"اِکّی دُکّی چکّ دِیاںگے دھَۄݨ تے گۄڈا رکھّ دِیاںگے" اِس نائرے دی اُمر بارے تاں نہِیں دسّ سکدا٬ پر ہاں! اِہ میرے تۄں ذرُۄر وڈّا ہۄویگا٬ کِئُںکِہ! جدۄں تۄں سُرت سمبھّالی ہَے گاہے-وگاہے اِہ نائرا کنّی پَیںدا رِہا ہَے۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ اِس دی سمجھ ہُݨ آئی ہَے۔ کِئُںکِہ اجّ مہِسُۄس کِیتا ہَے کِہ اِہ جۄ نائرے اکسر ہاکماں وِرُدھّ جاں سمیں دی تاکت وِرُدھّ آم تے ستائے ہۄئے لۄک لائُںدے ہن اسل 'چ اُہ اُلٹے نائرے لا رہے ہُںدّے ہن۔ آپݨے نائرِیاں 'چۄں اُہ جۄ دھمکِییاں دے رہے ہُںدّے ہن اُہ سِرف گِدّڑ بھبکِییاں ہی ہُںدِّییاں ہن۔

مسلن اُپرۄکت نائرا ہی لَے لوۄ٬ کی نائرے لائُݨ والِیاں 'چ ہَے اِہ تاکت جۄ ہاکماں دی دھَۄݨ تے گۄڈا رکھّ سکدے ہۄݨ? اِس دے اُلٹ آم لۄکاں دا رتّ پی کے بݨے تاکتور جدۄں چاہُݨ ماڑے دی دھَۄݨ مرۄڑ دِںدّے ہن۔

تاذا اُداہرن تُہاڈے ساہمݨے ہَے دُنِییا دا سِرمَۄر جاں مۄہری کہائُݨ والا مُلک امرِیکا٬ اُتھّۄں دے ہاکم اتے کُجھ گۄری چمڑی والے بھیڑِیئے۔ جِنہاں نیں دُنِییا نُۄں سچّی دھَۄݨ تے گۄڈا رکھّ کے دِکھا دِتّا ہَے اتے دسّ دِتّا ہَے کِہ اُنہاں دی نذر 'چ تُسِیں دُکّی تِکّی تۄں ودھّ کُجھ نہِیں۔

بِیتے دِنِیں جۄ کُجھ 'جَۄرج پھۄلائِڈ' نال واپرِیا٬ اِہ کۄئی نوِیں گلّ نہِیں٬ بہُت لمّا اِتِہاس ہَے اِس دے پِچھّے۔ اِس دی تہِ تکّ جاݨ لئی کئی سدِییاں نُۄں کھۄدݨا پَیݨا۔ جۄ کِہ اِک لیکھ 'چ سمیٹݨا اَۄکھا۔ پر کۄشِش کردے ہاں اِس گلّ نُۄں کھںگھّالن دی کِہ جَۄرج کۄئی پہِلا بںدّا نہِیں سی جۄ 'آئی. کاںٹ برِیتھ' (مَینُۄں ساہ نہِیں آ رِہا) کُرلائُںدے ہۄئے نُۄں سِینا جۄراں نیں ذِںدّگی دی چلدی گڈّی تۄں دھکّا دے دِتّا ہۄوے۔

اجّ دا امرِیکا دُنِییا دے پرواسِییاں لئی سُفنِیاں دا دیش ہَے۔ پرواس کرن دی چاہت والے نُۄں نِئۄُیارک دی رَۄشنی٬ اَیلّ.اے. دِییاں رںگِّین راتاں اتے لاس ویگاس دے شراب٬ کباب٬ شباب دے نال جُۄئیخانے دِییاں مستِییاں ہی سُفنِیاں 'چ دِسدِییاں۔ پر ہر چںگّی دِکھّݨ والی چِیذ دا دُۄجا پکھّ وی ہُںدّا ہَے۔ جِس نُۄں جاں تاں سمیں دے ہاکم لُکا لَیںدے ہن مِیڈِییا وِک جاںدا جاں پھیر کِسے وی چِیذ دی انّہی بھگتی دیکھݨ والے دے اکھّاں تے پردا پا دِںدّی ہَے۔

تھۄڑھا اِتِہاس پھرۄلدے ہاں٬ اگست 2020 'چ 401 سال ہۄ جاݨگے جدۄں پہِلی وار 1619 'چ افرِیکا تۄں 20 کالی چمڑی والے (اُسے ربّ دے بݨائے بںدِّیاں نُۄں٬ جِس نیں چِٹّی چمڑی والے وی بݨائے ہن) اِنساناں نُۄں غُلام بݨا کے امرِیکا لِیاںدا گِیا سی۔ پر اُس تۄں بائد امرِیکا نُۄں آباد کروائُݨ لئی اݨگِݨت کالی چمڑی دے اِنساناں نُۄں جانوراں واںگ سمُںدّری جہاذاں 'چ لدّ-لدّ کے امرِیکا وِچ بلداں واںگ جۄتِیا گِیا۔ ہدّ تاں اُدۄں ہۄ گئی سی جدۄں اِہناں چِٹّی چمڑی والِیاں نیں 1662 'چ اِک کانُۄن ہی پاس کر دِتّا کِہ امرِیکا وِچ ہر جمّݨ والا بچّا اُہی ہَیسِیئت رکھّیگا جۄ ہَیسِیئت سرکار ولّۄں اُس دی ماں نُۄں مِلی ہۄئی ہَے۔ متلب غُلام ماں دا بچّا وی جماںدرُۄ غُلام ہۄویگا۔

مُکّدی گلّ ہَے کِہ اجّ دے امرِیکا دِییاں نِیںہاں 'چ غُلاماں دے خُۄن وِچ بھِجِّییاں اُنہاں دے ہڈّاں رُۄپی اِٹّاں نُۄں اُنہاں دی ہی چمڑی دے سِیمِںٹّ 'چ مِلا کے ورتِیا گِیا ہَے۔

کہِݨ نُۄں اجّ تۄں 155 ورہے پہِلاں یانی 1865 'چ غُلامی پْرتھا نُۄں شہِ دِںدّا کانُۄن امرِیکا دے اِتِہاس 'چۄں منفی کر دِتّا سی پر سِرف کاغذاں 'چۄں۔ آپݨے آپ نُۄں سروئُچّ کہائُݨ والے گۄرے آپݨی اںدّرُۄنی سۄچ نُۄں تاں پِیڑھی-در پِیڑی وِراست دے رُۄپ 'چ آپݨی اَۄلاد نُۄں دِںدّے ہی گئے ہن۔ جِس دا سبُۄت اُہ پُلِس والا 'ڈیرِک چۄوِنّ' تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔ جِس وِچۄں وردی دا ہںکّار ساف جھلکدا۔

سِیاݨے کہِںدّے ہن کِہ جے بںدّے نُۄں غُسّا آوے تاں اُہ گِݨتی گِݨن لگّ جاوے تے دس تکّ جاںدے-جاںدے اُس دا غُسّا شاںت ہۄ جاںدا۔ پر اِتھّے تاں ستّ مِںٹّ ناں تاں ڈیرِک دا غُسّا شاںت ہۄئِیا ناں اُس دے نال مَۄکا واردات تے کھڑے ہۄر پُلِس والِیاں نُۄں ترس آئِیا۔ پتا کِئۄں؟

کِئُںکِہ اُنہاں دے دِماغ 'چ پُشتاں تۄں کالِیاں پْرتی نفرت اتے بیرہِمی بھری ہۄئی ہَے۔

بِلکُل اِہۄ جِہا ہی اِک ہادسا جُلائی 2014 'چ 'اَیرِک' ناں دے اِک کالی چمڑی والے نال 'ڈَینِیئل' ناں دے اِک گۄری چمڑی والے پُلِس والے نیں کِیتا سی۔ اُس نیں وی 'اَیرِک' دی دھَۄݨ نُۄں آپݨی باںہ 'چ جکڑ کے اُنّی دیر نہِیں چھڈِّیا جِنّی دیر اُس دی جان نہِیں سی نِکل گئی۔ اِس دَۄران اَیرِک وی اُہی واک دُہرائُںدا رِہا جۄ ہُݨ جَۄرج مرن تکّ کہِںدّا رِہا 'آئی. کاںٹ برِیتھ' (مَینُۄں ساہ نہِیں آ رِہا)۔

جُۄڈۄ کھیڈ 'چ کِسے دے دھَۄݨ دُیالے اِںجھ باںہ پا کے گھُٹّݨ نُۄں 'چۄک ہۄلڈ' کہِںدّے ہن تے اِںجھ کرنا امرِیکا وِچ 1994 تۄں رۄک لگّی ہۄئی ہَے۔ پر پھیر وی اِس پُلِس والے نیں اَیرِک دا کتل کرن لئی اِہ پَیںتڑا ورتِیا۔ اُدۄں وی آم لۄکاں نیں اِک مُہِمّ چلائی سی پر سمیں نال اتے ہاکماں دے دباء کارن ساہ تۄڑ گئی سی۔

ہُݨ وی شاںتی نال پْردرشن کرن والِیاں دے ربڑ دِییاں گۄلِییاں تۄں لَے کے ہۄر وی کئی کِسم دا دھکّا کِیتا جاں رِہا ہَے۔ اِتھّۄں تکّ کِہ دیش دا راشٹرپتی پْردرشنکارِییاں نُۄں ٹوِٹر تے سِدھّی دھمکی وی دے رِہا ہَے کِہ جے ناں ٹِکے تاں اسلی گۄلِییاں چلّݨگِییاں۔

سۄچݨ والی گلّ ہَے کِہ جدۄں اِسے مَینِیسۄٹا راج 'چ بِیتے دِنِیں لاک ڈائۄُن دا وِرۄدھ کردے کُجھ کُ گۄرے مشِین گنّاں لَے کے راج دی راجدھانی دی اِک سرکاری اِمارت 'چ چلے گئے سن تاں اِسے پُلِس نیں کِسے دے دھَۄݨ تے گۄڈا نہِیں رکھِّیا تے جدۄں اِک کالے دی کۄئی فۄن 'تے سِرف اِہ شِکائِت کر دِںدّا ہَے کِہ مَینُۄں شکّ ہَے کِہ اُہ کۄئی ہیرا-پھیری کر رِہا ہَے تاں اُہی پُلِس بِناں پڑتالے دھَۄݨ تے گۄڈا رکھّ کے کتل کر دِںدّی ہَے۔

اِتھّے سکُۄن دی گلّ اِہ ہَے کِہ وڈّی گِݨتی 'چ گۄرے وی کالِیاں دا ساتھ دے رہے ہن۔ اُنہاں دے ہتھّاں 'چ پھڑھِییاں تختِییاں وی بڑے ہلُۄݨے بھرے سُنیہے دے رہِییاں ہن۔ جِویں کِہ؛ "چُپّ وی اپرادھ ہَے٬ گۄرِیاں دی چُپّ وی اپرادھ ہَے٬ شاںتی لئی نِیاں ذرُۄری ہَے اتے اسِیں ساہ نہِیں لَے پا رہے آدِ۔"

ہۄسٹن دے اِک گۄرے پُلِس مُکھی نیں تاں آپݨی جُرئت دِکھائُںدے ہۄئے سارِیاں دا دِل ہی جِتّ لِیا جدۄں اُس نیں دیش دے راشٹرپتی نُۄں اِہ کہِ دِتّا کے جے تُہانُۄں چںگّا بۄلݨا نہِیں آئُںدا تاں آپݨا مُۄںہ بںدّ رکھّۄ٬ اِہ ہالِیوُڈّ نہِیں اسل ذِںدّگی ہَے۔ اُس نیں اِس وکت لۄکاں نُۄں اُنہاں دی وۄٹ دی تاکت دا وی ہلُۄݨا دِتّا۔

وڈّی گِݨتی 'چ لۄکاں نیں سڑکاں تے مُۄدھے پَے کے آپݨے ہتھّ پِچھّے رکھّ کے جَۄرج واںگ تکرِیبن ستّ اٹھّ مِںٹّ 'آئی. کاںٹ برِیتھ' دے ہاء دے نائرے وی مارے اتے خُد اتے لۄکاں نُۄں اہِساس دُیائِیا کِہ دیکھۄ جَۄرج دا آخری سما کِدّاں دا رِہا ہۄویگا۔

چۄر دا پُتّ وی چۄر بݨے اِہ ذرُۄری نہِیں ہَے۔ جے پھیر وی بݨدا ہَے تاں اُس دا کارن سرکاراں ولّۄں اُس نُۄں چںگّا مہَۄل ناں دِتّا جاݨا ہۄ سکدا جاں پھیر اُس دے آلھے دُیالے ولّۄں اُس نال کِیتا وِہار مائنے رکھّدا۔

کلّہ ہی اِک کالی چمڑی والے اِنسان دی اِںٹروِئۄُ سُݨ رِہا سی تے اُہ کہِ رِہا سی کِہ تُہانُۄں پُلِس نُۄں دیکھ کے راہت مِلدی ہۄݨی ہَے کِہ آ گئے ساڈے رکھوالے پر سانُۄں تاں بچپن 'چ ماواں اِہ سِکھائُںدِییاں ہن کِہ جے کدے پُلِس مگر لگّ جاوے تاں بھجّ لوی جاں لُکّ کے آپݨی جان بچا لوی٬ کِئُںکِہ تیری چمڑی کالی ہَے اِس لئی تُۄں جماںدرُۄ کسُۄروار ہَے۔ اُس اِنسان دِییاں گلّاں چۄں جۄ لاچاری جھلک رہی سی اُس نُۄں سُݨ کے ہَیرانی ہۄ رہی سی کِہ کی اِہ رِپبلِک کہائُݨ والے امرِیکا دا باشِںدّا ہَے؟

اسِیں اکسر سُݨدے ہاں کِہ کالے لُٹّاں کھۄہاں کردے ہن٬ جدۄں مرذی کِسے نُۄں کُٹّ دِںدّے ہن٬ گۄلی مارن 'چ دیری نہِیں کردے۔ پر کدے سۄچِیا ہَے کِہ اِس پِچھّے دے کارن کی ہن۔ ناں سارے گۄرے نسلوادی ہن ناں سارے کالے لُٹیرے۔ اجِہا کرن والے اُہ لۄک ہن جِنہاں دے ذِہن 'چ اِتِہاس ورۄلے واںگ ترتھلّی مچائی جاںدا۔ رُۄڑھِیوادی گۄرے آپݨی سروئُچّتا دی ہَیںکڑ نہِیں چھڈّدے تے سدِییاں تۄں ستائے کالے آپݨے تے ہۄئے اݨمنُکھّی ورتارے دی اگّ سِینے 'چ لئی پھِردے ہن۔

اِتھّے اِک گلّ ہۄر وِچارن والی ہَے کِہ سخت ذِںدّگی 'چۄں لںگھّے لۄک اکسر سرِیرک اتے مانسِک تَۄر تے مذبُۄت ہُںدّے ہن۔ جۄ کِہ اسِیں اکسر دیکھدے ہاں۔ اُلمپِّک جِہِییاں کھیڈاں 'چ کالی چمڑی دا دبدبا وی کِتے ناں کِتے آپݨے آپ 'چ گۄرِیاں نُۄں ہذم کرنا اَۄکھا۔

اِہی گلّ سِکھّ کَۄم تے وی ڈھُکدی ہَے۔ سِکھّ کَۄم وی کںڈِّیاں دِییاں سیجاں 'چۄں پَیدا ہۄئی ہَے۔ گُرُۄ ساہِباناں نیں اِہۄ جِہا جذبا بھرِیا کِہ سوا لکھّ نال ٹکّر لَیݨ دے کابِل بݨا دِتّا۔ تاںہِیئۄں سمیں دے ہاکماں دی اکھّ 'چ رڑکدی رہِںدّی ہَے۔ بہُت گھلُّۄگھارے آپݨے پِںڈّے تے جھلّ کے وی دُۄݨ سوائی ہۄئی ہَے۔ پر امرِیکا نالۄں ساڈے ہاکم شاتر نِکلے۔ جدۄں اُنہاں دیکھِیا کِہ اِہ کَۄم بل نال دبݨ والی نہِیں ہَے تاں اُنہاں بُدھّی نال کَۄم دی جوانی نُۄں کدے نشے مگر٬ کدے نچاراں مگر تے ہُݨ تاں ہدّ ہی کر دِتّی اِہناں اݨکھی لۄکاں دِیاں دھِییاں-پُتّاں نُۄں خُد ہی نچار بݨا کے ٹِکّ ٹاک تے نچّݨ لا دِتّا۔ اِس نُۄں کہِںدّے آ سِیپ لائُݨی٬ جِس نُۄں بھاویں منّۄ تے بھاویں ناں منّۄ پر اِہ لگّ چُکّی ہَے۔

مُدّے تے آئُںدے ہاں۔ گُرباݨی کہِںدّی ہَے کِہ جۄ اُپجدا ہَے اُس نیں بِنسݨا وی ہَے۔ سمیں-سمیں سِر مُہمّد الی جِہے اِنسان وی پَیدا ہُںدّے رہے ہن جِس نیں امرِیکا لئی وِیئتنام 'چ جا کے جںگّ لڑن تۄں اِنکار کر کے آپݨا کھیڈ جِیون داء تے لا دِتّا سی۔ مںڈّیلا وی اِسے درد دی اِک چِیک 'چۄں نِکل کے اِتِہاس سِرج گِیا سی۔ لِںکّن اتے اۄباما نیں وی امرِیکا دی ہِکّ تے پَیڑاں کر کے اُنہاں نسلوادِییاں دا غرُۄر لِتاڑِیا سی۔

سببِّیں امرِیکا 'چ چۄݨاں دا ماہَۄل ہَے تے اِس مَۄکے تے 'جَۄرج' دی اِہ کُربانی لگّدا آپݨا رںگّ دِکھائیگی۔ اجّ تاں دِکھاوے لئی لۄک سڑکاں تے آئے ہن پر جدۄں اِہ لۄک بُلٹ دے جواب 'چ بَیلٹ پیپر چلائُݨگے تاں کئیِیاں دا غرُۄر ٹُٹّیگا۔ ہۄ سکدا 'جَۄرج' لۄکاں وںڈّے دے اَۄکھے ساہ آپ بھۄگ کے دُۄجِیاں لئی آذاد فِذا سِرج گِیا ہۄوے۔

اِہ سمسِّیا تاں آپاں وِچار لئی پر اِس دے ہلّ کی ہۄ سکدے ہن؟ جدۄں اِس بارے آپݨے مِتّر مںڈّلی 'چ وِچار کر رِہا ساں تاں بہُت سُجھاء مِلے جِنہاں 'چۄں اِک سُجھاء دا مَیں اِتھّے ذِکر کرنا چاہاںگا۔ اِتِہاس وی دۄ کِسم دے ہُںدّے ہن٬ اِک سہی جاں لۄکاں دا اِتِہاس تے دُۄجا ہاکماں دا اِتِہاس۔ ہاکم سدا ہی آپݨی مرذی دے اِتِہاس نُۄں اگلی پِیڑھی تے تھۄپدے ہن۔ جیکر آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں نُۄں سہی اِتِہاس٬ جۄ واپرِیا٬ اُہ سکُۄلاں 'چ پڑھائِیا جاوے تاں اُہ آپݨی بُدھّی وِکست کر سکݨ۔

ہُݨ تُسِیں سۄچ کے دیکھۄ جے سارے مُلک سہی اِتِہاس آپݨے سکُۄلاں 'چ لاگُۄ کر دیݨ تاں اُہ کِہۄ جِہا ہۄویگا؛ اِںگلَیںڈ دے بچّے پڑھِیا کرنگے کِہ اِںگلَیںڈ دِییاں بستِییاں بݨائُݨ لئی لکھّاں دھَۄݨا وڈھِّییاں گئیِیاں٬ بے-دۄشِیاں دے خُۄن دِییاں ندِییاں بہا دِتّی گئیِیاں٬ اینا لہُۄ بہائُݨ کارن اِتھّۄں دی مہاراݨی سدا دستانے پا کے رکھّدی ہَے٬ کِتے لۄک اُس دے لہُۄ رںگّے ہتھّ دیکھ ہی ناں لَیݨ۔ اُتھّے اِہ وی پڑھائِیا جاویگا کِہ بھگت سِںگھّ تے اُۄدھم سِںگھّ شہِید سن ناں کِہ اتّوادی۔

پںجّاب دا اِتِہاس اِںجھ لِکھِیا ہۄوے کِہ 47 'چ ہِںدُّستان تے پاکِستان نہِیں بݨے سن٬ اسل 'چ تاں ہاکم پںجّابِییاں تۄں ڈردے سن۔ جِنہاں پںجّابِییا نیں سبھ تۄں ودھّ کُربانِییاں دے کے آذادی لَے کے دِتّی اُس دے اِنام 'چ دس لکھّ پںجّابی وڈھّ کے اُنہاں دا خُۄن وںڈِّیا گِیا۔ 84 چ وی ہاکم دی ہئُمَے شاںت کرن لئی پُۄری اِک پِیڑھی دا اݨمنُکھّی گھاݨ کر دِتّا۔ سکُۄل گئے بچّے نُۄں نِہتھّے لۄکاں دے گلھاں 'چ ٹائِر پا کے کِویں اگّاں لائیِیاں سن٬ پڑھائِیا جاویگا تاں بچّا وڈّا ہۄ کے جدۄں کُجھ بݨیگا تاں اُس نُۄں اِنہاں کُ گِیان تاں ہۄویگا کِہ سہی کی سی تے غلت کی ہَے۔ اݨگِݨت اُداہرناں دِتّی جا سکدِییاں ہن پر لیکھ لمّا ہۄ جاݨا۔

اںتّ 'چ آپ سبھ نُۄں اِک سوال اتے بینتی ہَے کِہ دُنِییا بھر 'چ جۄ وِہار ودھّ گِݨتی والے گھٹّ گِݨتِییاں نال کردے ہن کی تُسِیں اُہ خُد تے جھلّ سکدے ہۄ؟ جے اِس دا جواب 'نہِیں' ہَے تاں پھیر چُپّ کِئۄں؟ جِویں کِہ سِیاݨے کہِںدّے ہن کِہ چُپّ وی اِک اپرادھ ہَے۔ سۄ ہُݨ ویلا ہَے آپݨا پکھّ رکھّݨ دا۔ اسِیں نہِیں کہِںدّے اِس لئی ہِںسّک ہۄ کے ہی پکھّ رکھّۄ۔ اجّ تُہاڈے ہر دے کۄل آپݨے وِچار رکھّݨ لئی تے رۄس ذاہِر کرن لئی سۄشل مِیڈِییا ہَے۔ جے اسِیں اجّ کِسے لئی ہاء دا نائرا ماراںگے تاں کل نُۄں اُہ وی ساڈے نال کھڑھنگے۔ سۄ آئۄ جارج دی اِس کُربانی نُۄں اجائیِں ناں جاݨ دیئیِئے تے ہِکّ ٹھۄک کے کہِیئے اسِیں بابے نانک دے وارِس ہاں تے اُنہاں دے شبداں تے پہِرا دِںدّے ہاں کِہ ;

اولِ الہ نُۄرُ اُپائِیا کُدرتِ کے سبھ بںدّے ۔۔

ایک نُۄر تے سبھُ جگُ اُپجِیا کئُن بھلے کۄ مںدّے ۔۔