سُۄرج دُۄر دِسہدّے ’تے کھڑۄتے رُکھّاں دِییاں چۄٹِییاں نُۄں چُمّݨ لئی نِیواں ہۄ رِہا سی۔ سویرے ستّ وجے اٹاری پہُںچّݨ تۄں لَے کے اِک لمّی پْرکِرِیا وِچۄں گُذرن اُپرںتّ ہُݨ کِتے گڈّی لاہَۄر نُۄں تُری سی۔ دُۄجے ساتھِییاں واںگ ہی کدی اِک پاسے تے کدی دُۄجے پاسے مُۄںہ کرکے مَیں باری وِچۄں باہر ویکھ رِہا ساں۔ کاہلی-کاہلی اِہ سمُچّا دْرِش آپݨِییاں اکھّاں وِچ وسا لَیݨا چاہُںدّا ساں۔ دُۄر تکّ دِسدے کݨکاں دے سُنہِری کھیت تے وِچ ہرے-بھرے درکھت۔ ریلوے لائیِن نال وسّدے پِںڈّاں وِچ رۄذ-مرّا دے کمّاں دھںدِّیاں وِچ رُجھّے٬ دُکاناں ’تے کھڑۄتے٬ گلِییاں ’چ پھِردے آدمی۔ کھیڈدے ہۄئے بچّے۔ کںدھّاں اُتھے اُردُۄ ’چ کِیتی اِشتِہارباذی۔ ساڈے واںگ ہی اںگّریذی مادھِئم دے پبلِک سکُۄلاں ولّ کھِچّݨ لئی کںدھّاں ’تے کِیتی لِکھتی نُمائِش۔
’چھک-چھک-چھک‘ گڈّی آپݨی مںذِّل ولّ ودھ رہی سی۔ لۄک اُتیجِت ہۄ رہے سن۔ جلّۄ آئی….مُغلپُرا…تے پھِر لاہَۄر شُرُۄ ہۄ گِیا۔ لگّا٬ جِویں امّْرِتسر وِچ ہی گڈّی داخل ہۄ گئی ہۄوے۔ سُۄرج ڈُبّ چُکّا سی۔ نِمّہا-نِمّہا ہنیرا پسر آئِیا سی۔ لاہَۄر دِییاں رَۄشنِییاں جگ پئیِیاں سن۔ آخِرکار لاہَۄر دا اِتِہاسک ریلوے سٹیشن آ ہی گِیا۔
مَیں تے جگتار نیں آپݨا سامان اُتارِیا تے آپݨے ساتھِییاں دی بھِیڑ وِچ پلیٹپھارم ’تے باہر ولّ تُرن لگّے۔ ساہمݨے کُجھ لۄک گُلاب اتے گیںدے دے پھُلّاں دے ہار لَے کے کھڑۄتے سن۔ اُہ آپۄ آپݨے جاݨُۄیاں-سِیاݨُۄیاں دے گل وِچ پا کے اُنہاں دا اِستکبال کر رہے سن۔ اِنہاں لۄکاں ’چ میری جاݨ-پچھاݨ والا تاں کۄئی ہۄ ہی نہِیں سی سکدا۔ اِس لئی مَینُۄں کِسے کۄلۄں اجِہے سواگت دی آس ہی نہِیں سی۔ مَیں فخر ذماں نُۄں دِلّی ہۄئیِیاں کانفرںسّاں سمیں دۄ کُ وار مِلِیا ہۄئِیا سی پر اُہ تاں سٹیشن ’تے آئِیا ہی نہِیں سی۔
‘’لَے بئی فخر ذماں تاں کِتے دِیںہدا نہِیں۔‘’ جگتار نیں تُرے جاںدِیاں میرے من دی گلّ بُجھّ لئی سی۔ جگتار دی اُس نال چںگّی جاݨ-پچھاݨ سی۔ اُس نال ہی کِئۄں! اُہ تاں انیکاں وار پاکِستان آئِیا سی تے اُس دے ایتھے بیئںتّ دۄست سن ; پر وِیذا لگّݨ جاں ناں لگّݨ دی دُبِدھا وِچ اُہ کِسے مِتّر نُۄں پہِلاں سُۄچِت نہِیں سی کر سکِیا۔ اچیت تَۄر ’تے تاں شائِد ہر کۄئی بھاو-بھِنّی خُش-آمدِید لۄڑدا ہَے پر بِناں کِسے جاݨ-پچھاݨ تۄں اَیویں ہی ہاراں والِیاں دے ساہمݨے ہۄ کے آپا جتائُݨ تے ہار گل وِچ پُیائُݨ دی کۄشِش بہُت ہۄچھی لگّدی ہَے۔ اِس لئی اسِیں ہاراں والِیاں تۄں ٹیڈھ وٹّ کے پاسے دی گُذر رہے ساں۔ ساہمݨے رائ اذِیذ اُلا تے اِلِیاس گھُمّݨ ہۄرِیں ستِنام ماݨک٬ پْریم سِںگھّ اَیڈوۄکیٹ تے ہۄر لۄکاں دے گلاں وِچ ہار پا کے مُہبّت نال گلے مِل رہے سن۔ مَیں اِنہاں دۄہاں نُۄں اِنہاں دِییاں جلںدھّر پھیرِییاں ’تے مِل چُکّا ساں پر اِس سمیں مَیں اکھّ بچا کے کۄلۄں دی گُذر گِیا۔ جگتار وی میرے واںگ اِس سبھ کاسے تۄں بینِیاذ سی۔
‘’فخر ذماں امِیر آدمی ہَے۔ راجا…اَیس ویلے وِسکی دا گھُٹّ لا کے سرُۄر وِچ بَیٹھا ہۄئۄُ…اُہ کاہنُۄں آئُںدا ریلوے سٹیشن ’تے…’’ جگتار نیں ہسّدِیاں کِہا۔
سٹیشن تۄں باہر آئے تاں پتا لگّا کِہ ہۄٹل نُۄں لِجاݨ واستے بسّاں آئیِیاں کھڑۄتِییاں ہن۔ اسِیں آسے پاسے ویکھ ہی رہے ساں کِہ کِسے اخبار دا پتّرکار ساڈے کۄل آ کے کھڑھۄ گِیا تے آپݨی لاہَۄر-آمد بارے میرا پْرتِیکرم جانݨا چاہِیا۔ میرے مُۄںہۄں آپ مُہارے نِکلِیا٬ ‘’مَیں بہُت ہی خُش ہاں۔ آپݨے سُپنِیاں دے شہِر لاہَۄر آ کے٬ تے میری خاہِش ہَے کِہ دۄہاں مُلکاں دِییاں سرکاراں آپس وِچ لڑن دی تھاں سبھ مسلِیاں دا ہلّ مِل بَیٹھ کے کرن تے اجِہا ماہَۄل پَیدا کرن تے مَۄکا دیݨ جِس نال ادِیب تے کلاکار وی اِک دُۄجے نال مِل بَیٹھݨ۔ نفرت دی تھاں مُہبّت دی بات پائی جاوے۔‘’
کہِݨ لئی اینی ہی گلّ بہُت سی۔ اُس نیں میرا ناں پُچھِّیا۔ اینے وِچ کۄل آ کھڑۄتے ستِنام ماݨک نیں ’پںجّابی دے وڈّے کہاݨِیکار‘ وجۄں میری جاݨ-پچھاݨ کرائُںدِیاں اِس ورہے ساہِت اکادمی دا اِنام مِلݨ دا ذِکر وی کِیتا۔ اِںج ہی اُس نیں جگتار نُۄں اِہ اِنام پہِلاں ہی مِلے ہۄݨ تے پںجّابی دے بہُت ہی ناموار شائِر وجۄں پیش کِیتا۔ پتّرکار جگتار نُۄں سمبّۄدھِت ہۄئِیا :
‘’تُسِیں ایتھے آ کے کِویں مہِسُۄس کردے ہۄ۔‘’ جگتار بینِیاذ ہۄ کے مُسکرائِیا تے آکھِیا٬ ‘’مَیں کُجھ وی نہِیں کہِݨا چاہُںدّا۔‘’
پتّرکار نیں ڈائِری ’تے جھرِیٹِیا٬ ‘’مشہُۄر شائِر کُجھ وی نہِیں کہِݨا چاہُںدّا…۔‘’
لِکھدِیاں ہۄئِیاں اُہ نال-نال بۄل وی رِہا سی۔
سٹیشن دے باہر ٹَیکسِییاں٬ تھری-وِیلہراں تے بسّاں دی بھِیڑ اِدھر-اُدھر تھِرک رہی سی۔ آواذاں٬ ہارناں تے گھُۄں-گھُۄں دا اِک شۄر چار چُفیرے سی۔ ساہمݨے ہۄٹل نُۄں جاݨ واستے دۄ بسّاں کھڑۄتِییاں سن۔ چھۄٹِییاں سِیٹاں والی بسّ ’تے اسِیں وی اڑ-اُڑ کے بَیٹھ گئے۔ بسّ اِک تھاں ’تے رُکی تے آواذ آئی٬ ‘’آجۄ ہیٹھاں ہۄٹل آ گِیا۔‘’
اسِیں سامان لَے کے بسّ تۄں ہیٹھاں اُتر پئے۔ ساہمݨے ’شاہتاج ہۄٹل‘ سی۔ چںڈِّیگڑھ دا لیکھک کہِ رِہا سی٬ ‘’ڈَیلِیگیٹ ذِیادا ہۄݨ کرکے پْربںدھّکاں نیں دۄ ہۄٹلاں وِچ تکسِیم کِیتے نیں۔ مَیں اِس ہۄٹل وِچ ٹھہِرن والِیاں دے ناں پڑھن لگّاں۔‘’
اُس نیں سبھ تۄں پہِلاں میرا اتے جگتار دا ناں ہی بۄلِیا۔ اسِیں کمرے دی چابی لئی تے لِفٹ راہِیں سبھ تۄں اُپر ہۄٹل دی پںجّوِیں مںذِّل ’تے لِفٹ دے درواذے ساہمݨے پَیںدے آپݨے کمرے دے ساہمݨے جا اُترے۔ کمرے اںدّر وڑ کے رَۄشنی کِیتی٬ پکھّا چلائِیا تے آپݨا سامان اِک نُکّر وِچ رکھّ کے اسِیں بِسترِیاں ’تے بَیٹھ گئے تے کمرے وِچ اِک جھاتی ماری۔ دۄ بِسترے لگّݨ تۄں پِچھۄں چُفیرے دۄ-دۄ پھُٹّ تھاں بچدی سی۔ گرمی سی پر اے.سی. نہِیں سی چلّ رِہا۔ جگتار باتھرُۄم ہۄ کے باہر نِکلِیا تاں کہِݨ لگّا٬ ‘’اِس باتھرُۄم وِچ تاں کمۄڈ تے سِیٹ ہی نہِیں ہَے۔‘’
‘’اسل وِچ اِہ آپݨے نال داء کھیڈ گئے نیں چںڈِّیگڑھِیئے! اِہ لِسٹ تاں اِنہاں نیں واگھے بَیٹھ کے بݨائی سی۔ آپ اُدھر چلے گئے ’پھسٹ کلاس‘ آدمی تے آپاں نُۄں ’دۄم-درجے‘ دے سمجھ کے ایدھر چھڈّ گئے نیں۔‘’
‘’تیری گلّ ٹھِیک لگّدی اے‘’, جگتار نیں ہاسی بھری۔ اِہ گلّ ٹھِیک وی سی۔ اگلے دِن جدۄں اسِیں پھلَیٹِیذ ہۄٹل دے کمرے ویکھے تاں پتا چلِّیا کِہ ساڈا کمرا تاں اُنہاں دے باتھرُۄم دے آکار جِڈّا سی۔
‘’چلّ کۄئی نہِیں…کِہڑا بہِ رہِݨا ایتھے٬‘’ جگتار نیں تسلّی نال آکھِیا۔ اُس دی گلّ ٹھِیک سی۔ لاہَۄر پہُںچّݨ دی خُشی ساہمݨے اِہ ذِیادتی بہُت چھۄٹی جِہی سی۔ اسِیں کۄئی اِکلّے تاں نہِیں ساں۔ سمُچّے ڈَیلِیگیٹاں دی ادھّی گِݨتی اِس ہۄٹل وِچ ٹھہِری ہۄئی سی۔ اُںج وی پْربںدھّک آپ لۄڑِیںدی سہُۄلت ناں لَیݨ تے تِیاگی ہۄ جاݨ, اِس دی توکّۄ کرنی ہی غلت ہُںدّی ہَے۔
تھۄڑھی دیر بائد ہیٹھۄں کھاݨے دا سدّا آ گِیا۔ نہا دھۄ کے تاذا دم ہۄ کے سبھ دۄست مِتّر ہیٹھاں بیسمَیںٹ وِچ لگّے ٹیبلاں دُیالے جمّ کے بَیٹھ گئے۔ چِکن٬ مِکسڈ سبذی٬ دال تے دہِیں۔ ڈیڈھ-ڈیڈھ گِٹھّ دِییاں پتلِییاں تںدُّۄری رۄٹِییاں۔ مَیں سبذی تے دال لَے کے کھاݨا شُرُۄ کِیتا۔ کھاݨا بہُت ہی لذِیذ تے مسالیدار سی۔ بھُکھّ وی بہُت لگّی ہۄئی سی۔ ہۄٹل دے کامے وی بہُت پِیار نال پیش آ رہے سن۔
رۄٹی-پاݨی تۄں وِہلے ہۄ کے مَیں کائۄُںٹر ’تے گِیا تے آپݨے گھر پھۄن مِلائُݨ لئی آکھِیا۔ میرے نال-نال سُرِںدّر دے بِمار ہۄݨ دی چِںتّا تُری آئی سی۔
پھۄن میری چھۄٹی دھی رمݨِیک نیں چُکِّیا تے دسِّیا٬ ‘’ممّی دا پھۄن آئِیا سی۔ چاچا جی ٹھِیک-ٹھاک نیں۔ کۄئی فِکر والی گلّ نہِیں۔ ممّی اجّ آئے نہِیں۔ اُتھے ہی رہِ پئے نیں پر کہِںدّے سن کِہ جے ڈَیڈی دا پھۄن آوے تاں دسّ دئیِں کِہ پھِکر ناں کرن۔‘’ اینی کہِ کے اُس نیں چہِک کے پُچھِّیا٬ ‘’پھِر کِدّاں دا لگّا لاہَۄر؟‘’
اُہدی آواذ وِچلی خُشی دسّدی سی کِہ اُہ نِرا میرا دِل دھرن لئی نہِیں کہِ رہی۔ اُس دا چاچا سچّمُچ ٹھِیک سی۔ مَیں اُس نُۄں ہۄٹل دا پھۄن نمبّر تے آپݨے کمرے دا نمبّر وی لِکھا دِتّا۔
سویرے اُٹھّے تاں جگتار نیں مَینُۄں میرے والے پاسے باہر ولّ کھُلّہدا شِیشے دا درواذا کھۄلہݨ لئی کِہا۔ پردے پِچھّے کرکے مَیں درواذا کھۄلہِیا۔ باہرۄں ٹھںڈھّی ہوا دا بُلّا اںدّر آئِیا۔ رات بدّل-وائی ہۄ گئی سی تے ماڑا مۄٹا مِیںہ پَیݨ کارن مَۄسم وِچ نمِیں تے ٹھںڈھّ سی۔ جگتار لاہَۄر تے آس-پاس رہِںدّے آپݨے مِتّراں نال پھۄن ’تے رابتا کائِم کرن لگّا تے مَیں باہر نِکل کے پںجّوِیں مںذِّل تۄں سمُچّے لاہَۄر دا نذارا ویکھݨ لگّا۔ چھۄٹِییاں٬ اُچِّییاں تے ہۄر اُچِّییاں اِمارتاں۔ کی اِہ اِمارتاں ہی سن لاہَۄر؟ نہِیں لاہَۄر تاں اِس تۄں کِتے پار دی چِیذ سی۔ اِہ اِمارتاں تاں لاہَۄر دا اِک ہِسّا سن۔ لاہَۄر تاں سدِییاں دا اِتِہاس سی۔ پںجّابی سبھِیاچار دا گَۄرو تے ماݨ-متّا نمُۄنا۔ ساڈے اوچیتن دِییاں دھُر ڈُۄںگھاݨاں ’چ وسِّیا ہۄئِیا لاہَۄر۔
جگتار سویر دی چاہ تے مَیں دُدھّ دا گِلاس لَے کے بِسترے ’تے لیٹے پئے ساں کِہ پھۄن دی گھںٹّی وجّی۔ پھۄن میرے سجّے ہتھّ پِیا سی۔ مَیں رِسِیور چُکّ کے کنّاں نُۄں لائِیا تاں اگّۄں ٹُݨکدی ہۄئی آواذ آئی٬ ‘’کِدّاں…آں۔‘’
ٹۄراںٹۄ تۄں میرے پُتّر سُپندِیپ دی آواذ سی۔ اُہدا پھۄن میرے لئی چمتکار والی گلّ سی۔ اسل وِچ اُس نیں جلںدھّرۄں راتِیں ہی پھۄن کرکے میرا پتا پُچھّ لِیا سی۔ پہِلاں تاں اُس نیں آپݨے چاچے دے ٹھِیک ہۄݨ تے پُۄری رُۄہ نال یاترا نُۄں مانݨ دا سُنیہا دِتّا۔ پھِر کمرے وِچ میرے ساتھی بارے پُچھِّیا۔ اُہ جگتار نُۄں تاں جاݨدا ہی سی۔ ‘’اِلِییاس گھُمّݨ مِلِیا؟ اپھذل اہِسن رںدھّاوا وی آئِیا سی؟‘’
اُہ آپݨی پچھاݨ والے بںدِّیاں بارے پُچھّ رِہا سی۔ مَیں دسِّیا کِہ اجّ کانفرںسّ دا پہِلا دِن ہَے تے اُتھے ہی سارے مِلݨگے۔
ہالچال پُچھّ کے میری نُۄںہ سُکھمِںدّر نیں کِہا٬ ‘’پاپا٬ اَیں پُۄری ترہاں اَیںجائ کرنا ہَے۔ کۄئی ٹَینشن نہِیں رکھّݨی۔ خُش رہِݨا۔‘’
بچِّیاں دی گلّبات نیں مَینُۄں ہَۄسلا دِتّا۔ میرا ڈِگِّیا ہۄئِیا من اُٹھّ کھڑۄتا۔ سُپندِیپ نیں سُکھمِںدّر تۄں پھۄن لَے کے مَینُۄں سُچیت کِیتا٬ ‘’اچھّا گلّ سُݨۄں! تُسِیں ہَیتھۄں اِںڈِییا نُۄں ٹَیلِیپھۄن نہِیں کرنا۔ اِتھۄں جاݨ والے سارے پھۄن ٹیپ ہُںدّے نیں۔ اَیویں کۄئی اُہۄ جِہی گلّ سہِون مُۄںہۄں نِکل جاںدی ہَے۔ اسِیں آپ ہی اِںڈِییا پھۄن کرکے رۄذ تُہانُۄں دسّدے رہاںگے۔ پر تُسِیں اۄدھر پھۄن ناں کرِئۄ…پھۄن اسِیں ہی تُہانُۄں کراںگے۔‘’
مَیں اُس دے سُجھائۄ نُۄں پْروانگی دے کے پھۄن رّّکھ دِتّا۔
‘’لڑکے دا پھۄن سی؟‘’ جگتار نیں پُچھِّیا ‘’ہاں‘’ آکھ کے مَیں اُس ولۄں ’پھۄن‘ بارے دِتّے سُجھائۄ بارے گلّ کِیتی تاں جگتار کہِݨ لگّا٬ ‘’اُہ بِلکُل ٹھِیک آکھدَے۔ ایتھے گلّبات کردے سمیں بہُت سُچیت رہِݨ دی لۄڑ ہَے۔ مَیں راتِیں اُس پْرَیس رِپۄرٹر نُۄں تدے ہی کُجھ کہِݨ تۄں اِنکار کر دِتّا سی۔ تُہاڈی آکھی گلّ نُۄں کئی وار تۄڑ-مرۄڑ کے چھاپ دِتّا جاںدا ہَے۔ پُلِیس تے سرکار پںگّا پا سکدی ہَے۔ اِدھر دی وی تے اۄدھر دی وی۔‘’
پھِر اُس نیں آپݨے تجربے وِچ آئیِیاں تے نِجّ نال واپرِییاں کئی کہاݨِییاں سُݨائیِیاں۔
‘’ایتھے اِک ورگ تاں آم لۄکاں دا٬ سُچیت لۄکاں دا اجِہا ہَے جۄ مُہبّت کرن والا ہَے پر کٹّڑپںتھّی لۄکاں دا اِک ورگ اجِہا وی ہَے جۄ بہُت کَۄڑ نال بھرِیا ہۄئِیا ہَے۔ ہُݨ تاذی گلّ ہَے۔ میرا ایتھے اِک پرچے وِچ لیکھ چھپِیا۔ اُہدے جُیاب وِچ اِتھۄں دے اِک لیکھک نیں پںجّاہ سفے دا آرٹِیکل لِکھِئَے۔ میرے خِلاف لِکھدِیاں اُہنے اِتھۄں تک لِکھ دِتّا کِہ اِہ بںدّا یانی کِہ جگتار کابلے-کتل ہَے۔‘’
مَیں اُس دی گلّ سُݨ کے ہَیران رہِ گِیا۔ ذرُۄر کِسے سِیاسی نُکتے ’تے ٹکراوِیں رائ ہۄویگی۔ مَیں پُچھِّیا تاں جگتار نیں ہسّ کے آکھِیا٬ ‘’سِیاسی مسلے ’تے کاہنُۄں! غذل دے وذن بہِر بارے اُس نالۄں مُختلِف رائ رکھّݨ کرکے ہی اُہ مَینُۄں کابلے-کتل سمجھدا ہَے۔ ایتھے آئِیا تاں تَینُۄں مِلائۄُںگا وی۔‘’ جگتار کَۄڑا جِہا ہسِّیا۔
ساہِتک متبھیداں دی اینی وڈّی سذا دیݨ دا اَیلان بڑا ہَیرانی والا سی۔
‘’اُںج بیبہِر-بیوذن٬ بے-سِر پَیر غذلاں لِکھݨ والے بںدّے اِہۄ جِہے بںدّے دے وسّ وِچ پائُݨے چاہِیدے ہن۔‘’ مَیں ہسِّیا تے اجِہے کٹّڑ آلۄچک نُۄں من ہی من دُۄرۄں سلام کِیتی۔
نہا دھۄ کے چھیتی تِیار ہۄ کے ناشتا کرکے اسِیں ہۄٹل دے باہر آ کھڑۄتے۔ اِک گۄرے رںگّ دے بڑے ہی سۄہݨے اٹھّ-دس سال دے بچّے نیں جگتار نُۄں جُتّی پالِش کروائُݨ لئی کِہا۔ جگتار نیں اُس نُۄں پَیسے پُچھّے۔ اُس نیں بہُت جچدے پَیسے مںگّے۔ جگتار جُتّی پالِش کروائُݨ لگّا۔ ساہمݨے بسّ کھڑۄتی سی جِس نیں سانُۄں پھلَیٹِیذ ہۄٹل لَے کے جاݨا سی۔ بسّ دا ڈرائیِور ساڈے کۄل آ کے کھڑۄ گِیا تے پُچھِّیا٬ ‘’سردار جی کی ہال چال نیں‥کدی پہِلاں وی لاہَۄر آئے جے؟‘’
مَیں جگتار ولّ اِشارا کرکے دسِّیا٬ ‘’اُہ سردار جی تاں بڑی وار آئے نیں۔ مَیں ہی پہِلی وار لاہَۄر آئِیاں ’جمّݨ’ واستے۔ رات تۄں لَے کے ہُݨ جمّیں نُۄں چَۄداں پںدّراں گھںٹّے ہۄ چلّے نیں۔‘’
’جِیہنے لاہَۄر نہِیں ویکھِیا اُہ جمِّیاں ہی نہِیں‘ دی اکھائُت بھلا کِہڑے پںجّابی نُۄں یاد نہِیں۔
ڈرائیِور ہسِّیا٬ ‘’سردار جی٬ اُہ آںہدے نیں ناں٬ کِسے دا چھۄہر جُیان  ہۄئِیا تے آکھے مَیں لاہَۄر ویکھݨَیں۔ اکھے٬ جِنّا چِر بںدّا لاہَۄر نہِیں ویکھ لَیںدا جمّدا نہِیں۔ گھردِیاں تۄں چۄری ریل ’تے چڑھِیا تے لاہَۄر آ پُجّا۔ کُجھ دِن بھُکھّا تِہائِیا سڑکاں ’تے پھِردا رِہا تے پھِر بیٹِکٹا ہی واپس پِںڈّ نُۄں جاݨ لئی ریل ’تے چڑھ گِیا۔ وذِیراباد چَیکِںگّ ہۄئی تے بیٹِکٹا پھڑِیا گِیا۔ پُلِیس نیں چںگّی چھترہَۄڑ چاڑھی۔ ہَۄلا پھُل ہۄ کے جدۄں مردا-مرائُںدا گھر پُجّا تاں لۄکاں دی بھِیڑ نیں گھیر لِیا تے پِچھلے دِنِیں گُیاچ جاݨ دا سببّ پُچھِّیا۔ کہِݨ لگّا٬ ‘’مَیں لاہَۄر نہِیں سی ویکھِیا٬ اِس لئی جمّݨ واستے اُتھے جاݨا ذرُۄری سی۔‘’ کِسے نیں جانݨا چاہِیا کِہ پھِر جمّ لِیا ای؟ تاں اگّۄں آکھݨ لگّا٬ ‘’ہاں٬ بںدّا جمّدا تاں لاہَۄر جا کے ہَے پر جھںڈّ آ کے وذِیراباد ہُںدّی ہَے۔‘’
گلّ سُݨا کے ڈرائیِور ہسِّیا۔ آسے-پاسے آ جُڑے لۄکاں نیں وی ٹھہاکا لائِیا۔
‘’اسِیں جمّ تاں لِئَے٬ ہُݨ کِتے ساڈی جھںڈّ ناں کر دِئۄ جے۔‘’ مَیں وی ہسّدِیاں آکھِیا۔
‘’ربّ-ربّ کرۄ جی! تُسِیں تاں ساڈے مہِمان ہۄ۔‘’ ڈرائیِور نیں پچھتاوے نال کنّاں نُۄں ہتھّ لا لئے۔
چھۄٹی جِہی بھِیڑ وِچۄں بڑے ہی دھِیان نال ساڈے ولّ ویکھ رِہا اِک نَۄجوان اگّے ودھِیا تے بڑی ہسرت نال کہِݨ لگّا٬ ‘’سردار جی ! کِتے سانُۄں وی اِںڈِییا وِکھائۄ تاں مذا آ جائے!’’
مَینُۄں لگّا اِہ تاں مَیں ہی ساں جِہڑا خُد پرسۄں تکّ اِہۄ ہی چاہ رِہا ساں کِہ کِتے پاکِستان ویکھ لئیِئے تاں مذا آ جائے۔