ڈا: پْرِیتم سِںگھّ کَیمبۄ اِکّ بہُ-پکھّی لیکھک ہَے۔ تھۄڑے ہی سمیں وِچّ پںجّابی ساہِت نُۄں اُسنے ساہِت دِییاں وکھّ وکھّ وِدھاواں سبںدھّی پُستکاں دے کے اِکّ سپھل لیکھک وجۄں نامݨا کھٹِّیا ہَے۔ اُسنے کہاݨی دی وِدھا تۄں آپݨا ساہِتک سفر آرمبھِّیا اتے پھِر کہاݨی دے نال نال آلۄچنا٬ کھۄج٬ سمپّادنا٬ پُستکاں دے مُکھبںدھّاں اتے پںجّابی دے پْرسِدھّ ساہِتکاراں نال وِشیش ڈھںگّ دِییاں مُلاکاتاں دے کارجاں اُتے پُۄری تندیہی اتے اِیمانداری نال ہتھّ اذمائِیا۔ باراں کہاݨِییاں تے نِربھر اُسدا پہِلا کہاݨی سںگّْرہِ ’دھُکھّدا گۄہٹا‘ 1991 وِچّ پْرکاشِت ہۄئِیا اتے ہُݨ چَۄداں ورہے اُپرںتّ بھاو 2005 وِچّ اُسدا اِہ ’دِشاواں‘ ناں دا کہاݨی سںگّْرہِ چھپّ کے پاٹھکا اگّے آئِیا ہَے۔

’دھُکھّدے گۄہٹے‘ دِییاں کہاݨِییاں راہِیں ڈا: کَیمبۄ نیں وِشیش رُۄپ وِچ برتانِییا وِچ وسدے پرواسی پںجّابِییاں دِییاں بہُ-پرتی سمسِّیاواں دا جِکر کِیتا۔ لیکھک دے اںدّر ’دھُکھّدی اگّ‘ تاں سدا ہی دبی-گھُٹّی٬ لُکی-چھِپّی رہِںدّی ہَے۔ اِہ سُلگدی اتے کارج-رت اگّ ہی ہُںدّی ہَے جۄ کہاݨِییاں دے پاتراں دے املاں بھاو کرماں راہِیں ستھِتِییاں دی تہِ تکّ پُجّدِیاں٬ وارتالاپ٬ بِیان اتے پاتراں دے آپسی ورتارے راہِیں کمّ کر رہے مانسِک تنائۄ دے پچھۄکڑ نُۄں اُجاگر کردی ہَے۔ اِہ سُلگدے رۄس٬ گُسّے اتے اسںتّۄش دی پُٹھّ سدکا جدۄں سُکھّ جاں دُکھّ دے جذبِیاں نُۄں پْرگٹا کے کُجھ کر سکݨ دی بھاونا دا اِذہار کرے تاں پھِر سہِجے ہی ’دِشا‘ جاں ’دِشاواں‘ درسائُݨ اتے نِردھارِت کرن دے کارج دا آرمبھّ ہۄ جاںدا ہَے۔ ہتھّلا سںگّْرہِ٬ اِک ترہاں نال رچنہارے اںدّر ’دھُکھّدے گۄہٹے‘ دی کارج سمپّنتا مگرۄں٬ اُسّلوٹّے لَیںدِییاں ’دِشاواں‘ دا ہی پْرگٹا ہَے۔

ہتھّلے سںگّْرہِ ’دِشاواں‘ وِچّ کُلّ نَۄں کہاݨِییاں ہن۔ اُںجھ تے کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچ اِہ سارِییاں کہاݨِییاں وِچ ہی پںجّاب٬ پںجّابی٬ پںجّابی کلچر٬ پرواس اتے پرواس نال سبںدھّت سمسِّیاواں اتے اُہناں دے سمادھان سبںدھّی دِشا-نِردھارݨ دے سںکّیت٬ اچیت-سُچیت مِل جاںدے ہن۔ پر پھِر وی سمجھ-سَۄکھ لئی اِہناں کہاݨِییاں نُۄں٬ بہُتے وِستھار وِچ ناں جاںدِیاں٬ چار بھاگاں وِچ وںڈِّیا جا سکدا ہَے:

(1) نَۄں وِچۄں چار کہاݨِییاں: ممتا٬ آپݨا لہُۄ٬ دِشاواں اتے بھٹکݨا پرواسی پںجّابی دی پِیڑی پاڑے کارن تِڑکدے رِشتِیاں اتے سںتّاپ دی سمسِّیا نال جُۄجھدِییاں مِلدِییاں ہن۔ ہُݨ تکّ برتانِییا وِچ پںجّابی بھارتِییاں دِییاں تِنّ پِیڑِییاں ویکھ سکدے ہاں۔ ہَے تاں اِہ سارے پرواسی ہی پر پہِلی پِیڑی نیں پْرواس دا جۄ سںتّاپ ہںڈھّائِیا اتے نسلوادی سرۄکاراں نال جِویں دۄ-چار ہۄئے اُہ اِکّ آپݨی وکھّری کہاݨی ہَے۔ دُۄجی تے تِیجی پِیڑھی دی سۄچ پہِلی پِیڑھی نالۄں بِلکُل وکھّری ہَے۔ نوی پِیڑی نُۄں آپݨِییاں مُۄل سبھِیاچارک کدراں کِیمتاں نال کۄئی بہُتا متلب نہِیں۔ اُہ پچھّم دے رںگّ وِچ پُۄری ترہاں رںگّے گئے ہن۔ مںدّے بھاگِیں کُجھ وی کر سکݨ دی سمرتھّا ہِیݨی پہِلی پِیڑھی نوِیں پِیڑھی دی سۄچ نُۄں سوِیکار نہِیں کردی۔

(2) دۄ کہاݨِییاں: ’ذِںدّگی دی پھسل‘ اتے ’داستان‘ پںجّابِییاں دے سادھارݨ سماجک جِیون دے دُکھاںت نُۄں پیش کردِییاں ہن۔ اِہ کہاݨِییاں پِیڑھی در پِیڑھی دے اںتّر اتے سوارتھی بھاوناواں نُۄں اُجاگر کردِییاں ہن۔

(3) دۄ کہاݨِییاں: ’اسِیس‘ اتے ’سُپنِیاں دی سِرجݨا‘ دا وِشا پِیار ہَے۔ پِیار دی پروانگی وِچ نَیتِک٬ سماجک٬ دھارمک اتے سبھِیاچارک اَۄکڑا دا سوَے-وِرۄدھی رۄل ہی اِہناں کہاݨِییاں دی خُۄبسُۄرتی ہَے۔

(4) ’ذہِرِیلی ہوا‘ ناں دی کہاݨی٬ پںجّاب وِچ آئے دہِشتگردی دے دِناں وِچلے ماہَۄل نال سمبّںدھِّت ہَے۔ دُکھِت گھٹناواں دے باوذُۄد کائِم سدبھاونا نُۄں درسائُںدی اتے پںجّابی سبھِیاچار دی جِتّ پْرگٹائُںدی دِل ٹُمبّوِیں کہاݨی ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ نیں آپݨی کہاݨی راہِیں جِیون دا یتھارتھ پیش کِیتا ہَے۔ اُہ ذِدگی نُۄں بِیاندا٬ کتھانک تۄردا لڑی در لڑی گھٹناواں نُۄں پیش کردِیاں کہاݨی دے سِکھر تے پُجّدا ہَے۔ ہر کہاݨی وِچ واپرن والی گھٹنا پاٹھک نُۄں آپݨے نال تۄردی پْرتِیت ہُںدّی ہَے۔ بھاویں گلّ ’ممتا‘ وِچلے جسوںتّ سِںگھّ تے اُسدی پتنی دے پلّے پَیݨ والے پچھتاوے دی ہۄوے جاں ’آپݨے لہُۄ‘ وِچ دُردشا ’کِرپا سِںگھّ تے پرکاشۄ‘ دی ہۄوے۔ یتھارتھک چِترݨ پچھّمی تے پُۄربی سبھِیاچار دے ٹکرا وجۄں پاٹھکاں گۄچرے آ جاںدا ہَے۔ پچھّمی سبھِیاچار وِچ جمّی-پلی سَیںڈی پںجّابی سبھِیاچار ’چۄں آئے سُکھپْرِیت تۄں آپݨی کھُلہ اُتے کِسے وی ترہاں دی بںدّش برداشت نہِیں کردی۔ پھِر ٹُٹّ-بھجّ کِویں رُکے؟ اِنہاں دۄہاں کہاݨِییاں وِچ ڈا: کَیمبۄ نیں آواسی ماپِیاں دے اُس سںتّاپ دی خُۄب پیشکاری کِیتی ہَے٬ جِتھّے اُنہاں دے بچّے اُنہاں دے پَیسے دے سِر ’تے چںگّی اَیش کرنا لۄڑدے ہن پر اُہناں دے من وِچ آپݨے ماپِیاں پْرتی رتا بھر وی مۄہ-پِیار جاں ستِکار نہِیں ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ دی اِس سںگّْرہِ دی پہِلی کہاݨی ’بھٹکݨا‘ دا ذِکر کرنا وی ذرُۄری ہَے کِئۄں جۄ اِہ کہاݨی اجۄکے سمیں وِچّ بہُت ہی پْرسںگِّک ہَے۔ اجّ پںجّاب دا ہر نَۄجوان پچھّمی سبھِیاچار اتے آرتھِکتا تۄں چُںدھِّیا کے پچھّم وِچ آئُݨ لئی اُتاولا ہَے پر اجِہی چاہت کہاݨی وِچلے گُرپْرتاپ نُۄں جِس دۄراہے تے لِیا کھڑا کر دِںدّی ہَے اُہ کِسے سراپ تۄں گھٹّ نہِیں۔ مِہنتی ہُںدّا ہۄئِیا وی جدۄں دۄ پُلسِیئے اُسنُۄں آ پھڑدے ہن تاں اُسدی مانسِکتا وِچّ اِکّ بھُچال جِہا آ جاںدا ہَے اتے گُرپْرتاپ نُۄں ’باہر نِکلی ہۄئی خُۄبسُۄرت دھُپّ دھُںدّلی دھُںدّلی نذر‘ آئُݨ لگّ پَیںدی ہَے۔

جِویں کِہ پہِلاں ذِکر کِیتا ہَے ’ذہِرِیلی ہوا‘ پںجّاب وِچ پھِرکُۄ ذہِر کارن پَیدا ہۄئے دُکھاںت دا ذِکر کردی ہَے۔ ہِںدُّۄ-سِکھّاں نال واپرے دُکھاںت دا دِل ہِلائُݨا ورنݨ بھاویں پاٹھک نُۄں دُۄکھّی کردا ہَے پر کہاݨی دا اںتّ ’پںجّابی سبھِیاچار‘ دی جِتّ نُۄں پْرگٹائُںدا ہۄئِیا چںگّے کلہ دی کامنا ول سںکّیت کردا ہَے۔

’دِشاواں‘ کہاݨی دا ذِکر اِس لئی وی ذرُۄری ہَے کِہ اِس کہاݨی دے ناں اُتے ہی سںگّْرہِ دا ناں رکھِّیا گِیا ہَے۔ اِہ کہاݨی لمّی ہَے شائِد اِسنُۄں تھۄڑا جِہا ہۄر کسواں کِیتا جاںدا تاں ہۄر وی بیہِتر ہُںدّا۔ اِہ کہاݨی اجۄکی پِیڑھی لئی پْریرنا سرۄت تاں ہَے ہی پر اِسدے نال ہی اِکّ گمبھِّیر سمسِّیا دا پْرگٹاء وی ہَے۔ سندِیپ تے سُکھپْرِیت اِکّ دُۄجے دے پُۄرک ناں ہۄ کے وِپرِیت دِشاواں دے دھارنی ہن۔ اِہ روئیِّیا اُہناں دی ذِںدّگی وِچ وِس گھۄلدِیاں اُہناں نُۄں دۄ وِپرِیت دِشاواں ولّ لَے جاںدا ہَے۔ کہاݨِیکار نیں بڑی ہی خُۄبسُۄرتی نال اتے رَۄچکتا کائِم رکھّدِیاں انجۄڑ وِیاہ دی اِس ستھِتی ولّ دھِیان دُیائِیا ہَے۔ لیکھک سادھارن اتے سہِج اوستھا وِچ رہِںدِّیاں کۄئی اُچیچ نہِیں کردا سگۄں سہِج سُبھا کتھا تۄری رکھّدا ہَے۔ کۄئی ٹِپّݨِییاں نہِیں دِںدّا سگۄں نتِیجِیاں دے کھُلاسے پاٹھکاں تے چھڈّ دِںدّا ہَے۔ سمسِّیاواں سبںدھّی کۄئی وِچار نہِیں پیش کردا٬ لَیکچر نہِیں دِںدّا۔ پاٹھک سہِج سُبھا سبھ کُجھ سمجھ لَیںدا ہَے۔

کہاݨی وِچ وستُۄ اتے کلاتمک نِبھاء دا بہُت وڈّا ہتھّ ہُںدّا ہَے۔ پرںتُّۄ کہاݨی ہر ہِیلے کہاݨی ذرُۄر رہِݨی چاہِیدی ہَے۔ ہر لِکھت دا کۄئی ناں کۄئی مںتّو ہُںدّا ہَے اتے کہاݨی دا تھِیم وی کہاݨی پڑھ کے سمجھ آ سکݨ والا ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ ڈا: کَیمبۄ آپݨِییاں کہاݨِییاں راہِیں آپݨے ’منۄرتھ‘ کلامئی ڈھںگّ نال پْرگٹائُںݨ وِچ سپھل ہَے۔

’منۄرتھ‘ سبںدھّی آپݨی گلّ نُۄں ہۄر سپشٹتا پْردان کرن لئی ڈا: کَیمبۄ دی ’اسِیس‘ کہاݨی دا ذِکر کرنا بݨدا ہَے۔ اِس کہاݨی راہِیں کہاݨِیکار٬ بہُت ہی چںگّے ڈھںگّ نال٬ بھارتی سبھِیاچار دی ’گُرُۄ-شِش‘ دی سنمانِت پرمپّرا نُۄں پیش کردا ہَے۔ بھارتی سبھِیاچار وِچ وِدِیارتھی تاں اِیدھیاپک لئی آپݨی سںتّان واںگ ہی ہُںدّا ہَے۔ اِسے کارݨ ہی ادھِیاپک آپݨے شِش نُۄں ’اسِیس‘ تاں دے سکدا ہَے پر ’شِش‘ نال وِیاہ ورگے پوِتّر رِشتے وِچ نہِیں بجھّہ سکدا۔ پونجِیت اتے پْرِیتی اِسے کارݨ ہی پتی-پتنی نہِیں بݨدے۔ نَۄجوان ادھِیاپک پونجِیت آپݨے ادھِیاپک پھرذ دی پُۄرتی کردا ہۄئِیا٬ بھاوناواں دی رَۄںء ’چ وہِݨ دی تھاں بُدھّ-وِویک تۄں کمّ لَیںدِیاں بھارت دی نَیتِک پرمپّرا دے پْرتِیک وجۄں سرو-اُچّ ہۄ جاںدا ہَے۔ ’اسِیس‘ سںکّیتک تاں ہَے ہی پر ادھِیاپݨ وِرسے دی اُلںگھّݨا کرن والِیاں لئی سِکھِّیادائِک پْریرنا وی ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ نیں اِہناں کہاݨِییاں نُۄں گُںجھّلدار نہِیں بݨن دِتّا۔ بھاشا بڑی ہی سرل اتے اُپیۄگی ورتی ہَے۔ کہاݨِییاں راہِیں اُسدی لِکھݨ-کِرِیا دے وِکاس کرم دا وی تھاہ مِلدا ہَے۔ پرپکّ شَیلی اتے وِشِیاں وِچ آئی گمبھِّیرتا نیں تھِیم دے پْرگٹاء دا راہ ہۄر وی سُکھالا کر دِتّا ہَے۔ اِہۄ ہی نہِیں اُسنے آپݨِییاں کہاݨِییاں دے ’تھِیمذ‘ راہِیں ورتمان پاٹھکاں نُۄں اݨبھۄل ہی نوِییاں دِشاواں ولّ پْریرت کِیتا ہَے۔

سمُچّے تَۄر تے ڈا: کَیمبۄ دی کہاݨی٬ پُۄربی تے پچھّمی مُلّاں٬ کدراں-کِیمتاں وِچکار ٹکراء نُۄں درسائُںدی ہَے۔ پرواسی جِیون٬ پرواسی دی پہِلی پِیڑھی دی دُبِدھا اتے نوِیں پِیڑھی دِییاں چُنَۄتِییاں اتے ورگ گتّ ورتارے دی مُۄںہ-بۄلدی تسوِیر ہن اِہ کہاݨِییاں۔

پُۄربی تے پچھّمی جِیون اتے سبھِیاچار دی رلوِیں پیشکاری ’دِشاواں‘ دِییاں کہاݨِییاں ورتمان سمیں دے میچ دِییاں تاں ہن ہی پر نال ہی پڑھن٬ مانݨ اتے سامبھݨ یۄگ وی ہن۔ کہاݨِیکار ودھائی دا پاتر ہَے۔