نشِیاں نیں پںجّاب دے پِںڈّے ’تے ڈُۄںگھے ذکھم کِیتے ہن۔ ماپِیاں دے چِہرِیاں ’تے اُداسی دی پرت جمّی ہۄئی ہَے۔ اِکلَۄتے پُتّاں دِییاں لاشاں ’تے ماواں دے وَیݨ من نُۄں ولُۄںدھردے ہن۔ اِکّ سرویکھݨ انُسار سرکاری سکُۄلاں دے 11.9% وِدِیارتھی اتے پْرائیِویٹ سکُۄلاں دے 5.9% وِدِیارتھی وی نشے دی لپیٹ وِچّ آ چُکّے ہن۔ 60% لڑکے اتے 17% کُڑِییاں دے پَیر وی نشے نال ڈگ-مگا رہے ہن۔ اںدّاذن ہر چھے گھںٹّے بائد پںجّاب وِچّ اِکّ نشئی دا سِوا بل رِہا ہَے۔ اِکّ پاسے نشا کرن والِیاں دی وڈّی بھِیڑ ہَے٬ دُۄجے پاسے نشا تسکراں دا جال۔ انیکاں دائوِیاں دے باوجُۄد دۄناں دی کڑی ٹُٹّی نہِیں۔ 10 ہذار تۄں ذِیادا مُںڈّے اتے کُڑِییاں ایڈذ تۄں پِیڑِت ہن۔ اِنہاں وِچّ اںدّاذن 88 نابالگ مُںڈّے اتے کُجھ کُڑِییاں وی شامل ہن۔ اِںج لگدا ہَے جِویں پںجّاب دی جوانی دا وڈّا ہِسّا وَیںٹِیلیٹر ’تے ہۄوے۔ پںجّاب دے کئی شہِراں اتے پِںڈّاں دے اکّے ہۄئے لۄکاں نیں شرییام کںدھّاں ’تے اِہ لِکھکے “اِتھّے نشا آم وِکدا ہَے؟” آپݨا گُب-گُبار وی کڈھِّیا ہَے۔ سچّمُچّ نشا٬ کرذا اتے بھْرِشٹاچار نیں دُنِییاں وِچّ پںجّاب دی پچھاݨ مدھّم کِیتی ہَے۔

پںجّاب دی 68.84% ابادی پِںڈّاں وِچّ رہِںدّی ہَے اتے 31.16% شہِراں دی وسنِیک ہَے۔ ہۄر سہُۄلتاں تۄں بھاویں پںجّابی واںجھے رہِ جاݨ, پر شراب دے ٹھیکے تھاں تھاں کھۄلہ کے اُہناں نُۄں شراب پِیݨ دی “سہُۄلت” دِتّی گئی ہَے۔ شراب دے ٹھیکِیاں دے نال سرکاری مانتا پْراپت اہاتے وی کھُلّہے ہۄئے ہن٬ جِتھّے میذ٬ کُرسی٬ مںجّا٬ پاݨی دیݨ دے نال نال اُہناں دے کھاݨ پِیݨ دا پْربںدھّ وی اہاتے دے مالکاں ولّۄں کِیتا جاںدا ہَے۔ اںدّاذن 13 کرۄڑ دی شراب پِیکے پںجّابی جِتھّے کھُںگھّ ہۄ رہے ہن٬ اُتھّے ہی شراب دی کرۄپی کارن اںدّاذن ہر پِںڈّ وِچّ 16 وِدھواواں نرک بھرِیا جِیون بتِیت کر رہِییاں ہن۔

13.70 کرۄڑ دا چِٹّا پںجّاب دے نَۄجوان مُںڈّے٬ کُڑِییاں اتے کُجھ نابالگ مُںڈّے ورتۄں کرکے آپݨی جوانی دا گھاݨ ہی نہِیں کر رہے٬ سگۄں ماپِیاں دی مںدّہالی٬ ٹھںڈھّے چُلّہے اتے گھراں وِچّ ماتم دی چادر وِچھائُݨ دا کارن وی بݨدے ہن۔ اِنہاں نشئیِیاں کارن سماج بِمار ہَے اتے بِمار سماج دی ہۄںد ’تے ہمیشا ہی کھترے دے بدّل مںڈّلائُںدے ہن۔

شرابِییاں لئی تاں سرکار ولّۄں آرام نال بَیٹھ کے شراب پِیݨ لئی اہاتے دا پْربںدھّ کِیتا ہۄئِیا ہَے پر چِٹّے دی ورتۄں کرن والے آپݨا جھسّ پُۄرا کرن لئی اُجاڑ تھاںواں ’تے آپݨا اہاتا آپ بݨا لَیںدے ہن۔ کُجھ سماں پہِلاں چِٹّا ویچݨ والے تسکر نشئیِیاں نُۄں چِٹّا دے کے اُنہاں نُۄں کمرے اںدّر ہی بُلا لَیںدے سن٬ چِٹّے دی ورتۄں کرن لئی پنّی (پھِئۄُل پیپر) جاں سرِںجّ وی نال ہی دے دِںدّے سن۔ نشا ویچݨ والے تسکراں کۄل کئی نشئی اںدّر بَیٹھے چِٹّے دے سُۄٹے لائُںدے سن جاں پھِر چِٹّے دے ٹِیکے لا کے جھُۄمدے ہۄئے باہر نِکلدے سن۔ اُہناں دِییاں اکھّاں گہِرِییاں٬ ڈِگُۄں ڈِگُۄں کردا سرِیر اتے جیباں کھالی کرکے اُتھّۄں ٹِبھ جاںدے سن اتے باہر کھڑھے ہۄر نشئی بیسبری نال آپݨی اُڈِیک کردِیاں کمرے وِچّ چلے جاںدے سن۔ پر 1 مارچ٬ 2025 تۄں پںجّاب سرکار ولّۄں ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ شُرُۄ ہۄݨ کارن نشئیِیاں دے اِہ اہاتے بںدّ ہۄ گئے ہن۔ تسکراں نیں وی جِتھّے آپݨے اڈّے بدل لئے ہن٬ اُتھّے ہی چِٹّے دے ریٹاں وِچّ وی وادھا کر دِتّا ہَے۔ نشئیِیاں نُۄں تسکراں دے بدلے ہۄئے ٹِکاݨِیاں دی مۄبائِل راہِیں سُۄہ مِل جاںدی ہَے۔

لۄکاں دی پھِٹّ لاہنت اتے پُلِس دے ڈرۄں ہُݨ نشئیِیاں نیں آپݨے اہاتے سُنّسان اتے اُجاڑ تھاںواں ’تے بݨا لئے ہن۔ پِچھلے دِنِیں پُلِس نیں کُجھ نشئیِیاں نُۄں کابُۄ کِیتا سی جِہڑے نہِر دے کِنارے جھاڑِییاں وِچّ گُفا بݨا کے چِٹّے دا ٹِیکا لا رہے سن۔ پُلِس ہُݨ اِنہاں دے نہِراں دے لاگے بݨائے اجِہے اہاتِیاں دی تلاش وِچّ ہَے۔

پِںڈّاں اتے شہِراں دِییاں شمشان بھُۄمِییاں نُۄں وی نشئی آپݨے اہاتے وجۄں ورت رہے ہن۔ اجِہے استھان ’تے لۄک سںسّکار سمیں آئُںدے ہن۔ اجِہے سمیں نشئی اِدھّر اُدھّر ہۄ جاںدے ہن۔ اکسر لۄک مْرِتک سرِیر دے پھُلّ چُگݨ اُپرںتّ نال آئے سکے-سبںدھّی شردھا وجۄں چُگے ہۄئے پھُلّاں والی تھَیلی وِچّ کُجھ پَیسے وی پا دِںدّے ہن۔ کِسے دھارمِک استھان ’تے پھُلّ پائُݨ لئی اُہ سماں نِشچِت کرکے پھُلّ شمشان بھُۄمی وِچّ ہی سمبھّال جاںدے ہن۔ نشئیِیاں نُۄں اِہ پتا لگّݨ ’تے کِہ مْرِتک وِئکتی دے پھُلّاں وِچّ پَیسے پائے ہۄئے ہن٬ اُہناں نیں شمشان بھُۄمی وِچّۄں پھُلّ وی چۄری کرنے شُرُۄ کر دِتّے ہن۔ پھُلّاں وِچّۄں پَیسے کڈھّݨ اُپرںتّ اُہ پھُلّ اِدھّر اُدھّر سُٹّ دِںدّے ہن۔ نِشچِت سمیں ’تے جدۄں مْرِتک دا پرِوار پھُلّ لَے کے جاݨ لئی شمشان بھُۄمی پہُںچّدا ہَے تاں پھُلّاں دے گُمّ کِیتے جاݨ ’تے اُہ بہُت ہی پْریشان ہُںدّے ہن۔ اِنہاں نشئیِیاں تۄں اکّ کے لۄکاں نیں مْرِتک وِئکتی دے پھُلّ دھارمِک استھاناں ’تے سمبھّال کے رکھّݨے شُرُۄ کر دِتّے ہن کِئُںکِہ شمشان بھُۄمِییاں وِچّ نشئیِیاں دے اہاتِیاں کارن مْرِتک وِئکتِییاں دے پھُلّ وی سُرکھِّئت نہِیں ہن۔ کئی نشئی مرِیذ اۄورڈۄذ دے کارن اُتھّے ہی لُڑھک جاںدے ہن۔ کئی واری بیہۄشی دی ہالت وِچّ اتے کئی وار مْرِتک ستھِتی وِچّ نشئی شمشان بھُۄمِییاں وِچّۄں لبھّدے ہن۔ چار پںجّ نشئی جدۄں شمشان بھُۄمی وِچّ چِٹّے دا ٹِیکا لائُںدے ہن تاں کئی وار اُہناں وِچّۄں ہی اِکّ اۄورڈۄذ کارن بیہۄش ہۄ جاںدا ہَے۔ دُۄجے نشئی اُس نُۄں اجِہی ستھِتی وِچّ چھڈّ کے پتّرا واچ جاںدے ہن۔ نشئیِیاں لئی دۄستی جاں رِشتے دی مہتّتا دی کۄئی اہِمِیئت نہِیں ہُںدّی۔ نشِیاں کارن پئیِیاں یارِییاں نشے دی وںڈّ وںڈّائی ویلے دُشمݨی وِچّ بدل جاںدِییاں ہن اتے کئی وار نشئی ہی آپݨے ساتھی نُۄں مَۄت دے گھاٹ اُتار دِںدّا ہَے۔ کئی اجِہے کیس وی ساہمݨے آئے ہن جِتھّے نشئی اۄورڈۄذ نال مرے آپݨے ساتھی نُۄں اُسدے گھر مۄہرے سُٹّ کے بھجّ گئے۔

شام ویلے کِساناں دے کھیت والی مۄٹر وی اِنہاں دے اہاتے بݨدے ہن۔ اجِہِییاں تھاںواں ’تے اِہ دُہرا لاہا لَیںدے ہن۔ چِٹّے دے سُۄٹے لائُݨ جاں ٹِیکے لائُݨ دے نال نال اُہ مۄٹراں دی کیبل چۄری کرن٬ ٹراںسپھارماں دا تیل کڈھّݨ, مۄٹراں دے جںدّرے تۄڑ کے اںدّر پِیا سمان چۄری کرن اُپرںتّ اگاںہ ویچ کے آپݨا جھسّ پُۄرا کردے ہن۔ جیکر کھیت دا مالک مَۄکے ’تے پہُںچّ جاںدا ہَے تاں اُس ’تے جان لیوا ہملا وی کر دِںدّے ہن۔ اِس کرکے ہی ذِمِیںدار دُہائیِیاں پا رہے ہن کِہ نشئیِیاں کارن ساڈے کھیت وی سُرکھِّئت نہِیں۔ مۄٹراں دا سمان چۄری کرن نال جِمِیںدار کھیتاں دی سِںجّائی کرن تۄں پچھڑ جاںدا ہَے۔

اِس تۄں بِناں پرواس کارن سُنِّییا پئیِیاں ہویلِییاں نُۄں وی نشئیِیاں نیں آپݨا اہاتا بݨا لِیا ہَے۔ نشا کرن تۄں بائد ہویلی وِچّۄں جۄ کُجھ ہتھّ لگدا ہَے٬ اُہ وی چۄری کرکے لَے جاںدے ہن۔ کئی تھاںواں ’تے تاں نشئیِیاں نیں ہویلی دے درواذے تک نہِیں چھڈّے۔

کئی سُنّے کُیاٹراں وِچّۄں نشئیِیاں دِییاں بدبُۄ ماردِییاں لاشاں مِلِییاں ہن۔ کۄل پئیِیاں سرِںجّاں جاں باںہ وِچّ ہی لگّی رہِ گئی سرِںجّ تۄں پتا لگدا ہَے کِہ چِٹّے نیں نشئی دی جان لَے لئی ہَے۔ کئی دھارمِک استھاناں ’تے بݨے باتھرُۄماں وِچّۄں وی نشئیِیاں نُۄں ٹِیکے لائُںدے پھڑِیا گِیا ہَے۔ پبلِک تھاںواں ’تے بݨے باتھرُۄماں نُۄں وی نشئی اہاتے وجۄں ورت لَیںدے نیں۔ کالجاں دِییاں کںٹِّیناں وِچّ کالجِیئیٹ مُںڈّے آم نشے دے ٹِیکے لائُںدے ویکھے گئے ہن۔ کئی تھاںواں ’تے مںڈِّیکرن بۄرڈ دِییاں کھالی پئیِیاں بِلڈِںگّاں وِچّ وی نشئیِیاں دا اڈّا بݨ چُکِّیا ہَے۔ سُنّسان پئے بھٹھّے٬ کھالی کھڑھے ٹرکّ٬ کھالی پئے کھیڈ سٹیڈِیئم٬ چھُٹّی تۄں بائد سکُۄلاں دے وراںڈے٬ پارک٬ کھالی کھڑھِییاں بسّاں وِچّ وی نشئی آپݨا جھسّ پُۄرا کر لَیںدے نیں۔

چِٹّا پِیݨ والِیاں دے اجِہے اہاتے سماج ’تے اِکّ دھبّا ہن۔ اِس مہاماری تۄں بچݨ لئی دْرِڑھ اِچھّا شکتی٬ اُسارُۄ پْرشاسنِک سرگرمی٬ سماجِک ماہَۄل اتے لۄکاں دی سرگرم بھُۄمِکا ہۄݨی اتِئںتّ ذرُۄری ہَے۔ جیکر اِکّ سُۄجھوان وِئکتی اِکّ نشئی نُۄں سامبھ لوے تاں نشِیاں دے مارُۄ ہنیری نُۄں ٹھلّہ پائی جا سکدی ہَے۔

* * * * *