وِیہوِیں دا آکھری اتے اِکِّیوِیں سدی دا پہِلا دہاکا سںسّار دے اِتِہاس وِچّ بہُت اہِم سماں ہَے۔ پِچھلے ہذاراں ورہِیاں وِچّ اَینِییاں ہَیران کرن والِییاں تبدِیلِییاں نہِیں آئیِیاں جِنِّییاں سِرپھ وِیہ سالاں وِچّ آئیِیاں نیں۔ دُۄر سںچّار دے سادھناں اتے جاݨکاری دے وِسپھۄٹ نیں ذِںدّگی دا مُۄںہ مُہاںدراں ہی نہِیں جِیونشَیلی دے ارتھ وی بدل دِتّے نیں۔ سمیں دے ہاݨی بݨن لئی سانُۄں پںجّابِییاں نُۄں وی ہۄراں نال کدم مِلا کے تُرن دی ذرُۄرت سی۔ جدۄں سمیں اتے ستھان دا سُمیل بݨ جاںدا ہَے٬ پھیر نویں وِکاس دی سِرجݨا کرن والِییاں رُۄہاں سماج دی نِرںتّر وگ رہی ندی وِچّۄں ہی پرگٹ ہۄ جاںدِییاں ہن۔ گِیان وِگِیان دِییاں سمُچِّییاں کاڈھاں دی پِچھۄکڑ وِچّ کاڈھ دی لۄڑ لُکی ہۄئی ہُںدّی اے۔ ایسے کرکے لۄڑ نُۄں کاڈھ دی ماں آکھِیا گِیا ہَے۔
س. کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اجِہے مہاں منُکھّ ہن٬ جِنہاں نیں اجۄکے سںسّار دی اتِ آدھُنِک کاڈھ کمپِّئۄُٹر نُۄں پںجّابی سبھِّیاچار تے بۄلی دی ترکّی لئی ورت کے نواں اِتِہاس سِرجِیا ہَے۔ لُدھِیاݨا ذِلہے دے نگر کٹاہری وِچّ اکھّاں کھۄلہݨ والا ساڈا ملوئی بائی ’پنُّۄں‘ براستا رِیاستی شہِر پٹِیالا نوِیں دُنِییا دے دیس کَینیڈا بُڈھّے-وارے پہُںچِّیا۔ ایس تۄں پہِلۄں آپݨے پُشتَینی وتن وِچّ اُہ سرکاری نَۄکرِییاں دے کِنّے ہی بُۄہے بارِییاں لںگھّ کے جِیون دے ہر پکھّ دا ڈُۄںگھا تذربا ہاسل کر چُکِّیا سی۔
ساڈے بھائیِچارے دے بہُتے سجّݨ نَۄکرِییاں تۄں سیوا مُکت ہۄݨ پِچھّۄں آپݨے آپ نُۄں خُد ہی بُڈھّے٬ وادھُۄ٬ نِکمّے٬ پروار تے بھار سمجھدے ہۄئے نِراش تے اُداس ہۄ کے گھٹِییاپُݨے دے شِکار ہۄ جاںدے ہن۔ پنُّۄں ہۄراں نیں گُرباݨی دے ’کھۄجی اُپجے ….۔۔‘ والی تُک دے ارتھ املی رُۄپ وِچّ سمجھ کے پرئُپکاری کارج کِیتا ہَے۔ کمال دی گلّ اِہ ہَے کِہ کِرپال سِںگھّ نیں پڑھ-پڑھ گڈّے لدّݨ والِیاں دی پۄل وی باکھُۄبی کھۄلہ دِتّی۔ اُہناں بابے بُلّہے شاہ دے پائے پُۄرنِیاں ’تے چلدِیاں گلّ اِکّ ہی نُکتے وِچّ مُکا دِتّی۔ جدۄں سِرڑ تے سِدک نال کِسے کارج نُۄں کۄئی مِہنتی٬ ہِمّتی تے لگن والا سںوّیدنشِیل اِنسان ہتھّ پا لوے تاں دُنِییا دی کۄئی وی تاکت اُہدے راہ نُۄں ڈکّ نہِیں سکدی۔
کمال اِہ وی ہَے کِہ پنُّۄں ہۄراں کۄل ماں بۄلی پںجّابی دے وِکاس دے ایس مہان کارج لئی ناں تے کۄئی باکائِدا وِدِئک جاں اکادمِک یۄگتا سی تے ناں ہی کِسے یُۄنِیورسِٹی٬ کالج آدِ دے وِدواناں دی چھتر چھائِیا۔ اُہناں دی ناں ہی کۄئی کمپِّئۄُٹر لَیبۄرٹری٬ ناں دفتر٬ ناں پَیسے دھیلے پلّے سن اتے ناں ہی کۄئی گائیِڈ جاں راہ دِسیرا۔ اُہناں تاں کمپِّئۄُٹر نال چھیڑ چھاڑ آپݨے مُںڈّے دے گھر آپے ہی آپݨے پھُرنے مُتابِک کُجھّ وکھّرا کرن لئی کرنی شُرُۄ کِیتی سی۔ ایتھے وی کِرپال سِںگھّ دے من وِچّ کِسے وںگّار نُۄں کبُۄل کے اۄس نُۄں سر کرن دی تمنّا سی۔ پنُّۄ نُۄں آپݨی ماں بۄلی نال دِکھاوے دا مۄہ نہِیں ہکِیکی ہیج ہَے٬ جِس کارن اُہناں اِہ پہاڑ دی ٹِیسی سر کِیتی۔
نبّیوِیاں دے دہاکے وِچّ پہِلاں اُہناں کمپِّئۄُٹر ورگی اجب گجب مشِین نُۄں مُڈھّۄں سُڈھّۄں سمجھِیا۔ اِہنُۄں چلائُݨ دی جاچ خُد سِکھّی۔ پہِلۄں اںگّریذی اکھّراں دی سُۄجھ بُۄجھ تے جڑت بݨتر ’چ تاک ہۄئے۔ من وِچّ بابُۄ پھِرۄج دِین شرپھ والی تاںگھ سی کِہ ’اساں بۄلݨا کھاس پںجّابِییاں نُۄں۔‘ دُنِییا دِییاں اتِ وِکست بۄلِییاں دی کتار وِچّ آپݨی ماں بۄلی نُۄں کھڑھی ویکھݨ دی کھاہش اتے ’آپݨ ہتھِّیں آپݨے آپ ای کارج سںوّارن‘ دی گُڑھتی نیں پنُّۄں ہۄراں دے اِرادے نُۄں بل بکھشِیا۔ کمپِّئۄُٹر جگت دی ڈُۄںگھی سمجھ رکھّݨ والے سُۄجھوان سِیاݨے وِدوان پںجّابی بھائیِبںدّ ڈا. کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ یُۄ. اَیس. اے. نال رابتے نیں سۄنے تے سُہاگے والا کمّ کِیتا۔ پںجّابی ٹائیِپ کرنی تاں سِکھّ ہی لئی سی٬ پر پںجّابی پھَۄںٹاں دے جھمیلے نیں بہُت ستائِیا۔ من وِچّ تاںگھ سی کِہ جے اسِیں ای-میل بھیجݨ سمیں ایس اَۄکڑ نُۄں ہلّ ناں کر سکے تاں اِہ بۄلی دے وِکاس دے راہ وِچّ اڑِکّا سابت ہۄویگا۔ پھَۄںٹاں نُۄں سمجھ کے اُہناں دی آپسی ادلا بدلی دا مسلا ہلّ کر کے پںجّابی اکھباراں٬ رِسالِیاں٬ کِتاباں دی کَۄماںتری پدھّر ’تے چھپائی دا ماملا سُلجھائُݨ دا سِہرا پنُّۄں ہۄراں دے سِر بجھّدا ہَے۔ اجّ اسِیں دُنِییاں بھر وِچّ پںجّابی وِکست کر رہے ہاں٬ دُۄجے پاسے اِہناں لئی پُشتَینی پںجّاب وِچّۄں اکھّر جڑت جاں کمپّۄذِںگّ کرن والے اݨگِݨت گبھّرُۄیاں٬ مُٹِیاراں نُۄں رۄذگار پْردان کر رہے ہاں۔ گُرمُکھی وِچّ چھپے اکھبار اجّ سمُۄہ جگت دے بہُت وڈّے ہِسّے وِچّ سانُۄں آپس وِچّ جۄڑن دا کِردار نِبھاء رہے ہن۔ ساڈے یُگ وِچّ اِس جگّ وِچّ پنُّۄں دا پائِیا جۄگدان بڑا اُچّا ناں اتے تھاں رکھّدا ہَے۔ اِہ سارا کُجھّ پنُّۄں ہۄراں دی پہِل کدمی کارن واپرِیا ہَے۔
پنُّۄں نیں کَینیڈا٬ امرِیکا٬ اِںگلَیںڈ٬ آسٹْریلِییا وسّدے ہموتنِییاں نُۄں تاں پںجّاب نال جۄڑن وِچّ کامیابی ہاسل کر لئی٬ پر لاہَۄر٬ مُلتان٬ راولپِںڈّی ساتھۄں اجے وی ہذاراں کۄہاں دُۄر جاپدے سن۔ اُتھے پںجّابی لِکھݨ لئی ’شاہمُکھی‘ لِپی ورتی جاںدی ہَے۔ ایس لِپی دے اکھّر پھارسی اُردُۄ والے ہن۔ پںجّابِییاں دا وڈّا ہِسّا لہِںدّے ’چ وسّدا وی ساڈے نال ایسے رۄک کارن ساںجھ ودھائُݨ وِچّ اَۄکڑاں جھلّ رِہا سی۔ سانُۄں امّْرِتسر رہِںدِّیاں نُۄں لاہَۄر وِچّ واپری گھٹنا دا ماڑا مۄٹا پتا سِرپھ اںگّریذی راہِیں ہی لگّدا سی۔ ایس مُدّے نُۄں گمبھِّیرتا نال ہلّ کرن دے جِہڑے یتن پنُّۄں ہۄراں کِیتے اُہ پںجّابِییاں لئی ہی نہِیں بھارت-پاکِہ دے آم لۄکاں لئی بیہدّ لاہیوںدّ سابت ہۄئے۔ اِہناں لِپی بدلائۄ دی سمسِّیا نُۄں ہلّ کرن لئی اجِہے ’ساپھٹیئر‘ دا مُڈھّ بنّہ دِتّا جِس دی مدد نال گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی جاں ایس تۄں اُلٹ اکھّ دے پھۄرے وِچّ ہی ہۄ سکے۔ مُڑ کے اِہناں دی رکھّی ایسے نِیںہ ’تے ہی پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا نیں بھاویں اِمارت اُسار لئی پر پہِلکدمی بائی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی ہی سی۔
پنُّۄں ہۄراں دی تکنِیک کارن انیکاں کِتاباں چھاپݨ والے پْرکاشکاں تے اکھباراں والِیاں نُۄں بہُت لابھ ہۄئِیا۔ پر ایس سچّے سُچّے اِنسان نیں پھیر آپݨا نِجّی بھلا پاسے رکھّ کے ’سربتّ دے بھلے‘ والا راہ ہی اپݨائِیا۔ اِہناں سارِییاں کھۄجاں ’چۄں پنُّۄں نیں کدی وی کۄئی وپارک پھائِدا نہِیں لِیا۔ پِچھلے سال ہی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں یُۄرپی پںجّابی ستھّ ولّۄں شاہمُکھی لِپی وِچّ چھاپی ذاہِد اِکبال گُجراںوالا دی کۄئی نَۄں سَۄ پنِّیاں دی وڈّ آکاری کِتاب ’ہِیر وارِس وِچّ مِلاوٹی شیئراں دا ویروا‘ نُۄں گُرمُکھی لِپی وِچّ کرن دا جِہڑا پہاڑ جِڈّا کارج کِیتا ہَے٬ اُہ پنُّۄں ہۄراں دی کھۄج دا سِکھر ہَے۔
کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دے پںجّابِییاں نُۄں اِکّ لڑی وِچّ جۄڑن وِچّ کِیتے اِہناں مہان کارجاں کرکے جِہڑا ساڈا سمُۄہ پںجّابِییاں دا ماݨ ودھائِیا ہَے٬ اُہدے لئی سِرپھ دھنّواد کرنا جاں لِکھ کے چھاپ دیݨا ہی کاپھی نہِیں۔ سانُۄں اِہناں دے سِدک٬ سِرڑ٬ لگن٬ مِہنت اتے سبھ تۄں ودھّ نِشکام٬ نِرسوارتھ٬ نِرماݨ تے نِروَیر سُبھاء تۄں سِکھّݨ تے سیدھ لَیݨ دی لۄڑ ہَے۔ اسِیں پںجّابی ستھّ والے پنُّۄں جی دِییاں کِیتِییاں گھالݨاواں اگّے ستِکار سہِت سِیس جھُکائُںدے ہاں۔ اِہناں دے سدا سِہتمںدّ تے چڑھدِییاں کلاں وِچّ رہِݨ دی کامنا کردے ہاں۔ اجِہِییاں رُۄہاں ساڈے اِکجُٹّ بھائیِچارے لئی چانݨ مُنارے ہن۔