"نہِیں! نہِیں !! مَینُۄں ایداں سۄچݨا وی نہِیں چاہِیدا۔ اِہ گُناہ ہَے۔ لۄکاں دے بھۄلھے بھالھے بچِّیاں ساہمݨے گلت چِیذاں پرۄسݨِییاں... متلب اُہناں نُۄں گلت راہے پائُݨا۔ پر مَیں کی کراں٬ اَینِییاں وڈِّییاں ذِمّیوارِییاں کِویں نِبھاواںگی؟ بھُکھِّیاں تۄں تاں بھگتی وی نہِیں ہُںدّی۔ میرا کمّ وی تاں بھگتی ہی ہَے۔ سچّا سُچّا گائُݨا٬ آپݨے سبھِّیاچار نُۄں پْرپھُلّت کرنا٬ پرِوار دے جِییاں وِچّ بہِ کے سُݨے جاݨ والے گِیت٬ ذِںدّگی دِییاں کھُشِییاں٬ دُکھّاں سُکھّاں دے گِیت اِہ وی تاں بھگتی ہی ہَے۔ بھگتی وِچّ پَیسا نہِیں دیکھِیا جاںدا٬ پر... پرِوار دے جِییاں دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن لئی تاں پَیسا ذرُۄری ہَے پھِر مَیں کِئۄں ناں گا لواں... کُجھّ اِہۄ جِہا٬ جِس نُۄں لۄک 'چکّواں' آکھدے نیں۔ میری ماں٬ میری بھَیݨ, میرے پِتا جی آپݨے سبھِّیاچار دی سیوا کردے اِس جہانۄں تُر گئے۔ آہ... سنمان چِنّہ کۄئی پیٹ دی اگّ تھۄڑھۄ بُجھائُݨگے۔

اگلے ہی پل کھِیال آئُںدا 'لَے نِرا پَیسا تاں سبھ کُجھّ نہِیں ہُںدّا۔ جدۄں اِہ سنمان مِلے سن اُس ویلے دِییاں رَۄݨکاں ہی ہۄر سن۔ گھر پْرشںسّکاں نال بھرِیا رہِںدّا سی۔ وکت وکت دی گلّ ہُںدّی ہَے۔ ماتا پِتا دے ہُںدِّیاں گھر وِچّ برکتاں دی رَۄݨک سی لۄک وی کھڑھ کھڑھ کے سلاماں کردے سن۔ ہُݨ...? ہُݨ کۄئی سار نہِیں لَیںدا۔ سبھ دا سر گِیا پر میرا نی سرِیا ماپِیاں بِناں۔'

اُہ بِیتے چںگّے وکت بارے سۄچدی کدے پرل پرل اتھّرُۄ وہائُںدی کدے دُپٹّے دے پلّے نال ہںجھُّۄ اکھّاں دے اںدّرۄں ہی چُکّ لَیںدی۔ پھِر ماں نال گلّاں کرن لگّ پَیںدی٬ 'ماں تَینُۄں یاد اےَ ناں... جدۄں اسِیں نِکِّییاں ہُںدِّییاں سی... تُۄں سانُۄں لۄک گِیت سِکھائُںدی ہُںدّی سی۔ اسِیں تیرے نال ہی گائُںدِییاں۔ جے ساڈے تۄں گائُݨ لگِّیاں کۄئی گلتی ہۄ جاںدی تاں تُۄں اِس گلّ دا لِہاذ نہِیں سی کردی کِہ اسِیں تیرِییاں دھِییاں ہاں۔ ساڈا گائُݨا رۄک کے جھِڑک کے اتے پِیار نال ساڈا بۄلݨا درُسّت کردی جِس دا سدکا سانُۄں آپݨی ماں-بۄلی سُہݨے ترِیکے نال بۄلݨی آئی اتے گائُݨا وی آ گِیا۔ ماں تُۄں کِئۄں تُر گئی؟ مَیں 'کلّی گھر دِییاں ذِمّیوارِییاں کِویں نِبھاواں؟ لۄک کہِںدّے نیں ڈاڈھا ربّ پتا نی کِتھّے کھپا لَیںدا جاݨ والِیاں نُۄں۔ مَیں وی ایداں ای سۄچدی رہِںدّی آں۔' اُس دے کنّاں دِییاں ٹھُۄٹھِییاں اتھّرُۄیاں نال بھرِییاں پئیِیاں سن۔ پاسا بدلِیا تاں اِکّ پاسے والا کھارا پاݨی سِرہاݨے 'تے ڈُلّہ گِیا۔

آپݨے ہی کھِیالاں دی اُدھیڑ بُݨ وِچّ اُلجھی سی۔ گھر دِییاں تںگِّییاں تُرشِییاں کرکے اُس نیں آپݨا گھر وی ویچݨ 'تے لا دِتّا سی۔ جِیء کردا سی کِتے دُۄسرے دیش چلی جاوے۔ سۄچدی... 'کی رکھِّیا اےَ اِتھّے ہُݨ ? کۄئی اُہناں دی سبھِّیاچارک گائِکی نُۄں سُݨ کے راذی نہِیں۔ نویں نویں گائِک پَیسے کمائُݨ خاتر نشِیاں دے٬ مار دھاڑ دے گِیت گا کے چڑھدی اُمر دے بچِّیاں نُۄں پھۄکی پھُۄں پھاں وِچّ پھسا کے اُہناں دِییاں ذِںدّگِییاں نُۄں کُراہے پا رہے ہن۔ میری ماں تاں سُہاگ٬ گھۄڑِییاں گائُںدی سی اُس نیں سانُۄں وی سِکھائِیا۔ پر ہُݨ دُنِییاں گرکݨ 'تے آئی پئی اےَ بھَیݨ -بھرا وی 'کٹھّے گںدّے مںدّے گاݨِیاں 'تے نچّی جاݨگے۔ آہ گائُݨ والِیاں نُۄں اِہناں دے پرِواراں دِییاں بِیبِییاں بھَیݨاں نی کُجھّ آکھدِییاں ہۄݨگِییاں کِہ کِئۄں گںدّ مںدّ گا کے دھِییاں بھَیݨاں دے دۄکھی بݨدے اۄ؟ کی پتَے... کہِںدِّییاں ہۄݨ اِہۄ جِہے سِر پھِرے کِسے دا کہِݨا نہِیں منّدے۔ بس سماج نُۄں گںدھّلا کرن 'تے لگّے ہۄئے نیں۔ اُہناں دی ذمِیر اُہناں نُۄں کِئۄں نہِیں لاہنتاں پائُںدی۔ اِہناں لۄکاں نُۄں اَینی وی سمجھ نہِیں کِہ لۄکاں دے بچِّیاں نُۄں کُراہے پا کے اُہناں نُۄں نشِیاں والے گِیت سُݨا کے مَۄت دے مُۄںہ ولّ تۄرن والِیاں دا کدے بھلا نہِیں ہُںدّا۔' اِہناں ہی خِیالاں دی اُدھیڑ بُݨ وِچّ اُہ کدے آپݨے ہںجھُّۄیاں نُۄں بِناں رۄک ٹۄک وگݨ دِںدّی٬کدے اکھّاں وِچّ ہی سُکائُݨ دا یتن کردی۔

" ماں! تُۄں جُگنی کِنّی کمال دی گائُںدی ہُںدّی سی۔ تیری لمّی ہیک 'تے لۄک اش اش کر اُٹھّدے سن۔ اسِیں نِکِّییاں ہُںدِّییاں تیرے نال جاںدِییاں٬ سانُۄں لگّدا ہُںدّا سی جِویں سا...را... بْرہِمںڈّ تیری ہیک نال گُۄںج اُٹھِّیا ہۄوے۔ سرۄتِیاں دے لُۄں کںڈّے کھڑھے ہۄ جاںدے سن۔ جاپدا ہُںدّا سی سارے سرۄتے ساہ رۄک کے سُݨ رہے ہۄݨ۔ میری بھَیݨ تُر گئی... مَینُۄں جاپِیا میری اِکّ باںہ ٹُٹّ گئی... پھِر تُۄں وی چلی گئی٬ میرِییاں دۄویں باہواں بیجان ہۄئیِیاں جاپِییاں۔ میرے دۄویں پاسے سُنّے ہۄ گئے۔ پِئۄ مَینُۄں دِلاسا دِںدّا٬ مَیں پِئۄ دے چِہرے 'تے کھُشی دیکھݨ لئی ساری تاکت تیرِییاں سَۄمپِییاں ذِمّیوارِییاں نُۄں نِبھائُݨ 'تے لا کھڑھی ہۄݨ دی کۄشِش کردی رہی۔ پر پِئۄ وی تیری پَیڑ دبّدا تیرے پِچھّے ہی تُر گِیا۔ مَینُۄں لگّدا اےَ لۄک گِیت سُݨن والے وی تُہاڈِییاں پَیڑاں نپّدے پتا نہِیں کِدھّر نُۄں تُر گئے۔ پُۄرا میلا ہی وِچھّڑ گِیا۔ جِہڑا کمّ آپاں سارے جݨے رلھ مِلھ کے کردے سی٬ مَیں بھلاں 'کلّی کِویں کر سکدی آں...۔" اُس دِییاں سۄچاں دے پرِںدّے ساری ساری رات اُڈارِییاں لائُںدے رہِںدّے٬ کدے رۄںدے کدے بِیتے چںگّے دِناں نُۄں یاد کر کے کھُشی مہِسُۄس کردے۔

جدۄں بِمار بھَیݨ پاسا پرتدی تاں اُہ اُٹھّ کے اُس نُۄں دیکھݨ لگّدی۔ بچِّیاں نُۄں پںجّابی لۄک گِیتاں نال جۄڑن دی کۄشِش کردی۔ کئی وار بچّے اُس نُۄں کہِںدّے مہِسُۄس ہُںدّے٬ 'کی رکھِّیا تیرے لۄک گِیتاں وِچّ جِہڑے پرِوار دا ڈھِڈّ نہِیں بھر سکدے۔' جدۄں بہُتی اَۄکھ ہُںدّی آپݨے آپ نُۄں آپے مِہݨا مارن نُۄں جِیء کردا٬ کدے ماں لئی اُلامبھا اُٹھّدا٬ "کی کھٹِّیا چںگّا گا کے٬ جے آپ جاݨا ہی سی جُگنی نُۄں تاں میرے کۄل چھڈّ جاںدی۔" اُس نُۄں جاپدا سی جُگنی وی ماں دے نال ہی چلی گئی۔

جدۄں من کھِجھ کے اُس نُۄں لِیہۄں ہٹ کے گائُݨ لئی آکھݨ دی کۄشِش کردا تاں ماں ولّۄں دِتّی پھُلکاری اُس نُۄں گلّاں کردی جاپدی جِویں آکھ رہی ہۄوے٬ " اِہ تَینُۄں مَیں گِیتاں دا سِر کجّݨ لئی دِتّی ہَے۔ آپݨے گِیتاں دا سِر نںگّا ناں ہۄݨ دیوِیں۔" پھِر اُس نُۄں ماں دِییاں گلّاں چیتے آئُݨ لگّ پَیںدِییاں...اَۄکھے سَۄکھے سمیں نیں لںگھّ ہی جاݨا ہُںدّا اےَ۔اِہ پھُلکارِییاں نُۄںہاں دھِییاں نُۄں سُہج لئی ہی نہِیں دِتِّییاں جاںدِییاں اِہناں کھُۄبسُۄرت پھُلّ پتِّییاں دے وِچّ بہُت سارِییاں ذِمّیوارِییاں وی چھُپِییاں ہُںدِّییاں نیں جِہناں نُۄں نِبھائُݨ دا بھار مۄڈھِیاں 'تے آ پَیںدا ہَے۔

اُہ پھُلکاری دی بُکّل ماردی۔ تھۄڑھی دیر بائد اُس نُۄں جاپدا اِہ ذِمّیوارِییاں نِبھائُݨ دی اُس وِچّ ہِمّت نہِیں۔ کدے اُس نُۄں جاپدا کِہ اِس پھُلکاری نال اُس دی ہِمّت کئی گُݨا ودھ جاںدی ہَے۔ من کدے ڈِگّدا کدے کھڑھا ہۄ جاںدا۔ اُہ کِنّا کِنّا چِر ماں ولّۄں دِتّے اِس انمۄل تۄہفے نُۄں نِہاردی کدے اُس دے ریشمی پھُلّاں 'تے ہتھّ پھیردی پتا نہِیں کِہڑِییاں سۄچاں وِچّ گُیاچ جاںدی۔

" ماں! نانی دی یاد آئُںدی اےَ ناں تُہانُۄں ?" جدۄں اُس دی بیٹی اُس دے لکّ دُیالے باہواں ولھ کے آکھدی تاں اُس دی سۄچاں دی لڑی ٹُٹّ جاںدی۔

" نانی تاں کِتے نی گئی میرے اںدّر ای کِتے لُکی ہۄئی اےَ۔ جدۄں مَیں کِتے گائُںدی آں تاں میرے گلھے وِچّ آ بَیٹھدی اےَ۔" سچّی جدۄں اُہ گائُںدی تاں اُس دی ماں اتے بھَیݨ اُس دے دۄویں پاسے آ کھلۄںدِییاں۔ پِئۄ اُہناں سارِیاں دے پِچھّے کھڑھا ہُںدّا۔ جدۄں اُہ گا کے سٹیج تۄں اُتردی تاں اُہ تِنّۄں پتا نہِیں کِدھّر گائِب ہۄ جاںدے۔ جدۄں اُہ اُداس ہۄݨ لگّدی تاں اُس دے اںدّرۄں ای کِتۄں آواذ آئُںدی... اسِیں تیرے نال ای آں کِتے نی گئے۔ اُہ مُسکرا اُٹھّدی منۄمنی آکھدی... 'مَینُۄں پتَے تُسِیں میرے نال اۄ۔ تُہانُۄں پتَے مَیں وی کِنّی ذِدّی آں...کِتے نی جاݨ دیݨا تُہانُۄں۔' بھاویں اُہ سمبھّلݨ دی کۄشِش کردی پر ذِمّیوارِییاں اتے تںگِّییاں تُرشِییاں پھِر آ گھیردِییاں۔

اِکّ دِن کِسے چَینل والِیاں دا فۄن آئِیا۔ اُہ اِںٹروِئۄُ لئی سماں مںگّ رہے سن۔ اُس دی ماں ویلے دی جاݨ-پچھاݨ دے سن۔ اُس نیں اُہناں نُۄں سماں دے دِتّا۔ اِںٹروِئۄُ سمیں اُس دِییاں اکھّاں وِچّۄں وگدے اتھّرُۄ ہذاراں لکھّاں درشکاں دِییاں اکھّاں وِچّۄں وگ تُرے سن۔ بہُت سارے اُہناں دی گائِکی نُۄں پِیار کرن والِیاں دے ہتھّ مدّد لئی ودھے۔ اُس دا آکھݨا سی...مدّد نہِیں کمّ چاہِیدا اےَ۔ لۄکاں دی پْرتِیکْرِیا نیں اُس نُۄں ہَۄںسلا دِتّا۔ کئیِیاں آکھِیا... سانُۄں تاں پتا ہی نہِیں سی پرِوار اَۄکھ وِچّ ہَے۔ بہُت سارے ہتھّ دُیاواں لئی اُٹھّے٬ بہُت سارے اشِیرواد لئی اتے بہُت سارے مدّد لئی۔ اُس دا من کھُشی نال بھر گِیا٬ چںگّا سُݨن والے وی بہُت ہن۔ اُہ سۄچݨ لگّی۔

سویر ہُںدِّیاں پھۄن وجِّیا کِسے آکھِیا٬ " بھَیݨ جی بیٹے دا وِیاہ اےَ گھۄڑِییاں تُسِیں گائُݨِییاں نیں۔" کِسے آکھِیا٬ " دھی دا وِیاہ اےَ تُساں ذرُۄر آئُݨا اےَ۔" اُس دی دھی نیں نال گائُݨا شُرُۄ کر دِتّا اتے ماں دے نال گئی جُگنی اُس نُۄں ہسّدی کھیڈدی آکھدی جاپی٬" جے تیری ماں کِتے نہِیں گئی٬ گئی مَیں وی نہِیں٬ تیرے نال ای ہاں۔ اُس نیں مُسکرائُںدِیاں پُچھِّیا٬" تُۄں پرت آئی ایں؟ " اگّۄں جُگنی نیں وی ہُںگّارا بھرِیا۔ اُس نُۄں پْرتِیت ہۄئِیا...اُس دے گلھے اںدّر جُگنی نیں آپݨی تھاں ملّ لئی۔