دُنِییا دے پْرسِدھّ سِکھِّیا شاستری ہاورڈ گارڈنر نیں آپݨے اِکّ بھاشݨ وِچّ آپݨے سرۄتِیاں نُۄں کِہا سی کِہ جیکر تُسِیں اِہ سۄچکے ذِںدّگی جِئُںدے ہۄ کِہ لۄک اتھاہ دَۄلت٬ تاکت٬ سمپّتی٬ دُۄجِیاں اُتّے راج کرن والِیاں اتے وڈِّییاں جںگّاں جِتّݨ والِیاں نُۄں اُنہاں دی مَۄت تۄں بائد یاد کردے ہن تاں تُسِیں مُگالتے وِچّ ہۄ۔ اِہ سارا کُجھ اُنہاں لۄکاں دی شکھسِیئت دا نہِیں ذِںدّگی دا اِکّ پکھّ ہۄ سکدا ہَے۔ کھُشہال ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄکاں نالۄں سِدھاںتاں والی ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄکاں نُۄں اُنہاں دے مرن تۄں بائد وی یاد کِیتا جاںدا ہَے۔ سِدھاںتاں نال ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄک راہ دسیرے ہُںدّے ہن اتے دُۄجِیاں لئی پْریرنا سرۄت وی۔ ذِںدّگی جِئۄُݨ دے اِہ سِدھاںت ’وکت دی پابںدّی اتے مہتّو نُۄں سمجھݨا‘, ’آپݨا بھرۄسا کائِم رکھّݨا‘ اتے ’آپݨی اِذّت پْرتی سُچیت ہۄݨا‘ منُکھّ دے سُۄجھوان٬ دُۄر اںدّیش٬ سِیاݨے ہۄݨ اتے ڈُۄںگھی سۄچ رکھّݨ دے سُۄچک ہُںدّے ہن۔ جدۄں اِہ تِنّۄ پرِںدّے منُکھّ دی ذِںدّگی دے اسمان وِچّۄں وِکھائی دیݨۄں بںدّ ہۄ جاںدے ہن٬ اُدۄں اُسدی ذِںدّگی دا اسمان دھُںدّلا ہۄ جاںدا ہَے۔ جِنہاں پرِواراں دے جِیء٬ ادارِیاں٬ سِکھِّیا سںسّتھاواں دے ادھِکاری تے کرمچاری وکت دی پابںدّی پْرتی اویسلے ہُںدّے ہن٬ اُنہاں وِچّ کدے وی شاںتی تے ترکّی والا ماہَۄل نہِیں ہُںدّا۔ اُنہاں وِچّ آپݨِییاں گلتِییاں نُۄں ڈھکݨ لئی اِکّ دُۄجے نُۄں دۄشی ٹھہِرائُݨ, بہِسباذی کرن اتے لڑائی جھگڑا کرن دا واتاورݨ بݨِیا رہِںدّا ہَے۔ وکت دے پابںدّ رہِݨ والے لۄکاں نُۄں کدے وی بہانے نہِیں لائُݨے پَیںدے٬ دُۄجِیاں ساہمݨے شرمِںدّے نہِیں ہۄݨا پَیںدا تے ناں ہی وکت لںگھّݨ ’تے کۄئی مَۄکا ہتھّۄں کھُںجھّݨ لئی پچھتائُݨا پَیںدا ہَے۔
سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ سویر ویلے آپݨِییاں جماتاں وِچّ دیر نال پہُںچّݨ والے آپݨِییاں جماتاں سمیں تۄں پہِلاں چھڈّݨ والے اتے چھُٹّی تۄں پہِلاں گھراں نُۄں بھجّݨ والے ادھِیاپک آپݨے وِدِیارتھِییاں اتے ادھِکارِییاں دی نذر وِچّ ستِکار دے پاتر نہِیں ہُںدّے۔ اُنہاں نُۄں ہر رۄذ گلّاں سُݨنِییاں پَیںدِییاں ہن اتے اُہ آلۄچنا وِچّ گھِرے رہِںدّے ہن۔ جِہڑے وکت دی کدر کردے ہن٬ وکت اُنہاں دی ہی کدر کروائُںدا ہَے۔ اِکّ ذِلہا سِکھِّیا ادھِکاری نیں سکُۄل دی چَیکِںگّ دَۄران دیر نال آئُݨ والے اِکّ ادھِیاپک نُۄں سوال کِیتا کِہ اُسدے وِدِیارتھی اُسدی شکھسِیئت تۄں کی سِکھّدے ہۄݨگے؟ اُس ادھِیاپک کۄل چُپّ رہِݨ تۄں بِناں کۄئی چارا نہِیں سی۔ میرے وِدِیارتھی جِیون دے اِکّ ادھِیاپک دے کہے ہۄئے اِہ شبد کِہ وکت دے پابںدّ لۄک ناں سرِیرک تَۄر ’تے بِمار ہُںدّے ہن تے ناں ہی مانسِک تَۄر ’تے۔ سِیاسی لۄکاں دے سماگماں وِچّ وکت سِر ناں پہُںچّݨ دی آدت نیں لۄک مناں وِچّ اُنہاں دی کدر گھٹا دِتّی ہَے۔ جِہڑے وِدِیارتھی سمیں دی کدر کردے ہن٬ اُنہاں نُۄں مِہنت کرن دی آدت آپݨے آپ پَے جاںدی ہَے۔ وکت دی کدر کرنا سپھلتا دی پہِلی پَۄڑی ہُںدّی ہَے۔ دُۄجِیاں دا بھرۄسا جِتّݨا آپݨے آپ وِچّ منُکھّ دی وڈّی خُۄبی ہُںدّی ہَے۔ بِناں بھرۄسے تۄں رِشتے نِبھݨ دی منِیاد گھٹّ جاںدی ہَے۔ اُنہاں رِشتِیاں دی ہالت نراذ گُیاںڈھِییاں ورگی ہُںدّی ہَے۔
ماپِیاں اتے دھِییاں پُتّراں وِچّ٬ ادھِکارِییاں اتے متہِتاں وِچّ٬ پتی اتے پتنی وِچّ اتے سِیاسی نیتاواں اتے لۄکاں وِچّ بھرۄسا ہی اِکّ اجِہی گںڈھّ ہُںدّی جۄ کِہ اُنہاں نُۄں اِکّ دُۄجے پْرتی وفادار بݨاکے رکھّدی ہَے۔ کِسے دپھتر وِچّۄں اِکّ بہُت جرُۄری پتّر چۄری ہۄ گِیا۔ ادھِکاری نیں آپݨے بھرۄسے یۄگ کرمچارِییاں تۄں گُپت تَۄر ’تے پُچھّ گِچھّ کِیتی کِہ اُہ پتّر کَۄݨ چۄری کر سکدا ہَے؟ اُنہاں کرمچارِییاں نیں اُس کرمچاری دا ناں وی لِیا٬ جِسدی اُس ادھِکاری نال بݨدی نہِیں سی۔ اُس ادھِکاری نیں اُس کرمچاری دا ناں سُݨکے کِہا کِہ اُہ کرمچاری میرا وِرۄدھی تاں ہَے پر مَینُۄں اُس اُتّے اَینا بھرۄسا ذرُۄر ہَے کِہ اُہ اجِہا گھٹِییا کمّ نہِیں کر سکدا۔
جھُۄٹھے٬ بیئیِمان٬ کھُدگرذ٬ بیگَیرت٬ دۄگلے٬ لالچی٬ دھۄکھیباذ اتے چالباذ لۄک کدے وی بھرۄسییۄگ نہِیں ہُںدّے۔ بیبھرۄسگی منُکھّ نُۄں اِکھلاکی تَۄر ’تے وی کھتم کر دِںدّی ہَے۔ بھرۄسے یۄگ دُشمݨ سَۄ جھُۄٹھے مِتّراں نالۄں چںگّا ہُںدّا ہَے۔ بھرۄسییۄگ مِتّر نُۄں ہِںدّی بھاشا دے وِدوان آچارِیا ہجاری پْرشاد دِویدی نیں بہُت وڈّا کھذانا دسِّیا ہَے۔ اِذّت منُکھّی شکھسِیئت دا اِکّ اجِہا درپݨ ہُںدّی ہَے٬ جِس وِچّۄں سماج دے لۄک اُسدا اکس ویکھکے اُسدے مُرِید جاں پْرشںسّک ہۄ جاںدے ہن۔ اِذّت مِلدی نہِیں٬ کمائُݨی پَیںدی ہَے۔ کِسے سرمائیدار٬ تاکتوار٬ ادھِکاری دی کلم اتے ہَیںکڑباذ تۄں ڈر کے کِیتی جاݨ والی اِذّت نہِیں سگۄں اُنہاں دی کِرپا دا پاتر بݨکے اُنہاں نُۄں کھُش کرن لئی مہِذ وِکھاوا ہُںدّا ہَے۔ اِذّت من تۄں ہُںدّی ہَے اتے اِہ اِماندار٬ چںگّے سُبھاء والے٬ دِیالُۄ٬ نیک٬ سہِیۄگی٬ کرمیۄگی اتے سجّݨ لۄکاں دی ہُںدّی ہَے۔
دِل تۄں کِیتی جاݨ والی اِذّت منُکھّ دی پِٹھّ پِچھّے وی ہُںدّی ہَے۔ جِنہاں دی منۄں اِذّت ہُںدّی ہَے٬ اُنہاں نُۄں دیر تک یاد کِیتا جاںدا ہَے۔ اِذّت دے یۄگ ادھِکاری آپݨے گُݨاں نال آپݨے اہُدِیاں نُۄں وڈّا کر دِںدّے ہن۔ اِکّ دُۄجے دی دِلۄں اِذّت کرن نال رِشتِیاں دے سمبّںدھّ مذبُۄت ہۄ جاںدے ہن اتے دیر تک نِبھدے ہن۔ دھن چلے جاݨ بائد مُڑ کمائِیا جا سکدا ہَے پر اِکّ وار اِذّت چلے جاݨ نال مُڑ اِذّت نہِیں کمائی جا سکدی۔ چرِتّرہِیݨاں٬ سمگلراں٬ نشیڑِییاں٬ بیرہِماں٬ دھۄکھیباذاں٬ چالباذاں اتے مَۄکا پْرستاں دی سماج وِچّ کدے اِذّت نہِیں ہُںدّی۔ جِہڑے لۄک وکت٬ بھرۄسے اتے اِذّت٬ اِنہاں تِنّ پرِںدِّیاں دا دھِیان رکھّدے ہن٬ جِہڑے اِنہاں نُۄں آپݨی ذِںدّگی وِچّۄں منپھی نہِیں ہۄݨ دِںدّے٬ اُہ سماج وِچّ سدا ہی سنمان یۄگ ہُںدّے ہن۔ اِنہاں تِنّاں پرِںدِّیاں دی امِیری دھن دی امِیری نالۄں وی وڈّی ہُںدّی ہَے۔
* * * * *