اںدّاذن 1980 تۄں پںجّاب نشِیاں دے سںتّاپ نُۄں بھۄگ رِہا ہَے۔ راجنِیتِک پارٹِییاں ولّۄں وِدھان سبھا دِییاں چۄݨاں تۄں پہِلاں آپݨے دائوِیاں اتے وائدِیاں دی جھڑی وِچّ پںجّاب نُۄں کھُشہال بݨائُݨا اتے نشِیاں دا لکّ تۄڑن والے مُدِّیاں نُۄں اُبھار کے ستّا پْراپتی دے یتن ہُںدّے رہے۔ کھُشہالی تاں راجنِیتِک لۄکاں دے ہِسّے ہی آئی ہَے۔ ہاں٬ نشِیاں دی مارُۄ ہنیری نیں لۄکاں دے چُلّہے ٹھںڈھّے کرن دے نال نال سِوِیاں دی اگّ نُۄں پْرچںڈّ کِیتا ہَے۔ نشِیاں کارن جِتھّے جوانی دا گھاݨ ہۄئِیا ہَے٬ اُتھّے ہی ماواں٬ بھَیݨاں دے وہِںدّے کھُۄن دے اتھّرُۄ٬ باپ دے چِہرے تے چھائی گھۄر اُداسی اتے مسُۄم بچِّیاں دِییاں چِیکاں نیں سمُچّے پںجّاب دی ہوا نُۄں سۄگی کر دِتّا ہَے۔

ورتمان سرکار چھے مہِینِیاں دے اںدّر نشے نُۄں ختم کرن دے وائدے نال مارچ 2022 نُۄں ہۄںد وِچّ آئی سی۔ سرکار ولّۄں نشا اںدّر تسکراں دی گْرِپھتاری٬ وڈّی ماترا وِچّ نشے دِییاں کھیپاں نُۄں پھڑ کے سپلائی لائیِن نُۄں رۄکݨ اتے نشئیِیاں نُۄں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ دے یتن تاں ہُںدّے رہے٬ پر ’چِٹّے‘ دا مارُۄ کہِر گھٹِیا نہِیں۔ مَیڈِیکل نشا وی چۄری چھُپے وِکدا رِہا ہَے۔ پںجّاب سرکار نیں پہِلاں اِکّ مارچ 2025 تۄں ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ شُرُۄ کِیتا اتے پھِر ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ-2’ 10 جنوری 2026 تۄں شُرُۄ کِیتا گِیا٬ جِس وِچّ لۄکاں نُۄں لامبںدّ کرن لئی ولںٹِّیئراں دے نال نال پںجّاب دے 13241 سرپںچّاں نُۄں ’پِںڈّ بچائۄ کمیٹی‘ دے مُکھی بݨا کے پِںڈّاں نُۄں نشا مُکت کرن دی ذِمّیواری سَۄمپی گئی۔ پُلِس پْرشاسن نُۄں ہدائِتاں جاری کِیتِییاں گئیِیاں کِہ ’پِںڈّ بچائۄ کمیٹی‘ دے مُکھِییاں نُۄں نشِیاں وِرُدھّ یُدھّ وِچّ پُۄرن سہِیۄگ دِتّا جاوے۔ پُلِس وِبھاگ ولّۄں لۄکاں نُۄں سُچیت کرن لئی وکھّ-وکھّ تھاںواں ’تے سَیمِینار وی آیۄجِت کِیتے گئے۔ تسکراں دی پھڑۄ پھڑی نال تھاݨِیاں دے رۄذنامچے وِچّ رِپۄرٹاں دی گِݨتی وِچّ وادھا ہُںدّا گِیا۔ پںجّاب دِییاں جیلہاں وِچّ پُرش کَیدی رکھّݨ دی سمرتھّا 21790 ہَے پر 26481 کَیدی جیلہاں وِچّ ڈکّے گئے۔ اِس ترہاں ہی اَۄرت کَیدِییاں نُۄں رکھّݨ دی سمرتھّا 1408 ہَے۔ پر اںدّاذن 1600 اَۄرت کَیدی جیلہ دی ہوا کھا رہِییاں ہن۔

دھُۄںیاںدھار پْرچار٬ نشے دی بھاری ماترا وِچّ برامدگی٬ تسکراں دی پھڑۄ پھڑی اتے نشئیِیاں دا اِلاج کروا کے مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ دے یتن جںگّی پدھّر ’تے جاری ہن۔ اِناں یتناں ’تے اُس ویلے پْرشن چِنّہ لگّ گِیا جدۄں نشے دی رۄکتھام کرن والِیاں کۄلۄں ہی نشے دی بھاری برامدگی ہۄئی۔ ترن تارن ذِلہے دے اِکّ پِںڈّ دا سرپںچّ 18 کِلۄ ہَیرۄئِن نال 15 مارچ نُۄں پھڑِیا گِیا۔ سرپںچّ کۄلۄں اِہ برامدگی راشٹری نارکۄٹِس کںٹّرۄل بِئۄُرۄ ولّۄں گُپت سُۄچنا دے آدھار ’تے اُسدے گھرۄں ہی کِیتی گئی۔ دُکھّ اتے ہَیرانی اِس گلّ دی ہَے کِہ اُسنُۄں سرکار ولّۄں پِںڈّ دی نشا وِرۄدھی کمیٹی دا چیئرمَین لائِیا ہۄئِیا سی اتے اِس سرپںچّ دے راجسی نیتاواں نال نیڑلے سبںدھّ سن۔ ستّ مارچ 2026 نُۄں پںجّاب دے مُکھّ مںتّری ولّۄں ترن تارن ذِلہے دی امرکۄٹ داݨا مںڈّی وِچّ اِس ولّۄں اُس اِلاکے دے وِدھائِک دی پھۄٹۄ سمیت لائے گئے سواگتی پۄسٹر اِس گلّ دی گواہی بھردے ہن۔ گمبھِّیر چِںتّا اتے چِںتّن دا وِشا ہَے کِہ کی اِسدی سُۄچنا کُجھ مِیلاں ’تے ستھِت تھاݨے دے کرمچارِییاں نُۄں نہِیں مِلی؟ ستھانک وِدھائِک وی اُسدی نشا تسکری دے کالے دھںدّے تۄں انجاݨ سی؟ پںجّاب پُلِس دی تھاں کیںدری نارکَۄٹِس کںٹّرۄل بِئۄُرۄ نُۄں سرپںچّ دی گْرِپھتاری کِئۄں کرنی پئی؟ 90 کرۄڑ مُلّ دی اِس ہَیرۄئِن نیں پتا نہِیں کِنّے گھراں دے چِراگ بُجھائُݨے سن۔ انیکاں نَۄجواناں نُۄں نشا سپلائی کرن لئی پاںڈی وجۄں ورتے جاݨ تۄں وی اِنکار نہِیں کِیتا جا سکدا۔ بھلا٬ دُدھّ دی راکھی بِلّے نُۄں بِٹھا کے دُدھّ دا بچائۄُ کِںجّ ہۄویگا؟ درئسل جدۄں درباناں دی اکھّ چۄراں نال مِل جاوے تاں جان اتے مال دۄناں نُۄں ہی گمبھِّیر کھترا ہُںدّا ہَے۔ مالی دگاباذ ہۄ جاݨ تاں مہِکاں دی پتّ رُل جاںدی ہَے۔ اجِہِییاں کالِییاں بھیڈاں دی کرتُۄت کارن ہی لۄکاں دے چُلّہے ٹھںڈھّے٬ جوانی دا گھاݨ اتے سِوِیاں دی اگّ پْرچںڈّ ہۄ رہی ہَے۔

17 مارچ 2026 نُۄں امّْرِتسر ذِلہے دے مہِتا تھاݨے دی پُلِس نیں نَۄں کِلۄمِیٹر پِچھّا کرکے تِنّ وِئکتِییاں نُۄں کابُۄ کِیتا۔ جِنہاں کۄلۄں چار کِلۄ 300 گْرام ہَیرۄئِن٬ نجائِذ پِستَۄل٬ چار جِںدّا کارتُۄس اتے سکارپِیئۄ گڈّی برامد کِیتی گئی۔ اِنہاں وِچّۄں اِکّ نَۄجوان پُلِس وِبھاگ وِچّ نِیُکت سب اِںسپَیکٹر دا پُتّر ہَے۔ اُسدی سکی چاچی پِںڈّ دی سرپںچّ ہَے اتے اُہ سِیاسی اسر رسُۄکھ دے دمگذے وی ماردا ہَے۔ اُپرۄکت کیس بھاویں ہالے جاںچ دا وِشا ہن٬ پر پاکِستانی تسکراں نال سبںدھّ ہۄݨ سبںدھّی شکّ دے گھیرے وِچّ ہن۔ اجِہے وِئکتی امن کانُۄن لئی کھترا٬ سماج لئی گھاتک اتے راشٹری سُرکھِّیا لئی گمبھِّیر خترا ہُںدّے ہن۔

14 پھروری 2026 نُۄں پُلِس وِبھاگ وِچّ سیوا کردے کرمچاری دا نَۄجوان پُتّر نشے دی اۄورڈۄذ نال امّْرِتسر وِکھے مر گِیا۔ باپ نیں بھُبّاں ماردِیاں پْرگٹاوا کِیتا کِہ امّْرِتسر دے کئی مُہلِّیاں وِچّ چِٹّا شرییام وِک رِہا ہَے۔ اِس پکھّ تۄں پںجّاب ہُݨ رہِݨ واستے سُرکھِّئت نہِیں ہَے۔ اِس سبںدھّی امّْرِتسر دے وِدھائِک کُںوّر وِجَے پْرتاپ سِںگھّ نیں وی کئی وار آواذ اُٹھائی ہَے۔ انںدّپُر ساہِب اِلاکے دی لۄک سبھا مَیمبر وجۄں پْرتِینِدھتا کرکے رہے مالوِںدّر کںگّ نیں وی پِچھلے دِنِیں اِکّ پْرَیسّ وارتا وِچّ منِّیا کِہ راج ستّا نال سمبّںدھِّت پارٹی دے کئی آگُۄ نجائِذ مائیِنِںگّ اتے نشے دے کارۄبار وِچّ شکّی بھُۄمِکا نِبھا رہے ہن۔

پِچھلے دِنِیں ہی اَیسّ.اَیسّ. پی. پھرِیدکۄٹ ولّۄں کالج وِچّ ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ ادھِین وِدِیارتھِییاں نُۄں جاگرُۄک کرن اتے نشِیاں وِرُدھّ لہِر دا ہِسّا بݨائُݨ لئی سَیمِینار آیۄجِت کِیتا گِیا۔ پُلِس وِبھاگ دے آئی.جی. وی سَیمِینار وِچّ شامل ہۄئے۔ اُس سمیں وِدِیارتھی آگُۄ نیں سمبّۄدھن کردِیاں سپشٹ شبداں وِچّ تتھّاں سہِت کِہا کِہ پُلِس دِییاں کُجھ کالِییاں بھیڈاں اتے سِیاسی لۄکاں دے آلے دُیالے مںڈّلائُںدے لۄکاں کارن ’یُدھّ نشِیاں وِرُدھّ‘ سپھل نہِیں ہۄ رِہا۔ اُسنے کئی پُلِس کرمچارِییاں اتے سِیاسی وِئکتِییاں دے ناں لَے کے ادھِکارِییاں تۄں پُچھِّیا کِہ نشے دے دھںدّے وِچّ جُڑے ہۄئے اِنہاں وِئکتِییاں اُتّے کانُۄنی کاروائی کِئۄں نہِیں ہۄئی؟

سرہدّی پِںڈّ تلوںڈّی کلاں دے سرپںچّ نیں بھرے من نال پْرگٹاوا کِیتا کِہ اںدّاذن ادھّا پِںڈّ نشے دے کالے دھںدّے نال جُڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ 13-13 سال دے بچّے وی نشے دی مار ہیٹھ آ گئے ہن۔ اُسنے اِہ وی کِہا کِہ دُۄجے پِںڈّاں دے لۄک وی مۄٹرسائیِکل اتے کاراں ’تے اِتھّۄں نشا لَیݨ لئی آئُںدے ہن۔ اُسنے پُلِس پْرشاسن ولّۄں سہِیۄگ ناں دیݨ دا شِکوا وی کِیتا۔ اکّے ہۄئے لۄکاں نیں نِہںگّ سِںگھّاں دا سہارا لِیا۔ اُنہاں نیں تسکراں نُۄں بھجائِیا اتے اَیلان کِیتا کِہ اُہ نشے دے تسکراں نُۄں سۄدھݨگے۔

کُجھ سرپںچّاں اتے نمبّرداراں ولّۄں جائلی دستاویذ تِیار کرکے نشا تسکراں دی ذمانت کروائُݨ دے کیس وی ساہمݨے آئے ہن اتے ہُݨ اُہ کانُۄن دا ساہمݨا کر رہے ہن۔ نشا تسکراں نُۄں سُرکھِّیا دے کے اُنہاں تۄں اُگراہی کرن والے پُلِس اتے وکھّ-وکھّ جیلہاں دے کئی کرمچاری وی کانُۄنی شِکںجّے وِچّ جکڑے گئے ہن۔ دُۄجے پاسے بھُۄترے ہۄئے نشا تسکراں نیں ہِںسّک ہۄ کے پُلِس کرمچارِییاں٬ سرپںچّاں اتے نشا رۄکُۄ کمیٹِییاں اُتّے جانلیوا ہملے وی کِیتے ہن۔ امّْرِتسر ذِلہے دے پِںڈّ بُۄٹے دِییاں چھنّاں دے سرپںچّ نُۄں تسکراں نیں اِس آدھار ’تے مَۄت دے گھاٹ اُتار دِتّا کِہ اُسنے اُہناں دے کالے دھںدّے دی سُۄچنا پُلِس نُۄں دِتّی سی۔

اِس ترہاں ہی پِچھلے دِنِیں پٹِیالا ذِلہے نال سمبّںدھِّت نشا وِرۄدھی لہِر دے آگُۄ نُۄں رات سمیں نشے دے تسکراں نیں گھیر کے اُسدی بُری ترہاں کُٹّمار کِیتی۔ بھاویں دۄشِییاں دی گْرِپھتاری ہۄ چُکّی ہَے پر پھِر وی اجِہے دۄشی اِکّ پاسے نشِیاں وِرُدھّ آواذ بُلںدّ کرن والِیاں ’تے ہملے کر رہے ہن اتے دُۄجے پاسے مَۄت دا سمان وںڈّدے ہۄئے دندنائُںدے پھِردے ہن۔

ابادی دے پکھّۄں پںجّاب بھارت دی ابادی دا 2.3% ہَے٬ ہَیرۄئِن برامدگی وِچّ بھارت وِچّۄں ہۄئی کُلّ برامدگی وِچّۄں 44% اِکلّے پںجّاب دی ہَے اتے نشے کارن اۄورڈۄذ نال ہۄئیِیاں کُلّ مَۄتاں وِچّۄں 22% اِکلّے پںجّاب وِچّۄں ہۄئیِیاں ہن۔

پںجّاب دے متھّے تۄں نشے دا دھبّا لاہُݨ لئی سمُۄہِک سُہِرد یتناں دی لۄڑ ہَے۔

* * * * *