11. بھُسّ

مُۄںگپھلی چبّݨا

سہِج سُکھالا رُجھیواں

جِیء لگِّیا رہِںدّا

چںگّی ہَے جِئُݨ دی للک

مُۄںگپھلی چبّݨ دے بھُسّ واںگ

مُۄںہۄں لاہِیاں ناں لہِںدّی

ہتھّۄں چھڈِّیاں ناں چھُٹّدی

مُۄںگپھلی دِییاں گںڈھِّییاں

بھاںت سُبھاںتِییاں

ہلکِییاں جاں گُۄڑھِییاں بھُۄرِییاں

گۄرِییاں٬ کالِییاں

کُجھ ساپھ سۄہݨِییاں

کُجھ پۄٹے کالھے کرن والِییاں

ودھّ گھٹّ گِرِییاں والِییاں

کِسے وِچ گِری مۄٹی گۄل

کِسے وِچ بارِیک تے جھُرڑِیدار

پر مِٹھّی ذِیادا

کُجھ سِرپھ باہرۄں مۄٹِییاں

اںدّرۄں بِلکُل کھالی

کئیِیاں اںدّر بھری ہُںدّی کِرک

پٹکّ دی آواذ نال گںڈھّی بھنّݨ دا

تے پۄٹِیاں وِچ ملھ کے

پتلا چھِلکا اُتارن دا سُیاد وی

گِری چبّݨ تۄں گھٹّ ناں

پر بُرا لگدا کِسے گِری دا

ہتھّۄں بھُڑک پرہاں جا ڈِگّݨا

جاں چھِلکِیاں وِچ رلھ جاݨا

پہِلاں جۄ اݨگَۄلِییاں نکارِییاں گںڈھِّییاں

اکھِیر 'چ اُہناں چۄں وی گِرِییاں بھالِیدِییاں

سبھ کُجھ مُکّ مُکائُݨ تے وی

بچے کھُچے کُۄڑے 'چۄں

جاں چھِلکِیاں 'چۄں

کۄئی گِری مِلݨ دی بݨی رہِںدّی جھاک

چںگّی ہَے ذِںدّگی جِئُݨ دی للک

مُۄںگپھلی چبّݨ دے بھُسّ واںگ

12. مۄڑ

سِدھّی سڑکے چلدی گڈّی دا

ہر پِچھلا ٹائِر

اگلے ٹائِر دے نِشان تے چلدا

مۄڑ تے جا پِچھلا ٹائِر

چھڈّ دِںدّا اگلے دا نِشان

مۄڑ جے ہۄوے تِکھّا

جاں مُڑنا پَے جائے کاہلی

تاں ودھّ جاںدا

اگلے پِچھلے نِشاناں دا پھاسلا

ساوِیں نہِیں رہِںدّی

ٹائِراں تے وذن-وںڈّ

لاد جے ہۄوے اُچّی

تاں اُلٹݨ دا وی کھترا

ذِںدّگی جاں اِتِہاس دے مۄڑاں واںگ ہی ہُںدّے

سڑکاں دے مۄڑ

13. بُۄہے

مۄہ مُہبّت پِیار ممتا دۄستی

اِہناں نال رِشتِیاں دی رِشتگی

باپُۄ – مۄہ = بُڑھا

بھرا – پِیار = شرِیک

پتی – دۄستی = مرد

پتنی – مُہبّت = اَۄرت

اَۄرت – ممتا = پھپھیکُٹݨی

سُکّ جاںدے رِشتِیا 'چۄں پاݨی دۄستی دے جدۄں

بݨ جاںدے رِشتے

چابِییاں گُیاچے جںگّالے جِںدّرے جڑے بںدّ بُۄہے

سدا سدا لئی بںدّ بُۄہے تاں

کںدھّاں تے واہِییاں بُۄہِیاں دِییاں تسوِیراں

وسدے گھراں دے بُۄہے کھُلّہدے رہِںدّے

اںدّر باہر نُۄں جۄڑدے

بںدّ بُۄہے تاں

کاہدے بُۄہے

ناں دے بُۄہے

نِرِییاں کںدھّاں

بِن بُۄہے تاں کبراں ہُںدِّییاں

بُۄہے بگَیر کۄئی مکان ناں ہُںدّا

مۄہ مُہبّت دۄستی بِن

ہرِیا بھرِیا اِنسان ناں ہُںدّا

جِنہاں -

دۄستی پِیار دے نگمیں اُگائُݨے ہُںدّے

مۄہ مُہبّت دے پھُلّ کھِڑائُݨے ہُںدّے

اُہ آپݨے اںدّر دے

آپݨے ہرِمںدّر دے

بُۄہے چہُں ترپھِیں کھۄہل کے رکھّدے

مۄہ مُہبّت پِیار ممتا دۄستی

اِہناں پاݨِییاں نُۄں تاں

رِشتِیاں دے بھاںڈِیاں دی

وی نہِیں مُہتاجگی

14. کُکھّاں 'چ کتل ہُںدِّییاں کُڑِییاں

کوی جی٬

کِہڑے کتل دی گلّ کردے ہاں؟

پُٹھّی وگدی ہوا نال

آپݨے ساہ وی جُڑے ہن

جے تُۄں کدی ماں دی گالہ کڈھّی ہَے

تاں اِس کتل دے کھِلاپھ کوِتا لِکھݨ دی

کۄئی لۄڑ نہِیں

جے کدی بھَیݨ دی گالہ کڈھّی ہَے

تاں اِس کتل دے کھِلاپھ کوِتا لِکھݨ دا

کۄئی متلب نہِیں

جے کدی دھی دی گالہ کڈھّی ہَے

تاں اِس کتل دے کھِلاپھ کوِتا لِکھݨ دا

تَینُۄں کۄئی ہکّ نہِیں

کُکھّاں اںدّرلِییاں کُڑِییاں

جد ہوا 'چ کھِلرِییاں

ماواں بھَیݨاں دھِییاں دِییاں گالہاں سُݨدِییاں

تاں جمّݨۄں اِنکار کردِییاں

تے ممتا مُۄرتاں ماواں نُۄں

ساڈِییاں جھُۄٹھِییاں کوِتاواں دی بجائے

اݨجمِّییاں دھِییاں دی

سچّی ذِد اگّے جھُکݨا پَیںدا

کوی جی٬کِہڑے کتل دی گلّ کردے ہۄ؟

15. بھائی گھنئیِّیا

ٹھںڈّے مِٹھّے جل دِییاں چھبِیلاں لائُݨ والے

جاں لںگّر ورتائُݨ والے

کِسے سیوک جتھے دا

مَیمبر نہِیں سی بھائی گھنئیِّیا

بھائی گھنئیِّیا تاں اِکلّا ماشکی سی

گُرُۄ دی پھَۄج تۄں وکھّ سی

پر گُرُۄ دا پِیارا

بہُت پِیارا سِکھّ سی

تے سِکھّ ہمیشا اِکلّا ہُںدّا

اِکلّا سِکھّ ہی سوا لکھّ ہُںدّا

دۄ سِکھّ ڈھائی لکھّ نہِیں ہُںدّے

تِنّ سِکھّ پَۄݨے چار لکھّ نہِیں ہُںدّے

گُرُۄ نیں سِیس مںگِّیا

تاں اِک پاسِئۄں اِک سِیس اُٹھِّیا دئِیا رام

گُرُۄ نیں پھیر سِیس مںگِّیا

دُۄجے پاسِئۄں اِک سِیس پیش ہۄئِیا دھرم چںدّ

سِیس ہمیشا اِکلّا ہُںدّا

سِراں دِییاں تاں ڈاراں ہۄ سکدِییاں

سِیس دا بہُ بچن نہِیں ہُںدّا

گُرُۄ نیں جنیئۄُ دے وکھّرے ارتھ کِیتے

بھائی گھنئیِّیا گُرُۄ دا اُپدیش کمائُںدا

اۄس آپݨی کِرپان دے وکھّرے ارتھ جاݨے

گُرُۄ نیں گھنئیِّئے نُۄں کِرپان سجائُںدِیاں

مُسکرائُںدِیاں

لاڈ نال پُچھِّیا-

کی کریںگا ایس کِرپان نال

تاں بھۄلے بھاء بۄلِیا گھنئیِّیا-

جدۄں کۄئی ہتِیارا میری جان لَیݨ آئیگا

مَیں کہاںگا-

پِیارے کِئۄں کھیچل دِنّاں

آپݨی دُشمݨی دی تلوار نُۄں

لَے پھڑ میرے گُرُۄ دی بخشی پِیار نِشانی

میری جان ایس دی دھار تۄں جاوے

میری مَۄت دا رستا

گُرُۄ دے پِیار 'چۄں جاوے

بھائی گھنئیِّیا ناں کْرِشن سی

ناں سردار گھنئیِّیا سِںگھّ سی

بھائی گھنئیِّیا تاں بسّ

بھائی گھنئیِّیا سی

آپݨے ناں نُۄں آپݨے ککاراں نُۄں

آپݨے ارتھ دیݨ والا گھنئیِّیا

گُرُۄ نُۄں تاں بہُت اذِیم سی

پر گُرُۄ دی پھَۄج لئی تَۄہِین سی

اِکلّا سی پُۄرا سوا لکھّ سِکھّ سی

گُرُۄ نال ربّ نال

اِکّ مِکّ سی

16. ہوا یُگّ

پہِلۄ پہِل پتھّر یُگّ سی

پتھّر دے اَۄذار پتھّر دے ہتھِیار

پھِر تامبا یُگّ آئِیا

تامبے دے استر شستر برتن

پھِر آئِیا لۄہا یُگّ

بںدّے کۄل پَیسا ہۄئِیا

تے خُد بںدّا بڑا اَیسا وَیسا ہۄئِیا

گرِیب ہۄئِیا دھنوان ہۄئِیا

دستکار ہۄئِیا کِسان ہۄئِیا

چںگّا ہۄئِیا مںدّا ہۄئِیا

کئی پْرکار دا دھںدّا ہۄئِیا

وپاری ہۄئِیا پُجاری ہۄئِیا

لۄہے دی مشِین

بںدّا بڑا تیذ رفتاری ہۄئِیا

تیذ رفتاری بںدّا

یُگّاں نُۄں تیذی نال بدلݨ لگّا

سرمائے دا یُگّ گِیان دا یُگّ

کمپِّئۄُٹر یُگّ سُۄچنا یُگّ

وگَیرا وگَیرا

کی تُہانُۄں پتَے اجّ دے یُگّ دا ناں کی اے؟

اِہ ہوا یُگّ ہَے

ہوا یُگّ دا بںدّا ہر ویلے ہوا تے سوار

مارۄ مار

کِسے دی ہوا اُچّی کِسے دی ہوا کھراب

کۄئی ہوا کردا کۄئی ہوا چھکدا

کِسے دی ہوا بنّہِیں جاںدی

کِسے دی ہوا کڈھّی جاںدی

ہوا نال شکھشِیئتاں اُسردِییاں

ہوا نال اکس وِگڑدے

چَۄںکاں وِچ پھلَیکس تے چھپِییاں بُۄتھِییاں

ہواکھۄری کردِییاں

ہوا بݨائُݨ لئی رتھّ یاتراواں

سِکھر سمّیلن ہوا 'چ اُڈدے گُبارے

ہوا بدلݨ لئی جن اںدّۄلن

تے ہوا نال سرکاراں بدلدِییاں

کالم اخبار دے

چَینل سںچّار دے

تے ہۄر سادھن پْرچار پاسار دے

سارے دے سارے ہوا یںتّر

ہوا نال چلدا شیئر باذار

نِیتِییاں مارُۄتھل دے ٹِبّے

پھَیسلے ریتا تے چھپِییاں لہِراں

ہوا اُہناں نُۄں ستھان تے آکار بکھشدی

ہوا نال بدلدے پھَیشن تے رِواذ

ہوا نال چلدے واد تے سںوّاد

ہوا نال کِیمتاں ودھدِییاں

تے کدراں گھٹدِییاں

ہوا یُگّ دے واسِیئۄ

ساہ لَیݨ جۄگی ہوا بچا کے رکھّݨا

ہوا 'چ اُڈݨا ذرُۄر

پر دھرتی نال سپںرّک بݨا کے رکھّݨا

ہوا نُۄں ہی ہوا دےئی جائۄگے

تاں ہوا نال سدا لئی ہوا ہۄ جائۄگے

ذرا بچ کے

ہے میرے ہوا یُگّ دے واسِیئۄ

17. تںگّ دِلی

کِنّے چھۄٹے دِل لۄکاں دے

ہے بھگوان

مَیں پْریشان

پْریشانی دی تھائیں بچِّیا

مںگِّیا کر کِہ

ہے ربّ سچِّیا

مَینُۄں ہِردا دِئۄ وِشال

جۄ ناں ہۄئِیا کرے بیہال

کِسے ہۄر دی تںگّ دِلی دے

کارن

18. مرِیادا

پتا نہِیں گُرُۄ جی

تُہاڈی مَۄج سی کِہ مجبُۄری

چار سِںگھّ بُلا لَیںدے

گَیر مذہب گنی نبی کھاناں نُۄں

کاہنُۄں چُکا تُرے مںجّی

جِس تے آپ دی پاون ہذُۄری

پر تُسِیں تاں دربار وِچّ وی

ونّ سُونّے کوی کوِیشراں نُۄں

چملائی رکھدے سی

ایدھر اُدھر دے گَیر مجہباں نُۄں وی

گائُݨ لائی رکھّدے سی

پر ساڈی مرِیادا پکّی

بَیٹھ کے گُرُۄ دے کۄل

گائُݨ لئی باݨی دے بۄل

مردانے-پُتّر ہتھّ رباب نہِیں

گاترے-کِرپان ذرُۄری

اسِیں رہِت پکّی رکھّدے

رہِتی ہتھّۄں ہی چھکّدے

پُۄرا پرہیذ کردے ہاں

پر تُہاڈے ساہِبجادِیاں دا لِہاذ تے ہیذ کردے ہاں

آکھدے ہاں کِہ اُہناں دی سِکھّی

وجِیدے دے دربار وِچّ

سرہںدّ دی دِیوار وِچّ

وی نہِیں سی ٹُٹّی

پر سچّ پُچھۄ اُہ سِکھّی تاں

ٹھںڈّے بُرج وِچّ ہی مۄتی مہِرے بیئمْرِتِیئے ہتھّۄں

دُدھّ پِیݨ نال گئی سی بھِٹّی

تُہاڈے مُۄںہ نُۄں اجِہا کہِݨ تۄں گُریج کردے ہاں

تُسِیں بڑی گھَۄل کِیتی

اسِیں مرِیادا انُسار

اُُچیچی گَۄر کِیتی

ماتا گُجری دا ناں گُجّر کَۄر کِیتا

ماتا سُںدّری سُںدّر کَۄر کِیتی

گُسّا ناں کرنا

اسِیں وکت نُۄں

پُٹھّا گیڑ چڑائُݨا ہَے

1699 نُۄں دھکّ کے

1469 تے پہُںچّائُݨا ہَے

مردانے٬ رائے بُلار٬ بابے بُڈھّے

مِییاں مِیر٬ بھائی گُرداس نُۄں

گُرُۄ والے بݨائُݨا ہَے

پہِلاں 24 سالا وکپھا مِٹاواںگے

متی ستی داس٬ دِیالے نُۄں سِںگھّ سجاواںگے

بُدھُّۄ شاہ٬ گھنئیِّئےے٬ ٹۄڈر ملّ٬ نُۄرے ماہی دی وی

گلّ سِرے لا کے چھڈّاںگے

بھائی نںدّ لال سݨے 52 کوِییاں نُۄں

امّْرِت چھکا کے چھڈّاںگے

دیکھِیں٬ پںتھّ تیرے دِییاں گُۄںجاں…

19. شہِیدی دِوس

اجّ کُویلے اُٹھِّیا ہاں

چھُٹّی ہَے

نَۄویں پاتشاہ دے شہِیدی دِن دی

اُباسی نیں چاہ نُۄں 'واج ماری ہَے

کیسی نہاواںگا

پِچھلے اَیتوار نہِیں نہا سکِیا

آپݨے جںجّالاں جھںجّٹاں جھُمیلِیاں کارن

کیسی نہائُںݨ تۄں آپݨا سِر چیتے آئِیا

آپݨے سِر تۄں گُرُۄ دا سِیس یاد آئِیا

جۄ اجّ دے دِن اُتارِیا سی

ہَیںکڑ دے دستے والی ہکُۄمت ہتھّ پھڑی

انِیاں دی تلوار نیں

پر کٹِّیا سِیس ہیٹھاں ناں ڈِگِّیا

ناں رُلھِیا ناں مِٹِیا

امبّر تے جا درشنی ہۄئِیا

اِتِہاس دے امبّر تے

سۄچاں دے اسمان تے

جۄ راہ رُشنائُںدا رہیگا منُکھّاں دا

منُکھّتا دے رہِݨ تکّ

ہُݨے مَیں کیسی نہاواںگا

کیساں نُۄں ملدِیاں آپݨے سِر نال گلّاں کراںگا پِیار نال

کُجھ اِس ترہاں-

یار تُۄں وی کِسے کمّ آئِیا کر

دِنے مۄڈھِیاں تے جھُۄٹے ہی ناں لَیںدا رِہا کر

رات نُۄں سراہݨا ہی ناں مِدھِّیا کر

اجّ دے دِن گُرُۄ نیں سِیس دِتّا سی

مَیں اجّ آپݨے سِر نال گلّاں کراںگا

پِیار نال

20. آذادی

چِڑی نیں آپݨی آذادی دی

پہِلی جاں دُۄسری لڑائی نہِیں لڑی

ناں تِیسری لڑنی ہَے

پھِر وی چِڑی گُلام نہِیں

چِڑی نیں آپݨی آذادی دی

ورہیگںڈھّ جاں جُبلی نہِیں منائی

ناں شتابدی منائُݨی ہَے

پھِر وی چِڑی گلام نہِیں

چِڑی نُۄں کِسے وِرُدھّ بۄلݨ

جاں

لِکھݨ دی مجبُۄری نہِیں

کِئُںکِہ چِڑی آذاد ہَے

چِڑی کدے آذادی بارے بھاشن نہِیں دِںدّی

چِڑی کدے آذادی بارے بھاشن نہِیں سُݨدی

ناں کھۄہ کے کھاںدی ہَے

ناں چھُپ کے پِیار کردی ہَے

گُلامی تے سبھِئتا دا پھرک سمجھݨ لئی

کِسے چِںتّن وِچ نہِیں پَیںدی

کِئُںکِہ چِڑی آذاد ہَے

چِڑی کِنّے کاسے تۄں مُکت ہَے

ناں کۄئی تائی

ناں بھرجائی

ناں کۄئی کھُداء

ناں مدر اِن لاء

سۄچدِیاں سۄچدِیاں

ساڈا وی چِڑی ہۄݨ نُۄں جِیء کردا

پر چِڑی دی ذِںدّگی تاں

گھٹّ نہِیں دُشوار

سَۄ کجِیئے

آںڈے آلہݨا بچّے پرِوار

نہیری جھکھّڑ گڑے ورکھا مۄہلیدھار

چِڑی تۄں وی پِچھے جاݨا پویگا آذادی کھاتر

پِچھّے تۄں پِچھّے

امِیبے تکّ

اُس تۄں وی پِچھّے

آپݨے کُجھ وی ناں ہۄݨ تکّ

ناں بابا ناں

پِچھّے نہِیں اگّے ہی چلدے ہاں

چِڑی اینی آذاد ناں کِہ

کُجھ ہۄر ہۄݨ بارے سۄچ سکے

آدمی ہۄݨ دا سُپنا لَے سکے

اسِیں کُجھ وی ہۄݨ بارے

سۄچ سکدے

سُپن سکدے

چلۄ٬ آذادی نال

آدمی ہۄݨا سۄچِیئے

ربّ ہۄݨا لۄچی