وارتک ساہِت دا اِکّ اجِہا مہتّوپُۄرݨ رُۄپ ہَے جِس وِچّ لیکھک آپݨے منۄبھاواں نُۄں کلاتمک ڈھںگّ نال گُںدّ کے پاٹھکاں ساہمݨے پیش کردا ہَے۔ وارتک پڑھ کے پاٹھک دی بَۄدھِک سںتُّشٹی ہُںدّی ہَے۔ جِنّی کلاتمکتا نال وارتککار آپݨے وِچاراں نُۄں جۄڑدا ہَے٬ اُسدی وارتک اُنّی ہی پْربھاوسالی ہُںدّی ہَے۔ پںجّابی وِچّ وارتک بہُت گھٹّ لِکھی جا رہی ہَے٬ کُجھ گِݨے-چُݨے لیکھک ہی وارتاک لِکھ رہے ہن۔ سُکھدیو سِںگھّ جھںڈّ کَینیڈا دے اُہناں چںدّ کُ لیکھکاں وِچّۄں ہَے جِہڑے وارتک لِکھݨ ولّ رُچِت ہن۔ ’سرۄکار اتے شکھسِیئتاں‘ اُسدی وارتک دی نوِیں پُستک ہَے۔

ڈا. جھںڈّ پںجّابی ساہِت دا بہُ-وِدھاوی لیکھک ہَے٬ جۄ اِس تۄں پہِلاں رُکھّاں ’تے تِنّ٬ اِکّ سوَیجِیونی٬ اِکّ کاوِ سںگّْرہِ اتے تِنّ لائِبریری نال سمبّںدھِّت جاݨکاری تے ادھارِت کِتاباں لِکھ چُکِّیا ہَے۔ ہتھلی پُستک بہُت سارے وِشِیاں نُۄں مُکھاتِب ہَے؛ جِویں کِہ اِسدے ناں تۄں ہی پتا لگدا ہَے٬ اِس وِچّ وکھّ وکھّ سرۄکاراں اتے شکھسِیئتاں دی گلّ کِیتی گئی ہَے۔

دۄ بھاگاں وِچّ وںڈّی اِس وڈّ-آکاری پُستک وِچّ 28 لیکھ ہن٬ جِنہاں وِچّ بہُ-پکھّی گِیان ہَے۔ مُکھبںدھّ وِچّ وکھّ وکھّ وِدواناں٬ جِویں کِہ ڈا. گُربخش بھںڈّال٬ پُۄرن سِںگھّ پاںدھی٬ کُلجِیت مان٬ ملوِںدّر سِںگھّ اتے سُکھدیو سِںگھّ جھںڈّ ہۄراں دے لیکھ شامل ہن جۄ کِتاب دے پہِلے 25 سپھِیاں تے پھَیلے ہۄئے ہن۔ پہِلے بھاگ وِچّ سۄلہاں سرۄکاراں ’تے گلّ کِیتی گئی ہَے اتے دُۄجے بھاگ وِچّ باراں وِئکتی وِشیش شامل کِیتے گئے ہن۔

کِتاب کھۄلہدِیاں سار بھُۄمِکا وِچّ لِکھے پُۄرن سِںگھّ پاںدھی ہۄراں دے لیکھ نُۄں پڑھ کے ہی پاٹھک اِس گلّ دا اںدّاذا لا سکدا ہَے کِہ اِہ کِتاب آپݨے وِچّ کی کُجھ سمۄئی بَیٹھی ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا پاںدھی ساہِب دی وارتک دی تارِیپھ کرنۄں وی پاٹھک نہِیں رہِ سکدا۔ جھںڈّ ساہِب بارے اِس پُستک دے پنّا نمبّر 17 تے پاںدھی ساہِب لِکھدے ہن٬ “کِتاب دی سمُچّی سمگّری تۄں سِدھّ ہُںدّا ہَے کِہ ڈا. سُکھدیو سِںگھّ جھںڈّ دے اںتِّہکرݨ وِچّ بہُ پکھّی تے بہُ-مںتّوی وِشال گِیان دِییاں جۄتاں جگدِییاں پئیِیاں ہن۔ اُہ پْرتِبھا دی اُچّی پْرواذ٬ گِیان دے ڈُۄںگھے ساگراں دا تارُۄ اتے بْرہِمںڈّی چیتنا دے چانݨ دا چِراگ ہَے۔ گِیان-وِگِیان دے اَۄکھے تے اسدھارن راہاں دا پاںدھی ارشی اُڈارِییاں دا متوالا اتے وِشال جاݨکاری دا بھںڈّار ہَے۔ اُسدی بۄلی٬ شَیلی اتے شبداولی دی سرۄدی لَیء تے وِسمادی رِدم پاٹھک نُۄں آپݨے نال جۄڑن٬ تۄرن اتے کِیلݨ دی سمرتھّا رکھّدی ہَے۔”

پاںدھی ساہِب دا اِہ لیکھ کِتاب دے وِشِیاں٬ بۄلی اتے شَیلی بارے جاݨکاری دے کے پاٹھک نُۄں اِہ کِتاب پڑھن لئی پْریردا ہَے۔ پُستک دے پہِلے بھاگ سرۄکار وِچّ 16 اتے شکھسِیئتاں وِچّ 12 لیکھ ہن۔ پہِلے بھاگ وِچّ پںجّاب اتے پںجّابِیئت ’تے دۄ لیکھ ہن٬ جِنہاں وِچّ پںجّاب دے پِچھۄکڑ اتے مَۄجُۄدا ہالات بارے بڑے درد بھِنّے لہِجے وِچّ گلّ کِیتی گئی ہَے۔ مہِںجّۄداڑۄ تۄں لَے کے سِکںدّر٬ بابر٬ ابدالی٬ گذنوی تک دے پںجّاب نُۄں اُسنے چھۄہِیا ہَے۔ سِکھّ راج دے دِناں نُۄں وی یاد کِیتا ہَے۔ اِنہاں سمِیاں وِچّ پںجّابِییاں دے پِںڈّے ہںڈھّائے درداں دی گلّ اُہ اتِ سُۄکھم لہِجے وِچّ کردا ہَے۔

دُۄجا لیکھ دِلّی وِچّ اِکّ سال تۄں ودھّ چلّے کِسانی اںدّۄلن ’تے ہَے جِس وِچّ 700 تۄں ودھّ لۄکاں نیں کُربانی دِتّی٬ بیہدّ مالی نُکسان وی ہۄئِیا تاں کِتے جا کے پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی نیں کالے کانُۄن واپس لئے۔ اںدّۄلن دے وکھّرے وکھّرے پڑاواں دی گلّ کِیتی ہَے۔ اِسدا کھُۄبسُۄرت ہاسل اِہ سی کِہ پںجّاب اتے ہرِیاݨے دے کِسان سکے بھراواں واںگ وِچرے۔ اِس اںدّۄلن نُۄں اںتّرراشٹری پْرسِدھّی مِلی٬ جِس وِچّ ہر اُمر دے مرد اتے اَۄرت دی شمُۄلِیئت رہی۔ اِس اںدّۄلن وِچّ دھرم اتے جات-پات کھتم ہۄئی۔

منُکھّی سرۄکار وِچّ 5 لیکھ ہن٬ پہِلا پاݨی جِیئۄ ہَے٬ لگاتار وِگڑ رِہا اے واتاورݨ, آچرݨ ہی سبھ کُجھ اے٬ آدتاں بدلِییاں وی جا سکدِییاں ہن٬ چِںتّا چِکھا برابری لیکھ ہن جِنہاں دے وِشے اِنہاں دے نام تۄں ہی پچھاݨے جا سکدے ہن۔ چار لیکھ سماجک سرۄکاراں نال سمبّںدھّت ہن - پھَیسلا لَیݨا کلا اے٬ پْرکِرِیا جاں جُگت٬ پرِواراں وِچّ ہۄ رہی ٹُٹّ بھجّ وِچّ نِئۄُکلِیئر بنام ساںجھے پرِوار دی گلّ ہَے٬ اِکاںتواس بنام گھریلُۄ بنواس وِچّ کرۄنا کال دَۄران نِجّی انُبھو اتے کۄرنٹِین بارے بڑے رۄچک ڈھںگّ نال اِہ دسِّیا ہَے کِہ کِویں اُہ اتے اُنہاں ورگے بہُت سارے پرِوار گھراں تۄں دُۄر رہِݨ لئی مجبُۄر ہۄئے۔

اگلے تِنّ بہُت ہی مہتّوپُۄرن لیکھ بھائی گُرداس دِییاں واراں نال سمبّںدھّت ہن۔ اُسنے چۄݨوِییاں واراں دی وِیاکھِیا کرکے سِکھّ جِیون-جاچ٬ سچّے گُرُۄ دا سںکّلپ٬ گُرمُکھ اتے منمُکھ اتے نِںدّک بارے بھائی گُرداس جی کی کہِںدّے ہن٬ دسِّیا ہَے۔ اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھ کے پتا لگدا ہَے کِہ لیکھک نُۄں گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی کُںجّی جاݨی جاݨ والی بھائی گُرداس جی دی باݨی دا وی گِیان ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا وِساکھی اتے کَینیڈا وِچّ پںجّابی مِیڈِییا ’تے وی بڑے کھۄج بھرپُۄر لیکھ شامل کِیتے گئے ہن۔

دُۄجے بھاگ شکھسِیئتاں وِچّ گُرُۄ ساہِبان تے تِنّ لیکھ ہن۔ پہِلا لیکھ گُرُۄ نانک دیو جی دِییاں سِکھِّیاواں دی سارتھِکتا بارے ہَے۔ دُۄجے لیکھ دا وِشا گُرُۄ تیگ بہادر ساہِب دی ادُتّی کُربانی ہَے۔ اگلا لیکھ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی بارے ہَے۔ اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھ کے گُرُۄ ساہِبان دے جِیون اتے اُنہاں دے چرِتّر دی تسوِیر ساکار ہُںدّی ہَے۔ کھۄج اتے ترک ’تے آدھارِت اِہ لیکھ گُرُۄ ساہِبان دِییاں سِکھِّیاواں اتے کُربانِییاں تۄں کُجھ سِکھّݨ لئی پْریردے ہن۔

اِسدے نال پںجّ سماجِک شکھسِیئتاں٬ شہِید بھگت سِںگھّ٬ پْرمُکھّ وِدوان مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا٬ ڈا. بلوںتّ سِںگھّ لچھّڑ٬ پُۄرن سِںگھّ پاںدھی٬ ڈا. راجیش پلّݨ ’تے لیکھ ہن٬ جِنہاں نیں آپݨی مِہنت اتے لِیاکت نال وکھّ وکھّ کھیتراں وِچّ آپݨا یۄگدان پاکے سماج نُۄں سیدھ دِتّی۔

آپݨے شہِر دے وِدوان پُۄرن سِںگھّ پاںدھی دی سِیاݨپ اتے وِدوتا بارے اسِیں سارے جاݨدے ہاں۔ اِسدے نال ہی ڈا. پلّݨ بارے جاݨ کے چںگّا لگِّیا کِہ ساڈے وِچّ اِنا وڈّا اِکّ ہۄر وِدوان بَیٹھا بڑی سہِجتا نال کمّ کر رِہا ہَے۔ اُنہاں دے پِچھۄکڑ٬ وِدِّیا٬ ادھِیاپن اتے کھۄج کارجاں اتے ساہِتک کِرتاں بارے گلّ کرکے نال ہی اِس گلّ دی شلاگھا کِیتی گئی ہَے کِہ اُہ کُجھ اِکّ گِݨے چُݨے وِدواناں وِچّۄں ہن٬ جۄ اںگّریذی وِچّ پی اَیچّ ڈی کرن دے باوجُۄد پںجّابی وِچّ لِکھدے ہن۔

اِسے ترہاں کِسان اںدّۄلن وِچّ اہِم بھُۄمِکا نِبھائُݨ والے سوَیماݨ سِںگھّ پکھّۄکے اتے پںجّابی دے سِرمَۄر لیکھکاں دھنی رام چاتْرِک٬ نانک سِںگھّ اتے جسوںتّ سِںگھّ کںوّل دے شبد-چِتّر بہُت کھُۄبسُۄرت ہن۔ جسوںتّ سِںگھّ کںوّل دی ذِںدّگی دی مُڈھلی پڑھائی٬ ملیشِییا اتے کوِتا دی چیٹک لگّݨ تۄں لَے کے ڈھُڈِّیکے واپسی٬ ناولکار وجۄں ستھاپِت ہۄݨا٬ اِناماں سنماناں دی پْراپتی تۄں لَے کے ڈا. جسوںتّ گِلّ نال دُۄجا وِیاہ کروائُݨ بارے کھُلّہ کے لِکھِیا ہَے۔ جدۄں کںوّل ہرِمںدّر ساہِب نَۄکری کردا سی٬ اُتھّے اُس نُۄں نانک سِںگھّ دا اِہ کہِݨا کِہ تُۄں بہُت ودھِییا لِکھدا ہَیں٬ لِکھݨا ناں چھڈِّیں٬ پڑھ کے بہُت کھُشی ہۄئی اتے اِس نال بہُت سارِیاں نُۄں پْریرنا وی مِلی ہۄویگی کِہ اِکّ لیکھک نُۄں دُۄجے لیکھک نُۄں وی اُتشاہِت کرنا چاہِیدا ہَے۔

اِہ کِتاب اِکّ مہتّوپُۄرݨ دستاویذ ہَے جۄ آپݨے اںدّر گِیان دا اِکّ بہُت وڈّا کھذانا سمۄئی بَیٹھی ہَے۔ اِس وِچّ سماجک٬ دھارمِک٬ وِگِیانک٬ پرِوارِک اتے واتاورݨ نال سمبّںدھِّت بہُت سارے وِشِیاں تے‘ بہُت ترکپُۄرݨ جاکاری ساںجھی کِیتی ہۄئی ہَے۔ اِسدی بھاشا سادی اتے رواں ہَے جۄ کِہ بہُت جلدی پڑھی جاںدی ہَے۔ لیکھک کِتے وی اکائۄُ نہِیں ہُںدّا۔ اُسنے وِشِیاں انُسار لیکھاں دی وںڈّ کرکے پاٹھک نُۄں کِتاب نال جۄڑی رکھِّیا ہَے۔ اِس نال پاٹھک دا دھِیان اِکّۄ وِشے ’تے کیںدرِت رہِںدّا ہَے۔ کُلّ مِلا کے ہتھلی پُستک دا پںجّابی ساہِت وِچّ آئُݨا اِکّ شُبھ شگن ہَے۔ جِویں مَیں پہِلاں وی کہِ چُکّی ہاں کِہ اجّکل وارتک بہُت گھٹّ لِکھی جا رہی ہَے کھاس کرکے کَینیڈا وِچّ وارتک دی کۄئی ٹاوِیں ٹاوِیں پُستک ہی آئُںدی ہَے٬ اِس لئی جھںڈّ ساہِب ودھائی دے پاتر ہن۔ شالا اُہ اِویں ہی لِکھدے رہِݨ۔

* * * * *