سبھ تۄں کھترناک ہُںدّا ہَے٬ ساڈے سُپنِیاں دا مر جاݨا۔ ...

اوتار سِںگھّ پاش اِکّ ججھارُۄ تے اِنکلابی کوی سی٬ جِس نیں اِکّ سدھارن پرِوار وِچّ پَیدا ہۄ کے کوِتا دے کھیتر وِچّ اجِہِییاں امِٹّ پَیڑاں چھڈِّییاں٬ جۄ رہِںدّی دُنِییاں تک رہِݨگِییاں۔ پںجّاب دے ذِلہا جلںدھّر دے پِںڈّ تلوںڈّی سلیم دی دھرتی ’تے اُگّے اِس بُۄٹے نیں بہُت سارِییاں اِنکلابی رچناواں دے ذرِیئے لۄکاں دا راہ دسیرا بݨکے مارگ درشن کِیتا۔

اوتار پاش دا جنم 9 ستمبّر 1950 نُۄں پِںڈّ تلوںڈّی سلیم ذِلہا جلںدھّر وِکھے میجر سۄہݨ سِںگھّ سںدھُّۄ اتے ماتا سْرِیمتی نسِیب کَۄر دی کُکھّۄں ہۄئِیا۔ اُس دا پُۄرا نام اوتار سِںگھّ سںدھُّۄ سی۔ جِس ترہاں ہر ماں-باپ دی دِلی تمنّا ہُںدّی ہَے کِہ اُنہاں دا پُتّر آرتھِک تَۄر ’تے سُرکھِّئت ہۄوے تے چںگّا پڑھے٬ لِکھے؛ ٹھِیک اُسے ترہاں پاش دے پِتا نیں وی پاش نُۄں مِڈل سکُۄل پاس کرن تۄں بائد جُۄنِیئن ٹَیکنِیکل سکُۄل کپُۄرتھلا وِکھے پڑھن لا دِتّا۔ پر پاش تاں ہۄر ہی وِچاردھارا دا پاںدھی سی۔ کپُۄرتھلے رہِںدّے ہی اُہ اُس ویلے دے اِنکلابی راہاں دا پاںدھی بݨ گِیا۔ اُس نیں بی.اے., گِیانی اتے جے.بی.ٹی. کرن اُپرںتّ کُجھ سماں پتّرکاری کِیتی۔ پاش نیں سرکاری نَۄکری کرن دی بجائے لاگلے پِںڈّ وِچّ اِکّ پْرائِمری سکُۄل کھۄلہ لِیا۔ پر آرتھِک مُشکِلاں اتے راجنِیتِک سرگرمِییاں کارن اِہ سکُۄل بہُتا چِر ناں چلّ سکِیا۔ پںجّابی ساہِت لئی پاش اِکّ سںجِّیدا اتے جُجھاروادی کوی سابت ہۄئِیا ہَے۔ اُس دی کوِتا سچّ دی پْرتِیک سی۔ پاش پںجّابی وِچّ تتّے لہُۄ دی کوِتا سِرجݨ والا پْرمُکھّ کوی ہۄݨ کرکے لۄکاں وِچّ جۄش بھرن والا وِئکتی سی۔ اُس دی کوِتا جھُۄٹھ دِییاں پرتاں نُۄں اُدھیڑ کے سچّ ساہمݨے لِیائُݨ والی اتے نوِیں چیتنا بھرن والی سی۔ پاش نیں کافی کاوِ-سںگّْرہِ پںجّابی ساہِت نُۄں بھیںٹ کِیتے ہن٬ جِنہاں وِچّ لۄہ کتھا٬ اُڈدِیاں باذاں مگر٬ ساڈے سمِیاں وِچّ٬ کھِلرے ہۄئے ورکے٬ اسِیں لڑاںگے ساتھی اتے اِکّ جِیونی پھلائِںگ سِکھّ وی لِکھی۔ اُس دی ہریک کوِتا کلاتمکتا بھرپُۄر ہَے۔ اُہ لِکھدا ہَے-

اسِیں چاہُںدّے ہاں آپݨی تلی ’تے

کۄئی اِس ترہاں دا سچّ

جِویں گُڑ دی پتّ وِچّ کݨ ہُںدّا ہَے ...

پاش دی کوِتا دا کیںدری چرِتّر ستھاپتی دا وِرۄدھ٬ مذدُۄراں دے ہکّاں دی راکھی اتے اِنکلاب پْرتی چیتنا دا پسار ہَے۔اُہ آپݨے آلے-دُیالے پْرتی گُسّے دا اِذہار وی کاوِک شَیلی دُیارا کردا ہَے٬ جِس کارن اُس دی کاوِ-دھارا تۄں پْربھاوِت ہۄ کے بہُت سارے کوی مَیدان وِچّ آئے۔ آپݨی اِکّ کوِتا ’اِنکار‘ وِچّ اُس سُہجوادی تے پْرگتِیوادی رُماںٹِکتا نُۄں ردّ کردا ہَے٬ جِسدا جِیون دے سچّ جاں یتھارتھ نال کۄئی سرۄکار نہِیں۔ پاش لِکھدا ہَے:

میرے تۄں آس ناں کرِئۄ کِہ مَیں کھیتاں دا پُتّ ہۄ کے

تُہاڈے چگلھے ہۄئے سواداں دی گلّ کراںگا

جِنہاں دے ہڑھ وِچّ رُڑھ جاںدی ہَے

ساڈے بچِّیاں دی تۄتلی کوِتا

تے ساڈِییاں دھِییاں دا کںجّک جِہا ہاسا۔

پاش دے پْریرنا سرۄت سْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی تے شہِید بھگت سِںگھّ ورگے مہان نائِک سن٬ جِس کارن اُسدِییاں رچناواں وی کْراںتِیکاری سُر وِچّ ہن٬ اُہ لِکھدا ہَے:

جدۄں بںدُّۄک ناں ہۄئی٬ اُدۄں تلوار ہۄویگی

جدۄں تلوار ناں ہۄئی٬ لڑن دی لگن ہۄویگی

لڑن دی جاںچ ناں ہۄئی٬ لڑن دی لۄڑ ہۄویگی

تے اسِیں لڑاںگے ساتھی٬ کِہ لڑن باںجھۄ کُجھ وی نہِیں مِلدا …

1988 دے ارمبھّ وِچّ پاش امرِیکا تۄں آپݨے وِیذے دے نوِینِیکرن واستے پںجّاب آئِیا ہۄئِیا سی۔ دِلّی روانا ہۄݨ تۄں اِکّ دِن پہِلاں 23 مارچ 1988 نُۄں پںجّاب دے اِس جُجھارُۄ کوی نُۄں اُسدے پِںڈّ سلیمپُر دے کھُۄہ اُتّے اُسدے دۄست ہںسّ راج نال تِنّ دہِشتگرداں ولّۄں گۄلِییاں مار کے اُسدا کتل کر دِتّا گِیا۔ اُس دی مَۄت نیں اُس نُۄں ’شہِید کوی‘ دا درجا دے کے سدا لئی امر کر دِتّا۔ پاش آپݨی کوِتا وِچّ کھُد وی لِکھدا ہَے:

“بڑی کَۄڑی بڑی بیرس میرے رُذگار دی کوِتا”

جِیون اتے مَۄت بارے وی اُسدے الگّ ہی وِچار ہن۔ مَۄت بارے اُہ لِکھدا ہَے:

مرن دا اِکّ ہۄر وی ڈھںگّ ہُںدّا ہَے

مَۄت دے چِہرے تۄں چُکّ دیݨا نکاب

اتے ذِںدّگی دی چار سَۄ وِیہ نُۄں

شرییام بے-پرد کر دیݨا۔

پاش دِییاں بۄلِییاں پںجّابی سبھِّیاچار نُۄں درسائُںدِییاں وِکھائی دِںدِّیاں ہن:

مِیںہ مںگِّیا تۄں مِیںہ ناں مِلدا

سُکِّییاں سڑن ذمِیناں۔

تیل دے گھاٹے اِںجݨ کھڑھ گئے

کمّ ناں آئُݨ مشِیناں۔

تُۄڑی کھاںدے ڈھگّے ہار گئے

گبھّرُۄ لگّ گئے فِیما۔

مڑک تیری نُۄں کَۄݨ کھا گِیا

چۄبر جٹّ شکِینا۔

پاش دی مَۄت مگرۄں اُسدِییاں کُجھ پْرکاشت اتے اݨ پْرکاشت رچناواں وی مِلِییاں ہن٬ جۄ اِس پْرکار ہن۔ پاش دِییاں چِٹھِّییاں٬ پاش دی ڈائِری (اݨپْرکاشت), ڈھاݨی رجِسٹر (اݨپْرکاشِت), پِتا ولّۄں خت (اݨپْرکاشِت), بھَیݨ ولّۄں خت (اݨپْرکاشِت), کھِلرے ہۄئے ورکے (کاوِ سںگّْرہِ)۔ اِس تۄں اِلاوا پاش نیں رۄہِیلے باݨ, سِیاڑ اتے اَیںٹی 47 پرچے وی کڈھّے۔

* * * * *