مَینُۄں کِہا گِیا ہَے کِہ مَیں ’جے مَیں مُڑ جوان ہۄواں' دے وِشے اُتے کُجھ کہاں۔ مَیں بہاٹھ ورہِیاں دا ہاں تے ہالی وی آپݨے آپ نُۄں جوان مہِسُۄس کردا ہاں۔ مَیں ہالی وی ہر شام نُۄں کھُلہے پیںڈُۄ آلے-دُیالے وِچ تِنّ مِیل لمّی سَیر کردا ہاں۔ میری بھُکھّ سادھارن ہَے٬ تے میرے اںدّر سُہج تے سُںدّرتا دی سُۄجھ ہَے۔ میرے چِہرے اُتے جھُرڑِییاں دا کۄجھ نہِیں۔ جے ’جوان‘ تۄں تُہاڈا متلب گھٹّ پکّی اُمر ہَے٬ جِویں 25 ورہے٬ تاں مَیں اِہی آکھاںگا کِہ مَیں مُڑ جوان نہِیں ہۄݨا چاہُںدّا۔ لۄکِیں بُڈھّے اۄدۄں ہُںدّے ہن جدۄں اُہ آپݨے آدرش چھڈ دیݨ۔ مَیں اجِہے لۄک وی ویکھے ہن٬ جِہڑے ہالی مساں تِیہاں ورہِیاں دے ہی سن پر بہُت بُڈھّے لگ رہے سن٬ تے مَیں اجِہے لۄکاں نُۄں وی مِلِیا ہاں جِہڑے ستّراں ورہِیاں دے ہن تے ہالی وی جوان جاپدے ہن۔ جھُرڑِییاں پہِلۄں منُکھّ دی آتما اُتے پَیںدِییاں ہن٬ تے پھیر اُہدے چِہرے اُتّے۔ جدۄں تک کِسے منُکھّ اںدّر جِیون-اُتسُکتا جِئُںدی ہَے تے اُہ آپݨے اُتشاہ بھکھدے رکھدا ہَے٬ اۄدۄں تک ورہِیاں وِچ بھاویں اُہ وڈّا ہُںدّا جاوے٬ اُہ بُڈھّا نہِیں ہۄ سکدا۔

کئی لۄکِیں کہِںدّے ہن کِہ ’جوانی ذِںدّگی دا سبھ تۄں خُش سماں ہُںدّا ہَے۔' میری جاچے ایدُۄں ودھ غلت ہۄر کۄئی گلّ نہِیں ہۄ سکدی۔ اسلِیئت تاں اِہ ہَے کِہ جِئۄں جِئۄں اسِیں ورہِیاں دے تجربِیاں نال پکّدے ہاں٬ تِئۄں تِئۄں اسِیں ودھیرے خُشِییاں پْراپت کرن دے یۄگ ہُںدّے جاںدے ہاں۔ پکیری اُمر وِچ سانُۄں ذِںدّگی تے اِہدِییاں سمسِّیاواں دی چںگّیری سمجھ آݨ لگ پَیںدی ہَے۔ جِیو-وِگِیان تے بنسپتی وِگِیان دی پڑھائی نال سانُۄں کُدرت وِچ منُکھّ دے ستھان دی سۄجھی ہۄ جاںدی ہَے۔ اِس سۄجھی سدکا ساڈا من بڑا امِیر ہۄ جاںدا ہَے۔ اِہ سۄچݨا کِہ جوانی پکیری اُمر نالۄں ودھیرے خُش سماں ہُںدّا ہَے٬ اِہ کہِݨ دے برابر ہَے کِہ ’پہاڑ دے پَیراں وِچ کھڑۄ کے جۄ دْرِش دِسدا ہَے٬ اُہ پہاڑ دی سِخر اُتے کھڑۄ کے دِسدے دْرِش نالۄں چںگّیرا ہَے'۔ منُکھّ رچناتمک گھالݨا نال آپݨے آپ نُۄں جوان رکھّ سکدا ہَے۔ منُکھّ لئی کِرت وی اۄنی ہی ذرُۄری ہَے جِنّا کھاݨا٬ پِیݨا۔ جِنہاں نُۄں اِہ سمجھ نہِیں آئی اُنہاں نیں ہالی تک جِیون دا بھیت نہِیں پائِیا۔ رچناتمک کِرت کرن والا منُکھّ ہی اسلی ارتھاں وِچ خُش ہۄ سکدا ہَے۔ تُہاڈا کمّ بھاویں کلا جاں وِگِیان جاں جِیون نال سمبّںدھِّت ہۄوے٬ رچناتمک کِرت دی خُشی دے تُل کۄئی خُشی نہِیں ہۄ سکدی۔ اِک کِسان جِہڑا کݨک دی چںگّی فسل پَیدا کردا ہَے اُہ رچناتمک منُکھّ ہَے۔ جدۄں تُسِیں آپݨے باغ وِچ گُلاب جاں اںگُّۄر پَیدا کردے ہۄ٬ تُسِیں رچناتمک منُکھّ ہَے۔ جدۄں تُسِیں نویں تتھّ لبھدے ہۄ جاں کۄئی نواں بُۄٹا جاں جِیو٬ تاں تُسِیں رچنا تے کھۄج دی جھرناہٹ دے ترںگّ انُبھو کردے ہۄ۔ بنسپتی جاں جِیواں دے ہِسِّیاں نُۄں ویکھدِیاں جاں کھُردبِین وِچۄں اجِہے سُۄکھم-درشی جِیواں نُۄں تکدِیاں جِہڑے خُردبِین وِچ ہی دِس سکدے ہن٬ نوِیں بݨتر دا لبھ پَیݨا اِک رچناتمک انُبھو ہَے۔ چِتر واہُݨا جاں لِکھݨا رچناتمک کِرِیا ہَے۔

بڑے لۄکاں لئی ذِںدّگی دا مُکھّ منۄرتھ دَۄلت پَیدا کرنا ہَے۔ اِہ وی اہِم ہَے٬ کِئُںکِہ رچناتمک کھیتی تے سنئت دیش دی خُشہالی دا آدھار ہن۔ پر اِس تۄں کِسے ودھ اہِم سُںدّرتا دی رچنا تے گِیان دی کھۄج تے پَیروی ہَے۔ پہِلی وِچۄں سانُۄں کلا لبھدی ہَے٬ تے دُۄجی وِچۄں سائِںس۔ کلا ہۄوے جاں سائِںس ہۄوے٬ پر رچناتمک اُدم دا مُڈھلا سۄماں ساںجھا ہی ہَے۔

رچناتمک لیکھݨی کلاپُۄرن امل تے مہان آنںدّ دا سادھن ہَے۔ مَینُۄں ذِںدّگی وِچ ہُݨ تک سبھ تۄں ودھّ خُشی کاںگڑا شَیلی دی لگھُۄ-کْرِت (Miniature) چِتر-کلا دے ادھِئن تۄں مِلی ہَے۔ اِس کلا اُتے پہِلی جھاتی تُہانُۄں اِک سُکھاواں اہِساس دیںدی ہَے٬ پر اِہ تُہانُۄں کۄئی بہُت دُۄر نہِیں لِجاںدی۔پر جِئۄں جِئۄں تُسِیں اِس وِچ ڈُۄںگھے کھُبھدے ہۄ٬ تے اِس کلا نُۄں اِہدے بھَۄتِک تے ادھِیاتمک واتاورن دے پِچھۄکڑ وِچ سمجھݨ دی کۄشِش کردے ہۄ٬ تاں چھیتی تُہانُۄں اِک رُۄپ- بݨتر لبھّ پَیںدی ہَے۔ اِنہاں چِتراں دے وِشے تے جِہڑِییاں ادھِیاتمک پْریرناواں نیں اِنہاں دے چِترکاراں نُۄں ٹُمبِّیا٬ اِنہاں دۄواں دا گِیان تُہانُۄں اِک نوِیں سۄجھی دیںدا ہَے۔ اِہ چِتر وِشیش ونّگِییاں وِچ آپے وںڈّے جاݨ لگّ پَیںدے ہن۔

کلا بارے کِتاب لِکھݨ لئی پہِلا کدم اۄدۄں پُٹِیا جاںدا ہَے جدۄں وکھ وکھ کاںڈاں دے سِرلیکھ لبھ پَیںدے ہن۔ کِئُںکِہ اِہ لیکھݨی چِتراں بارے ہُںدّی ہَے٬ سۄ لیکھک اُنہاں دے وِشِیاں دی چۄݨ کردا ہَے۔ پھیر اِک ساف خاکا دِسݨ لگ پَیںدا ہَے تے اۄہ لِکھݨ وِچ رُجھ جاںدا ہَے۔ جِئۄں جِئۄں اُہ اِس بارے سۄچدا رہِںدّا ہَے٬ مُڈھ وِچ جِہڑے خِیال دھُںدّلے سن٬ اُہ ساف ہُںدّے جاںدے ہن۔ جدۄں مَیں اِکلّا ہُںدّا ہاں٬ خاس کرکے کھیتاں وِچ سَیر کردِیاں میرے من وِچ بڑے دِلچسپ خِیال پھُردے ہن تے اِہ امل کئی واری رات تک جاری رہِںدّا ہَے کِئُںکِہ اچیت من ٹُمبِّیا جاںدا ہَے٬ تے اِہ اۄدۄں وی سرگرم رہِںدّا ہَے جدۄں مَیں سَۄں جاںدا ہاں۔ اگلی سویرے کئی سُجھائۄ٬ کئی نویں واکںشّ٬ کئی نویں واک تے نوِیں سُۄجھ آپ-مُہارے آ جاںدی ہَے گ واک کِویں پَیرے بݨدے ہن٬ تے پَیرے اگۄں کاںڈ ...... آپݨے آپ وِچ اِک بڑا دِلچسپ امل ہَے٬ تے اِک اجِہی کِرِیا ہَے جِس تۄں بڑی ڈُۄںگھی تسلّی مِلدی ہَے۔ سامِگری دا اِک ارُۄپ سمُۄہ کِتاب دی شکل وِچ رُۄپوان ہُںدّا ہَے۔ چِتر کاںڈاں وِچ وںڈّے جاںدے ہن۔ پھیر چۄݨ ہُںدّی ہَے کِہ اِنہاں وِچۄں سرورک اُتے کِہڑا چِتر جائے تے کِہڑے کِہڑے کِس کِس کاںڈ وِچ۔ اخِیر کِتاب تے اںدّرلی وست تے اُہدا اںتّم رُۄپ نِکھر جاںدا ہَے ......تے اِہ سبھ مَینُۄں مہان آنںدّ دیںدا ہَے۔ اِہ بُتکاری دی کلا نال بہُت مِلدا ہَے۔ بُتکار مِٹّی دا ڈھیلا لَیںدا ہَے٬ اُہدی اِک اݨگھڑ جِہی شکل ڈَۄلدا ہَے٬ تے پھیر اُہنُۄں اۄدۄں تک کٹدا تراسدا رہِںدّا ہَے جدۄں تک اُس وِچۄں لۄڑِیںدی نُہار نہِیں نِکل آئُںدی۔ ایسے ترہاں ہی لِکھݨ دی کلا ہَے۔

اِہ سبھ تاں ہی سمبھّو ہَے جے اجِہے امل دے پِچھے ونّ سُونّا تجربا ہۄوے۔ بہُت ساری پڑھائی کرنی پَیںدی ہَے٬ تاں جۄ جِتھے جِتھے وی اِس وِشے تے کُجھ لِکھِیا ہَے٬ اُہدا پتا لگ سکے۔ اجِہے سۄمِیا تۄں مِلی سامِگری وِچۄں وی کئی وار نویں جۄڑ نِکھر آئُںدے تے نویں وِشے اُبھر آئُںدے ہن۔ اِہ اِک اجِہا کمّ ہَے جِس نُۄں شُرُۄ کرن دا مَیں پںجھّی ورہِیاں دی اُمر وِچ سُفنا وی نہِیں ساں لَے سکدا۔ اینے ورہِیاں وِچ نِرِیکھݨ, ادھِئَن تے یاترا نال جِہڑا انُبھو پْراپت ہُںدّا ہَے٬ اُہ کۄئی سَۄکھی ترہاں مِلی وست نہِیں٬ اُہ سِرف اینے ورہِیاں دے منۄرتھ-پُۄرن ادھِئَن تے نِرِیکھݨ دی ہی پْراپتی ہَے۔

جدۄں آدمی اِنہاں سارے پکھّاں بارے وِچار کر لَیںدا ہَے٬ تاں پھِر٬ مَینُۄں یکِین ہَے٬ کِہ اُہدے من وِچ ’جے مَیں مُڑ جوان ہۄواں‘ دی ہِرس نہِیں رہِںدّی٬ کِئُںکِہ اِہدے ارتھ تاں اِہی ہۄݨگے کِہ جۄ اَینے ورہِیاں دی گھالݨا تے ادھِئَن پِچھۄں تُسِیں جاݨِیا ہَے٬ اُس نُۄں اݨجاݨِیا کِیتا جائے٬ یکِینن٬ مَیں مُڑ پںجھِّییاں ورہِیاں دا نہِیں ہۄݨا چاہاںگا......اُہ کاہلے جۄش٬ کچّیپݨ تے جلدباذی دی اُمر ہُںدّی ہَے تے اۄدۄں وِویک بُدھی تے نِرݨے دی سُۄجھ گھٹِییا ہُںدّی ہَے۔

لۄکِیں آپݨِییاں غلتِییاں نُۄں تجربے دا ناں دیںدے ہن۔آپݨی جوانی وِچ مَیں کئی غلتِییاں کِیتِییاں ہۄݨگِییاں٬ تے ہُݨ ناں میرے وِچ اجِہا اِرادا ہَے تے ناں ہی اجِہی تاںگھ کِہ اِہ امل پھیر مُڈھۄں سُڈھۄں شُرُۄ کِیتا جائے۔

('پتّے پتّے گۄبِںدّ بَیٹھا' وِچّۄں)