سُۄچنا: پُستک دا ناں اڈھُکواں ہی نہِیں سگۄں لیکھک دی سۄچ دا انۄکھا ہی پْرگٹاوا کردا ہَے۔ جِویں: سمبّۄدھن ہۄݨ لگِّیاں لِکھِیدا ہَے٬ ’پِیارے سپُتّر سیکھۄں‘, اِس بھِئںکّر اوگِّیا لئی کَۄݨ ذُمّیوار ہَے؟ لیکھک٬ پرکاشک جاں سلاہکار۔ اِس دۄس تۄں تاں رِیوِیئۄُکار وی مُکت نہِیں کِیتا جا سکدا۔ جِس نیں چار سپھِیاں دے وِستھار وِچّ اِس سبںدھّی اِکّ وی شبد نہِیں لِکھِیا۔ پُستک دا ناں چاہِیدا سی: مُکھّ پنّے دے دھُر اُپّر٬ ’پںجّ پِیارے‘ اتے دھُر تھلّے لیکھک دا ناں٬ ’جسوںتّ سِںگھّ سیکھۄں’۔ کہِںدّے ہن کِہ ’چِہرا من دا پْرگٹاوا ہُںدّا ہَے‘ اِسے ترہاں ہی کِتاب دا ناں وی اںدّرلی ساری کہاݨی ورنݨ کر دِںدّا ہَے۔

تِکھّی پر اتی لۄڑِیںدی ٹِپّݨی کرن لئی کھِما دا جاچک ہاں۔

-کِرپال سِںگھّ پنُّۄں

---

 

اِتِہاس نُۄں پڑھنا اتے سمجھݨا آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی ہمیشا پْریرنا سرۄت رِہا ہَے اتے اِتِہاس دِییاں مہان شکھشِیئتاں تۄں ہر سمیں دے سماج نیں سِکھِّیا لَے کے آپݨے جِیون نُۄں سُدھارن دی کۄشِش کِیتی ہَے اتے اُہناں شکھشِیئتاں دے کِردار مُڑ مُڑ کِتے ودھّ٬ کِتے گھٹّ ماترا وِچّ پْرگٹ ہُںدّے رہِںدّے ہن۔ اِتِہاس دی اِس دُہرائمئی اوستھا نُۄں لِیائُݨ وِچّ اُس اِتِہاس نُۄں لِکھݨ والے لِکھاری٬ اِتِہاس نُۄں سُݨائُݨ والے کتھا واچک٬ گا کے سُݨائُݨ والے کوِیشراں اتے ڈھاڈِییاں دا کھاس یۄگدان ہُںدّا ہَے۔ جدۄں کۄئی کوِیشری جاں ڈھاڈی جتھّا کِسے گھٹنا نُۄں کوِتا وِچّ گائُںدا ہَے تاں اُہ سرۄتِیاں نُۄں اُس سمیں دے دْرِش اکھّاں اگّے ہُۄبہُۄ پیش کرکے اُہناں دِییاں بھاوناواں نُۄں جگا دِںدّا ہَے اتے اِس ترہاں پَیدا ہۄئِیا جۄش٬ پْریم٬ بَیراگ کۄئی وی چمتکاری گھٹنا نُۄں جنم دے سکدا ہَے۔

اجّ اسِیں اجِہی ہی پُستک ’پِیارے سیکھۄں‘ بارے گلّ کرن لگّے ہاں٬ جِس نُۄں لِکھِیا ہَے کَیلگری نِواسی س. جسوںتّ سِںگھّ سیکھۄں نیں٬ جِہڑا سِرپھ اِکّ لیکھک ہی نہِیں٬ سگۄں اِکّ کامل کوِیشر وی ہَے۔ اِکّ لیکھک وجۄں کوِیشری گُلدستا٬ سیکھۄں پْرسںگّ٬ سیکھۄں لہِراں تۄں بائد اِہ اُس دی چَۄتھی پُستک ہَے۔ اُس نیں چھںدّا بںدّی وِچّ کوِتاواں اتے کِسّے سِرپھ لِکھے ہی نہِیں٬ سگۄں بیئںتّ سٹیجاں اُتّے آپݨے ساتھِییاں سمیت بُلںدّ آواذ وِچّ گا کے سُݨائِیا وی ہَے۔ اِس پُستک وِچّ مُکھّ رُۄپ وِچّ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولّۄں کھالسا ساجݨ سمیں جِنہاں پںجّ پِیارِیاں نیں آپݨے سِیس بھیٹ کِیتے سن٬ اُہناں دے جِیون بِرتاںت کوِیشری اںدّاج وِچّ پیش کِیتے گئے ہن۔

پُستک ’پِیارے سیکھۄں‘ دے کُلّ 8 ادھِیائ ہن۔ پرمپّرا انُسار ہی آرمبھّ وِچّ بںدّنا سِرلیکھ ہیٹھ تِنّ کوِتاواں راہِیں لیکھک پرماتما نُۄں نمسکار کردا ہَے۔ پہِلے ادھِیائ وِچّ ’پِیارا‘ شبد دی کاوِمئی پرِبھاشا ہَے۔ دُۄسرے ادھِیائ وِچّ لیکھک دائوا کردا ہَے کِہ پںجّ پِیارے سِرپھ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے اِکلِّیاں دے ہی نہِیں سن٬ سگۄں گُرُۄ نانک جی تۄں آرمبھّ ہۄ کے سارے گُرُۄیاں دے پںجّ لاڈلے سِکھّ٬ جِنہاں نُۄں اُہ پںجّ پِیارے آکھدا ہَے٬ سن اُہ سبھناں دے نام وی دسّدا ہَے۔ اِستراں پںجّاں نُۄں وڈِیائی گُرُۄ گھر وِچّ بہُت آرمبھّ تۄں ہی سی۔ تِیسرا ادھِیائ دلوِیر سِںگھّ گِلّ دُیارا لِکھت بںدّنا دا ہَے٬ جۄ کِہ پُستک دے آرمبھّ وِچّ ہۄݨی جِیادا ٹھِیک لگّݨی سی۔ باکی دے پںجّ ادھِیائ پںجّاں پِیارِیاں نُۄں سمرپِت ہن۔ پُستک دی بھُۄمِکا پْرسِدھّ کوِیشر اتے لیکھک س. گُرسیوک سِںگھّ ڈھِلّۄں ولّۄں ’انمۄل کوِیشری دا سِرجک‘ وجۄں٬ ڈھاڈی کُلجِیت سِںگھّ دِلبر ولّۄں ’میرے ولّۄں دۄ شبد‘ اتے کُلدِیپ سِںگھّ برمالِیپُر ولّۄں ’اِتِہاس دے ادھِئَن دی لۄء -پِیارے سیکھۄں‘ ادھِین لِکھی گئی ہَے جِتھّے اِہناں سبھ نیں آپۄ آپݨے اںدّاج وِچّ سیکھۄں کاوِ دِییاں کھُۄبِییاں دا ذِکر کِیتا ہَے۔

کوی اِتِہاسکار نہِیں ہُںدّا٬ اُسدا اِتِہاس ورݨن مُکھّ رُۄپ وِچّ بھاونا کیںدرِت ہُںدّا ہَے۔ اُہ ناں تاں اِتِہاسک وِئکتِییاں٬ تارِیکھاں٬ جاں گھٹناواں دے بِلکُل سچّے ہۄݨ دا دائوا کردا ہَے اتے ناں ہی کراماتاں ورگِییاں گھٹناواں دے اسل وِچّ واپرن جاں ناں واپرن تے وِچار کردا ہَے۔ اُسدا منۄرتھ پرمپّراگت اِتِہاس جۄ لۄک-مانسِکتا وِچّ گھر کر چُکِّیا ہُںدّا ہَے٬ اُس دی ویدنا نُۄں تِیبر کرنا ہُںدّا ہَے۔ اِتھّے مُکھّ رُۄپ وِچّ اِتِہاس دی اِکّ اِنکلابی گھٹنا ’کھالسا ساجݨ’ دُیالے پُۄری پُستک گھُمّ رہی ہَے۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولّۄں سِیس مںگّݨ تے وکھّ وکھّ تھاواں تۄں اُٹھّے پںجّ سِکھّاں نیں آپݨے آپ نُۄں پیش کِیتا۔ گُرُۄ ساہِب نیں اُہناں نُۄں امّْرِت چھکا کے کھالسا رُۄپ دِتّا اتے ’پںجّ پِیارے‘ آکھ کے ستِکارِیا۔ اِہ اِتِہاس سارے جاݨدے ہن٬ پر سِیس بھیٹا کرن والے اِہ پںجّ پِیارے کْرموار دئِیا سِںگھّ٬ دھرم سِںگھّ٬ ہِمّت سِںگھّ٬ مُہکم سِںگھّ اتے ساہِب سِںگھّ کَۄݨ سن؟ اُہناں دا پرِوارِک پِچھۄکڑ کی سی؟ کِویں اُہ سِکھّی دے دائِرے وِچّ آئے؟ سِیس بھیٹ کرن والا سِدک کۄئی پلاں وِچّ ہی نہِیں سی بݨ گِیا۔ اُہناں دے من دی گھاڑت کِویں گھڑی گئی؟ لیکھک انُسار اُہ سارے کاپھی سمیں تۄں (گھٹّۄ گھٹّ 4 سال تۄں لَے کے 21 سال تکّ) گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نال جُڑے ہۄئے سن۔ گُرمتِ سِدھاںتاں تۄں پُۄری تراں واکف سن اتے اِکّ گُرسِکھّ والا جِیون اُہ جِئۄُ رہے سن۔ جسوںتّ سِںگھّ سیکھۄں نیں اُہناں دے پرِوارِک پِچھۄکڑ نُۄں لبھِّیا ہَے۔ لیکھک دی اِمانداری ہَے کِہ اُسنے سپشٹ شبداں وِچّ اُہناں پُستکاں اتے اُہناں دے لیکھکاں دے نام وی دسّے ہن٬ جِتھّۄں اُسنے اِہ اِتِہاس پْراپت کِیتا ہَے۔ اُس نُۄں چھںدّاں وِچّ پْرگٹائُݨا کوی دی پْراپتی ہَے جِس نال اُہ پاٹھکاں وِچّ کاوِک سُہج پَیدا کرن دے نال اُہناں دے گِیان دی پِیاس وی بُجھائُںدا ہَے اتے سِیس بھیٹ کرن والا جذبا وی پَیدا کرن دی کۄشِش کردا ہَے۔

رُۄپک پکھّ دی گلّ کرِیئے تاں پُستک پِںگّل شاشتر دے چھںدّاں وِچّ رچِییاں ہۄئیِیاں کوِتاواں دا سںگّْرہِ ہَے۔ ورتے گئے چھںدّ بہُت جِیادا کِسم دے ہن۔ کۄرڑا چھںدّ٬ کبِتّ چھںدّ٬ جھۄک چھںدّ٬ لہِرِییا چھںدّ٬ دوئیِیا چھںدّ٬ دۄتارا چھںدّ٬ بَیںت چھںدّ٬ ڈِئُڈھا چھںدّ٬ بھوانی چھںدّ آم پْرچلِّت چھںدّاں وِچّۄں ہن جدکِہ للت پدا چھںدّ٬ اَۄڑا چھںدّ٬ جگّا گڈّی٬ نوِین چھںدّ٬ ترذ٬ ترذ مِرذا٬ ٹرن چھںدّ آدِ اجِہے چھںدّ ہن جِہناں بارے ہر کۄئی نہِیں جاݨدا٬ پِںگّل دے ودھیرے ماہر ہی اِہناں بارے جاݨدے ہۄݨگے۔ وار اتے کلی وِچّ وی کوِتا لِکھی گئی مِلدی ہَے۔ اِکّ کھُۄبی کوِیشری پرمپّرا والی کائِم ہَے کِہ لگّبھگّ ہر چھںدّ دے اگّے اِکّ دۄہرا جرُۄر دِتّا گِیا ہَے۔ وکھّ وکھّ سمیں تے اِہناں چھںدّاں دی روانی اتے لَیء آدِ اِہناں نُۄں پڑھن والے سدھارن پاٹھک نُۄں وی ہُلارا دے جاںدی ہَے۔ جدۄں اُہ جتھّے سمیت کھُد کوِیشری پیش کردے نیں٬ اُدۄں سُݨ کے تاں نِہال ہۄݨا ہی ہَے۔ سِرپھ جھلک دیکھݨ لئی ٹرن چھںدّ دی روانی دیکھۄ

پںجّ پںجّ گھُٹّ پِلا کے گجّ کے پھتہِ بُلا دِںدّے۔

پںجّ پںجّ چُۄلے اکھِّیں پںجّ پںجّ کیسِیں پا دِںدّے۔

آبِ ہیاتی بُۄںداں تپدے من تن ٹھار دِییاں۔

امّْرِت پان کرائِیا مِہراں کلگی دھار دِییاں۔… (پنّا 76, ٹرن چھںدّ)

آپݨے وِشے نُۄں کھُۄب ڈُۄںگھائی نال پیش کِیتا گِیا ہَے۔ گُرُۄ نانک جی تۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی تکّ ہریک گُرُۄ ساہِب دے پںجّ لاڈلے سِکھّ جاں پںجّ پِیارے پڑھ کے کھُشی اتے ہَیرانی دے بھاو جاگدے ہن۔ بھائی دئِیا سِںگھّ جی دے پْرسںگّ وِچّ بھائی پارۄ دے بیٹے گُرِییا ولّۄں گُرُۄ ارجن دیو جی نُۄں بھاونا سہِت کَۄڈی بھیٹ کِیتے جاݨ دی وارتا سِکھّ اتے گُرُۄ دی پْرِیت پْرگٹائُںدی ہَے۔ بھائی دھرم سِںگھّ ولّۄں اِکّ گرِیب پںڈّت دی مدّد کِیتی جاݨی اتے اُسدے آکھݨ تے دھرم سِںگھّ ولّۄں وِدِّیا دی مںگّ کرنی٬ پںڈِّت دا جات پات نُۄں چھڈّ کے٬ ساتھی پںڈِّتاں دے وِرۄدھ دے باوجُۄد دھرم سِںگھّ نُۄں وِدِّیا دیݨی بھاوپُۄرت بِرتاںت ہَے۔ گُرُۄ ہرِ کْرِشن جی ولّۄں چھجُّۄ رام تۄں گِیتا دے ارتھ کروائے جاݨا تاں سارے ہی جاݨدے ہاں٬ پر اِہ اسِیں نہِیں جاݨدے کِہ بھائی ہِمّت سِںگھّ جی اِسے چھجُّۄ رام دے پۄتے سن۔ اِسے تراں چمن لال سیٹھ ولّۄں سیوا کروائُݨی٬ اَۄلاد ہۄݨی٬ بھُلّ جاݨا اتے پھیر سیوا پُۄری کروائُݨ دی گھٹنا اجۄکے سمیں وِچّ وی کِنّے ہی گھراں اتے وِئکتِییاں نال واپردی پڑھدے سُݨدے ہاں۔ اِس راہِیں سِکھّی سیوا اتے شردھا وِشواس نُۄں پکّا کرن دی سپھل کۄشِش کِیتی گئی ہَے۔ بھائی مُہکم چںدّ جی دے درجِیپُݨے دا کمال دا ہُنر پیش کرنا۔ راجے یشوںتّ رائ دی پُشاک تِیار کرنی۔ راجے دے اِنام دیݨ دی پیشکش تے بھائی مُہکم چںدّ ولۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی لئی پُشاک تِیار کرنا۔ انںدّپُر پُجّ کے یشوںتّ رائ ولّۄں مُہکم چںدّ دی بھرے دربار وِچّ پْرسںسّا اتے سںگّت وِچۄں ہی اُہناں لئی رِشتے دی پیشکش ہۄݨی سبھ گھٹناواں اِکّ ترتِیب وِچّ تُردِییاں جاںدِییاں ہن اتے پاٹھک نُۄں اُںگلی پھڑ کے نال تۄر لَیںدِییاں ہن۔ بھائی ساہِب سِںگھّ جی دے کِسّے نُۄں دسّدے ہۄئے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولۄں بھْرِشٹ مسںدّاں دے کھاتمے دا ورݨن جِکریۄگ ہَے۔ سارے پِیارِیاں دے پْرسںگّ وِچّ وِساکھی دے کھالسا ساجݨ دی گھٹنا دا ویروا اتے اُس پِیارے دے سِیس بھیٹ کرن دا کِسّا دِل کھِچّواں ہَے۔ ہر پِیارے دا جنم٬ ماتا پِتا٬ وِیاہ٬ سںتّان گُرُۄ گھر نال سمبّںدھّ جُڑن تۄں لَے کے تۄڑ نِبھݨ تکّ وِستھار وِچّ دسِّیا گِیا ہَے۔

اُداہرݨ لئی دھرم چںدّ نُۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے چرناں وِچّ چھڈّݨ سمیں اُسدے پِتا نیں جۄ دھرم چںدّ نُۄں کِہا٬ اُس وِچۄں اِکّ جھلک تکّۄ -

پُتّ نُۄں سمجھا کے پِتا نیں چھڈِّیا جَیکارا ہَے۔

گُرُۄ تۄں بِن ہُںدّا ناہی پار اُتارا ہَے۔

مُڑ ناں منُکھّا دیہی مِلݨی دُبارا ہَے۔

کھُشِییاں اِہ میرِییاں بچّا وسّیں گُرُۄ کۄل تُۄں۔

ستِگُر دی شرن 'چ بچّا رہِݨَے اڈۄل تُۄں۔

سچّے دی شرن بیٹا… (پنّا 130, جھۄک چھںدّ)

پُستک وِچّ کُجھ ہۄر کھُۄبِییاں بارے گلّ کرنی وی جرُۄری ہَے۔ پہِلی گلّ کوِتاواں وِچکار وارتک وِچّ کِسّا لِکھݨا۔ جِس نُۄں بِیان کردے ہۄئے لیکھک نیں گُرباݨی ہوالے اتے بھائی گُرداس جی دے ہوالے وی دِتّے ہن۔ پُراتن اِتِہاسک سرۄتاں بارے وی ساپھ ساپھ لِکھِیا گِیا ہَے۔ کوِتاواں وِچّ ورتے گئے اَۄکھے شبداں دے ارتھ وی دِتّے گئے ہن۔ کِتے کِتے نواں گِیان دے کے جاݨکاری وِچّ وادھا کرن دے نال نال پاٹھک نُۄں ہَیران کر دِںدّا ہَے۔ چھںدّ دِییاں کِسماں دسّݨ دی تاں بھلا کوِیشر تۄں آس ہی کِیتی جاںدی ہَے٬ پر کِتے اُہ باج دِییاں کِسماں دسّدا ہَے٬ کِتے درکھّتاں دِییاں۔ سار رُۄپ وِچّ آکھِیئے تاں لیکھک نیں پُۄری مِہنت نال جۄ اُس دے کۄل ہَے٬ اُہ پُستک راہِیں پیش کر دِتّا ہَے۔ اتے پاٹھک اِکّ وار پڑھنا شُرُۄ کریگا٬ تاں دِلچسپی بݨی رہیگی اتے اُہ اںتّ تکّ پڑھ کے ہی دم لویگا۔ مَیں اِس کھُۄبسُۄرت پُستک لِکھݨ لئی لیکھک نُۄں مُبارک دِںدّا ہاں اتے پاٹھکاں نُۄں اِہ پُستک پڑھن دی سِپھارِش کردا ہاں۔

***