شاںتمئی ذِںدّگی جِیئۄ٬ گُسّا ناں کرۄ۔ گھمںڈّ منُکھّ دا ناس کردا ہَے اتے لڑائی جھگڑے وِچّ پَیکے منُکھّ آپݨے دِماگ دا سکُۄن کھۄ بَیٹھدا ہَے۔ منُکھّی ذِںدّگی وِچّ سچّمُچّ ہی اِنہاں گلّاں دی بہُت اہِمِیئت ہَے۔ پر سِیاݨے لۄکاں دِییاں اِنہاں نسِیہتاں٬ ذِںدّگی دے اِنہاں سکاراتمک سِدھاںتاں اتے کِتابی گِیان دے نال نال منُکھّی ذِںدّگی دی تلخ ہکِیکت اِہ وی ہَے کِہ جدۄں منُکھّ نُۄں اُسدے ادھِکاراں تۄں واںجھا کر دِتّا جاوے٬ اُسدے چرِتّر اُتّے اُںگلِییاں اُٹھائیِیاں جاݨ اتے اُسدے سنمان نُۄں آںچ آئُںدی ہۄوے تاں اِہۄ جِہے ہالات نُۄں انُبھو کردِیاں چُپّ رہِݨا تے اُنہاں نُۄں چُݨَۄتی سمجھ کے اُنہاں دے وِرُدھّ کھڑھے ناں ہۄݨا اتے لڑائی ناں لڑنا وی کائِرتا ہی ہُںدّی ہَے۔ مرہُۄم راشٹرپتی ڈاکٹر اے.پی.جے ابدُل کلام دا کہِݨا سی کِہ کچھُۄئے دا خرگۄش نُۄں دَۄڑ وِچّ ہرائُݨا سمجھائُݨ لئی اِکّ سِکھِّیا تاں ہۄ سکدی ہَے پر ذِںدّگی دی ہکِیکت نہِیں ہَے۔ پاںڈواں نیں کَۄرواں تۄں پںجّ پِںڈّ مںگّ کے وی لڑائی نُۄں ٹالݨ دا یتن کِیتا پر راجا دھْرِتراشٹر ولّۄں پںجّ پِںڈّ دیݨ تۄں ناںہ کرن دے باوجُۄد وی پاںڈو جیکر آپݨے ادھِکار لئی لڑائی ناں لڑدے تاں اُنہاں نیں جۄدھے کہائُݨ دے بجائے کائِر کہائُݨا سی۔ آئُݨ والے سمیں وِچّ اُنہاں نیں مذاک دے پاتر بݨ جاݨا سی۔ ادھِکار ہی منُکھّ نُۄں اہُدے٬ گدّی٬ راج٬ مان سنمان اتے شان پْردان کردے ہن۔ ادھِکاراں لئی منُکھّ ہی نہِیں سگۄں جانور وی آپس وِچّ لڑائی لڑدے ہن۔

جدۄں ادھِکار دِتّے نہِیں جاںدے تاں سرکاراں٬ کارکھانیداراں تۄں آپݨے ادھِکاراں دی مںگّاں لئی مُلاذماں اتے کِساناں دے سںگھّرش٬ بھُکھّ ہڑتالاں اتے مرن ورت چلّدے رہِںدّے ہن۔ چرِتّر منُکھّی ذِںدّگی دا بہُت وڈّا سرمائِیا ہُںدّا ہَے۔ چرِتّر دے مہتّو نُۄں پْرگٹائُںدا اِہ کتھن کِہ دھن مُڑ ہاسل ہۄ سکدا ہَے پر چرِتّر اُتّے اِکّ وار اُںگل اُٹھّݨ ’تے منُکھّ آپݨی اِذّت مُڑ نہِیں بݨا سکدا۔ کئی وار منُکھّ نُۄں اگّے ودھدِیاں ویکھ لۄک اُس نُۄں بدنام کرن واستے اُسدے چرِتّر اُتّے تۄہمتاں لگائُݨ لگّ پَیںدے ہن۔ اجِہی ستھِتی وِچّ نِردۄش ہُںدّے ہۄئے آپݨے چرِتّر اُتّے تۄہمت لگائُݨ والِیاں وِرُدھّ کھڑھے ناں ہۄݨا اتے اُنہاں نُۄں جواب ناں دیݨا٬ اُنہاں تۄہمتاں نال سہِمت ہۄݨا ہُںدّا ہَے۔ جِہڑے لۄک چرِتّر اُتّے تۄہمت لگّݨ سمیں اِہ ترک دِںدّے ہن کِہ ربّ تۄہمتاں لگائُݨ والے نُۄں آپݨے آپ جواب دیویگا٬ لۄکاں دا کی ہَے٬ لۄکاں دا کمّ بۄلݨا ہی ہُںدّا ہَے٬ چُپّ رہِݨا ہی ٹھِیک ہُںدّا ہَے٬ اِہ سارا کُجھ من نُۄں سمجھائُݨ اتے چُݨَۄتی تۄں پِچھّا چھڈائُݨ دی گلّ ہُںدّی ہَے۔ رۄذمرہا دی منُکھّی ذِںدّگی وِچّ رِشوتکھۄراں٬ چُگلکھۄراں٬ کمّچۄراں٬ لُٹیرِیاں٬ شۄشݨ کرن والِیاں٬ دۄگلِیاں اتے چاپلُۄساں ولّۄں اجِہِییاں تۄہمتاں آپݨے وِرۄدھِییاں اُتّے لگائُݨا آم جِہی گلّ بݨ چُکّی ہَے۔ کئی وار لۄک آپݨا متلب کڈھّݨ لئی وی دُۄجے اُتّے اجِہِییاں تۄہمتاں لگائُںدے رہِںدّے ہن۔ اجِہے ہالات وِچّ آپݨے سوَیماݨ نُۄں کائِم رکھّݨ لئی چُپّ رہِݨ دی بجائے جواب دیݨا منُکھّ دا اِکھلاکی پھرذ بݨ جاںدا ہَے۔

سنمان دیݨا اتے دُۄجِیاں تۄں سنمان لَیݨ دی اِچھّا رکھّݨا سمجھدار٬ دُۄر اںدّیش٬ ذِںدّگی جِئۄُݨ دے ارتھاں نُۄں سمجھݨ والے اتے چںگّے سُبھاء والے دِیانتدار سجّݨ لۄکاں دی شکھسِیئت دا ہِسّا ہُںدّا ہَے۔ پْرسِدھّ وارتک لیکھک نرِںدّر سِںگھّ کپُۄر دا کہِݨا ہَے کِہ سنمان دے بدلے دُۄجے نُۄں ودھّ تۄں ودھّ سنمان دِئۄ پر اپمان نُۄں سہِ کے دُکھّ کدے وی ناں کٹّۄ۔ جدۄں تک تُسِیں اپمان سہِݨا نہِیں چھڈّۄگے٬ اُدۄں تک لۄک تُہانُۄں سنمان نہِیں دیݨگے۔ دُۄجِیاں تۄں سنمان لَیݨ لئی اُنہاں نُۄں سنمان دیݨ دا گُݨ کدے ناں چھڈّۄ اتے چھۄٹے چھۄٹے آپݨے ہِتاں لئی کدے وی آپݨے سنمان نال سمجھَۄتا ناں کرۄ۔ سنمان نال ہۄئیِیاں ہاراں اپمان نال ہۄئیِیاں جِتّاں نالۄں ذِیادا مہتّوپُۄرن ہُںدِّییاں ہن۔ جِہڑے لۄک آپݨے ادھِکاراں٬ چرِتّر اتے سنمان لئی چُݨَۄتِییاں نُۄں کبُۄل کردے ہن٬ لۄک اُنہاں دے کِردار دی کدر اُنہاں دے سںسّار تۄں تُر جاݨ تۄں بائد وی کردے ہن۔

* * * * *