُرمتِ درگہِ ہارا ہے۔۔

(مارُۄ مہلا 1, پنّا 1 0 2 9)

• کل مہِ رام نامُ سارُ۔۔

اکھی ت مِیٹہِ ناک پکڑھِ ٹھگݨُ کئۄ سںسّارُ۔۔

(دھناسری مہلا 1, گھر 3, پنّا 6 6 2)

• ماسُ ماسُ کرِ مُۄرکھُ جھگڑے گِیانُ دھِیانُ نہِیں جاݨَے۔۔

کئُݨُ ماسُ کئُݨُ ساگُ کہاوَے کِسُ مہِ پاپ سماݨے۔۔

(مہلا 1, پنّا 1289)

اِس تراں اسِیں دیکھدے ہاں کِہ گُرُۄ نانک دیو جی نُۄں سِرپھ نام جاں بھگتی تکّ ہی سِیمِت کر کے دیکھݨا جائِج نہِیں۔ اُنہاں نیں آپݨے سمیں دے وِئکتِیگت سماجِک٬ راجنِیتِک٬ دھارمِک گِراوٹ نُۄں سِرپھ دیکھِیا ہی نہِیں سگۄں اِس گِراوٹ دے وِرُدھّ آواج وی اُٹھائی اتے اِس تۄں اُچا اٹھݨّ دے ترِیکے وی دسّے۔ گُرُۄ ساہِب دی باݨی دا اِکّ اِکّ شبد اِکّ نویں اِنکلاب ولّ سںکّیت کردا ہَے۔ اِہ اِنکلاب نِجّ تۄ شُرُۄ ہۄ کے پُۄری دُنِییاں نُۄں بدلݨ دا دم بھردا ہَے۔ وَیسے تاں ساری باݨی ہی اِکّ پرِیورتن دی لکھائِک ہَے٬ پر کھاس تَۄر تے آسا دی وار٬ سِدھّ گۄشٹِ٬ ماجھ کی وار اتے بابرباݨی دے شبداں نُۄں وِچارنا ساڈے سارِیاں لئی بہُت جرُۄری ہَے۔ جے اجّ اسِیں گُرُۄ نانک دے سِکھّ اکھوائُݨ والے سِرپھ گُردُیارے متھّا ٹیکݨ, رُمالے چڑھائُݨ, لںگر چلائُݨ, نگر کِیرتن کڈھّݨ, پاٹھ کروائُݨ, اِمارتاں بݨوائُݨ, اتے سۄنے جاں ماربل لگوائُݨ وِچّ ہی سںتُّشٹ ہاں٬ تاں مُیاپھ کرنا اسِیں گُرُۄ نانک دے سِکھّ بِلکُل نہِیں۔ سِرپھ کرم-کاںڈی پُۄجا تۄں گُرُۄ ساہِب نیں پُۄرے جۄر نال ورجِیا سی٬ اسِیں اُسے پاسے پھِر چل پئے ہاں۔ گُرُۄ نانک ساڈے کِردار نُۄں ساڈے چرِ تر نُۄں بدل کے آپ دُۄجِیاں لئی نمُۄنا بݨن لئی آکھ رِہا اے۔ آئۄ گُرُۄ نانک دا سںدّیش سُݨِیئے اتے سوَے-سُدھار راہِیں اِکّ نویں اِنکلاب ولّ کدم ودھائیِئے۔